Cynulliad Cenedlaethol Cymru

Croeso, bawb, i'r Cyfarfod Llawn. Yr eitem gyntaf ar ein hagenda ni'r cyfarfod yma yw'r cwestiynau i Ysgrifennydd y Cabinet dros Drafnidiaeth a Gogledd Cymru. Mae'r cwestiwn cyntaf gan Peter Fox.

Cwestiynau nawr gan lefarwyr y pleidiau. Llefarydd y Ceidwadwyr, Sam Rowlands. 

Llefarydd Plaid Cymru, Peredur Owen Griffiths.

Blwyddyn newydd dda. 

Mae'n dda clywed am yr asesiadau yna o gyflymder ddaru chi sôn amdanynt yn Nhrawsfynydd, a gan nad ydych chi'n cynrychioli Gwynedd, gwnaf i gymryd eich bod chi ddim yn adnabod yr A470 yn y rhan yna o Gymru. Ond os ydych chi'n teithio o Gellilydan i'r gogledd drwy Drawsfynydd, heibio'r rhan yna sy'n cael ei alw'n Stesion, mae o'n ffordd syth iawn ac mae ceir yn mynd yn andros o sydyn. Mae yna bobl yn byw yn ochr Stesion sydd yn gorfod teithio a chroesi ffordd yr A470 er mwyn mynd i'r pentref i wneud eu siopa, er mwyn gweld eu hanwyliaid ac yn y blaen, ond yn benodol, felly, y plant sy'n gorfod croesi er mwyn mynd i Ysgol Bro Hedd Wyn. Mae o'n beryglus iddyn nhw, ac maen nhw'n gorfod cymryd eu bywydau i'w dwylo bob bore a bob prynhawn, felly mae angen gweithredu er mwyn gwneud yn siŵr bod y plant a phawb sydd yn gorfod croesi'r ffordd yna'n cael eu diogelu. A wnewch chi, ymhellach i'r asesiadau o gyflymder, edrych i weld pa gamau y gellir eu cymryd er mwyn gwneud y croesi yna'n fwy diogel i bobl ardal Stesion o Drawsfynydd, os gwelwch yn dda?

Diolch i'r Ysgrifennydd Cabinet. 

Y cwestiynau nesaf fydd y rhai i'r Ysgrifennydd Cabinet dros Gyfiawnder Cymdeithasol, ac mae'r cwestiwn cyntaf gan Peredur Owen Griffiths. 

Diolch am yr ateb yna.

Cwestiynau nawr gan lefarwyr y pleidiau. Yn gyntaf, llefarydd y Ceidwadwyr Cymreig, Altaf Hussain.

Llefarydd Plaid Cymru, Sioned Williams. 

Ac yn olaf cwestiwn 8, Russell George. 

Diolch i Ysgrifennydd y Cabinet.

Cwestiynau i Gomisiwn y Senedd sydd nesaf. Bydd y cwestiynau yn cael eu hateb gan y Llywydd. Cwestiwn 1, Hannah Blythyn.

Nid oes gan y Comisiwn bolisi penodol ar gytundebau peidio â datgelu. Pan fydd aelod o staff y Comisiwn yn gadael y sefydliad, y disgwyliad yw i'r ddwy ochr gadw manylion yn gyfrinachol am gyflogaeth gweithwyr unigol.

Diolch am eich ateb, Llywydd.

Mae'r rheolau ar gyfer gweithredu grwpiau trawsbleidiol y cytunwyd arnynt gan y Pwyllgor Safonau Ymddygiad yn nodi'r gefnogaeth y mae'r Comisiwn yn ei darparu i grwpiau trawsbleidiol. Mae gan grwpiau trawsbleidiol fynediad at gyfleusterau ac adnoddau'r Senedd, gan gynnwys ymneilltuo ystafelloedd a'r trefniadau sy'n gysylltiedig ar gyfer cyfarfodydd a darparu gwasanaeth cyfieithu ar y pryd. Mae'r rheolau ar gyfer gweithredu grwpiau trawsbleidiol yn cael eu gweinyddu gan y Swyddfa Gyflwyno, sydd bob amser ar gael i gynghori Aelodau os oes ganddynt unrhyw ymholiadau. Ond mae'n bwysig cofio, wrth gwrs, taw Aelodau sy'n arwain a hwyluso'r grwpiau trawsbleidiol, nid y Comisiwn.

Diolch i'r Llywydd.

Eitem 4 yw'r cwestiynau amserol. Un cwestiwn yn unig, gan Siân Gwenllian.

Diolch yn fawr. Mae bron i 300 o bobl wedi colli eu swyddi, heb rybudd, yn sgil y newyddion fod Consumer Energy Solutions wedi mynd i ddwylo'r gweinyddwyr. Mae hyn yn newyddion hynod anodd ar gyfer y gweithwyr a'u teuluoedd, a dwi yn mawr obeithio, fel rydych chi'n amlinellu, fod yna gymorth yn cael ei roi iddyn nhw yn ystod y cyfnod anodd a phryderus yma.

Mae'r newyddion hefyd, wrth gwrs, yn anodd ac yn bryderus i'r aelwydydd hynny sydd wedi cael ei gadael yn sydyn efo gwaith ar ei hanner neu efo gwaith sydd yn is-safonol, ac maen nhw eisiau gwybod sut maen nhw i unioni'r problemau hynny rŵan fod y cwmni ddim ar gael. Mae fy nghyd-Aelod yn San Steffan, Liz Saville Roberts, yn delio efo nifer fawr o achosion o'r math yna yn ei hetholaeth hi. Felly, pa drafodaethau ydych chi'n eu cael efo Llywodraeth y Deyrnas Unedig am sut i sicrhau y bydd y gwaith ddechreuwyd gan CES yn cael ei gwblhau, fod y gwaith adfer sydd ei angen ar rai tai yn digwydd, neu fod pobl yn derbyn yr iawndal maen nhw yn ei haeddu?

Mae yna enghreifftiau cwbl annerbyniol o bobl yn byw heb wres a heb ddŵr. Ac mae'n rhaid i ni gofio bod y rhain ymhlith y bobl fwyaf bregus yn ein cymdeithas ni. Beth all y Llywodraeth ei wneud i gefnogi unigolion a theuluoedd sydd wedi cael eu effeithio? Mae Plaid Cymru yn galw am ymchwiliad i'r holl sefyllfa. Ydy Llywodraeth Cymru yn ystyried cynnal ymchwiliad, neu a fedrwch chi bwyso am ymchwiliad gan gorff megis y swyddfa cyfrifo cenedlaethol?

Mae ECO4 yn dod i ben heb y sicrwydd o gynlluniau amgen yn rhoi pwysau enfawr ar bob busnes yn y maes yma hefyd. Felly, sut ydych chi'n mynd i fynd ati i ailadeiladu hyder yn y gymuned fusnes ac ymhlith y cyhoedd fel bod buddsoddi yn parhau i ddigwydd i ddatblygu'r sgiliau a'r cadwyni cyflenwyr lleol sydd eu hangen i gyflawni rhaglenni ôl-ffitio Llywodraeth Cymru?

A Heledd Fychan.

Diolch i Ysgrifennydd y Cabinet.

Eitem 5 yw'r datganiadau 90 eiliad. Galwaf ar John Griffiths.

Eitem 6 heddiw yw'r ddadl ar ddeiseb P-06-1555, 'Adolygu’r holl ganllawiau ar gludiant rhwng y cartref a’r ysgol ar gyfer Cymru gyfan. Mynediad am ddim at addysg'. A galwaf ar Gadeirydd y pwyllgor i wneud y cynnig—Carolyn Thomas. 

Diolch o galon i'r deisebydd am y ddeiseb yma ac am ei chymorth i mi wrth baratoi'r araith y prynhawn yma. Mae'n rhaid i fi ddweud o'r cychwyn dwi'n ddigon ffodus i allu cerdded fy merch bum mlwydd oed i'r ysgol ar hyd ffordd ddiogel, neu, i fod yn fanwl gywir, rhedeg ar ei hôl hi wrth iddi hi seiclo o fy mlaen i i'r ysgol. Ac mae hyn yn gam enfawr ymlaen, wrth gwrs, i addysg Gymraeg yng Nghaerdydd, achos roeddwn i ar y bws am dros awr i'r ysgol gynradd nôl yn y 1990au. Mae'n deg i ddweud bod y mater yma wedi cael ei godi yn gyson yn y lle hwn, a dwi'n cydnabod nad yw e'n fater syml. Mae'r gost yn fawr ac mae'n rhaid tynnu'r llinell yn rhywle, ac mae'r llinell yn mynd i adael rhai yn hapus ac eraill yn anfodlon. [Torri ar draws.]

Lansiodd Llywodraeth Cymru adolygiad o drefniadau teithio gan ddysgwyr nôl yn 2019, cafwyd dadl gan wrthblaid yma nôl yn 2021, Papur Gwyn yn 2023, dadl arall gan wrthblaid yn 2023, ac yna gyhoeddodd y Pwyllgor Plant, Pobl Ifanc ac Addysg yn 2024, adroddiad ynglŷn â mynediad i addysg. Flwyddyn ddiwethaf, cafodd hwn ei godi mewn dadl fer yn y lle hwn. Y diweddaraf, wrth gwrs, yw ein bod ni'n aros i gael gwybod yr ymatebion i'r ymgynghoriad a wnaed ym Mehefin a Thachwedd 2025. Mae cysondeb y materion yma yn codi yn dangos, yn amlwg, fod yna broblem, ac mae hyn yn cael ei ategu yn y ffaith, fel mae Carolyn Thomas wedi dweud, fod y comisiynydd plant wedi sôn am hyn, mae'r Comisiynydd y Gymraeg wedi sôn am hyn yn gyson, a heddiw mae gyda ni ddeiseb sydd gyda bron i 12,000 o lofnodion. Dyw hwnna ddim yn beth sy'n digwydd mor aml â hynny, fod y teimladau mor gryf eu bod nhw'n cael 12,000 o lofnodion.

Ond y ddadl gryfaf, yn fy marn i, yw tystiolaeth y bobl ifanc eu hunain. Dyma ond ychydig o'r 500 o ymatebion gan blant Rhondda Cynon Taf, rhai o'r plant mor ifanc â blwyddyn 1. Dyma un ohonyn nhw: 'Mae fy nhad mewn trafferth yn y gwaith gan fod yn rhaid iddo adael yn gynnar i'm casglu a gweithio o gartref, sydd ddim yn ddelfrydol, a dyw fy mam ddim yn gyrru.' Dyna bwysau ar blentyn ifanc, fod ei dad mewn trafferth yn y gwaith. Un arall: 'Mae gennyf i ofn y bydd yn rhaid imi gerdded i Bonty yn y tywyllwch. Mae yna bobl yn cymryd cyffuriau'—yn ymwneud â phwynt Lee Waters a Heledd Fychan. Un arall: 'Nid oes palmant ar y briffordd.' Mae hyd yn oed y tri llais yma yn profi pa mor eang yw'r broblem, a hefyd pa mor heriol, efallai, yw'r datrysiad.

Yn ddealladwy, mae cwestiynau’n codi am oriau ysgol a sut maent yn cyd-fynd ag oriau gwaith. Fel pob Aelod, dwi'n siŵr ein bod ni i gyd yn gwybod am y gwaith gwych mae ysgolion, gan gynnwys ysgol fy merch i, yn ei wneud gyda chlybiau brecwast a chlybiau ar ôl ysgol. Ond, yn aml iawn, mae'n anodd cael llefydd yn y clybiau yma. A oes modd inni wneud mwy i helpu ein hysgolion? Mae angen inni barhau i gydweithio â'r heddlu—pwynt Joel, dwi'n credu. Yn amlwg, mae rôl bwysig i'r ysgolion gydweithio gyda'r heddlu, fel gwnaeth ysgol fy merch yn ddiweddar, trwy ddweud wrth yr heddlu, 'Mae yna broblem wrthgymdeithasol yn digwydd yn y fan yma.' Ac mae'r heddlu wedyn yn gallu mynd i'r lle yn ystod yr oriau mae plant a phobl ifanc yn cerdded nôl ac ymlaen o'r ysgol.

Hefyd, dwi ddim yn deall pam mae rhieni'n cael eu gwrthod rhag gallu talu am le pan mae yna le gwag ar fws. Os oes lle gwag ar fws, dyw e ddim yn gwneud dim sens i fi bod rhieni'n cael eu gwrthod rhag hyd yn oed talu am y lle yna.

Yn olaf, dwi'n credu bod yn rhaid inni adolygu'r ddeddfwriaeth er mwyn creu mwy o hyblygrwydd pan mae'n dod i reolau dwy filltir ysgol gynradd a thair milltir i ysgol uwchradd. Nawr, wrth gwrs dwi'n ymwybodol bod modd gwneud apêl, ond nid yn aml mae'r apeliadau yma yn llwyddiannus, ac yn sicr barn rhieni yw bod cost yn cael y flaenoriaeth dros ddiogelwch. So, dwi'n credu cam mawr i helpu fyddai adeiladu ar ganllawiau gweithredol, 'Teithio gan Ddysgwyr, Darpariaeth Statudol a Chanllawiau Gweithredol', Mehefin 2014, i'w wneud nid dim ond yn argymhelliad ond yn ofynnol i lwybrau fod yn droetffordd addas barhaus ar ffyrdd sydd â llif traffig cymedrol i drwm; i lwybrau fod â mannau camu ar ffyrdd sydd â llif traffig isel a llinellau gweld addas i roi digon o rybudd ymlaen llaw i yrwyr a cherddwyr; ac, yn olaf, i lwybrau ar ffyrdd â llif traffig isel iawn fod â llinellau gweld sy’n ddigon da i roi rhybudd ymlaen llaw.

Dwi'n edrych ymlaen at glywed sylwadau Aelodau, yn enwedig yr Ysgrifennydd Cabinet. Mae llawer o oedi wedi digwydd ac mae angen gweithredu. Diolch yn fawr.

Heddiw, Dirprwy Lywydd, dwi am ganolbwyntio'n benodol ar sut mae'r canllawiau hyn yn creu rhwystr i addysg cyfrwng Cymraeg. Mae Heledd wedi cyfeirio at nifer o'r pwyntiau dwi eisiau eu codi yn barod, felly dwi'n mynd i fod yn gryno.

Yn aml iawn, rŷn ni'n siarad gyda balchder yn y Siambr yma am yr iaith, ei dyfodol a'n huchelgais ni i gyd i greu o leiaf 1 miliwn o siaradwyr Cymraeg erbyn 2050. Yn wir, fe gafodd yr uchelgais honno ei chyflawni drwy ddeddfwriaeth pan basiwyd yn unfrydol Fil y Gymraeg gan Aelodau yn y lle hwn. Rydyn ni am weld pob plentyn yng Nghymru yn dod yn siaradwr Cymraeg yn hyderus, ond dyw'r ddeddfwriaeth yma ar ei phen ei hun ddim yn ddigon.

Ar draws Cymru, mae rhieni'n dweud wrthym ni dro ar ôl tro eu bod nhw eisiau anfon eu plant i addysg Gymraeg, ond dyw'r daith i'r ysgol Gymraeg leol agosaf ddim yn un ymarferol a hwylus. O ganlyniad, mae gormod o deuluoedd yn teimlo eu bod nhw'n cael eu gwthio i ddewis addysg trwy gyfrwng y Saesneg—nid oherwydd mai dyna yw eu dymuniad nhw, ond oherwydd dyna'r unig opsiwn realistig sydd ar gael iddyn nhw o dan yr amgylchiadau maen nhw'n ffeindio eu hunain ynddynt.

Nid rhoi dewis go iawn yw hynny, ond, mewn gwirionedd, cyfyngu ar ddewis i rieni mae hynny'n ei wneud. Os ydyn ni o ddifrif am gryfhau'r iaith Gymraeg, yna mae'n rhaid i fynediad at addysg cyfrwng Cymraeg weithio yn ymarferol, nid ar bapur yn unig. Nid yw system sy'n hyrwyddo addysg Gymraeg ar y naill law, ond tynnu trafnidiaeth i ffwrdd o addysg Gymraeg ar y llaw arall, yn gwneud unrhyw synnwyr o gwbl. Dyna pam mae angen adolygu'r canllawiau hyn.

Mae'n rhaid iddyn nhw adlewyrchu realiti teuluoedd a realiti Cymru, ein daearyddiaeth ni, ein cymunedau gwledig ni a'n huchelgais genedlaethol ar gyfer yr iaith. Mae'n rhaid inni dderbyn nad yw addysg cyfrwng Cymraeg yn opsiwn ychwanegol ond yn rhan ganolog o ddyfodol y genedl hon. Os na fyddwn yn cael gwared ar y rhwystrau trafnidiaeth hyn, byddwn yn methu â chefnogi'r teuluoedd hynny sy'n dymuno magu eu plant trwy gyfrwng y Gymraeg, ac, yn y pen draw, byddwn ni'n methu â chyflawni'n huchelgais o ran creu 1 miliwn o siaradwyr.

I gloi, Dirprwy Lywydd, dylai addysg agor drysau, nid gosod rhwystrau. Mae'n bryd i'n system teithio i ddysgwyr wneud yr un peth. 

Galwaf ar yr Ysgrifennydd y Cabinet dros Drafnidiaeth a Gogledd Cymru, Ken Skates.

Galwaf ar Carolyn Thomas i ymateb i'r ddadl.

Y cwestiwn yw: a ddylid nodi'r ddeiseb? A oes unrhyw Aelod un gwrthwynebu? Nac oes. Felly, derbynnir y cynnig yn unol â Rheol Sefydlog 12.36.

Eitem 7 heddiw yw dadl y Ceidwadwyr Cymreig ar dreth trafodiadau tir. Galwaf ar Joel James i wneud y cynnig.

Rwyf wedi dethol y gwelliant i'r cynnig. Galwaf ar Heledd Fychan i gynnig gwelliant 1 yn ei henw ei hun.

Ysgrifennydd y Cabinet dros gyllid nawr sydd yn cyfrannu.

Diolch yn fawr, Llywydd. Rydw i wedi gwrando gyda diddordeb ar gyfraniadau yn y ddadl, ond mae'n bwysig dweud ar y dechrau bod trethi yn ariannu gwasanaethau cyhoeddus a seilwaith hanfodol ar gyfer ein cymunedau. Mae'r refeniw o drethi'n cael ei ddefnyddio i sicrhau bod ein cymdeithas yn gyffredinol yn gallu gweithredu a ffynnu. Mae hyn yn cynnwys tai fforddiadwy, athrawon, nyrsys, ffyrdd, cludiant cyhoeddus a chefnogi grwpiau bregus. Mae refeniw treth hefyd yn helpu busnesau yng Nghymru i dyfu a datblygu, gan ddarparu amodau ar gyfer llwyddiant. Mae gan Lywodraeth Cymru egwyddorion craidd sy'n sail i'n gwaith ar drethi. Pwrpas y rhain yw gwneud ein system dreth gyffredinol yn gyson ac yn glir drwy sicrhau bod trethi Cymru'n codi refeniw yn deg, eu bod yn cefnogi polisïau ehangach a'u bod yn glir, sefydlog a syml, yn annog cysylltu eang ac yn helpu i greu Cymru fwy cyfartal i genedlaethau'r dyfodol.

Sam Rowlands nawr sy'n ymateb i'r ddadl.

Y cwestiwn yw: a ddylid derbyn y cynnig heb ei ddiwygio? A oes unrhyw Aelod yn gwrthwynebu? [Gwrthwynebiad.] Oes, mae yna wrthwynebiad. Fe wnawn ni ohirio'r bleidlais, felly. 

Eitem 8 sydd nesaf. Dadl Plaid Cymru yw hon ar etholiad y Senedd, a Rhun ap Iorwerth sy'n cyflwyno'r cynnig. 

Diolch yn fawr, Llywydd. Dwi'n falch o agor dadl gyntaf Plaid Cymru yn 2026, blwyddyn sy'n addo bod yn un arwyddocaol iawn yn hanes gwleidyddiaeth ein cenedl a'r gred go iawn, rŵan, bod newid cyfeiriad yn bosib ym mis Mai. Ac rydyn ni'n ymddiried ym mhobl Cymru i wneud y dewis iawn. Ydyn, mae'r arolygon barn yn adrodd stori. Maen nhw'n rhoi blas o farn y cyhoedd ar hyn o bryd, ond tra fy mod i'n sicr yn cymryd dim yn ganiataol, beth sydd gennym ni ydy stori am ba mor eiddgar ydy pobl rŵan am newid positif, pa mor barod ydyn nhw i droi eu cefnau ar status quo Llafur, ac arwyddion mor glir sydd yna eu bod nhw yn barod i gefnogi gweledigaeth Plaid Cymru fel Llywodraeth sydd yn benderfynol o sefyll bob amser dros fuddiannau Cymru, a hynny yn ddiamod. Ac fel mae cynnig Plaid Cymru yn gosod allan y prynhawn yma, rhwng y methiannau yn ein gwasanaethau cyhoeddus, absenoldeb polisïau arloesol a beiddgar i fynd i'r afael â'r heriau o fewn ein cymunedau a'r amharodrwydd parhaus yna i sefyll i fyny i Keir Starmer, does yna ddim syndod bod pobl Cymru wedi colli ymddiriedaeth yn arweinyddiaeth Llafur. 

Rwyf wedi dethol gwelliannau i'r cynnig. Os derbynnir gwelliant 1, caiff gwelliant 2 ei ddad-ddethol. Galwaf ar Darren Millar i gynnig gwelliant 1 yn enw Paul Davies.

Galwaf ar y Dirprwy Brif Weinidog ac Ysgrifennydd y Cabinet dros Newid Hinsawdd a Materion Gwledig i gynnig gwelliant 2 yn enw Jane Hutt.

Un o ddyletswyddau sylfaenol unrhyw lywodraeth ddylai fod sicrhau dyfodol gwell i genedlaethau'r dyfodol a rhoi iddyn nhw'r sgiliau sylfaenol sydd eu hangen ar gyfer datblygiad personol, diogelwch swyddi a chyfleoedd bywyd gwell.

Yn anffodus, ar y metrig hollbwysig hwn, does dim amheuaeth bod Llafur dros y 26 mlynedd diwethaf wedi methu ein plant a'n pobl ifanc yn ofnadwy, ac yn eu tro wedi gwastraffu potensial anferthol ein cenedl ni. Fe ddylai'r canlyniadau PISA diweddaraf, sydd yn dangos Cymru ar ei lefel isaf erioed o ran cyrhaeddiad llythrennedd a rhifedd, gael eu hystyried fel gwarth cenedlaethol ac adlewyrchiad damniol o gamreolaeth Llafur ar y sector allweddol hwn.

Dim ond un arwydd o broblemau ehangach yw hyn. Mae gyda ni argyfwng recriwtio athrawon yng Nghymru sy'n parhau yn ddi-baid—sefyllfa sydd wedi gwaethygu oherwydd diffyg strategaeth glir gan y Llywodraeth. Mae'r costau cynnal a chadw hanesyddol yn ein hysgolion wedi cyrraedd lefelau arswydus o uchel, gyda llawer gormod o adeiladau addysgol ar draws y wlad mewn cyflwr truenus. Mae ein prifysgolion ni'n wynebu argyfwng ariannol dirfodol yn sgil diffyg gweledigaeth a chynllun gan y Llywodraeth i annog mwy o fyfyrwyr Cymreig i astudio yma yng Nghymru.

Mae'n hen bryd i ni newid cyfeiriad ac i droi tudalen lân ar ôl chwarter canrif a mwy o fethiannau gan Llafur. Plaid Cymru sy'n arwain y ffordd at ddyfodol mwy disglair i'n pobl ifanc drwy ein strategaeth drawsnewidiol i adnewyddu safonau addysg. Mi fyddwn ni'n datblygu cynllun llythrennedd a rhifedd sylfaenol newydd a fydd yn cynnwys meincnodau cenedlaethol, cefnogaeth dargedig, addysgu o ansawdd uchel, a thracio cynnydd yn gyson.

Mi fyddwn ni'n darparu llyfrgell ym mhob ysgol gynradd yng Nghymru er mwyn meithrin dwyeithrwydd a chariad gydol oes at ddarllen ymysg ein plant. Byddwn hefyd yn hybu dulliau darllen ar draws y cwricwlwm gan ymgyrffori llythrennedd ym mhob pwnc yn ein hysgolion uwchradd, a chefnogi hefyd ddisgyblion yn ystod y cyfnod pontio hollbwysig hwnnw o addysg gynradd i addysg uwchradd. Bydd Llywodraeth Paid Cymru'n buddsoddi yn nyfodol addysg Cymru drwy gynnig cymhellion teg a chystadleuol i ddenu a chadw'r athrawon sydd eu hangen ar ein hysgolion ni, gan gau'r bwlch â Lloegr yn raddol, gan sicrhau nad yw athrawon dan hyfforddiant yng Nghymru dan unrhyw anfantais ariannol os ydyn nhw'n dewis astudio a gweithio yma.

Nid mesurau dros dro yw'r rhain, fel rydym ni wedi dod i hen arfer o dan Llafur, ond rŷn ni am osod sylfeini angenrheidiol cyntaf tuag at greu system addysg fwy cynaliadwy, sy'n rhoi'r cyfle i'n plant a'n pobl ifanc i ffynnu a chyflawni eu potensial yn llawn. Dim ond Llywodraeth dan arweiniad Paid Cymru all gynnig y gobaith hwn i'n cenhedlaeth bresennol o blant. Diolch yn fawr iawn.

Galwaf nawr ar y Dirprwy Brif Weinidog ac Ysgrifennydd y Cabinet dros Newid Hinsawdd a Materion Gwledig, Huw Irranca-Davies.

Diolch yn fawr iawn, Dirprwy Lywydd. From the debate this afternoon, one thing is crystal clear: we all recognise that the Senedd election on 7 May 2026 is a pivotal moment for Wales. But it's also clear that we have yet another motion from the perpetual doomscrollers of Welsh politics on the Plaid Cymru benches. Plaid Cymru are once again choosing to talk Wales down, as are the Tories too. They may be happy to do that, but that will never be Welsh Labour's way, because we know we have more to do, but we also believe in Wales and the people of Wales, and the potential of Wales too.

What is striking about Plaid Cymru's motion is not what it includes, but what it ignores. It totally ignores the political and the economic context that this and past recent Labour Governments have been operating in. Over the last decade and more, we saw the UK Tory Government reigning over swingeing cuts and chaos. They slashed public services, crashed the economy, sent interest rates soaring, they made it dramatically harder and more expensive to build homes, invest in infrastructure or to support the essential services that we all rely on.

Against the backdrop of Tory cuts and chaos, Welsh Labour has provided serious and stable government, standing up for Wales and defending Wales from the worst harms of Tory mayhem. Welsh Labour stepped in to put more PCSOs on our streets when the UK Tory Government was cutting police. We provided and protected free prescriptions and hospital parking. When austerity made children's lives bleaker, we provided free school breakfasts to make sure that children were fed and ready to learn. With local government colleagues, we kept core services running against the relentless Tory attacks. And for over a decade, we defended people as best we could from the cuts being imposed on them from the Tory shires and squires. [Interruption.] I believe there was an intervention.