16423
7
2026-11-11T13:30:02
785552
0
Cy
2026-11-11T00:00:00
http://www.senedd.tv/cy/16423?startPos=-48598&l=cy
261111-0
C
16423
7
2026-11-11T13:30:02
785680
1
En
2026-11-11T13:35:00
http://www.senedd.tv/cy/16423?startPos=302&l=cy
261111-0
C
16423
7
2026-11-11T13:30:02
787218
2
Cy
261111-0
I
<p>Yn y fersiwn ddwyieithog, mae’r golofn chwith yn cynnwys yr iaith a lefarwyd yn y cyfarfod. Mae’r golofn dde yn cynnwys cyfieithiad o’r areithiau hynny.</p>
<p>Mae [R] yn dynodi bod yr Aelod wedi datgan buddiant wrth gyflwyno’r busnes.</p>
16423
7
2026-11-11T13:30:02
785553
3
Cy
261111-0
I
<p>Cyfarfu'r Senedd yn y Siambr a thrwy gynhadledd fideo am 13:30 gyda'r Llywydd (Huw Irranca-Davies) yn y Gadair. </p>
16423
7
2026-11-11T13:30:02
785555
4
Cy
2026-11-11T13:30:02
http://www.senedd.tv/cy/16423?startPos=4&l=cy
261111-1
1. Cwestiynau i'r Gweinidog Cabinet dros Iechyd a Gofal
C
5053
5053
Huw Irranca-Davies AC
https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5053
Llywydd
Irranca-Davies, Huw
<p>Ocê, gadewch i ni ddechrau. Prynhawn da, bawb. Symudwn yn syth at eitem 1 heddiw, cwestiynau i'r Gweinidog Cabinet dros Iechyd a Gofal. Cwestiwn 1, Gareth Beer. Dyw e ddim yn bresennol.</p>
16423
7
2026-11-11T13:30:02
785617
5
En
2026-11-11T13:30:19
http://www.senedd.tv/cy/16423?startPos=21&l=cy
261111-1
1. Cwestiynau i'r Gweinidog Cabinet dros Iechyd a Gofal
C
5053
5053
Huw Irranca-Davies AC
https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5053
Llywydd
Irranca-Davies, Huw
<p>Nid yw'n bresennol.</p>
16423
7
2026-11-11T13:30:02
785743
6
Cy
261111-1
1. Cwestiynau i'r Gweinidog Cabinet dros Iechyd a Gofal
I
<p>Ni ofynnwyd cwestiwn 1 [OQ64881].</p>
16423
7
2026-11-11T13:30:02
785621
7
Cy
2026-11-11T13:30:21
http://www.senedd.tv/cy/16423?startPos=23&l=cy
261111-1
1. Cwestiynau i'r Gweinidog Cabinet dros Iechyd a Gofal
C
5053
5053
Huw Irranca-Davies AC
https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5053
Llywydd
Irranca-Davies, Huw
<p>Cwestiwn 2, James Evans—ddim yn bresennol.</p>
16423
7
2026-11-11T13:30:02
785623
8
En
2026-11-11T13:30:26
http://www.senedd.tv/cy/16423?startPos=28&l=cy
261111-1
1. Cwestiynau i'r Gweinidog Cabinet dros Iechyd a Gofal
C
5053
5053
Huw Irranca-Davies AC
https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5053
Llywydd
Irranca-Davies, Huw
<p>Nid yw'n bresennol.</p>
16423
7
2026-11-11T13:30:02
785745
9
Cy
261111-1
1. Cwestiynau i'r Gweinidog Cabinet dros Iechyd a Gofal
I
<p>Ni ofynnwyd cwestiwn 2 [OQ64851].</p>
16423
7
2026-11-11T13:30:02
785741
10
Cy
261111-1
1. Cwestiynau i'r Gweinidog Cabinet dros Iechyd a Gofal
B
Cwestiynau Heb Rybudd gan Lefarwyr y Pleidiau
16423
7
2026-11-11T13:30:02
785624
11
Cy
2026-11-11T13:30:27
http://www.senedd.tv/cy/16423?startPos=29&l=cy
261111-1
1. Cwestiynau i'r Gweinidog Cabinet dros Iechyd a Gofal
C
5053
5053
Huw Irranca-Davies AC
https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5053
Llywydd
Irranca-Davies, Huw
<p>Cwestiynau llefarwyr. Galwaf nawr ar lefarwyr y pleidiau i holi'r Gweinidog Cabinet. Yn gyntaf, llefarydd Reform UK, Catherine Cullen—ddim yn bresennol.</p>
16423
7
2026-11-11T13:30:02
785627
12
En
2026-11-11T13:30:42
http://www.senedd.tv/cy/16423?startPos=44&l=cy
261111-1
1. Cwestiynau i'r Gweinidog Cabinet dros Iechyd a Gofal
C
5053
5053
Huw Irranca-Davies AC
https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5053
Llywydd
Irranca-Davies, Huw
<p>Nid yw'n bresennol.</p>
16423
7
2026-11-11T13:30:02
785628
13
Cy
2026-11-11T13:30:43
http://www.senedd.tv/cy/16423?startPos=45&l=cy
261111-1
1. Cwestiynau i'r Gweinidog Cabinet dros Iechyd a Gofal
C
5053
5053
Huw Irranca-Davies AC
https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5053
Llywydd
Irranca-Davies, Huw
<p>Symudwn yn syth nesaf i lefarydd Llafur Cymru, Ken Skates.</p>
16423
7
2026-11-11T13:30:02
785629
14
En
2026-11-11T13:30:50
http://www.senedd.tv/cy/16423?startPos=52&l=cy
261111-1
1. Cwestiynau i'r Gweinidog Cabinet dros Iechyd a Gofal
C
267
267
Ken Skates AC
https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=267
Arweinydd Llafur Cymru
Skates, Ken
<p>Diolch, Lywydd. Ddoe, galwais am adfer gwedduster a pharch, ac mae hynny wedi digwydd heddiw.</p>
<p>Weinidog, ble y gallaf gael mynediad at asesiad o'r effaith niweidiol ar iechyd plant pe bai 80,000 o bobl ifanc yn cael eu hamddifadu o laeth am ddim mewn ysgolion?</p>
16423
7
2026-11-11T13:30:02
785634
15
Cy
2026-11-11T13:31:14
http://www.senedd.tv/cy/16423?startPos=76&l=cy
261111-1
1. Cwestiynau i'r Gweinidog Cabinet dros Iechyd a Gofal
C
269
269
Mabon ap Gwynfor AS
https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=269
Y Gweinidog Cabinet dros Iechyd a Gofal
ap Gwynfor, Mabon
<p>Diolch yn fawr iawn i'r Aelod am y cwestiwn yna. Gaf i ddechrau drwy fynegi siom nad ydy Aelodau'r brif wrthblaid yn bresennol yma? Roedd yna gwestiynau wedi cael eu paratoi ganddyn nhw ynghylch gwasanaeth meddygon teulu yng Nghaerfyrddin, gwasanaeth gofal gwledig—pethau yr oedd yna Aelodau eraill wedi paratoi ar eu cyfer—a does yna ddim cyfle i graffu a gofyn y cwestiynau yna, sydd yn gadael nifer o bobl Cymru i lawr. A dwi'n meddwl bod yna siom aruthrol yn fanna nad ydy pobl Cymru yn cael y gwasanaeth y maen nhw'n ei haeddu gan ein gwleidyddion.</p>
<p>O ran y cwestiwn sydd wedi cael ei ofyn gan arweinydd y Blaid Lafur, nid oes penderfyniad wedi'i wneud ar hyn. Rydych chi'n gwybod bod yna ymgynghoriad yn mynd rhagddo ar hyn o bryd. Ond, wrth gwrs, mi ydyn ni'n gwybod beth ydy gwerth bwyd iach i bobl ac i blant yng Nghymru, ac mi fyddwn ni o hyd yn cefnogi ac yn annog unrhyw beth lle mae o'n golygu bod pobl yn cael mynediad at fwyd iach er mwyn eu lles meddyliol a chorfforol. </p>
16423
7
2026-11-11T13:30:02
785644
16
En
2026-11-11T13:32:14
http://www.senedd.tv/cy/16423?startPos=136&l=cy
261111-1
1. Cwestiynau i'r Gweinidog Cabinet dros Iechyd a Gofal
C
267
267
Ken Skates AC
https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=267
Skates, Ken
<p>Weinidog, o'r hyn rydych chi wedi'i amlinellu, rwy'n cymryd nad oes asesiad effaith wedi'i gynnal o ganlyniadau amddifadu 80,000 o blant mewn ysgolion o laeth am ddim. Mae honno'n sefyllfa siomedig iawn. Cyn cynnal unrhyw ymgynghoriad ynghylch cael gwared â rhywbeth o'r natur honno, dylid cynnal asesiad o effaith y niwed a allai gael ei achosi.</p>
<p>Weinidog, rwy'n ymuno â chi i feirniadu'r rhai nad ydynt yma y prynhawn yma, y rhai sydd wedi rhoi blaenoriaeth i wleidyddiaeth berfformiadol a phiwis yn lle cynrychioli'r bobl y cawsant eu hethol i'w gwasanaethu.</p>
<p>Nawr, o dan Lafur Cymru, roedd rhestrau aros wedi bod yn lleihau am 10 mis yn ddilynol o ganlyniad i fuddsoddiad parhaus a ffocws di-baid ar adfer. Ac rwy'n cofio bod Plaid Cymru yn aml yn barod iawn i ddiystyru'r cynnydd hwnnw, ond nawr, mae'r rhestrau aros hynny'n tyfu eto. Oni bai am yr etholiad, beth yn benodol sydd wedi newid ac sydd wedi atal cynnydd? A phryd y gall cleifion ddisgwyl gweld amseroedd aros yn symud i'r cyfeiriad cywir eto? Diolch.</p>
16423
7
2026-11-11T13:30:02
785663
17
Cy
2026-11-11T13:33:23
http://www.senedd.tv/cy/16423?startPos=205&l=cy
261111-1
1. Cwestiynau i'r Gweinidog Cabinet dros Iechyd a Gofal
C
269
269
Mabon ap Gwynfor AS
https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=269
ap Gwynfor, Mabon
<p>Diolch. Mae hwnna'n gwestiwn pwysig gan yr Aelod oherwydd mae pobl Cymru, fel rydyn ni yn y Llywodraeth yma, yn disgwyl gweld y rhestrau aros yn dod i lawr. Dwi ddim yn credu bod yr Aelod yn berffaith gywir yn dweud bod llwyddiant y Llywodraeth Lafur wedi bod yn llwyr pan ddaw hi i restrau aros, oherwydd mi oedden nhw'n dal yn anferthol o uchel pan ddaru ni ddod i mewn i Lywodraeth. A'r patrwm ddaru ni weld o dan y Llywodraeth flaenorol oedd rhestrau aros yn disgyn dim ond i godi eto, ac yn disgyn a chodi, a dyna oedd y patrwm cyson.</p>
<p>Yr hyn rydyn ni wedi ei wneud, fel dwi wedi sôn lawer gwaith erbyn hyn, ydy sefydlu trefn a system sydd yn fwy cynaliadwy. Yn hytrach na bod arian yn cael ei luchio at brynu gwasanaethau allanol i mewn er mwyn tynnu'r rhestrau aros hiraf yn unig i lawr, mi ydyn ni'n buddsoddi i gael system gyfan sydd yn gweithio o'r adeg yna pan fydd rhywun yn mynd i weld ei meddyg teulu, yna'r diagnosis a'r broses ddiagnostig yna, yna'r driniaeth ei hun, ac yna'r ôl-ofal. Dyna le mae ein buddsoddiad ni yn mynd i mewn er mwyn gwneud yn siŵr nid yn unig fod y rhestrau aros yn dod i lawr, ond eu bod nhw'n aros i lawr. A dwi'n hyderus ein bod ni'n mynd i weld y buddsoddiad yna a'r cynllun newydd rydyn ni wedi'i roi ar waith, ac wedi cydweithio efo'r clinigwyr i'w ddatblygu, yn dwyn ffrwyth yn y ffigurau nesaf a fydd yn cael eu cyhoeddi fis yma.</p>
16423
7
2026-11-11T13:30:02
785678
18
Cy
2026-11-11T13:34:56
http://www.senedd.tv/cy/16423?startPos=298&l=cy
261111-1
1. Cwestiynau i'r Gweinidog Cabinet dros Iechyd a Gofal
C
5053
5053
Huw Irranca-Davies AC
https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5053
Llywydd
Irranca-Davies, Huw
<p>Llefarydd y Ceidwadwyr Cymreig, Peter Fox.</p>
16423
7
2026-11-11T13:30:02
785606
19
En
2026-11-11T13:35:01
http://www.senedd.tv/cy/16423?startPos=303&l=cy
261111-1
1. Cwestiynau i'r Gweinidog Cabinet dros Iechyd a Gofal
C
4787
4787
Peter Fox AS
https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=4787
Fox, Peter
<p>Diolch, Lywydd. Weinidog Cabinet, yn aml, gelwir ymarfer cyffredinol yn ddrws blaen i'r GIG, ac eto, mae practisau meddygon teulu ledled Cymru yn parhau i wynebu pwysau cynyddol ar eu gallu i ddarparu gofal. Canfu adroddiad 'Dyfodol meddygaeth deulu yng Nghymru' fod cyfran gwariant y GIG a ddyrennir i ymarfer cyffredinol wedi parhau i ostwng er ei fod yn ymdrin ag oddeutu 90 y cant o gysylltiadau â'r GIG, a daeth i'r casgliad y byddai angen ymrwymiad ariannol parhaus a symud llawer iawn o adnoddau i ofal sylfaenol er mwyn darparu gofal yn nes at adref. Weinidog Cabinet, roeddech chi a minnau'n aelodau o'r pwyllgor a ddaeth i gasgliadau fod angen gweithredu nawr i gynyddu'r gyfran o gyllid GIG a ddyrennir i ymarfer cyffredinol, ac i sicrhau bod gan bractisau meddygon teulu yr adnoddau sydd eu hangen arnynt i ddiwallu'r galw cynyddol gan gleifion. A wnewch chi rannu eich cynnydd wrth geisio newid y drefn ariannu honno i alluogi practisau meddygon teulu i wneud yr hyn rydym am iddynt ei wneud?</p>
16423
7
2026-11-11T13:30:02
785609
20
Cy
2026-11-11T13:36:11
http://www.senedd.tv/cy/16423?startPos=373&l=cy
261111-1
1. Cwestiynau i'r Gweinidog Cabinet dros Iechyd a Gofal
C
269
269
Mabon ap Gwynfor AS
https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=269
ap Gwynfor, Mabon
<p>Mae’r Aelod yn berffaith gywir i ddweud bod meddygon teulu wedi bod ac yn dal i fod o dan gryn bwysau. Mi ydym ni’n gwybod mai yn y feddygfa deuluol y mae’r rhan fwyaf o gysylltiadau yn cael eu gwneud mewn person pan fydd hi’n dod i gleifion angen diagnosis neu angen cymorth, ac mae’r Llywodraeth yma yn gwerthfawrogi’r holl waith sydd yn cael ei wneud gan feddygon teulu Cymru yn edrych ar ôl pobl Cymru.</p>
<p>Mi roeddwn i, fel yr Aelod, yn rhan o lunio’r adroddiad gan y pwyllgor iechyd blaenorol, a oedd yn dangos y gwendidau yna, a’r angen i sifftio adnoddau, nid yn unig sifftio adnoddau i feddygon teulu, ond, yn llawnach na hynny, sifftio adnoddau i’r gymuned. A dyna pam yr ydym ni, fel rhan o’r cynllun 100 diwrnod cychwynnol yna mewn Llywodraeth, wedi gofyn i fyrddau iechyd ddarparu cynlluniau ar sifftio 0.5 y cant o’u hadnoddau hariannol nhw i’r gymuned.</p>
<p>Mi ydw i bellach wedi derbyn yr adroddiadau yna yn ôl—yr argymhellion, mae’n flin gen i—gan y byrddau iechyd, ac mi ydw i’n mynd drwy’r broses rŵan o astudio eu hargymhellion nhw, gweld beth maen nhw’n mynd i wneud er mwyn sifftio’r adnoddau yna cyn cymeradwyo neu ofyn iddyn nhw eu mireinio nhw ymhellach. Felly, mi ydyn ni wedi cychwyn ar y broses yna o gael y byrddau iechyd i symud adnoddau yn agosach at adref, ac i’r gymuned.</p>
16423
7
2026-11-11T13:30:02
785622
21
En
2026-11-11T13:37:40
http://www.senedd.tv/cy/16423?startPos=462&l=cy
261111-1
1. Cwestiynau i'r Gweinidog Cabinet dros Iechyd a Gofal
C
4787
4787
Peter Fox AS
https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=4787
Fox, Peter
<p>Diolch am eich ymateb, Weinidog Cabinet. Gwn y byddwch yn cytuno â mi, ac rwy'n siŵr y byddwch yn gweithio tuag at annog byrddau iechyd i roi canran fwy na hynny, gan y gwyddom na fydd hynny'n ddigon o safbwynt practisau meddygon teulu.</p>
<p>Gan symud ymlaen, mae ymgyrch Achubwch ein Meddygfeydd Cymdeithas Feddygol Prydain wedi galw am fuddsoddiad hirdymor mewn recriwtio, cadw a hyfforddi mwy o feddygon teulu. Gwn ichi wneud datganiad yr wythnos diwethaf ar y cynllun cyffredinol ar gyfer y gweithlu, ond gallwn ganolbwyntio ar gynllun gweithlu ar gyfer ymarfer cyffredinol, ar ôl clywed tystiolaeth o brinder yn y gweithlu, pwysau cynyddol ar wasanaethau meddygon teulu, a'r sefyllfa druenus lle roedd meddygon teulu newydd gymhwyso yn ei chael hi'n anodd dod o hyd i waith tra bo meddygfeydd yn dweud na allent fforddio eu recriwtio. Unwaith eto, o ystyried eich bod chi a minnau ar y pwyllgor a wnaeth yr argymhellion, pa gynnydd y mae Llywodraeth Cymru wedi'i wneud tuag at gynyddu niferoedd meddygon teulu, gwella lefelau cadw staff a chyflawni'r cynllun ar gyfer y gweithlu y buoch yn rhan allweddol o alw amdano?</p>
16423
7
2026-11-11T13:30:02
785635
22
Cy
2026-11-11T13:38:56
http://www.senedd.tv/cy/16423?startPos=538&l=cy
261111-1
1. Cwestiynau i'r Gweinidog Cabinet dros Iechyd a Gofal
C
269
269
Mabon ap Gwynfor AS
https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=269
ap Gwynfor, Mabon
<p>Unwaith eto, mae hwnna'n gwestiwn pwysig iawn, oherwydd mae’n nodi rhai o’r camau, neu’n awgrymu rhai o’r camau, o leiaf, sydd angen eu cymryd er mwyn gwneud yn siŵr bod gyda ni wasanaeth feddygfa deuluol cynaliadwy yn ein cymunedau ni. Mae rhai ardaloedd, yn enwedig ardaloedd gwledig, yn ei chael hi’n anodd iawn ar hyn o bryd i gadw meddygon teulu. Mi ydyn ni'n cydnabod ac yn deall hynny. Dyna pam yr ydym ni wedi ymrwymo i recriwtio hyd at 100 o feddygon teulu cyn diwedd tymor y Senedd yma, a bydd y 100 yna yn cael eu neilltuo ar gyfer yr ardaloedd hynny lle mae’r galw mwyaf arnyn nhw.</p>
<p>Mi ydyn ni hefyd yn edrych rŵan ar ddechrau peilota gwasanaeth neu system o ffedereiddio meddygon teulu er mwyn cael meddygfeydd teulu i gydweithio’n agosach, ond hefyd i dynnu i ffwrdd rai o’r costau swyddfa gefn yna sydd ganddyn nhw, er mwyn rhyddhau ychydig o’r arian yna a’i gwneud hi’n haws iddyn nhw weithredu, a hefyd er mwyn trio adeiladu ar y gwasanaeth timoedd amlddisgyblaethol sydd gennym ni, oherwydd mae'r hyn y mae meddygfa teulu yn ei ddarparu yn fwy na'r meddyg yn unig. Mae angen i ni weld mwy o nyrsys cymunedol, mae angen i ni weld mwy o ffisiotherapyddion yn gweithio o feddygfeydd er mwyn rhoi gofal mwy holistaidd a llawn i gleifion, lle mae nifer o'r arbenigwyr yna'n gallu tynnu pwysau i ffwrdd o'r meddyg a rhyddhau amser y meddyg i ganolbwyntio ar y pethau mwyaf brys.</p>
16423
7
2026-11-11T13:30:02
785607
23
Cy
2026-11-11T13:40:00
http://www.senedd.tv/cy/16423?startPos=602&l=cy
261111-1
1. Cwestiynau i'r Gweinidog Cabinet dros Iechyd a Gofal
C
16423
7
2026-11-11T13:30:02
785730
24
En
2026-11-11T13:40:45
http://www.senedd.tv/cy/16423?startPos=647&l=cy
261111-1
1. Cwestiynau i'r Gweinidog Cabinet dros Iechyd a Gofal
C
16423
7
2026-11-11T13:30:02
785610
25
Cy
2026-11-11T13:40:36
http://www.senedd.tv/cy/16423?startPos=638&l=cy
261111-1
1. Cwestiynau i'r Gweinidog Cabinet dros Iechyd a Gofal
C
5053
5053
Huw Irranca-Davies AC
https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5053
Llywydd
Irranca-Davies, Huw
<p>Cwestiwn 3, John Clark—ddim yn bresennol.</p>
16423
7
2026-11-11T13:30:02
785611
26
En
2026-11-11T13:40:37
http://www.senedd.tv/cy/16423?startPos=639&l=cy
261111-1
1. Cwestiynau i'r Gweinidog Cabinet dros Iechyd a Gofal
C
5053
5053
Huw Irranca-Davies AC
https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5053
Llywydd
Irranca-Davies, Huw
<p>Nid yw'n bresennol.</p>
16423
7
2026-11-11T13:30:02
785879
27
Cy
261111-1
1. Cwestiynau i'r Gweinidog Cabinet dros Iechyd a Gofal
I
<p>Ni ofynnwyd cwestiwn 3 [OQ64869].</p>
16423
7
2026-11-11T13:30:02
785719
28
Cy
2026-11-11T13:40:41
http://www.senedd.tv/cy/16423?startPos=643&l=cy
261111-1
1. Cwestiynau i'r Gweinidog Cabinet dros Iechyd a Gofal
C
5053
5053
Huw Irranca-Davies AC
https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5053
Llywydd
Irranca-Davies, Huw
<p>Cwestiwn 4, Sara Crowley.</p>
16423
7
2026-11-11T13:30:02
785612
29
Cy
261111-1
1. Cwestiynau i'r Gweinidog Cabinet dros Iechyd a Gofal
B
Strategaeth Canser Genedlaethol
16423
7
2026-11-11T13:30:02
785613
30
Cy
261111-1
1. Cwestiynau i'r Gweinidog Cabinet dros Iechyd a Gofal
O
12150
12150
Sara Crowley AS
https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12150
Crowley, Sara
<p>4. Sut bydd y strategaeth canser genedlaethol newydd yn cefnogi plant sy'n cael diagnosis o ganser? OQ64904</p>
16423
7
2026-11-11T13:30:02
785614
31
Cy
2026-11-11T13:40:52
http://www.senedd.tv/cy/16423?startPos=654&l=cy
261111-1
1. Cwestiynau i'r Gweinidog Cabinet dros Iechyd a Gofal
C
269
269
Mabon ap Gwynfor AS
https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=269
ap Gwynfor, Mabon
<p>Diolch i'r Aelod am y cwestiwn. Nod ein strategaeth canser genedlaethol ar gyfer Cymru, sy’n strategaeth 10 mlynedd, ydy trawsnewid y ffordd y mae’r gwasanaeth iechyd yn atal, yn rhoi diagnosis ac yn trin canser. Mae wedi cael ei chynllunio gan ystyried pob oedran a math o ganser, gan gynnwys canser yn ystod plentyndod. Y nod ydy gwneud hyn gan sicrhau hefyd fod unigolion yn cael y gofal a’r cymorth cywir, a chan roi’r eglurder angenrheidiol i’r gwasanaeth iechyd ar gyfer darparu gwasanaethau a chyflawni canlyniadau gwell.</p>
16423
7
2026-11-11T13:30:02
785625
32
En
2026-11-11T13:41:24
http://www.senedd.tv/cy/16423?startPos=686&l=cy
261111-1
1. Cwestiynau i'r Gweinidog Cabinet dros Iechyd a Gofal
C
12150
12150
Sara Crowley AS
https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12150
Crowley, Sara
<p>Diolch, Weinidog. Ym mis Medi, cefais y fraint o noddi digwyddiad Kids Get Cancer Too yma yn y Senedd. Roedd yn noson emosiynol iawn. Clywsom dystiolaeth dorcalonnus gan deuluoedd y cafodd eu bywydau eu troi wyneb i waered gan ddiagnosis canser eu plant. Ond clywsom hefyd gan y bobl ifanc ryfeddol, fel Kathryn a Mia, a siaradodd gyda dewrder rhyfeddol am eu profiadau. A dweud y gwir, gallent wneud yn dda yn y lle hwn. Cafodd un neges ei chyfleu'n glir: ni ellir trin plant a phobl ifanc fel rhan lai o'r system ganser oedolion, nac ar wahân. Mae eu canserau'n wahanol, maent yn dod i'r amlwg yn wahanol, mae eu llwybrau triniaeth yn wahanol, ac mae eu hanghenion cymorth corfforol, emosiynol a chymdeithasol hirdymor yn wahanol iawn hefyd. Pa ystyriaeth mae Llywodraeth Cymru yn ei rhoi gyda'r strategaeth i ganserau plentyndod, pobl ifanc ac oedolion ifanc, megis gwell gofal arbenigol, cymorth iechyd meddwl a llwybrau pontio o wasanaethau pediatrig i wasanaethau oedolion ifanc? Diolch.</p>
16423
7
2026-11-11T13:30:02
785641
33
En
2026-11-11T13:42:21
http://www.senedd.tv/cy/16423?startPos=743&l=cy
261111-1
1. Cwestiynau i'r Gweinidog Cabinet dros Iechyd a Gofal
C
269
269
Mabon ap Gwynfor AS
https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=269
ap Gwynfor, Mabon
<p>Hoffwn ddiolch i'r Aelod am ei chwestiwn. Mae'r Aelod yn llygad ei lle fod canserau mewn plant a phobl ifanc yn gwbl wahanol i ganserau mewn mannau eraill ac mewn aelodau eraill o'n cymdeithas, oherwydd i ddechrau, nid oes rheolaeth gan blant o gwbl dros y canserau hynny. Mae'r canserau hynny'n datblygu heb unrhyw fai arnynt eu hunain mewn unrhyw ffordd o gwbl. Felly, mae angen inni edrych ychydig yn wahanol ar sut rydym yn datblygu strategaeth ganser ar gyfer plant. Dyna pam y bydd y strategaeth y byddwn yn ei chyhoeddi ym mis Chwefror, os aiff popeth yn iawn, yn strategaeth a fydd yn cynnwys ffocws penodol ar blant a phobl ifanc sydd wedi cael diagnosis o ganser, drwy adran bwrpasol ym mhob pennod. Ond bydd y dull o wneud hynny'n parhau i gael ei adolygu. Nod y strategaeth yw gwella profiad a chanlyniadau plant a phobl ifanc, mynd i'r afael ag anghydraddoldeb o ran mynediad, a chydnabod anghenion holistaidd plant a phobl ifanc a'u teuluoedd. Yn olaf, nod y strategaeth yw sicrhau y gall plant a phobl ifanc gael mynediad at lwybrau arbenigol priodol, triniaeth, gofal a chymorth pan fo angen ar eu taith.</p>
16423
7
2026-11-11T13:30:02
785645
34
En
2026-11-11T13:43:33
http://www.senedd.tv/cy/16423?startPos=815&l=cy
261111-1
1. Cwestiynau i'r Gweinidog Cabinet dros Iechyd a Gofal
C
12175
12175
Shav Taj AS
https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12175
Taj, Shav
<p>Mae fy etholwr Molly Fenton wedi bod yn eiriolwr pwerus dros bobl ifanc sy'n byw gyda salwch difrifol a salwch sy'n cyfyngu ar eu bywydau. Mae oddeutu 180 o blant a phobl ifanc yn cael diagnosis o ganser yng Nghymru bob blwyddyn, ac i rai, y realiti hwnnw o fyw gyda chanser anwelladwy neu derfynol yn hytrach na gwella. Weinidog, rydych chi newydd sôn y bydd yna gynllun canser a fydd yn canolbwyntio'n benodol ar bobl ifanc a phlant. Yn Lloegr, mae'n debyg mai un o'r pethau y maent yn eu gwneud ychydig yn wahanol yw ei fod yn cael ei gefnogi gan dasglu pwrpasol. Felly, tybed beth y bydd Llywodraeth Cymru yn ei wneud i sicrhau bod pobl ifanc sy'n byw gyda chanser terfynol yn derbyn y cymorth seicolegol yn sicr ond hefyd y cymorth addysgol ac ymarferol sydd ei angen arnynt, nid yn unig i oroesi ond i fyw'n dda ac i fynd ar drywydd eu huchelgeisiau a'u breuddwydion am y peth mawr nesaf. Mae cymaint o bobl sydd eisiau gweithio, er enghraifft, y mae eu profiad bob dydd o fod mewn gwaith—. Rwy'n derbyn y gall addasiadau rhesymol fod ychydig yn anos i gyflogwyr, ond serch hynny, mae a wnelo hyn â sicrhau ein bod yn eu cefnogi i allu byw eu bywydau'n llawn, am yr amser sydd ar gael iddynt.</p>
16423
7
2026-11-11T13:30:02
785654
35
En
2026-11-11T13:44:47
http://www.senedd.tv/cy/16423?startPos=889&l=cy
261111-1
1. Cwestiynau i'r Gweinidog Cabinet dros Iechyd a Gofal
C
269
269
Mabon ap Gwynfor AS
https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=269
ap Gwynfor, Mabon
<p>Diolch i'r Aelod am ei sylwadau. Dechreuodd drwy sôn am unigolyn ifanc gwych a llawn ysbrydoliaeth, Molly Fenton. Rwyf wedi cael y pleser o gyfarfod â Molly sawl gwaith. Mae hi'n wir yn un sy'n ysbrydoli a hoffwn gofnodi fy niolch i Molly am ei gwaith a'i chymorth dros y blynyddoedd wrth ddatblygu polisi canser.</p>
<p>Cawsom alwad gyhoeddus am dystiolaeth a gasglodd fewnwelediadau ar draws y trydydd sector, ar draws teuluoedd ac eraill, arbenigwyr yn y maes, a daeth i ben ddiwedd y mis diwethaf. Cawsom gannoedd o ddarnau o dystiolaeth, a bydd llawer o'r rheini wedi cyfeirio at yr union beth y soniodd yr Aelod amdano, sef yr angen i sicrhau bod cymorth ar gael i blant a phobl ifanc yn ystod eu teithiau addysg hefyd, gan sicrhau nad ydynt ar eu colled, a bydd hynny'n rhan o'r ystyriaeth wrth inni lunio'r strategaeth ganser ac yna ei chyhoeddi yn y flwyddyn newydd.</p>
16423
7
2026-11-11T13:30:02
785608
36
En
2026-11-11T13:45:00
http://www.senedd.tv/cy/16423?startPos=902&l=cy
261111-1
1. Cwestiynau i'r Gweinidog Cabinet dros Iechyd a Gofal
C
16423
7
2026-11-11T13:30:02
785616
37
Cy
2026-11-11T13:45:48
http://www.senedd.tv/cy/16423?startPos=950&l=cy
261111-1
1. Cwestiynau i'r Gweinidog Cabinet dros Iechyd a Gofal
C
5053
5053
Huw Irranca-Davies AC
https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5053
Llywydd
Irranca-Davies, Huw
<p>Cwestiwn 5, i'w ateb gan y Dirprwy Weinidog dros Ofal Cymdeithasol, Iechyd Meddwl ac Iechyd Menywod. Cwestiwn 5—Elfed Williams.</p>
16423
7
2026-11-11T13:30:02
785618
38
Cy
261111-1
1. Cwestiynau i'r Gweinidog Cabinet dros Iechyd a Gofal
B
Gofal Cymdeithasol
16423
7
2026-11-11T13:30:02
785619
39
Cy
261111-1
1. Cwestiynau i'r Gweinidog Cabinet dros Iechyd a Gofal
O
12165
12165
Elfed Williams AS
https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12165
Williams, Elfed
<p>5. Sut fydd Llywodraeth Cymru yn cryfhau gofal cymdeithasol yn ystod y Senedd hon? OQ64892</p>
16423
7
2026-11-11T13:30:02
785620
40
Cy
2026-11-11T13:46:05
http://www.senedd.tv/cy/16423?startPos=967&l=cy
261111-1
1. Cwestiynau i'r Gweinidog Cabinet dros Iechyd a Gofal
C
5207
5207
Delyth Jewell AC
https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5207
Y Dirprwy Weinidog Gofal Cymdeithasol, Iechyd Meddwl ac Iechyd Menywod
Jewell, Delyth
<p>Rydym ni wedi cyhoeddi rhaglen y gwasanaeth gofal cenedlaethol, sy’n nodi camau ymarferol ar gyfer y Senedd hon. Dŷn ni wrthi’n datblygu academi gofal cymdeithasol, yn symud yr agenda cyflog teg yn ei flaen, yn cryfhau trefniadau comisiynu a diogelu, yn cefnogi gofalwyr di-dâl, ac yn cydgysylltu gwasanaethau ar sail anghenion pobl. Ein nod yw sicrhau bod gan unigolion fwy o lais a mynediad at y cymorth cywir.</p>
16423
7
2026-11-11T13:30:02
785626
41
Cy
2026-11-11T13:46:33
http://www.senedd.tv/cy/16423?startPos=995&l=cy
261111-1
1. Cwestiynau i'r Gweinidog Cabinet dros Iechyd a Gofal
C
12165
12165
Elfed Williams AS
https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12165
Williams, Elfed
<p>Diolch. Roeddwn i'n falch o gadeirio fy nghyfarfod cyntaf o'r grŵp trawsbleidiol ar waith cymdeithasol, gofal cymdeithasol ac eiriolaeth ddoe. Buom yn trafod nifer o faterion, gan gynnwys eiriolaeth, sector sy'n bwysig iawn i mi. Efo wythnos eiriolaeth yng nghanol Tachwedd, dwi'n poeni bod diffyg ymwybyddiaeth o waith eiriolwyr a hawliau cleifion yn creu heriau sylweddol. Hefyd, yn ôl adroddiad diweddar Age Cymru, 'Advocacy Counts', cefnogwyd dros 18,000 o bobl y llynedd, cynnydd o 50 y cant, gan 347 o eiriolwyr, gostyngiad o 8 y cant.</p>
<p>Dwi'n eiddgar i weithio gyda'r Llywodraeth dros y tymor seneddol ac i gyfarfod â'r Dirprwy Weinidog yn fuan i drafod penderfyniadau yn y sector gofal cymdeithasol, gan gynnwys eiriolaeth. Ydy'r Dirprwy Weinidog yn cytuno bod angen gwneud mwy i hyrwyddo rôl eiriolwyr os ydym am fynd i'r afael â'r heriau sy'n wynebu'r sector gofal a sicrhau bod cleifion a theuluoedd yn cael y gefnogaeth sydd ei hangen arnynt?</p>
16423
7
2026-11-11T13:30:02
785656
42
Cy
2026-11-11T13:47:44
http://www.senedd.tv/cy/16423?startPos=1066&l=cy
261111-1
1. Cwestiynau i'r Gweinidog Cabinet dros Iechyd a Gofal
C
5207
5207
Delyth Jewell AC
https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5207
Jewell, Delyth
<p>Diolch yn fawr iawn i chi am y cwestiwn, ac am eich gwaith yn y maes hwn. Ydw, rwy'n cytuno gyda chi. Gall eiriolaeth wneud gwahaniaeth enfawr, fel rydych chi wedi dweud, i fywydau pobl drwy sicrhau bod pobl yn deall eu hawliau, yn cael llais, yn gallu cymryd rhan ystyrlon mewn penderfyniadau am eu gofal. Dyna pam rydyn ni wedi sefydlu pencampwyr gofal cymdeithasol o fewn Llais, i sicrhau bod llais cryfach a chliriach ar gael ar gyfer y bobl sydd yn defnyddio gwasanaethau gofal.</p>
<p>Dŷn ni hefyd yn cydnabod pwysigrwydd ehangach eiriolaeth i blant a theuluoedd. Yng Nghymru, mae cynnig rhagweithiol o eiriolaeth broffesiynol annibynnol ar gael i blant sydd â'r hawl i'r cymorth hwnnw, er mwyn sicrhau, Lywydd, y gellir clywed eu lleisiau mewn penderfyniadau sy'n effeithio ar eu bywydau. Dŷn ni hefyd yn cydnabod cyfraniad pwysig eiriolaeth i rieni, i'w helpu nhw i ddeall y penderfyniadau sy'n effeithio ar eu teuluoedd.</p>
<p>Felly, fel mae'r Aelod wedi sôn, nid darparu gwasanaethau eiriolaeth yn unig ydy'r her fan hyn; y gwir her yw sicrhau bod pobl yn deall eu hawliau, yn gwybod bod y cymorth yma ar gael, ac yn gwybod sut i gael gafael ar y cymorth hwnnw. Drwy ein rhaglen gwasanaeth gofal cymdeithasol, dŷn ni'n gweithio i greu system gofal cymdeithasol gryfach, fwy cynaliadwy, gyda llais, hawliau a phrofiadau pobl wrth galon y cyfan. Rwyf i'n hapus iawn i gwrdd â'r Aelod, oherwydd mae ganddo fe lais pwysig yn y drafodaeth hon.</p>
16423
7
2026-11-11T13:30:02
785669
43
Cy
261111-1
1. Cwestiynau i'r Gweinidog Cabinet dros Iechyd a Gofal
B
Cyllid Cyfalaf
16423
7
2026-11-11T13:30:02
785670
44
Cy
261111-1
1. Cwestiynau i'r Gweinidog Cabinet dros Iechyd a Gofal
O
143
143
Andrew R.T. Davies AC
https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=143
Davies, Andrew R.T.
<p>6. Pa gyllid cyfalaf gan Lywodraeth Cymru sydd ar gael i fyrddau iechyd? OQ64899</p>
16423
7
2026-11-11T13:30:02
785671
45
En
2026-11-11T13:49:28
http://www.senedd.tv/cy/16423?startPos=1170&l=cy
261111-1
1. Cwestiynau i'r Gweinidog Cabinet dros Iechyd a Gofal
C
269
269
Mabon ap Gwynfor AS
https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=269
ap Gwynfor, Mabon
<p>Diolch am eich cwestiwn. Mae cyllideb cyfalaf gyffredinol iechyd, gofal ac atal ar gyfer 2026-27 yn £626 miliwn. Mae mwy na £112 miliwn ohono wedi'i ddarparu'n uniongyrchol i sefydliadau GIG Cymru fel cyfalaf yn ôl disgresiwn. Mae'r cyllid sy'n weddill yn cefnogi cynlluniau cyfalaf a gymeradwywyd gan Weinidogion, gyda buddsoddiad sylweddol wedi'i gyfeirio at gefnogi blaenoriaethau'r byrddau iechyd.</p>
16423
7
2026-11-11T13:30:02
785674
46
En
2026-11-11T13:49:54
http://www.senedd.tv/cy/16423?startPos=1196&l=cy
261111-1
1. Cwestiynau i'r Gweinidog Cabinet dros Iechyd a Gofal
C
143
143
Andrew R.T. Davies AC
https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=143
Davies, Andrew R.T.
<p>Diolch am eich ateb, Weinidog. Fe fyddwch yn gwybod bod y cynigion ynghylch yr ysbyty athrofaol yng Nghaerdydd yn ymwneud ag ailadeiladu o'r newydd. Carwn awgrymu i chi, Weinidog, y bydd hynny'n costio'n ddrud iawn, ac mae'n debyg na fyddai'r ffigurau a grybwyllwyd gennych yn dod yn agos at fod yn ddigon i dalu costau cyfalaf ailadeiladu o'r fath. Felly, sut y mae'r Llywodraeth yn ymgysylltu â'r bwrdd iechyd lleol i sicrhau bod yr ysbyty'n cael ei ailadeiladu? Oherwydd gall unrhyw un sy'n ymweld â'r safle ddeall yr anhawster y mae'r safle hwnnw'n ei wynebu o ran gallu darparu ar gyfer cleifion mewn amgylchedd diogel a chaniatáu i glinigwyr wneud y gwaith y maent wedi eu hyfforddi i'w wneud mewn amgylchedd diogel.</p>
16423
7
2026-11-11T13:30:02
785633
47
En
2026-11-11T13:50:00
http://www.senedd.tv/cy/16423?startPos=1202&l=cy
261111-1
1. Cwestiynau i'r Gweinidog Cabinet dros Iechyd a Gofal
C
16423
7
2026-11-11T13:30:02
785657
48
Cy
2026-11-11T13:52:00
http://www.senedd.tv/cy/16423?startPos=1322&l=cy
261111-1
1. Cwestiynau i'r Gweinidog Cabinet dros Iechyd a Gofal
C
16423
7
2026-11-11T13:30:02
785637
49
En
2026-11-11T13:50:25
http://www.senedd.tv/cy/16423?startPos=1227&l=cy
261111-1
1. Cwestiynau i'r Gweinidog Cabinet dros Iechyd a Gofal
C
269
269
Mabon ap Gwynfor AS
https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=269
ap Gwynfor, Mabon
<p>Diolch am eich cwestiwn, ac rydych chi'n gwneud pwynt da iawn ynglŷn â'r amgylchedd anodd mewn rhannau o Ysbyty Athrofaol Cymru Caerdydd. Ymwelais fy hun ychydig wythnosau yn ôl a gweld yr ystad a sut nad oedd rhannau ohoni cystal ag y dylent fod. Ond rwyf innau hefyd yn gwerthfawrogi'r gwaith a wneir gan y clinigwyr a holl aelodau staff Ysbyty Athrofaol Cymru yng Nghaerdydd. Felly, gwnaeth y bwrdd iechyd gynnig yn nhymor y Senedd ddiwethaf ar gyfer gwelliannau, neu ar gyfer adeilad newydd, ond gwrthododd y Llywodraeth flaenorol y cynnig hwnnw ac ni wnaeth ei gefnogi. Rydym yn dal i aros am rywbeth gan Fwrdd Iechyd Prifysgol Caerdydd a'r Fro ynghylch ailddatblygu Ysbyty Athrofaol Cymru. Pan ddaw ar fy nesg, bydd yn rhaid imi farnu a phenderfynu ar y ffordd orau ymlaen, yn seiliedig ar y cais a gyflwynir ganddynt.</p>
16423
7
2026-11-11T13:30:02
785646
50
Cy
2026-11-11T13:51:19
http://www.senedd.tv/cy/16423?startPos=1281&l=cy
261111-1
1. Cwestiynau i'r Gweinidog Cabinet dros Iechyd a Gofal
C
5053
5053
Huw Irranca-Davies AC
https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5053
Llywydd
Irranca-Davies, Huw
<p>Cwestiwn 7—Jane Dodds, i'w ateb gan y Dirprwy Weinidog.</p>
16423
7
2026-11-11T13:30:02
785650
51
Cy
261111-1
1. Cwestiynau i'r Gweinidog Cabinet dros Iechyd a Gofal
B
Gwasanaethau Iechyd Meddwl
16423
7
2026-11-11T13:30:02
785651
52
Cy
261111-1
1. Cwestiynau i'r Gweinidog Cabinet dros Iechyd a Gofal
O
4983
4983
Jane Dodds AS
https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=4983
Dodds, Jane
<p>7. Beth mae Llywodraeth Cymru yn ei wneud i sicrhau bod gwasanaethau iechyd meddwl yn cael eu darparu mor agos â phosibl at gartrefi pobl? OQ64887</p>
16423
7
2026-11-11T13:30:02
785652
53
En
2026-11-11T13:51:32
http://www.senedd.tv/cy/16423?startPos=1294&l=cy
261111-1
1. Cwestiynau i'r Gweinidog Cabinet dros Iechyd a Gofal
C
5207
5207
Delyth Jewell AC
https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5207
Jewell, Delyth
<p>Diolch, Jane. Ble bynnag y mae pobl yn byw yng Nghymru, rydym am sicrhau bod ganddynt fynediad at y gwasanaethau iechyd meddwl sydd eu hangen arnynt. Mae'r datganiad ansawdd iechyd meddwl yn nodi ein disgwyliad fod gwasanaethau yn sicrhau cymorth cyson, teg, sy'n canolbwyntio ar yr unigolyn ledled Cymru. Ein nod yw cryfhau cymorth iechyd meddwl cymunedol drwy'r trawsnewidiad i wasanaethau iechyd meddwl mynediad agored ar yr un diwrnod, ac mae'r gwaith hwn eisoes ar y gweill.</p>
16423
7
2026-11-11T13:30:02
785661
54
En
2026-11-11T13:52:00
http://www.senedd.tv/cy/16423?startPos=1322&l=cy
261111-1
1. Cwestiynau i'r Gweinidog Cabinet dros Iechyd a Gofal
C
4983
4983
Jane Dodds AS
https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=4983
Dodds, Jane
<p>Diolch yn fawr iawn, Ddirprwy Weinidog. Rwy'n awyddus i glywed eich barn am wasanaethau iechyd meddwl yn agos at y cartref ac yn y gymuned. Rydym yn clywed mor aml gan bobl pa mor bwysig yw eu bod yn lleol iddynt, eu bod yn gyfarwydd â nhw am eu bod yn eu cymuned, ac felly eu bod yn gallu cysylltu'n iawn â nhw. Mae her wirioneddol i ni ym Mhowys—os caf sôn unwaith eto am gynigion Bwrdd Iechyd Addysgu Powys, gan eu bod mewn gwirionedd yn symud gwasanaethau iechyd meddwl o'r cymunedau ledled Powys ac yn eu canoli mewn un lle, sef ym Mronllys.</p>
<p>Nawr, i mi, mae hyn yn teimlo fel pe baem yn mynd yn ôl 30 neu 40 mlynedd, pan oedd pobl ag anawsterau iechyd meddwl yn cael eu gosod ymaith mewn ardal wledig, mewn un sefydliad, gan mai dyna y bydd yn ei gynrychioli. Felly, tybed—. Rwy'n credu y gallaf ragweld eich ateb, ond rwyf eisiau eich gwneud yn ymwybodol fod hwn yn gynnig sy'n peri cryn bryder ar ddwy lefel: symud y gwasanaethau iechyd meddwl o'r cymunedau, ond hefyd, yn sylfaenol, gosod pobl â phroblemau iechyd meddwl mewn geto, ymhell i ffwrdd—filltiroedd i ffwrdd—o'u cartrefi. Diolch yn fawr iawn, Lywydd.</p>
16423
7
2026-11-11T13:30:02
785673
55
En
2026-11-11T13:53:12
http://www.senedd.tv/cy/16423?startPos=1394&l=cy
261111-1
1. Cwestiynau i'r Gweinidog Cabinet dros Iechyd a Gofal
C
5207
5207
Delyth Jewell AC
https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5207
Jewell, Delyth
<p>Diolch, Jane. Edrychwch, rwy'n deall pam eich bod yn gofyn y cwestiwn. Rwy'n gwybod pa mor angerddol rydych chi fel eiriolwr, ac yn parhau i fod, dros wasanaethau iechyd lleol, ac yn wir, mae hynny i'w ganmol. Rwy'n cytuno â chi ar yr hyn rydych chi wedi'i ddweud am iechyd meddwl, ei bod mor bwysig fod y gwasanaethau hyn yn gweithio o amgylch realiti bywydau pobl, a bod pobl yn gallu cael y cymorth sydd ei angen arnynt pan fydd ei angen arnynt, ac mae hynny'n hollbwysig.</p>
<p>Unwaith eto, gyda'r hyn sy'n digwydd—. Hynny yw, bydd yr Aelod, Jane, yn amlwg yn ymwybodol, a bydd yr Aelodau'n fwy cyffredinol yn ymwybodol, fod Bwrdd Iechyd Addysgu Powys yn ymgynghori ar hyn o bryd ar gynigion fel rhan o'i gynllun gwasanaethau clinigol. Fy nealltwriaeth i yw nad gor-ganoli gwasanaethau fyddai nod yr hyn sy'n cael ei gynnig, gan fy mod yn deall bod y bwrdd iechyd yn sicr wedi lleihau nifer y lleoliadau y tu allan i'r ardal. Ar hynny, rwy'n gobeithio y gall y ddau ohonom gytuno bod hwnnw'n gynnig cadarnhaol. Rwy'n credu bod yr holl opsiynau yn yr ymgynghoriad yn cynnwys buddsoddiad sylweddol mewn cymorth iechyd meddwl cymunedol, ymateb i argyfwng, modelau mynediad agored, '111 pwyso 2', gwasanaethau rhithwir hefyd, a dewisiadau amgen yn lle ysbyty, fel gwasanaethau noddfa. Felly, rwy'n credu bod angen edrych yma ar y cynigion yn eu cyfanrwydd yma, nid gwasanaethau cleifion mewnol yn unig. Ond yr hyn sydd hefyd yn wirioneddol bwysig yw nad yw'r hyn sy'n digwydd ym Mhowys ar hyn o bryd yn derfynol, fod hon yn ddeialog barhaus. Mae gan bobl sy'n byw'n lleol gyfle i sicrhau y gall eu safbwyntiau gael eu clywed, ac rwy'n siŵr y bydd yr Aelod yn galw unwaith eto am i hynny ddigwydd, gan ei bod mor bwysig fod y gwasanaethau hyn wedi'u cynllunio gyda phobl leol mewn golwg. Ond wrth gwrs—a gwn y byddwch yn deall hyn—am fod yr ymgynghoriad ar y gweill, ni fyddai'n briodol imi wneud sylwadau pellach, gan fy mod am iddo ganolbwyntio ar yr hyn y mae pobl leol yn galw amdano. Ond o ran yr egwyddor roeddech chi'n sôn amdani mewn perthynas â gwasanaethau iechyd meddwl—a bod hyn yn wir i bobl ble bynnag y maent yn byw yng Nghymru—y dylent gael eu hadeiladu o amgylch realiti bywydau pobl, dyna'n union fydd nod ein trawsnewidiad. Ond diolch am eich cwestiwn, Jane.</p>
16423
7
2026-11-11T13:30:02
785615
56
En
2026-11-11T13:55:00
http://www.senedd.tv/cy/16423?startPos=1502&l=cy
261111-1
1. Cwestiynau i'r Gweinidog Cabinet dros Iechyd a Gofal
C
16423
7
2026-11-11T13:30:02
785708
57
Cy
2026-11-11T13:59:00
http://www.senedd.tv/cy/16423?startPos=1742&l=cy
261111-1
1. Cwestiynau i'r Gweinidog Cabinet dros Iechyd a Gofal
C
16423
7
2026-11-11T13:30:02
785710
58
En
2026-11-11T13:59:54
http://www.senedd.tv/cy/16423?startPos=1796&l=cy
261111-1
1. Cwestiynau i'r Gweinidog Cabinet dros Iechyd a Gofal
C
16423
7
2026-11-11T13:30:02
785636
59
Cy
2026-11-11T13:55:22
http://www.senedd.tv/cy/16423?startPos=1524&l=cy
261111-1
1. Cwestiynau i'r Gweinidog Cabinet dros Iechyd a Gofal
C
5053
5053
Huw Irranca-Davies AC
https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5053
Llywydd
Irranca-Davies, Huw
<p>Cwestiwn 8—Lis McLean. </p>
16423
7
2026-11-11T13:30:02
785642
60
Cy
2026-11-11T13:55:28
http://www.senedd.tv/cy/16423?startPos=1530&l=cy
261111-1
1. Cwestiynau i'r Gweinidog Cabinet dros Iechyd a Gofal
C
12149
12149
Lis McLean AS
https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12149
McLean, Lis
<p>Diolch, Lywydd. Dŷn ni i gyd yn gwybod, pob un ohonom ni sy'n eistedd fan hyn heddiw, hyd yn oed y rhai sydd heb droi lan, beth mae ymweliad i A&E fel y dyddiau yma. [<em>Torri ar draws</em>.] O, sori, roeddwn i'n meddwl dy fod ti'n dweud rhywbeth. So, mae adran damweiniau ac achosion brys ym Mwrdd Iechyd Prifysgol Cwm Taf Morgannwg, ac mae'n amlwg nad yw'r amodau cystal ag y dylent fod, oherwydd—[<em>Torri ar draws</em>.] </p>
16423
7
2026-11-11T13:30:02
785649
61
En
2026-11-11T13:56:01
http://www.senedd.tv/cy/16423?startPos=1563&l=cy
261111-1
1. Cwestiynau i'r Gweinidog Cabinet dros Iechyd a Gofal
C
12149
12149
Lis McLean AS
https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12149
McLean, Lis
<p>O, mae’n ddrwg gennyf.</p>
16423
7
2026-11-11T13:30:02
785653
62
Cy
2026-11-11T13:56:02
http://www.senedd.tv/cy/16423?startPos=1564&l=cy
261111-1
1. Cwestiynau i'r Gweinidog Cabinet dros Iechyd a Gofal
C
12149
12149
Lis McLean AS
https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12149
McLean, Lis
<p>Dwi'n deall. Dwi mor sori. </p>
16423
7
2026-11-11T13:30:02
785655
63
Cy
2026-11-11T13:56:03
http://www.senedd.tv/cy/16423?startPos=1565&l=cy
261111-1
1. Cwestiynau i'r Gweinidog Cabinet dros Iechyd a Gofal
C
269
269
Mabon ap Gwynfor AS
https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=269
ap Gwynfor, Mabon
<p>Mae'n iawn. </p>
16423
7
2026-11-11T13:30:02
785660
64
En
2026-11-11T13:56:04
http://www.senedd.tv/cy/16423?startPos=1566&l=cy
261111-1
1. Cwestiynau i'r Gweinidog Cabinet dros Iechyd a Gofal
C
12149
12149
Lis McLean AS
https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12149
McLean, Lis
<p>O, mawredd. O'r gorau, iawn.</p>
16423
7
2026-11-11T13:30:02
785662
65
En
2026-11-11T13:56:08
http://www.senedd.tv/cy/16423?startPos=1570&l=cy
261111-1
1. Cwestiynau i'r Gweinidog Cabinet dros Iechyd a Gofal
C
5053
5053
Huw Irranca-Davies AC
https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5053
Llywydd
Irranca-Davies, Huw
<p>Mae’n ddrwg gennyf, os gallech ofyn y cwestiwn a gyflwynwyd yn gyntaf.</p>
16423
7
2026-11-11T13:30:02
785664
66
En
2026-11-11T13:56:10
http://www.senedd.tv/cy/16423?startPos=1572&l=cy
261111-1
1. Cwestiynau i'r Gweinidog Cabinet dros Iechyd a Gofal
C
12149
12149
Lis McLean AS
https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12149
McLean, Lis
<p>Iawn.</p>
16423
7
2026-11-11T13:30:02
785717
67
En
2026-11-11T13:56:11
http://www.senedd.tv/cy/16423?startPos=1573&l=cy
261111-1
1. Cwestiynau i'r Gweinidog Cabinet dros Iechyd a Gofal
C
5053
5053
Huw Irranca-Davies AC
https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5053
Llywydd
Irranca-Davies, Huw
<p>Diolch.</p>
16423
7
2026-11-11T13:30:02
785720
68
En
2026-11-11T13:56:12
http://www.senedd.tv/cy/16423?startPos=1574&l=cy
261111-1
1. Cwestiynau i'r Gweinidog Cabinet dros Iechyd a Gofal
C
12149
12149
Lis McLean AS
https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12149
McLean, Lis
<p>Ail gynnig. [<em>Chwerthin</em>.]</p>
16423
7
2026-11-11T13:30:02
785630
69
Cy
261111-1
1. Cwestiynau i'r Gweinidog Cabinet dros Iechyd a Gofal
B
Gwasanaethau Damweiniau ac Achosion Brys
16423
7
2026-11-11T13:30:02
785631
70
Cy
261111-1
1. Cwestiynau i'r Gweinidog Cabinet dros Iechyd a Gofal
O
12149
12149
Lis McLean AS
https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12149
McLean, Lis
<p>8. Pa gamau mae Llywodraeth Cymru yn eu cymryd i wella gwasanaethau damweiniau ac achosion brys ym Mhontypridd Cynon Merthyr? OQ64897</p>
16423
7
2026-11-11T13:30:02
785632
71
Cy
2026-11-11T13:56:24
http://www.senedd.tv/cy/16423?startPos=1586&l=cy
261111-1
1. Cwestiynau i'r Gweinidog Cabinet dros Iechyd a Gofal
C
269
269
Mabon ap Gwynfor AS
https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=269
Y Gweinidog Cabinet dros Iechyd a Gofal
ap Gwynfor, Mabon
<p>Diolch am y cwestiwn. Mae yna lawer gormod o bobl yn aros yn llawer rhy hir yn ein hadrannau brys ni. Mi ydyn ni’n cefnogi'r bwrdd iechyd er mwyn eu dal nhw i gyfrif am welliannau yn ysbytai Prince Charles a Royal Glamorgan er mwyn eu cael nhw i wella ar y targedau yna a'u canlyniadau nhw. Mae'r bwrdd yn parhau yn lefel uwch 4 ar gyfer adrannau brys. </p>
16423
7
2026-11-11T13:30:02
785659
72
Cy
2026-11-11T13:56:55
http://www.senedd.tv/cy/16423?startPos=1617&l=cy
261111-1
1. Cwestiynau i'r Gweinidog Cabinet dros Iechyd a Gofal
C
12149
12149
Lis McLean AS
https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12149
McLean, Lis
<p>Dwi wedi derbyn nifer o achosion yn ymwneud â chyflwr yr adran damweiniau ac achosion brys ym Mwrdd Iechyd Prifysgol Cwm Taf Morgannwg, ac mae'n amlwg nad yw'r amodau cystal ag y dylent fod. Rwy'n sylweddoli bod Llywodraeth Cymru yn gweithio'n galed gyda phartneriaid i gyflawni'r gwelliannau a fydd yn lleddfu llawer o'r pwysau ar yr ysbytai presennol hynny. Ond mae angen gweithredu nawr. Byddai gwelliannau fel gwella mynediad at fwyd a diod, darparu seddi mwy cyfforddus, a hefyd cynnal a chadw toiledau yn fwy aml yn gwella profiad cleifion yn sylweddol, ac yn lleihau'r risg o achosi niwed pellach i bobl sy'n sâl. A all y Gweinidog amlinellu pa gynlluniau sydd ar waith i wella profiad yn yr adran damweiniau ac achosion brys i bobl yn ardal Cwm Taf Morgannwg ac, yn wir, ledled Cymru? </p>
16423
7
2026-11-11T13:30:02
785687
73
Cy
2026-11-11T13:57:55
http://www.senedd.tv/cy/16423?startPos=1677&l=cy
261111-1
1. Cwestiynau i'r Gweinidog Cabinet dros Iechyd a Gofal
C
269
269
Mabon ap Gwynfor AS
https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=269
ap Gwynfor, Mabon
<p>Diolch am y cwestiwn dilynol yna. Fel mae'n digwydd, roeddwn i mewn cyfarfod efo grŵp ymgyrchu BEDS, Lywydd, cyn y cyfarfod yma. Mae grŵp ymgyrchu BEDS yn edrych yn bennaf ar yr hyn sydd yn digwydd yng ngogledd Cymru, ac mi oedden nhw'n dweud yr un peth. Dwi'n siŵr nid cyd-ddigwyddiad ydy o fod y bobl roeddwn ni'n siarad efo nhw rhyw awr ac ychydig yn ôl yn dweud bod yna broblemau, cyn belled ag y maen nhw yn y cwestiwn, yn ysbytai'r gogledd pan fo'n dod i bobl yn bod yn gyfforddus yn yr adrannau brys, glendid y toiledau, darpariaeth neu fynediad at fwyd a diod. Felly, mae'n ymddangos fan yma fod gennym ni broblem fwy strwythurol cenedlaethol sydd angen edrych arni.</p>
<p>Fy nisgwyliad i ydy bod byrddau iechyd sydd yn gyfrifol am y ddarpariaeth yma yn gwneud yn siŵr bod pobl, wrth eu bod nhw'n mynd i mewn i adrannau brys, yn cael y gofal teilwng sydd yn ddisgwyliedig ohonyn nhw, eu bod nhw'n cael rhywle sydd yn gyfforddus ar gyfer eu hanghenion nhw, fod yna fynediad at ddiod boeth a bwyd pan fo'r angen yn codi ac, fan leiaf, fod y toiledau yn lân. Dyna ydy'r disgwyliad, ac mi fyddwn ni'n gobeithio eu bod nhw yn byw i fyny i hynny, a dwi'n hapus felly i gysylltu efo'r byrddau iechyd i'w hatgoffa nhw o'r disgwyliadau hynny.</p>
<p>Ond, ar lefel ehangach, mi fyddwch chi'n falch o glywed fy mod i'n mynd i fod yn gwneud cyhoeddiad yn y Siambr yma wythnos nesaf ar sut rydyn ni'n disgwyl gweld llif cleifion yn gwella yn yr adrannau brys ar draws Cymru, ac mi fyddaf i'n gwneud y cyhoeddiad yna, fel dywedais i, yn y Siambr yma wythnos nesaf.</p>
16423
7
2026-11-11T13:30:02
785700
74
Cy
2026-11-11T13:59:35
http://www.senedd.tv/cy/16423?startPos=1777&l=cy
261111-1
1. Cwestiynau i'r Gweinidog Cabinet dros Iechyd a Gofal
C
5053
5053
Huw Irranca-Davies AC
https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5053
Llywydd
Irranca-Davies, Huw
<p>Cwestiwn 9, Tom Montgomery—ddim yn bresennol. </p>
16423
7
2026-11-11T13:30:02
785894
75
En
2026-11-11T13:59:38
http://www.senedd.tv/cy/16423?startPos=1780&l=cy
261111-1
1. Cwestiynau i'r Gweinidog Cabinet dros Iechyd a Gofal
C
5053
5053
Huw Irranca-Davies AC
https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5053
Llywydd
Irranca-Davies, Huw
<p>Nid yw'n bresennol.</p>
16423
7
2026-11-11T13:30:02
785898
76
Cy
261111-1
1. Cwestiynau i'r Gweinidog Cabinet dros Iechyd a Gofal
I
<p>Ni ofynnwyd cwestiwn 9 [OQ64874]. </p>
16423
7
2026-11-11T13:30:02
785895
77
Cy
2026-11-11T13:59:39
http://www.senedd.tv/cy/16423?startPos=1781&l=cy
261111-1
1. Cwestiynau i'r Gweinidog Cabinet dros Iechyd a Gofal
C
5053
5053
Huw Irranca-Davies AC
https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5053
Llywydd
Irranca-Davies, Huw
<p>Cwestiwn 10, Art Wright—ddim yn bresennol.</p>
16423
7
2026-11-11T13:30:02
785903
78
En
2026-11-11T13:59:43
http://www.senedd.tv/cy/16423?startPos=1785&l=cy
261111-1
1. Cwestiynau i'r Gweinidog Cabinet dros Iechyd a Gofal
C
5053
5053
Huw Irranca-Davies AC
https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5053
Llywydd
Irranca-Davies, Huw
<p>Nid yw'n bresennol.</p>
16423
7
2026-11-11T13:30:02
785908
79
Cy
261111-1
1. Cwestiynau i'r Gweinidog Cabinet dros Iechyd a Gofal
I
<p>Ni ofynnwyd cwestiwn 10 [OQ64859]. </p>
16423
7
2026-11-11T13:30:02
785896
80
Cy
2026-11-11T13:59:44
http://www.senedd.tv/cy/16423?startPos=1786&l=cy
261111-1
1. Cwestiynau i'r Gweinidog Cabinet dros Iechyd a Gofal
C
5053
5053
Huw Irranca-Davies AC
https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5053
Llywydd
Irranca-Davies, Huw
<p>Cwestiwn 11, Sam Rowlands.</p>
16423
7
2026-11-11T13:30:02
785706
81
Cy
261111-1
1. Cwestiynau i'r Gweinidog Cabinet dros Iechyd a Gofal
B
Ysbyty Maelor Wrecsam
16423
7
2026-11-11T13:30:02
785707
82
Cy
261111-1
1. Cwestiynau i'r Gweinidog Cabinet dros Iechyd a Gofal
O
8734
8734
Sam Rowlands AS
https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=8734
Rowlands, Sam
<p>11. Pa asesiad y mae'r Gweinidog Cabinet wedi'i wneud o berfformiad y gwasanaeth damweiniau ac achosion brys yn Ysbyty Maelor Wrecsam? OQ64901</p>
16423
7
2026-11-11T13:30:02
785638
83
Cy
2026-11-11T00:00:00
http://www.senedd.tv/cy/16423?startPos=-48598&l=cy
261111-1
1. Cwestiynau i'r Gweinidog Cabinet dros Iechyd a Gofal
C
16423
7
2026-11-11T13:30:02
785639
84
Cy
2026-11-11T14:00:00
http://www.senedd.tv/cy/16423?startPos=1802&l=cy
261111-1
1. Cwestiynau i'r Gweinidog Cabinet dros Iechyd a Gofal
C
16423
7
2026-11-11T13:30:02
785640
85
Cy
2026-11-11T14:00:02
http://www.senedd.tv/cy/16423?startPos=1804&l=cy
261111-1
1. Cwestiynau i'r Gweinidog Cabinet dros Iechyd a Gofal
C
269
269
Mabon ap Gwynfor AS
https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=269
ap Gwynfor, Mabon
<p>Diolch yn fawr iawn i'r Aelod am y cwestiwn yna. </p>
16423
7
2026-11-11T13:30:02
785643
86
En
2026-11-11T14:00:06
http://www.senedd.tv/cy/16423?startPos=1808&l=cy
261111-1
1. Cwestiynau i'r Gweinidog Cabinet dros Iechyd a Gofal
C
269
269
Mabon ap Gwynfor AS
https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=269
ap Gwynfor, Mabon
<p>Nid yw perfformiad yn adran argyfwng Ysbyty Maelor Wrecsam yn dderbyniol. Mae gormod o gleifion yn wynebu amseroedd aros hir. Rwy'n disgwyl i'r bwrdd iechyd, gyda chefnogaeth Perfformiad a Gwella GIG Cymru, leihau amseroedd aros hir ac oedi wrth drosglwyddo o ambiwlansys, gwella lefelau rhyddhau cleifion, a dangos gwelliannau parhaus mewn gofal diogel ac amserol.</p>
16423
7
2026-11-11T13:30:02
785648
87
En
2026-11-11T14:00:23
http://www.senedd.tv/cy/16423?startPos=1825&l=cy
261111-1
1. Cwestiynau i'r Gweinidog Cabinet dros Iechyd a Gofal
C
8734
8734
Sam Rowlands AS
https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=8734
Rowlands, Sam
<p>Diolch am eich ymateb, Weinidog Cabinet. Diolch am gydnabod y problemau y mae fy etholwyr yn Fflint Wrecsam yn eu profi yn Ysbyty Maelor Wrecsam yn llawer rhy aml. Cefais gyfle i ymweld â'r adran argyfwng yn ddiweddar gyda fy nghyd-Aelod, Ken Skates, fel arweinydd Llafur, er mwyn deall rhai o'r heriau sy'n wynebu'r adran. Fe wnaeth dau beth fy nharo. Yn gyntaf, ymroddiad a gonestrwydd y staff. Mae meddygon a nyrsys yn dod i'r gwaith, shifft ar ôl shifft, i gyflawni eu dyletswyddau ac i gefnogi cleifion mewn amgylchiadau anodd dros ben. Hoffwn ddiolch yn arbennig i'r metron, Claire, a aeth â ni o amgylch yr adran i ddangos y problemau sy'n eu hwynebu.</p>
<p>Ond yr ail beth a'm trawodd, Weinidog Cabinet, oedd yr amodau ofnadwy y mae'r bobl hynny’n gorfod gweithio ynddynt, ddydd ar ôl dydd. Ac fe wnaethant ddangos i ni ei bod bron yn amhosibl iddynt wneud eu gwaith yn y cyfleusterau y maent yn gorfod gweithio ynddynt ar hyn o bryd. Felly, Weinidog Cabinet, a wnewch chi weithio gyda'r bwrdd iechyd i ddod o hyd i ateb i wella'r adran argyfwng yn Wrecsam fel y gall fy etholwyr gael y gofal y maent ei angen, ac yn y modd amserol y maent ei angen hefyd?</p>
16423
7
2026-11-11T13:30:02
785672
88
En
2026-11-11T14:01:32
http://www.senedd.tv/cy/16423?startPos=1894&l=cy
261111-1
1. Cwestiynau i'r Gweinidog Cabinet dros Iechyd a Gofal
C
269
269
Mabon ap Gwynfor AS
https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=269
ap Gwynfor, Mabon
<p>Ie, diolch yn fawr iawn am y cwestiwn hwnnw. A gaf i nodi eto absenoldeb cwestiynau gan yr wrthblaid swyddogol yma? Rwy'n siŵr iddynt ddweud yn flaenorol fod cerdded allan yn ymddygiad plentynnaidd, ac na ddylem weld pethau o'r fath, ond dyna ni; rhaid eu bod wedi newid eu meddyliau.</p>
<p>Ond mae hwn yn gwestiwn pwysig. Dyma pam y cawn y sesiynau craffu hyn. Rydych chi’n codi mater pwysig i bobl gogledd Cymru, a rhannau o ganolbarth Cymru, sy'n dibynnu ar y gwasanaethau yn adran argyfwng Ysbyty Maelor Wrecsam. Rwyf wedi bod yno sawl gwaith am resymau personol, ac wedi gweld a phrofi'r gwaith gwych a wneir gan lawer o'r clinigwyr yno mewn amgylchiadau anodd iawn.</p>
<p>Ond fel y soniais yn yr ymateb blaenorol, byddaf yn cyhoeddi fframwaith newydd yr wythnos nesaf i edrych ar yr union faterion a godwyd gennych ar sut i wella llif cleifion o’r adeg y cânt eu trosglwyddo o ambiwlansys hyd at eu rhyddhau, gan sicrhau eu bod yn cael y profiad gorau posibl, nad ydynt yn aros yn yr adran argyfwng yn hwy nag sydd angen, ac yn sicr nad ydynt yn aros mewn gwelyau ysbyty ac yn dirywio yn hwy nag sydd angen. Felly, efallai y cawn gyfle i graffu ar y fframwaith hwnnw, ac efallai y byddwch am fy herio yr wythnos nesaf pan fyddaf yn ei gyhoeddi.</p>
16423
7
2026-11-11T13:30:02
785676
89
En
2026-11-11T14:02:50
http://www.senedd.tv/cy/16423?startPos=1972&l=cy
261111-1
1. Cwestiynau i'r Gweinidog Cabinet dros Iechyd a Gofal
C
278
278
Carrie Harper AS
https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=278
Harper, Carrie
<p>Mae Bwrdd Iechyd Betsi Cadwaladr wedi bod o dan fesurau arbennig ers dros ddegawd, ac mae cwestiynau difrifol yn parhau ynghylch arweinyddiaeth, a strwythur sefydliadol yn ogystal. Fel yr Aelodau eraill, fe ymwelais innau hefyd â'r adran damweiniau ac achosion brys yr wythnos diwethaf, a gallwn i gyd weld eu bod yn ei chael hi’n anodd o dan bwysau aruthrol. Mae gennym broblemau parcio hirsefydlog yn ysbyty Maelor hefyd. Mae'r ysbyty wedi bod heb ddrws blaen ers tair blynedd bellach gan iddo gael ei ddifrodi gan gar. Felly, ar yr wyneb, materion gwahanol, ond maent yn tynnu sylw at ddiffyg gweithredu cyffredinol, sefydliad sy'n gamweithredol ac yn cael trafferth gyda'r pethau sylfaenol.</p>
<p>Rwy'n cydnabod mai etifeddu'r problemau hirsefydlog hyn y mae'r Gweinidog Cabinet wedi'i wneud, ond mae pobl ledled Wrecsam a gogledd Cymru yn hynod rwystredig gyda'r bwrdd iechyd. I fod yn onest, rydym wedi cael llond bol. Beth fyddai'n cyfrif fel methiant yn llygaid Llywodraeth Cymru, ac ar ba bwynt y daw’r Gweinidog Cabinet i'r casgliad nad yw'r trefniadau arweinyddiaeth presennol yn gweithio o gwbl? Diolch.</p>
16423
7
2026-11-11T13:30:02
785685
90
En
2026-11-11T14:03:53
http://www.senedd.tv/cy/16423?startPos=2035&l=cy
261111-1
1. Cwestiynau i'r Gweinidog Cabinet dros Iechyd a Gofal
C
269
269
Mabon ap Gwynfor AS
https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=269
ap Gwynfor, Mabon
<p>Hoffwn ddiolch i'r Aelod am y cwestiynau a gododd a'r pwyntiau a wnaeth. Rwy'n cydymdeimlo â llawer o'r hyn a ddywedodd, fod pobl gogledd Cymru yn rhwystredig, a dweud y lleiaf, ynghylch y ffordd y mae'r bwrdd iechyd wedi darparu gwasanaethau yn y gogledd. Hoffwn roi sicrwydd i bobl fod nifer o rannau o’r gwasanaethau yn eithriadol yn glinigol ar draws y gogledd. Mae gennym broblem gyda llywodraethiant, arweinyddiaeth a diwylliant. Dyna pam y comisiynais yr adolygiad arwain yn dda, ac rwy'n disgwyl i'r adolygiad hwnnw gael ei gyhoeddi’n fuan iawn. Byddaf yn gwneud datganiad yn y Siambr ar 24 Tachwedd yn seiliedig ar yr adolygiad hwnnw, a byddwn yn gwneud penderfyniadau ar y camau nesaf ar gyfer Betsi Cadwaladr yn dilyn hynny.</p>
<p>Ond rwyf hefyd wedi nodi'n glir iawn beth yw fy nisgwyliadau o ran cyflawni rhai o'r elfennau sylfaenol, megis cyrraedd eu targedau canser, cyrraedd targedau oedi wrth drosglwyddo cleifion o ambiwlansys, amseroedd adrannau argyfwng, a materion ariannol. Rwy'n disgwyl gweld gwelliannau yn y rheini, nid yn unig yn yr ystadegau, ond gwelliant parhaus dros gyfnod o bedwar mis, a bydd hynny'n ein galluogi i benderfynu wedyn pa gamau sydd angen eu cymryd gyda Betsi Cadwaladr wrth edrych tua'r dyfodol.</p>
16423
7
2026-11-11T13:30:02
785658
91
En
2026-11-11T14:05:00
http://www.senedd.tv/cy/16423?startPos=2102&l=cy
261111-1
1. Cwestiynau i'r Gweinidog Cabinet dros Iechyd a Gofal
C
16423
7
2026-11-11T13:30:02
785683
92
Cy
2026-11-11T00:00:00
http://www.senedd.tv/cy/16423?startPos=-48598&l=cy
261111-1
1. Cwestiynau i'r Gweinidog Cabinet dros Iechyd a Gofal
C
16423
7
2026-11-11T13:30:02
785757
93
En
2026-11-11T14:05:20
http://www.senedd.tv/cy/16423?startPos=2122&l=cy
261111-1
1. Cwestiynau i'r Gweinidog Cabinet dros Iechyd a Gofal
C
16423
7
2026-11-11T13:30:02
785665
94
Cy
2026-11-11T14:05:16
http://www.senedd.tv/cy/16423?startPos=2118&l=cy
261111-1
1. Cwestiynau i'r Gweinidog Cabinet dros Iechyd a Gofal
C
5053
5053
Huw Irranca-Davies AC
https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5053
Llywydd
Irranca-Davies, Huw
<p>Cwestiwn 12, Joe Martin—ddim yn bresennol.</p>
16423
7
2026-11-11T13:30:02
785668
95
En
2026-11-11T14:05:19
http://www.senedd.tv/cy/16423?startPos=2121&l=cy
261111-1
1. Cwestiynau i'r Gweinidog Cabinet dros Iechyd a Gofal
C
5053
5053
Huw Irranca-Davies AC
https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5053
Llywydd
Irranca-Davies, Huw
<p>Nid yw'n bresennol.</p>
16423
7
2026-11-11T13:30:02
785758
96
Cy
261111-1
1. Cwestiynau i'r Gweinidog Cabinet dros Iechyd a Gofal
I
<p>Ni ofynnwyd cwestiwn 12 [OQ64883].</p>
16423
7
2026-11-11T13:30:02
785675
97
Cy
2026-11-11T14:05:20
http://www.senedd.tv/cy/16423?startPos=2122&l=cy
261111-1
1. Cwestiynau i'r Gweinidog Cabinet dros Iechyd a Gofal
C
5053
5053
Huw Irranca-Davies AC
https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5053
Llywydd
Irranca-Davies, Huw
<p>Diolch yn fawr iawn, Ddirprwy Weinidog a'r Gweinidog. Symudwn yn awr yn syth at eitem 2—</p>
16423
7
2026-11-11T13:30:02
785677
98
En
2026-11-11T14:05:27
http://www.senedd.tv/cy/16423?startPos=2129&l=cy
261111-1
1. Cwestiynau i'r Gweinidog Cabinet dros Iechyd a Gofal
C
278
278
Carrie Harper AS
https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=278
Harper, Carrie
<p>A gaf i godi pwynt o drefn?</p>
16423
7
2026-11-11T13:30:02
785679
99
En
2026-11-11T14:05:29
http://www.senedd.tv/cy/16423?startPos=2131&l=cy
261111-1
1. Cwestiynau i'r Gweinidog Cabinet dros Iechyd a Gofal
C
5053
5053
Huw Irranca-Davies AC
https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5053
Llywydd
Irranca-Davies, Huw
<p>A gawsom hysbysiad o'r pwynt o drefn?</p>
16423
7
2026-11-11T13:30:02
785681
100
En
2026-11-11T14:05:31
http://www.senedd.tv/cy/16423?startPos=2133&l=cy
261111-1
1. Cwestiynau i'r Gweinidog Cabinet dros Iechyd a Gofal
C
278
278
Carrie Harper AS
https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=278
Harper, Carrie
<p>Rwyf wedi ei anfon drwodd.</p>
16423
7
2026-11-11T13:30:02
785682
101
En
2026-11-11T14:05:33
http://www.senedd.tv/cy/16423?startPos=2135&l=cy
261111-1
1. Cwestiynau i'r Gweinidog Cabinet dros Iechyd a Gofal
C
5053
5053
Huw Irranca-Davies AC
https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5053
Llywydd
Irranca-Davies, Huw
<p>Nid wyf yn siŵr a ydym wedi ei dderbyn. Os cawn ni edrych arno. Fe wnawn dderbyn y pwynt trefn, ond nid ydym wedi cael amser i'w weld eto. Felly, parhewch, os gwelwch yn dda.</p>
16423
7
2026-11-11T13:30:02
785684
102
En
2026-11-11T14:05:41
http://www.senedd.tv/cy/16423?startPos=2143&l=cy
261111-1
1. Cwestiynau i'r Gweinidog Cabinet dros Iechyd a Gofal
C
278
278
Carrie Harper AS
https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=278
Harper, Carrie
<p>Diolch, Lywydd. Mae gan bob Aelod hawl i fynegi barn gref, ond mae gennym hefyd gyfrifoldeb i wneud hynny o fewn y rheolau ac mewn ffordd sy'n parchu urddas y Senedd hon. Nawr, gan fod Aelodau Reform wedi dewis peidio â bod yn bresennol heddiw mewn ymateb i'ch dyfarniad yn erbyn defnyddio iaith wahaniaethol, a allwch chi gadarnhau nad yw eich dyfarniad yn atal dadl ddilys ar fewnfudo nac ar unrhyw fater arall, ond yn hytrach ei fod yn ei gwneud hi’n ofynnol i’r Aelodau gadw at safonau'r Siambr hon? Ar Ddiwrnod y Cofio, pan gofiwn am y rhai a aberthodd gymaint i ddiogelu ein democratiaeth a'n rhyddid, onid yw'n arbennig o bwysig ein bod oll yn parchu ein sefydliadau democrataidd drwy fod yn bresennol, drwy graffu ar y materion pwysig sydd ger ein bron ar iechyd, ar lywodraeth leol, a chynrychioli'r bobl sydd wedi ein hanfon yma?</p>
16423
7
2026-11-11T13:30:02
785686
103
En
2026-11-11T14:06:35
http://www.senedd.tv/cy/16423?startPos=2197&l=cy
261111-1
1. Cwestiynau i'r Gweinidog Cabinet dros Iechyd a Gofal
C
5053
5053
Huw Irranca-Davies AC
https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5053
Llywydd
Irranca-Davies, Huw
<p>Diolch i'r Aelod am y pwynt o drefn. Gallaf gadarnhau bod fy dyfarniad yn sefyll. Nid ydym yn rhwystro dadl gadarn nac yn atal safbwyntiau gwleidyddol gwahanol rhag cael eu mynegi yn y Siambr hon, ond rhaid i hynny gyd-fynd â'r safonau ymddygiad a ddisgwylir gan Aelodau ac o fewn y Rheolau Sefydlog. Rwyf wedi nodi fy dyfarniad yn glir iawn. Diolch am godi'r pwynt hwnnw. Nawr, gadewch inni symud ymlaen.</p>
16423
7
2026-11-11T13:30:02
785688
104
Cy
2026-11-11T14:06:58
http://www.senedd.tv/cy/16423?startPos=2220&l=cy
261111-2
2. Cwestiynau i'r Gweinidog Cabinet dros Lywodraeth Leol, Tai a Chynllunio
C
5053
5053
Huw Irranca-Davies AC
https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5053
Llywydd
Irranca-Davies, Huw
<p>Symudwn yn awr at eitem 2, cwestiynau i'r Gweinidog Cabinet dros Lywodraeth Leol, Tai a Chynllunio, Siân Gwenllian. Cwestiwn 1, Janet Finch-Saunders.</p>
16423
7
2026-11-11T13:30:02
785693
105
Cy
261111-2
2. Cwestiynau i'r Gweinidog Cabinet dros Lywodraeth Leol, Tai a Chynllunio
B
Canolfan Ddata Afon Menai
16423
7
2026-11-11T13:30:02
785695
106
Cy
261111-2
2. Cwestiynau i'r Gweinidog Cabinet dros Lywodraeth Leol, Tai a Chynllunio
O
212
212
Janet Finch-Saunders AC
https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=212
Finch-Saunders, Janet
<p>1. Beth yw safbwynt Llywodraeth Cymru ar y cais cynllunio arfaethedig ar gyfer canolfan ddata ar Afon Menai, ger Caernarfon? OQ64857</p>
16423
7
2026-11-11T13:30:02
785696
107
Cy
2026-11-11T14:07:19
http://www.senedd.tv/cy/16423?startPos=2241&l=cy
261111-2
2. Cwestiynau i'r Gweinidog Cabinet dros Lywodraeth Leol, Tai a Chynllunio
C
4981
4981
Sian Gwenllian AC
https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=4981
Y Gweinidog Cabinet dros Lywodraeth Leol, Tai a Chynllunio
Gwenllian, Sian
<p>Diolch yn fawr am y cwestiwn, Janet. Fel efo pob cais cynllunio, fyddai hi ddim yn briodol i mi wneud sylwadau ar y prosiect penodol hwn, Lywydd, gan y gallai hynny ragfarnu rôl Gweinidogion Cymru yn y dyfodol pe bai'r cais cynllunio yn dod ger eu bron am benderfyniad.</p>
16423
7
2026-11-11T13:30:02
785698
108
En
2026-11-11T14:07:41
http://www.senedd.tv/cy/16423?startPos=2263&l=cy
261111-2
2. Cwestiynau i'r Gweinidog Cabinet dros Lywodraeth Leol, Tai a Chynllunio
C
212
212
Janet Finch-Saunders AC
https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=212
Finch-Saunders, Janet
<p>Diolch. Weinidog Cabinet, nid yw erioed wedi fy atal i yn y gorffennol. Rwy'n gyfrwng i'r etholwyr ym Mangor Conwy Môn ac rwy'n teimlo ei bod yn bwysig cofnodi yma y problemau y mae'r ganolfan ddata—</p>
16423
7
2026-11-11T13:30:02
785801
109
En
2026-11-11T14:07:57
http://www.senedd.tv/cy/16423?startPos=2279&l=cy
261111-2
2. Cwestiynau i'r Gweinidog Cabinet dros Lywodraeth Leol, Tai a Chynllunio
C
4981
4981
Sian Gwenllian AC
https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=4981
Gwenllian, Sian
<p>Fe gewch chi ofyn.</p>
16423
7
2026-11-11T13:30:02
785802
110
En
2026-11-11T14:07:58
http://www.senedd.tv/cy/16423?startPos=2280&l=cy
261111-2
2. Cwestiynau i'r Gweinidog Cabinet dros Lywodraeth Leol, Tai a Chynllunio
C
212
212
Janet Finch-Saunders AC
https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=212
Finch-Saunders, Janet
<p>Rwy'n gwneud. [<em>Chwerthin</em>.] Ni allai'r arwyddion fod yn gliriach. Byddai'r datblygiad hwn yn gorchuddio bron i 41 hectar wrth ymyl culfor amgylcheddol sensitif a hardd afon Menai. Byddai'n galw am gysylltiad trydan enfawr o 450 MW a byddai angen bron i 12 miliwn litr o ddŵr bob dydd. Mae hyd yn oed Dŵr Cymru ei hun wedi cwestiynu a allai'r seilwaith carthffosiaeth ymdopi. Rydym ni'r Ceidwadwyr Cymreig yn cefnogi menter, buddsoddiad a chyflogaeth fedrus, ond ni ddylai Llywodraeth gyfrifol aberthu ein cymunedau, ein hamgylchedd naturiol nac unrhyw un o'n hadnoddau am unrhyw bris. Mae ein trigolion a'n busnesau yn haeddu gwell.</p>
<p>Gadewch imi fod yn hollol glir: nid ydym eisiau'r ganolfan ddata hon. Mae yn y lle anghywir; ni ddylid caniatáu iddi fynd yn ei blaen. Rwy'n gwybod eich bod wedi sôn am eich safbwynt, ac rwy'n parchu eich safbwynt, ond fy nghwestiwn yw a allech chi arfer rhywfaint o bŵer i alw'r cais hwn i mewn a gwrthod caniatâd i'r datblygiad sy'n anaddas ar gyfer afon Menai. Diolch.</p>
16423
7
2026-11-11T13:30:02
785704
111
Cy
2026-11-11T14:09:16
http://www.senedd.tv/cy/16423?startPos=2358&l=cy
261111-2
2. Cwestiynau i'r Gweinidog Cabinet dros Lywodraeth Leol, Tai a Chynllunio
C
4981
4981
Sian Gwenllian AC
https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=4981
Gwenllian, Sian
<p>Diolch yn fawr iawn, a diolch am barchu'r ffaith nad ydw i'n gallu gwneud sylwadau ar brosiectau penodol oherwydd fy rôl fel Gweinidog. Mi fedraf i ddweud wrthych chi y bydd Cabinet y Llywodraeth yma yn trafod adroddiad cychwynnol ynglŷn â gweithredu arfaethedig ar gyfer polisi trawslywodraethol cyfannol ar ganolfannau data, a byddwn ni'n trafod yr adroddiad cychwynnol yna yn ddiweddarach y mis yma. Felly, yn amlwg mae'n gynamserol i mi ddweud dim byd am y dull gweithredu yna. Mae fy swyddogion i yn gweithio'n agos efo'r swyddogion sy'n gyfrifol am bolisi economaidd digidol y Llywodraeth i ddatblygu fframwaith polisi strategol mewn perthynas â chanolfannau data. Mi fyddwn ni'n ystyried dulliau gweithredu rhyngwladol fel rhan o'r gwaith yna, y dulliau gweithredu sy'n cael eu defnyddio ar draws y byd o ran canolfannau data, ac yn dysgu gwersi o'r hyn sy'n gweithio.<span style="text-decoration: underline;"><br></span></p>
16423
7
2026-11-11T13:30:02
785647
112
Cy
2026-11-11T14:10:00
http://www.senedd.tv/cy/16423?startPos=2402&l=cy
261111-2
2. Cwestiynau i'r Gweinidog Cabinet dros Lywodraeth Leol, Tai a Chynllunio
C
16423
7
2026-11-11T13:30:02
785667
113
Cy
2026-11-11T14:10:30
http://www.senedd.tv/cy/16423?startPos=2432&l=cy
261111-2
2. Cwestiynau i'r Gweinidog Cabinet dros Lywodraeth Leol, Tai a Chynllunio
C
12186
12186
Beca Brown AS
https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12186
Brown, Beca
<p>Mae hanes Cymru yn frith o enghreifftiau o gymunedau yn gorfod ysgwyddo baich datblygiadau anaddas tra bod rhywun arall, yn rhywle arall, yn mwynhau buddiannau'r datblygiadau anaddas hynny. Dyna beth sydd yn cael ei gynnig gan ganolfan ddata Menai, datblygiad cwbl anaddas i'r lleoliad, neges a glywyd yn glir gan y cannoedd o bobl a ymgasglodd ar y maes yng Nghaernarfon yn ddiweddar i godi eu lleisiau yn erbyn y datblygiad. O ystyried bod economi'r ardal hon ar lan y Fenai wedi ei seilio i raddau helaeth ar y dirwedd, yr arfordir, y bywyd gwyllt a'r ymdeimlad o le, pa asesiad mae Llywodraeth Cymru wedi ei wneud o fanteision economaidd hirdymor canolfan ddata Menai, gan gynnwys nifer y swyddi parhaol a ddisgwylir, er mwyn i'r gymuned leol fedru pwyso a mesur beth allai gael ei ennill yn erbyn yr hyn allai gael ei golli?</p>
16423
7
2026-11-11T13:30:02
785666
114
Cy
2026-11-11T14:11:27
http://www.senedd.tv/cy/16423?startPos=2489&l=cy
261111-2
2. Cwestiynau i'r Gweinidog Cabinet dros Lywodraeth Leol, Tai a Chynllunio
C
4981
4981
Sian Gwenllian AC
https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=4981
Gwenllian, Sian
<p>Diolch yn fawr iawn. Unwaith eto, mae'n rhaid i fi ddweud bod fy rôl i fel y Gweinidog cynllunio, ac yn wir rôl y Gweinidogion eraill hefyd, yn golygu ein bod ni ddim yn gallu rhoi barn ar unrhyw gais cynllunio penodol rhag ofn y byddai fo yn cyrraedd ein desgiau ni yn y dyfodol. Ond dwi'n meddwl bod y ffaith bod y Cabinet yn mynd i fod yn trafod y papur cychwynnol ynglŷn â'r dull gweithredu ar bolisi ac yn symud ymlaen efo datblygu fframwaith polisi strategol mewn perthynas â chanolfannau data yn dangos ein bod ni'n cydnabod bod angen i'r Llywodraeth yma roi sylw i'r angen am fframwaith. Ces i gyfarfod ar y cyd ddoe efo'r Gweinidog economi i symud y gwaith yma ymlaen, y gwaith o greu fframwaith polisi cynhwysol fyddai ar gyfer y Llywodraeth gyfan. Mi fyddwn ni'n trafod y materion ar lefel uchel yn fuan, ond bydd yna fwy o waith i wneud ar hynny, a bydd yna gyfle hefyd i wrando ar y farn gyhoeddus fel rhan o'r broses yma, a barn rhanddeiliaid a phawb sydd efo diddordeb yn y mater yma.</p>
16423
7
2026-11-11T13:30:02
785705
115
Cy
2026-11-11T14:12:53
http://www.senedd.tv/cy/16423?startPos=2575&l=cy
261111-2
2. Cwestiynau i'r Gweinidog Cabinet dros Lywodraeth Leol, Tai a Chynllunio
C
5053
5053
Huw Irranca-Davies AC
https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5053
Llywydd
Irranca-Davies, Huw
<p>Cwestiwn 2, David Hughes—ddim yn bresennol. </p>
16423
7
2026-11-11T13:30:02
785715
116
En
2026-11-11T14:12:56
http://www.senedd.tv/cy/16423?startPos=2578&l=cy
261111-2
2. Cwestiynau i'r Gweinidog Cabinet dros Lywodraeth Leol, Tai a Chynllunio
C
5053
5053
Huw Irranca-Davies AC
https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5053
Llywydd
Irranca-Davies, Huw
<p>Nid yw'n bresennol.</p>
16423
7
2026-11-11T13:30:02
785711
117
Cy
261111-2
2. Cwestiynau i'r Gweinidog Cabinet dros Lywodraeth Leol, Tai a Chynllunio
I
<p>Ni ofynnwyd cwestiwn 2 [OQ64878].</p>
16423
7
2026-11-11T13:30:02
785712
118
Cy
261111-2
2. Cwestiynau i'r Gweinidog Cabinet dros Lywodraeth Leol, Tai a Chynllunio
B
Cwestiynau Heb Rybudd gan Lefarwyr y Pleidiau
16423
7
2026-11-11T13:30:02
785713
119
Cy
2026-11-11T14:12:58
http://www.senedd.tv/cy/16423?startPos=2580&l=cy
261111-2
2. Cwestiynau i'r Gweinidog Cabinet dros Lywodraeth Leol, Tai a Chynllunio
C
5053
5053
Huw Irranca-Davies AC
https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5053
Llywydd
Irranca-Davies, Huw
<p>Symudwn nawr at gwestiynau'r llefarwyr. Galwaf yn awr ar lefarwyr y pleidiau i holi'r Gweinidog Cabinet. Yn gyntaf, llefarydd Reform UK, Francesca O'Brien. Ddim yn bresennol.</p>
16423
7
2026-11-11T13:30:02
785716
120
En
2026-11-11T14:13:11
http://www.senedd.tv/cy/16423?startPos=2593&l=cy
261111-2
2. Cwestiynau i'r Gweinidog Cabinet dros Lywodraeth Leol, Tai a Chynllunio
C
5053
5053
Huw Irranca-Davies AC
https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5053
Llywydd
Irranca-Davies, Huw
<p>Nid yw'n bresennol.</p>
16423
7
2026-11-11T13:30:02
785721
121
Cy
2026-11-11T14:13:12
http://www.senedd.tv/cy/16423?startPos=2594&l=cy
261111-2
2. Cwestiynau i'r Gweinidog Cabinet dros Lywodraeth Leol, Tai a Chynllunio
C
5053
5053
Huw Irranca-Davies AC
https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5053
Llywydd
Irranca-Davies, Huw
<p>Llefarydd Llafur Cymru, Jayne Bryant.</p>
16423
7
2026-11-11T13:30:02
785723
122
En
2026-11-11T14:13:15
http://www.senedd.tv/cy/16423?startPos=2597&l=cy
261111-2
2. Cwestiynau i'r Gweinidog Cabinet dros Lywodraeth Leol, Tai a Chynllunio
C
5038
5038
Jayne Bryant AC
https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5038
Bryant, Jayne
<p>Diolch, Lywydd. Buddsoddodd Llywodraeth Lafur flaenorol Cymru lefelau uwch nag erioed o gyllid, a arweiniodd at nifer uwch nag erioed o gartrefi cymdeithasol ac mae wedi sicrhau llif cadarn yng Nghymru. Hyd yn oed os cyflawnir targed y Llywodraeth hon o 20,000 o gartrefi cymdeithasol mewn pedair blynedd, rhywbeth rydym i gyd yn gobeithio ei weld yn digwydd, Weinidog, mae’r rhagfynegiadau’n awgrymu y bydd prinder tai yn parhau oni bai bod 20,000 o gartrefi ychwanegol yn cael eu hadeiladu yn y cyfnod hwnnw. Felly, mae datblygiadau deiliadaeth gymysg sy’n darparu cartrefi o ansawdd uchel i’w gosod ar rent a’u prynu ochr yn ochr â chartrefi cymdeithasol, yn hollbwysig, Weinidog. Pa gamau y mae Llywodraeth Cymru yn eu cymryd i hybu’r dirwedd ehangach o adeiladu tai ledled Cymru?</p>
16423
7
2026-11-11T13:30:02
785727
123
Cy
2026-11-11T14:13:58
http://www.senedd.tv/cy/16423?startPos=2640&l=cy
261111-2
2. Cwestiynau i'r Gweinidog Cabinet dros Lywodraeth Leol, Tai a Chynllunio
C
4981
4981
Sian Gwenllian AC
https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=4981
Gwenllian, Sian
<p>Diolch yn fawr iawn i chi am y cwestiwn. Rhaid i fi ddweud fy mod i'n siomedig iawn o gerdded i mewn yma'r prynhawn yma a gweld seddau gwag, lle mae Reform fel arfer. Mae gan Aelodau'r wrthblaid ddyletswydd i fy nal i a Gweinidogion eraill i gyfrif a chraffu ar ein gwaith ni ar ran pobl Cymru. Felly, dwi'n croesawu'r cwestiynau gan y llefarydd Llafur ac yn edrych ymlaen at rai'r llefarydd Ceidwadol y prynhawn yma.</p>
<p>O ran eich pwyntiau chi ynglŷn â'r uchelgais 20,000 o gartrefi cymdeithasol a rhan y diwydiant cyfan yn gwireddu'r uchelgais yna, mae o yn darged uchelgeisiol. Mi ydyn ni yn adeiladu ar waith sydd wedi cael ei wneud gan y Llywodraeth ddiwethaf, ac mae'r rhagolygon yn edrych fel y bydd yna flwyddyn arall bwysig o ran symud yr agenda yma ymlaen, efo dros 400 o gartrefi yn y bibell ar gyfer hynny. Dwi wedi rhoi ffocws clir ar ddatblygu tai cymdeithasol, ond wrth gwrs yn cydnabod bod cyfraniad y sector tai cyfan, yr ochr fasnachol, yn hollbwysig i ni i yrru'r agenda yna ymlaen. Rydym ni wedi cynnal cyfarfod yn ddiweddar efo'r gymdeithas sy'n cynrychioli'r adeiladwyr tai, yn cydnabod eu cyfraniad pwysig nhw tuag at adeiladu mwy o dai yng Nghymru.</p>
<p>Ond mae'n rhaid i fi ddweud bod fy ffocws i yn hollol glir. Mae gennym ni y pwerau, mae gennym ni fwy o lifers o lawer o ran yr ochr tai cymdeithasol, ac i mi, datblygu'r cyflenwad yna o dai cymdeithasol ydy'r ffordd i ymateb i'r argyfwng tai ac i gael gwared ar ddigartrefedd.</p>
16423
7
2026-11-11T13:30:02
785691
124
Cy
2026-11-11T14:15:00
http://www.senedd.tv/cy/16423?startPos=2702&l=cy
261111-2
2. Cwestiynau i'r Gweinidog Cabinet dros Lywodraeth Leol, Tai a Chynllunio
C
16423
7
2026-11-11T13:30:02
785714
125
En
2026-11-11T14:16:21
http://www.senedd.tv/cy/16423?startPos=2783&l=cy
261111-2
2. Cwestiynau i'r Gweinidog Cabinet dros Lywodraeth Leol, Tai a Chynllunio
C
5038
5038
Jayne Bryant AC
https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5038
Bryant, Jayne
<p>Diolch, Weinidog. Mae'n wirioneddol bwysig ein bod yn canolbwyntio ar gartrefi cymdeithasol, ond hefyd fod deiliadaeth gymysg yn hollbwysig, a sicrhau bod y neges honno'n cael ei chyfleu i eraill hefyd. Fe wnaethoch chi sôn am ddigartrefedd yn eich ateb, Weinidog, ond mae'r sector cymorth tai wedi codi pryderon difrifol fod 68 y cant o'r sefydliadau sy'n cynnig cymorth tai a chymorth digartrefedd wedi gweld cynnydd yn y galw am wasanaethau. Oherwydd hyn, mae'r sector yn galw am gynnydd o 16 y cant mewn cyllid. Pa asesiad y mae Llywodraeth Cymru wedi'i wneud o'r adnoddau ychwanegol sydd eu hangen ar gyfer gwasanaethau cymorth hanfodol ac i roi diwedd ar ddigartrefedd yng Nghymru?</p>
16423
7
2026-11-11T13:30:02
785718
126
Cy
2026-11-11T14:17:07
http://www.senedd.tv/cy/16423?startPos=2829&l=cy
261111-2
2. Cwestiynau i'r Gweinidog Cabinet dros Lywodraeth Leol, Tai a Chynllunio
C
4981
4981
Sian Gwenllian AC
https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=4981
Gwenllian, Sian
<p>Diolch yn fawr iawn. Dwi'n rhannu'r weledigaeth o ddiweddu digartrefedd yng Nghymru. Dwi'n croesawu'r hyn y mae Prif Weinidog y Deyrnas Unedig a'r Canghellor wedi'i ddweud hefyd, y weledigaeth yma ein bod ni'n cael gwared ar ddigartrefedd a bod misiwn cenedlaethol ar gyfer hynny. Mae cyfraniad yr elusennau yn y maes yma yn hollbwysig i ni wrth fynd ymlaen.</p>
<p>Yn ogystal, mae'r gwaith ataliol fydd yn digwydd drwy weithredu'r Ddeddf, y Ddeddf y bu'r ddwy ohonon ni'n gweithio arni hi, hefyd yn hollbwysig, ac mae gweithredu'r Ddeddf yn golygu y byddwn ni'n gallu rhoi'r pwyslais ar y gwaith amlasiantaethol i wneud yn siŵr ein bod ni yn adnabod problemau, bod yr asiantaethau gwahanol yn cydweithio pan fydd problemau yn wynebu teuluoedd ac unigolion sydd yn wynebu digartrefedd, a bod y gwaith yn symud i'r cyfeiriad yna, fel ein bod ni yn wirioneddol yn gallu cyflawni'r weledigaeth fawr yma y mae'r ddwy ohonon ni yn ei rhannu.</p>
16423
7
2026-11-11T13:30:02
785735
127
Cy
2026-11-11T14:18:34
http://www.senedd.tv/cy/16423?startPos=2916&l=cy
261111-2
2. Cwestiynau i'r Gweinidog Cabinet dros Lywodraeth Leol, Tai a Chynllunio
C
5053
5053
Huw Irranca-Davies AC
https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5053
Llywydd
Irranca-Davies, Huw
<p>Llefarydd y Ceidwadwyr Cymreig, Peter Fox.</p>
16423
7
2026-11-11T13:30:02
785742
128
En
2026-11-11T14:18:37
http://www.senedd.tv/cy/16423?startPos=2919&l=cy
261111-2
2. Cwestiynau i'r Gweinidog Cabinet dros Lywodraeth Leol, Tai a Chynllunio
C
4787
4787
Peter Fox AS
https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=4787
Fox, Peter
<p>Diolch, Lywydd. Weinidog Cabinet, pan adeiladir datblygiadau tai newydd, mae awdurdodau lleol bron bob amser yn ei gwneud yn ofynnol i gyfran o'r cartrefi gael eu darparu fel tai fforddiadwy. Fodd bynnag, i bobl sy'n byw gyda chyflyrau fel clefyd niwronau motor, yr her yn aml yw amseroedd aros hir am addasiadau i gartrefi presennol neu i eiddo wedi'i addasu'n briodol ddod ar gael. Er bod rheoliadau adeiladu a chanllawiau cynllunio yn annog gwell hygyrchedd, nid oes gofyniad cyson i gyfran o gartrefi newydd gael eu hadeiladu i safon uwch o ran hygyrchedd ac addasadwyedd.</p>
<p>Weinidog Cabinet, o ystyried y galw cynyddol am dai ledled Cymru, a fydd Llywodraeth Cymru yn ystyried ei gwneud yn ofynnol i gyfran o dai fforddiadwy neu dai cymdeithasol newydd gael eu cynllunio i ddiwallu anghenion pobl ag anableddau difrifol a chyflyrau sy'n cyfyngu ar fywyd? Os na, pa gamau pellach y bydd yn eu cymryd i gynyddu'r cyflenwad o gartrefi addas wedi'u haddasu?</p>
16423
7
2026-11-11T13:30:02
785744
129
Cy
2026-11-11T14:19:38
http://www.senedd.tv/cy/16423?startPos=2980&l=cy
261111-2
2. Cwestiynau i'r Gweinidog Cabinet dros Lywodraeth Leol, Tai a Chynllunio
C
4981
4981
Sian Gwenllian AC
https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=4981
Gwenllian, Sian
<p>Diolch yn fawr iawn. Mae hyn hefyd yn rhan o'r agenda ataliol. Os oes gennym ni bobl yn gallu byw mewn cartrefi sydd wedi cael eu haddasu'n bwrpasol, sydd yn eu harbed nhw rhag disgyn ac sydd yn gallu cyfarch anghenion eraill o ran bod y drysau'n ddigon llydan, ac yn y blaen, ar gyfer cadair olwyn, mae hynna i gyd yn rhan o fedru galluogi pobl i fyw yn annibynnol yn eu cartrefi eu hunain cyn hired â phosib, ac mae hwnna'n rhan o weledigaeth y Llywodraeth yma.</p>
<p>Mae asesiadau llywodraeth leol, cynghorau sir, ar gyfer anghenion tai wedi newid yn ddiweddar. Mae'r asesiadau yna yn galluogi llywodraeth leol i adnabod anghenion penodol o fewn eu hardaloedd nhw ac i weithio hynny i mewn i'w cynlluniau datblygu. Dwi'n gobeithio gweld mwy o bwyslais ar yr union anghenion sydd ar gyfer gwahanol ardaloedd. Mae gennym ni hefyd gronfa <em>housing with care</em>, sy'n gronfa benodol sydd ar gael ar gyfer datblygu cartrefi gyda chefnogaeth ar gyfer gwahanol garfannau o fewn ein cymdeithas ni. Ond dwi'n cytuno efo chi, medrwn ni fynd ymhellach.</p>
16423
7
2026-11-11T13:30:02
785694
130
Cy
2026-11-11T14:20:00
http://www.senedd.tv/cy/16423?startPos=3002&l=cy
261111-2
2. Cwestiynau i'r Gweinidog Cabinet dros Lywodraeth Leol, Tai a Chynllunio
C
16423
7
2026-11-11T13:30:02
785728
131
En
2026-11-11T14:20:01
http://www.senedd.tv/cy/16423?startPos=3003&l=cy
261111-2
2. Cwestiynau i'r Gweinidog Cabinet dros Lywodraeth Leol, Tai a Chynllunio
C
16423
7
2026-11-11T13:30:02
785736
132
Cy
2026-11-11T14:24:00
http://www.senedd.tv/cy/16423?startPos=3242&l=cy
261111-2
2. Cwestiynau i'r Gweinidog Cabinet dros Lywodraeth Leol, Tai a Chynllunio
C
16423
7
2026-11-11T13:30:02
785709
133
En
2026-11-11T14:21:12
http://www.senedd.tv/cy/16423?startPos=3074&l=cy
261111-2
2. Cwestiynau i'r Gweinidog Cabinet dros Lywodraeth Leol, Tai a Chynllunio
C
4787
4787
Peter Fox AS
https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=4787
Fox, Peter
<p>Diolch, Weinidog Cabinet. Gwyddom fod landlordiaid cymdeithasol cofrestredig yn gwneud gwaith da yn darparu tai, ond yn anffodus nid yw’n agos digon i ddiwallu’r galw cynyddol gan y bobl sydd eu hangen. Felly, rydym yn gobeithio gweld rhywfaint o gynnydd yn hynny o beth.</p>
<p>Gan droi at adfywio trefi, Weinidog Cabinet, mae Llywodraeth Cymru wedi cyhoeddi cyllid gyda’r nod o gynyddu nifer yr ymwelwyr â chanol ein trefi, ond er hynny, rydym yn parhau i glywed am fusnesau sy’n ei chael hi'n anodd ac am ostyngiad yn nifer y siopwyr. Er bod cyhoeddiadau cyllid bob amser i’w croesawu, mae angen i gymunedau lleol weld tystiolaeth fod cynlluniau adfywio yn arwain at welliannau parhaol yn hytrach na dim ond penawdau tymor byr. Weinidog Cabinet, o ystyried yr heriau parhaus sy’n wynebu llawer o strydoedd mawr ledled Cymru, pa asesiad y mae Llywodraeth Cymru wedi’i wneud i weld a yw ei rhaglenni adfywio canol trefi'n cynnig gwerth am arian ac a oes angen cymorth pellach wedi’i dargedu, fel rhyddhad ardrethi busnes ychwanegol, er mwyn cefnogi canol ein trefi yn briodol?</p>
16423
7
2026-11-11T13:30:02
785722
134
Cy
2026-11-11T14:22:14
http://www.senedd.tv/cy/16423?startPos=3136&l=cy
261111-2
2. Cwestiynau i'r Gweinidog Cabinet dros Lywodraeth Leol, Tai a Chynllunio
C
4981
4981
Sian Gwenllian AC
https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=4981
Gwenllian, Sian
<p>Diolch yn fawr iawn am y cwestiwn pwysig yna ynglŷn ag adfywio canolfannau trefol. Rydych chi'n gwybod bod hyn yn un o flaenoriaethau'r Llywodraeth yma. Rydyn ni wedi sefydlu tasglu sydd yn edrych yn benodol ar rai o'r heriau sydd yn wynebu canol ein trefi ni. Mi fydd y tasglu yna yn dod ag argymhellion ymlaen yn fuan iawn. Mi fyddan nhw'n edrych ar faterion fel ardrethi busnes, oes angen camau pellach i'r cyfeiriad yna. Byddan nhw'n edrych ar faterion cynllunio i wneud yn siŵr ei bod hi'n haws i newid gofodau gwag ar y stryd fawr yn gartrefi ar gyfer ein pobl ni. Mae yna enghreifftiau lle mae yna newid gwirioneddol yn digwydd.</p>
<p>Rydych chi'n gywir i sôn bod eisiau cadw'r rhaglenni yma dan sylw drwy'r amser, ac yn sicr mae eisiau gweld bod yna werth am arian. Ond bues i yn Wrecsam yn ddiweddar, er enghraifft, yn gweld sut mae cynlluniau adfywio canol tref Wrecsam yn gwneud gwahaniaeth. Roedd rhywun yn gweld bwrlwm yna. Mae Tŷ Pawb yn un enghraifft wych lle mae busnesau bach, meicrofusnesau, yn cael cyfle i ddatblygu, ac wedyn mae yna enghreifftiau ohonyn nhw'n symud allan i gymryd gofod ar y stryd fawr—gofod sydd wedi bod yn wag. Mae yna fuddsoddi pellach yn digwydd yn Wrecsam rŵan yn sgil y cynllun canol trefi. Felly mae yna enghreifftiau da iawn, a dwi'n meddwl bod angen inni fod yn dysgu o'r rheini ac yn edrych yn bositif at ddyfodol canol ein trefi ni a meddwl sut rydym ni'n mynd i fod yn gwneud y gorau o'r cronfeydd sydd ar gael ond hefyd yn datblygu beth sydd angen ei wneud nesaf. Dwi'n edrych ymlaen at weld ffrwyth gwaith y tasglu canol trefi yn dod ymlaen.</p>
16423
7
2026-11-11T13:30:02
785724
135
Cy
261111-2
2. Cwestiynau i'r Gweinidog Cabinet dros Lywodraeth Leol, Tai a Chynllunio
B
Tai Cymdeithasol
16423
7
2026-11-11T13:30:02
785725
136
Cy
261111-2
2. Cwestiynau i'r Gweinidog Cabinet dros Lywodraeth Leol, Tai a Chynllunio
O
12165
12165
Elfed Williams AS
https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12165
Williams, Elfed
<p>3. Pa gamau y mae Llywodraeth Cymru yn eu cymryd i ddarparu mwy o dai cymdeithasol ym Mangor Conwy Môn erbyn diwedd y Senedd hon? OQ64893</p>
16423
7
2026-11-11T13:30:02
785739
137
Cy
2026-11-11T14:24:35
http://www.senedd.tv/cy/16423?startPos=3277&l=cy
261111-2
2. Cwestiynau i'r Gweinidog Cabinet dros Lywodraeth Leol, Tai a Chynllunio
C
12165
12165
Elfed Williams AS
https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12165
Williams, Elfed
<p>Os caf i eich amynedd chi, Lywydd, mae'n bechod nad yw arweinydd Reform, sy'n Aelod dros yr etholaeth yma, ddim yma i glywed yr ateb ac i fod yn rhan o'r drafodaeth.</p>
16423
7
2026-11-11T13:30:02
785726
138
Cy
2026-11-11T14:24:46
http://www.senedd.tv/cy/16423?startPos=3288&l=cy
261111-2
2. Cwestiynau i'r Gweinidog Cabinet dros Lywodraeth Leol, Tai a Chynllunio
C
4981
4981
Sian Gwenllian AC
https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=4981
Gwenllian, Sian
<p>Mae awdurdodau lleol ar draws etholaeth Bangor Conwy Môn wedi cael dyraniad o dros £70 miliwn yn y flwyddyn ariannol yma drwy ein prif raglenni cyfalaf tai cymdeithasol. Efo’i gilydd, bydd hyn yn cyfrannu at ddarparu dros 1,100 o dai cymdeithasol ar draws tymor y Senedd yma.</p>
16423
7
2026-11-11T13:30:02
785690
139
Cy
2026-11-11T14:25:00
http://www.senedd.tv/cy/16423?startPos=3302&l=cy
261111-2
2. Cwestiynau i'r Gweinidog Cabinet dros Lywodraeth Leol, Tai a Chynllunio
C
16423
7
2026-11-11T13:30:02
785692
140
Cy
2026-11-11T14:25:12
http://www.senedd.tv/cy/16423?startPos=3314&l=cy
261111-2
2. Cwestiynau i'r Gweinidog Cabinet dros Lywodraeth Leol, Tai a Chynllunio
C
12165
12165
Elfed Williams AS
https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12165
Williams, Elfed
<p>Diolch i'r Gweinidog am yr ymateb. Rwy'n croesawu uchelgais y Llywodraeth i ddarparu mwy o dai cymdeithasol addas i bwrpas dros y pedair blynedd nesaf. Wrth fynd ati i wireddu'r addewid hwn, mae'n bwysig cydnabod bod gan wahanol gymunedau anghenion a chapasiti gwahanol. Er enghraifft, mae rhai cymunedau gwledig ym Mangor Conwy Môn wedi wynebu heriau sylweddol wrth geisio ymdopi â nifer o dai newydd yn cael eu hadeiladu'n lleol, boed hynny o ran lleoedd mewn ysgolion, cyfleoedd gwaith lleol neu argaeledd gwasanaethau cyhoeddus. Byddwn i'n gwerthfawrogi pe byddai'r Gweinidog yn gallu amlinellu'r prosesau y bydd Llywodraeth Cymru yn eu dilyn i daro'r cydbwysedd cywir o ran adeiladu mwy o dai cymdeithasol heb fynd ar draul cymeriad a chapasiti cymunedau cefn gwlad, gan ystyried hefyd fod yr angen am dai mewn rhai pentrefi llai yn sylweddol is nag mewn pentrefi mwy a threfi.</p>
16423
7
2026-11-11T13:30:02
785697
141
Cy
2026-11-11T14:26:19
http://www.senedd.tv/cy/16423?startPos=3381&l=cy
261111-2
2. Cwestiynau i'r Gweinidog Cabinet dros Lywodraeth Leol, Tai a Chynllunio
C
4981
4981
Sian Gwenllian AC
https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=4981
Gwenllian, Sian
<p>Diolch yn fawr iawn. Rydych chi'n hollol iawn. Mae anghenion trefi a dinasoedd yn gallu bod yn wahanol iawn i anghenion cymunedau bach gwledig, cymunedau lle mae'r iaith Gymraeg yn ffynnu. Mae eisiau bod yn hynod o ofalus bod hynny i gyd yn cael ei gymryd i ystyriaeth gyda datblygu unrhyw gynlluniau newydd. Ond jest i roi bach mwy o gig ar yr asgwrn ynglŷn â beth rydyn ni'n gwario arno fo ar hyn o bryd drwy'r grantiau cyfalaf, mae cymdeithas dai ClwydAlyn wrthi'n gweithio ar safle eu cynllun nhw yng Nghaergybi, cynllun sy'n cael ei adnabod fel Cae Bothan. Mae yna 54 o gartrefi newydd, yn cynnwys byngalos a fflatiau, yn cael eu datblygu yn y fan yna. Mae yna waith adeiladu'n mynd rhagddo ar gynllun Adra, cynllun o'r enw Incline Fields ym Mangor. Dwi'n gwybod yn union lle mae hwnna. Mae hwnna'n datblygu'n sydyn iawn efo 48 o gartrefi. Dyna ddwy enghraifft i chi o ddatblygiadau trefol.</p>
<p>O ran datblygu yng nghefn gwlad, dwi'n meddwl beth sydd yn hynod o bwysig ydy cofio am yr asesiad marchnad tai lleol. Drwy'r asesiad yna, mae modd gweld yn union beth ydy'r anghenion gwahanol mewn gwahanol lefydd. Rydyn ni'n gwybod bod gan ardaloedd gwledig heriau penodol, ac mae'r hwyluswyr tai gwledig yn adnodd gwerthfawr i ni fedru adnabod beth ydy'r anghenion gwirioneddol. Mae modd i'r grant cyfalaf tai cymdeithasol gael ei ddefnyddio gan grwpiau tai dan arweiniad y gymuned, a byddwn i'n hoffi gweld mwy o'r math yna o ddarpariaeth yn digwydd. Mae o'n gallu bod yn rhywbeth gwerthfawr iawn i gymunedau ddod at ei gilydd ac adnabod yr anghenion a gweithio efo'i gilydd, efo cymorth yr hwyluswyr tai, er enghraifft, i fod yn datblygu yn y ffordd yna, sydd yn gydnaws â'r anghenion, ond yn gydnaws hefyd efo cymeriad y gymuned honno. Felly, dwi'n gobeithio eich bod chi'n gweld ein bod ni'n wirioneddol yn ystyried y mater yma o ddifri.</p>
16423
7
2026-11-11T13:30:02
785699
142
Cy
261111-2
2. Cwestiynau i'r Gweinidog Cabinet dros Lywodraeth Leol, Tai a Chynllunio
B
Rheolau a Rheoliadau Cynllunio
16423
7
2026-11-11T13:30:02
785701
143
Cy
261111-2
2. Cwestiynau i'r Gweinidog Cabinet dros Lywodraeth Leol, Tai a Chynllunio
O
8734
8734
Sam Rowlands AS
https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=8734
Rowlands, Sam
<p>4. Pa gamau y mae'r Gweinidog Cabinet wedi'u cymryd i sicrhau bod rheolau a rheoliadau cynllunio yn cael eu cymhwyso'n gyson ledled Cymru? OQ64902</p>
16423
7
2026-11-11T13:30:02
785702
144
Cy
2026-11-11T14:29:59
http://www.senedd.tv/cy/16423?startPos=3601&l=cy
261111-2
2. Cwestiynau i'r Gweinidog Cabinet dros Lywodraeth Leol, Tai a Chynllunio
C
4981
4981
Sian Gwenllian AC
https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=4981
Gwenllian, Sian
<p>Dwi’n cymryd camau sylweddol i gefnogi’r gwaith o gymhwyso deddfwriaeth gynllunio yn gyson, a hynny drwy roi Deddf Cynllunio (Cymru) 2026 ar waith. Pan ddaw’r Ddeddf i rym, mi fydd y fframwaith newydd yn gwneud y gyfraith gynllunio’n gliriach ac yn haws i’r holl randdeiliaid ei deall a’i chymhwyso’n gyson ledled Cymru.</p>
16423
7
2026-11-11T13:30:02
785703
145
En
2026-11-11T14:29:23
http://www.senedd.tv/cy/16423?startPos=3565&l=cy
261111-2
2. Cwestiynau i'r Gweinidog Cabinet dros Lywodraeth Leol, Tai a Chynllunio
C
8734
8734
Sam Rowlands AS
https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=8734
Rowlands, Sam
<p>Diolch am eich ymateb, Weinidog Cabinet. Hoffwn roi enghraifft i chi o broblem yn fy etholaeth fy hun lle mae'n ymddangos bod diffyg cydymffurfiaeth go iawn â rheoliadau, ac yn enwedig yn Llannerch Banna, sef pentref bach yn ardal Fflint Wrecsam, sydd wedi wynebu problemau gyda dau ddatblygiad ar wahân, nad ydynt yn cael eu datrys.</p>
<p>Y cyntaf yw datblygiad gan gwmni o'r enw Morris Homes, sydd wedi methu cwblhau'r rhwydwaith ffyrdd o amgylch yr ystad i safon mabwysiadu. Maent wedi methu cwblhau ffordd fynediad ar gyfer cerbydau argyfwng, ac maent wedi methu delio â'r systemau draenio a goleuadau stryd ar draws yr ystad. Nawr, efallai y gellid maddau rhywfaint o hyn pe bai’n ddatblygiad diweddar, ond digwyddodd y datblygiad hwn 20 mlynedd yn ôl, Weinidog Cabinet, ac maent bellach yn gwrthod dod i drafod sut y gellid datrys hyn mewn modd amserol. Yn ail, yn yr un pentref, yn Brookfield Close, a ddatblygwyd gan Primesave Properties, mae gan breswylwyr bryderon ynghylch cynnal a chadw eu ffyrdd mynediad, ac nid yw'r preswylwyr wedi cael dogfennau hanfodol sydd eu hangen i reoli'r ystad.</p>
<p>Ac mae patrwm amlwg yma. Rydym i gyd eisiau gweld datblygiadau da’n digwydd. Rydym i gyd eisiau gweld tai newydd o safon yn cael eu hadeiladu, ond mae angen sicrhau hefyd fod datblygwyr yn dilyn y rheolau cynllunio presennol, y rheoliadau a'r rhwymedigaethau a osodir arnynt. Felly, Weinidog Cabinet, pa sicrwydd y gallwch chi ei roi i bobl Llannerch Banna y bydd Llywodraeth Cymru yn sicrhau bod datblygwyr yn cael eu dwyn i gyfrif ac y byddant yn cyflawni eu rhwymedigaethau i breswylwyr? A pha bwerau y gellir eu defnyddio, neu y gellid eu datblygu, i sicrhau bod y rhwymedigaethau hynny'n cael eu cyflawni? Diolch.</p>
16423
7
2026-11-11T13:30:02
785740
146
En
2026-11-11T14:30:00
http://www.senedd.tv/cy/16423?startPos=3602&l=cy
261111-2
2. Cwestiynau i'r Gweinidog Cabinet dros Lywodraeth Leol, Tai a Chynllunio
C
16423
7
2026-11-11T13:30:02
785752
147
Cy
2026-11-11T14:30:54
http://www.senedd.tv/cy/16423?startPos=3656&l=cy
261111-2
2. Cwestiynau i'r Gweinidog Cabinet dros Lywodraeth Leol, Tai a Chynllunio
C
4981
4981
Sian Gwenllian AC
https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=4981
Gwenllian, Sian
<p>Diolch yn fawr, a diolch am ddod â phryderon y trigolion lleol i'n sylw ni yn y Senedd y prynhawn yma. Dwi yn disgwyl i bob awdurdod cynllunio yng Nghymru gymhwyso cyfraith gynllunio a pholisi cynllunio cenedlaethol yn deg, yn gadarn, ac yn gyson, tra'n cydnabod, wrth gwrs, fod yn rhaid i benderfyniadau cynllunio unigol adlewyrchu amgylchiadau penodol pob achos.</p>
<p>Mae gan awdurdodau cynllunio gyfrifoldeb am fonitro datblygiad a phenderfynu a yw camau gorfodol yn briodol lle nad ydy'r datblygiad wedi cael ei wneud yn unol â chaniatâd cynllunio. Pan fo gofynion penodol, sy'n cael eu sicrhau drwy amodau cynllunio neu rwymedigaethau cynllunio, ddim yn cael eu cyflawni, mae gan awdurdodau cynllunio bwerau amrywiol ar gael iddyn nhw i fynd i'r afael â hynny, lle bo hynny'n briodol.</p>
<p>Y system gynllunio roeddwn i'n sôn amdani'n fanna. Mae'r materion eraill rydych chi'n sôn amdanyn nhw, fel mabwysiadu ffyrdd neu faterion draenio, yn faterion i gyfundrefn statudol wahanol, ac felly mae'n bwysig i ni wahaniaethu rhwng y gwahanol elfennau yma lle mae yna bryderon yn eu cylch nhw ar y stad benodol yma. Ac mae o'n fater i'r awdurdod lleol ystyried beth ydy'r trefniadau cyfreithiol sy'n berthnasol i'r achos rydych chi'n sôn amdano fo.</p>
16423
7
2026-11-11T13:30:02
785787
148
Cy
2026-11-11T14:34:45
http://www.senedd.tv/cy/16423?startPos=3887&l=cy
261111-2
2. Cwestiynau i'r Gweinidog Cabinet dros Lywodraeth Leol, Tai a Chynllunio
C
16423
7
2026-11-11T13:30:02
785790
149
Cy
2026-11-11T00:00:00
http://www.senedd.tv/cy/16423?startPos=-48598&l=cy
261111-2
2. Cwestiynau i'r Gweinidog Cabinet dros Lywodraeth Leol, Tai a Chynllunio
C
16423
7
2026-11-11T13:30:02
785791
150
Cy
2026-11-11T14:30:00
http://www.senedd.tv/cy/16423?startPos=3602&l=cy
261111-2
2. Cwestiynau i'r Gweinidog Cabinet dros Lywodraeth Leol, Tai a Chynllunio
C
16423
7
2026-11-11T13:30:02
785792
151
Cy
2026-11-11T14:30:00
http://www.senedd.tv/cy/16423?startPos=3602&l=cy
261111-2
2. Cwestiynau i'r Gweinidog Cabinet dros Lywodraeth Leol, Tai a Chynllunio
C
16423
7
2026-11-11T13:30:02
785797
152
En
2026-11-11T14:34:46
http://www.senedd.tv/cy/16423?startPos=3888&l=cy
261111-2
2. Cwestiynau i'r Gweinidog Cabinet dros Lywodraeth Leol, Tai a Chynllunio
C
16423
7
2026-11-11T13:30:02
785766
153
En
2026-11-11T14:32:34
http://www.senedd.tv/cy/16423?startPos=3756&l=cy
261111-2
2. Cwestiynau i'r Gweinidog Cabinet dros Lywodraeth Leol, Tai a Chynllunio
C
12166
12166
Kiera Marshall AS
https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12166
Marshall, Kiera
<p>Rhaid i gysondeb olygu hefyd fod pobl sy'n byw mewn gwahanol rannau o Gymru yn derbyn yr un lefel o ddiogelwch. Hoffwn ddiolch i chi, Weinidog, am y gwaith rydych chi eisoes wedi'i wneud ar ddiogelwch adeiladau, a hoffwn dynnu sylw at bryderon cynyddol ynghylch PAS 9980 a'r syniad o asesiadau risg oddefadwy i gymeradwyo adeiladau heb fynd i'r afael â diffygion diogelwch tân sylfaenol.</p>
<p>Tybed pa sicrwydd y gallech chi ei roi fel na fydd gofynion cynllunio a diogelwch adeiladau Cymru yn caniatáu i ddatblygwyr ddianc rhag cyfrifoldeb am fethiannau yn y gwaith adeiladu gwreiddiol, gan fod Taylor Wimpey wedi dweud wrth un o'm hetholwyr yn ddiweddar y byddant yn ariannu gwaith adfer diogelwch tân sy'n angenrheidiol i ddod â'u hadeiladau i safon oddefadwy yn unol â PAS 9980. A allech chi roi diwedd ar ganiatáu i adeilad gael ei ystyried yn adeilad sydd wedi'i adfer yn ddiogel am fod asesiad risg tân yn ystyried bod y diffygion sy'n weddill yn oddefadwy?</p>
16423
7
2026-11-11T13:30:02
785769
154
Cy
2026-11-11T14:33:20
http://www.senedd.tv/cy/16423?startPos=3802&l=cy
261111-2
2. Cwestiynau i'r Gweinidog Cabinet dros Lywodraeth Leol, Tai a Chynllunio
C
4981
4981
Sian Gwenllian AC
https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=4981
Gwenllian, Sian
<p>Diolch am y cwestiwn. Dydw i ddim yn hollol gyfarwydd efo'r union fater yna rydych chi'n sôn amdano fo, y rheol benodol yna, mae'n rhaid i mi gyfaddef. Mi fyddwch chi'n gwybod, ac mi fyddwch chi wedi fy nghlywed i'n dweud droeon yn y Siambr yma, a dwi wedi'i ddweud o yn y pwyllgor yr wythnos diwethaf—dwi yn disgwyl i ddatblygwyr gyflawni'r hyn y maen nhw wedi addo ei wneud drwy arwyddo'r cytundeb datblygwyr efo Llywodraeth Cymru.</p>
<p>Mi fyddaf yn gofyn i swyddogion am adroddiad cynnydd ar hyn. Maen nhw'n monitro'r sefyllfa, maen nhw'n trafod efo'r datblygwyr yn aml iawn, iawn, ac mae'r cynnydd yn rhy araf. A dwi wedi dweud, os nad ydy'r cynnydd yn ddigonol erbyn diwedd y flwyddyn yma, yna yn y flwyddyn nesaf, yn fuan yn ystod y tymor Seneddol nesaf, mi fyddaf i'n dod at sylw y Senedd yma, fel y mae'n ddyletswydd arnaf i'w wneud, y datblygwyr hynny fydd ddim wedi cyrraedd at y nod rydym ni fel Llywodraeth wedi ei osod iddyn nhw, sef bod gwaith yn dechrau ar adeiladau, ar bob datblygiad, cyn diwedd y flwyddyn yma. Os nad ydyn nhw'n cyrraedd y pwynt yna, does gen i ddim dewis ond dod yma ar ran etholwyr i ddechrau enwi'r datblygwyr hynny.</p>
16423
7
2026-11-11T13:30:02
785798
155
Cy
261111-2
2. Cwestiynau i'r Gweinidog Cabinet dros Lywodraeth Leol, Tai a Chynllunio
B
Troi Allan Heb Fai
16423
7
2026-11-11T13:30:02
785799
156
Cy
261111-2
2. Cwestiynau i'r Gweinidog Cabinet dros Lywodraeth Leol, Tai a Chynllunio
O
12184
12184
Becca Martin AS
https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12184
Martin, Becca
<p>5. A wnaiff y Gweinidog Cabinet roi'r wybodaeth ddiweddaraf am gynlluniau Llywodraeth Cymru i roi diwedd ar droi tenantiaid allan heb fai? OQ64888</p>
16423
7
2026-11-11T13:30:02
785800
157
Cy
2026-11-11T14:30:56
http://www.senedd.tv/cy/16423?startPos=3658&l=cy
261111-2
2. Cwestiynau i'r Gweinidog Cabinet dros Lywodraeth Leol, Tai a Chynllunio
C
4981
4981
Sian Gwenllian AC
https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=4981
Gwenllian, Sian
<p>Diolch. Mae rhoi mwy o hyder, diogelwch a chysur i rentwyr yn eu cartrefi yn flaenoriaeth i'r Llywodraeth yma. Mi fyddwn ni’n cyflawni newid parhaol drwy raglen o ddiwygio deddfwriaethol, sy'n dechrau drwy fynd i'r afael â landlordiaid gwael, a diogelu tenantiaid, cyn edrych ar gyfyngu ar droi allan heb fai a gwneud costau rhentu yn fwy fforddiadwy.</p>
16423
7
2026-11-11T13:30:02
785729
158
En
2026-11-11T14:35:00
http://www.senedd.tv/cy/16423?startPos=3902&l=cy
261111-2
2. Cwestiynau i'r Gweinidog Cabinet dros Lywodraeth Leol, Tai a Chynllunio
C
16423
7
2026-11-11T13:30:02
785731
159
Cy
2026-11-11T00:00:00
http://www.senedd.tv/cy/16423?startPos=-48598&l=cy
261111-2
2. Cwestiynau i'r Gweinidog Cabinet dros Lywodraeth Leol, Tai a Chynllunio
C
16423
7
2026-11-11T13:30:02
785732
160
Cy
2026-11-11T14:35:00
http://www.senedd.tv/cy/16423?startPos=3902&l=cy
261111-2
2. Cwestiynau i'r Gweinidog Cabinet dros Lywodraeth Leol, Tai a Chynllunio
C
16423
7
2026-11-11T13:30:02
785733
161
Cy
2026-11-11T14:35:00
http://www.senedd.tv/cy/16423?startPos=3902&l=cy
261111-2
2. Cwestiynau i'r Gweinidog Cabinet dros Lywodraeth Leol, Tai a Chynllunio
C
16423
7
2026-11-11T13:30:02
785746
162
En
2026-11-11T14:36:12
http://www.senedd.tv/cy/16423?startPos=3974&l=cy
261111-2
2. Cwestiynau i'r Gweinidog Cabinet dros Lywodraeth Leol, Tai a Chynllunio
C
16423
7
2026-11-11T13:30:02
785734
163
En
2026-11-11T14:35:26
http://www.senedd.tv/cy/16423?startPos=3928&l=cy
261111-2
2. Cwestiynau i'r Gweinidog Cabinet dros Lywodraeth Leol, Tai a Chynllunio
C
12184
12184
Becca Martin AS
https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12184
Martin, Becca
<p>Diolch. Mae troi allan heb fai yn gallu cael ac yn cael effeithiau dinistriol ar deuluoedd, gan adael rhieni'n wynebu'r ofn o golli eu cartref a'r gofid o gael eu dadwreiddio o'u cymunedau a'u hysgolion.</p>
<p>Rwyf wedi siarad ag aelwydydd sydd wedi cael cyngor gan gynghorau lleol i aros yn eu cartrefi tan y daw'r beilïaid, neu wynebu colli eu hawl i dai. Yn rhy aml, mae hyn yn digwydd heb fawr ddim cyfathrebu na sicrwydd ynghylch beth sy'n digwydd nesaf. Mewn un achos penodol, ni chynigiwyd llety dros dro i deulu tan y diwrnod y cawsant eu troi allan. Fel mam fy hun, ni allaf ddechrau dychmygu'r ofn a'r pryder y mae hyn yn anorfod yn ei achosi.</p>
<p>A wnaiff y Gweinidog asesu ac archwilio pa gymorth ychwanegol y gellid ei ddarparu i ddiogelu teuluoedd sy'n wynebu'r bygythiad o golli eu cartrefi?</p>
16423
7
2026-11-11T13:30:02
785738
164
Cy
2026-11-11T14:36:12
http://www.senedd.tv/cy/16423?startPos=3974&l=cy
261111-2
2. Cwestiynau i'r Gweinidog Cabinet dros Lywodraeth Leol, Tai a Chynllunio
C
4981
4981
Sian Gwenllian AC
https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=4981
Gwenllian, Sian
<p>Diolch yn fawr. Mae sefyllfaoedd fel hyn yn gyffredin, yn fwy cyffredin, oherwydd yr argyfwng costau byw, ac mae o’n fy mhryderu i’n fawr fod teuluoedd yn wynebu’r math yna o sefyllfa. Dyna pam roedd datganiad deddfwriaethol y Prif Weinidog ar 14 Gorffennaf yn nodi’n huchelgais ni fel Llywodraeth i fynd i’r afael ac i warchod rhentwyr, i sicrhau bod teuluoedd yn cael gwell chwarae teg.</p>
<p>Felly, mi fydd yna gyfres o Filiau. Bydd y Bil rhentwyr cyntaf yn canolbwyntio ar fynd i’r afael â landlordiaid gwael, cryfhau amddiffyn i denantiaid, ac yn ei gwneud hi’n ofynnol i rannu data sy’n ymwneud â rhentu. Mi fydd hyn, wedyn, yn gosod sylfeini cadarn ar gyfer ail Fil rhentwyr yn nes ymlaen yn nhymor y Llywodraeth yma, ac mi fydd hwnna yn ceisio mynd i’r afael ag achosion o droi allan heb fai, a chyfyngu ar hynny. Ac mi fydd yr ail Fil yna yn cael ei fwydo gan y dystiolaeth a fydd wedi dod drwodd yn y Bil cyntaf.</p>
<p>Mi fydd yn rhaid inni gael cefnogaeth pleidiau eraill yn y Senedd yma i ni fynd a bwrw ymlaen yn y cyfeiriad yna, ond dwi’n mawr obeithio y byddwn ni’n cyrraedd at hynny yn y blynyddoedd nesaf. </p>
16423
7
2026-11-11T13:30:02
785747
165
Cy
261111-2
2. Cwestiynau i'r Gweinidog Cabinet dros Lywodraeth Leol, Tai a Chynllunio
B
Darpariaeth Tai yng Nghanol Trefi
16423
7
2026-11-11T13:30:02
785748
166
Cy
261111-2
2. Cwestiynau i'r Gweinidog Cabinet dros Lywodraeth Leol, Tai a Chynllunio
O
12151
12151
Matthew Jones AS
https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12151
Jones, Matthew
<p>6. Pa gamau y mae'r Llywodraeth yn eu cymryd i gynyddu'r ddarpariaeth dai yng nghanol trefi? OQ64886</p>
16423
7
2026-11-11T13:30:02
785749
167
Cy
2026-11-11T14:37:56
http://www.senedd.tv/cy/16423?startPos=4078&l=cy
261111-2
2. Cwestiynau i'r Gweinidog Cabinet dros Lywodraeth Leol, Tai a Chynllunio
C
4981
4981
Sian Gwenllian AC
https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=4981
Gwenllian, Sian
<p>Diolch yn fawr. Dwi eisiau gweld mwy o bobl yn byw yng nghanol ein trefi ni ac yn galw'r gofodau yng nghanol ein trefi ni yn gartref. Dyna ydy'r uchelgais efo'r cyllid adfywio a thai—i ddarparu cartrefi newydd ac ailddefnyddio eiddo gwag ledled Cymru, gan gynnwys yng nghanol ein trefi ni. Ond dwi eisiau mynd ymhellach, ac mae ein tasglu canol trefi ni yn archwilio cyfleoedd i greu mwy o gartrefi yng nghanol trefi, a ffyrdd o oresgyn y rhwystrau.</p>
16423
7
2026-11-11T13:30:02
785755
168
En
2026-11-11T14:38:30
http://www.senedd.tv/cy/16423?startPos=4112&l=cy
261111-2
2. Cwestiynau i'r Gweinidog Cabinet dros Lywodraeth Leol, Tai a Chynllunio
C
12151
12151
Matthew Jones AS
https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12151
Jones, Matthew
<p>Diolch, Weinidog. Mae mannau gwag yn broblem fawr ledled Cymru, nid yn unig ar seddi Reform, nad ydynt wedi trafferthu dangos eu hwynebau, ond yn enwedig yng nghanol ein trefi, lle mae gan bobl Aelodau Reform yn eu cynrychioli, ond nid yma yn y Senedd heddiw.</p>
<p>Mae hyn yn amlwg yn y trefi ar draws Sir Fynwy Torfaen. Mae pob un ohonom eisiau gweld ein strydoedd mawr yn ffynnu unwaith eto, ac mae gan dai, gan gynnwys tai cymdeithasol, ran fawr i'w chwarae yma, gan y bydd cartrefu mwy o bobl yng nghanol ein trefi yn dod â nhw'n agosach at y siopau, byddant yn adeiladu cymunedau, ac yn helpu i leihau ymddygiad gwrthgymdeithasol.</p>
<p>Mae gwir angen hyn yn fy nhref i, Pont-y-pŵl. Dywedodd landlord o Bont-y-pŵl wrthyf yn ddiweddar mai fandaliaeth a biwrocratiaeth cynllunio yw dau o'r prif resymau pam ei fod yn ei chael hi'n anodd datblygu tai uwchben siopau. A bydd lleihau nifer yr eiddo gwag, yn ei dro, yn helpu i atal y fandaliaeth honno.</p>
<p>Felly, sut y byddwch chi'n gweithio gyda'r tasglu canol trefi, a chyda landlordiaid, i asesu'r rhwystrau i gynnydd o ran tai yng nghanol ein trefi? Diolch yn fawr.</p>
16423
7
2026-11-11T13:30:02
785768
169
Cy
2026-11-11T14:39:43
http://www.senedd.tv/cy/16423?startPos=4185&l=cy
261111-2
2. Cwestiynau i'r Gweinidog Cabinet dros Lywodraeth Leol, Tai a Chynllunio
C
4981
4981
Sian Gwenllian AC
https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=4981
Gwenllian, Sian
<p>Diolch yn fawr. A dwi yn cytuno bod gan dai cymdeithasol y gallu i chwarae rhan bwysig wrth adfywio canol trefi, a ddim jest tai cymdeithasol, ond tai o bob math. Maen nhw’n gallu helpu i ddod ag adeiladau gwag a mannau uwchben siopau yn ôl i ddefnydd, ac i ddarparu cartrefi sydd mawr eu hangen. So, maen nhw'n gwneud dau neu dri pheth ar unwaith. Maen nhw'n gallu cefnogi busnesau lleol a helpu i wneud ein prif strydoedd ni'n fwy bywiog.</p>
<p>Dwi yn falch, felly, fod y Pwyllgor Llywodraeth Leol, Tai a Chynllunio yn gwneud ymchwiliad ar eiddo gwag, a dwi'n edrych ymlaen at weld eu hargymhellion nhw, i weld beth yn fwy y gall y Llywodraeth ei wneud, pa bwerau eraill sydd eu hangen arnom ni, neu beth sydd o fewn ein gallu ni ar hyn o bryd i wthio'r agenda yma ymlaen, fel ein bod ni'n gweld mwy o hyn yn digwydd.</p>
<p>Mae fandaliaeth yn rhan o pam y buasai rhywun eisiau symud i'r cyfeiriad yma. Mae eiddo gwag yn tueddu i ddenu fandaliaeth, ac mae'n beth blêr ar y stryd fawr hefyd, onid ydy? Mi fydd y tasglu yn derbyn tystiolaeth benodol ynglŷn â'r mater penodol yna, ac mae'r heddlu hefyd yn mynd i fod yn rhoi eu mewnbwn nhw i waith y tasglu.</p>
16423
7
2026-11-11T13:30:02
785737
170
Cy
2026-11-11T14:40:00
http://www.senedd.tv/cy/16423?startPos=4202&l=cy
261111-2
2. Cwestiynau i'r Gweinidog Cabinet dros Lywodraeth Leol, Tai a Chynllunio
C
16423
7
2026-11-11T13:30:02
785750
171
En
2026-11-11T14:41:11
http://www.senedd.tv/cy/16423?startPos=4273&l=cy
261111-2
2. Cwestiynau i'r Gweinidog Cabinet dros Lywodraeth Leol, Tai a Chynllunio
C
12164
12164
Elyn Stephens AS
https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12164
Stephens, Elyn
<p>Weinidog, yr wythnos diwethaf, cefais y pleser o gyfarfod â Beacon Cymru. Fe wnaethant ddangos un o'u prosiectau adfywio blaenllaw yn Nhonypandy i mi. Roedd yn arfer bod yn siop Somerfield pan oeddwn yn blentyn, ac rwy'n falch o ddweud eu bod wedi cadw'r ramp eiconig fel teyrnged i fywyd blaenorol yr adeilad. Roedd yn enghraifft wych o'r hyn y gellir ei wneud wrth adfywio canol trefi. Roeddem yn digwydd bod yno pan oedd dosbarth newydd adael, lle roedd 4D Academy yn hyfforddi disgyblion ifanc am sgiliau adeiladu a mesur sylfaenol. Gallem weld eu gwaith ar y byrddau yno. Beth arall y gallwn ei wneud i sicrhau bod yr arferion gorau hyn yn cael eu rhannu ledled Cymru, gan y credaf fod hon yn enghraifft wych?</p>
16423
7
2026-11-11T13:30:02
785754
172
Cy
2026-11-11T14:41:59
http://www.senedd.tv/cy/16423?startPos=4321&l=cy
261111-2
2. Cwestiynau i'r Gweinidog Cabinet dros Lywodraeth Leol, Tai a Chynllunio
C
4981
4981
Sian Gwenllian AC
https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=4981
Gwenllian, Sian
<p>Diolch yn fawr iawn am sôn am yr esiampl wych yna ac am y ffordd y mae pobl leol yn gallu gwella'u sgiliau—sgiliau adeiladu, a sgiliau eraill hefyd, mae'n siŵr—yn sgil y prosiect yma. Mi rydw i'n ymwybodol ein bod ni angen bod yn datblygu sgiliau'r gweithlu lawer iawn mwy nag yr ydym ni ar hyn o bryd. Mae angen cael mwy o weithwyr i mewn i'r diwydiant adeiladu.</p>
<p>Mae yna nifer o gamau yn cael eu cymryd ar hyn o bryd gan y Llywodraeth, yn cynnwys prentisiaethau lefel 2 newydd mewn sgiliau crefft, peilot meicro-gymwysterau, prentisiaeth gan Medr, a <em>vocational CSEs</em> newydd yn cael eu cyflwyno y flwyddyn nesaf. Felly, mae yna waith yn digwydd i geisio cynyddu maint y gweithlu, ond, yn sicr, mae yna fwy o lawer y gallem ni fod yn ei wneud, ac mae prosiectau fel yr un dŷch chi wedi cyfeirio ato fo—. Unwaith eto, mae'r gwaith o adfywio canol trefi yn gallu gwneud llawer iawn mwy nag efallai beth fyddai rhywun yn ei feddwl i ddechrau. Mae yna gymaint o fanteision o fod y Llywodraeth yma yn caniatáu i ni ddatblygu'n gweledigaeth ni ar gyfer canol ein trefi. Felly, diolch am yr enghraifft yna.</p>
16423
7
2026-11-11T13:30:02
785770
173
Cy
261111-2
2. Cwestiynau i'r Gweinidog Cabinet dros Lywodraeth Leol, Tai a Chynllunio
B
Lwfans Tai Lleol
16423
7
2026-11-11T13:30:02
785771
174
Cy
261111-2
2. Cwestiynau i'r Gweinidog Cabinet dros Lywodraeth Leol, Tai a Chynllunio
O
5196
5196
Sarah Rees
https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5196
Rees, Sarah
<p>7. Pa drafodaethau y mae Llywodraeth Cymru wedi'u cael gyda Llywodraeth y DU ynghylch rhewi'r lwfans tai lleol? OQ64905</p>
16423
7
2026-11-11T13:30:02
785772
175
Cy
2026-11-11T14:43:46
http://www.senedd.tv/cy/16423?startPos=4428&l=cy
261111-2
2. Cwestiynau i'r Gweinidog Cabinet dros Lywodraeth Leol, Tai a Chynllunio
C
4981
4981
Sian Gwenllian AC
https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=4981
Gwenllian, Sian
<p>Mae'r penderfyniad i barhau i rewi cyfraddau'r lwfans tai lleol yn ergyd greulon i rentwyr incwm isel yng Nghymru. Dŷn ni wedi bod yn galw dro ar ôl tro fel Llywodraeth—y Gweinidog Cabinet dros Gyllid, y Dirprwy Brif Weinidog a minnau—ar Lywodraeth y Deyrnas Unedig i godi'r lwfans tai lleol fel ei fod o'n adlewyrchu gwir gost rhentu. Mae'r diffyg gweithredu gan Lywodraeth y Deyrnas Unedig yn golygu y bydd rhentwyr incwm isel yn wynebu caledi ariannol sylweddol ac ansicrwydd mawr.</p>
16423
7
2026-11-11T13:30:02
785784
176
En
2026-11-11T14:44:32
http://www.senedd.tv/cy/16423?startPos=4474&l=cy
261111-2
2. Cwestiynau i'r Gweinidog Cabinet dros Lywodraeth Leol, Tai a Chynllunio
C
5196
5196
Sarah Rees
https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5196
Rees, Sarah
<p>Rwy'n cytuno. Pan nad yw budd-daliadau tai yn codi'n awtomatig yn unol â rhenti preifat, gall rhewi olygu bod y lefel uchaf o gymorth y gall aelwyd ei hawlio yn aros yr un fath flwyddyn ar ôl blwyddyn. Heddiw, dim ond 0.7 y cant o gartrefi yng Nghymru a fyddai'n fforddiadwy i bobl symud iddynt os ydynt yn dibynnu ar fudd-daliadau tai. Mae'r bwlch cynyddol hwn rhwng costau rhentu preifat a budd-daliadau tai a achosir gan benderfyniad Llywodraeth y DU i barhau i rewi'r lwfans tai lleol yn gadael aelwydydd incwm isel, y mae llawer ohonynt yn rhieni sengl, mewn mwy o berygl o ran diogelwch tai. Dyma pam ei bod mor bwysig fod y Llywodraeth yn gwneud penderfyniadau gydag aelwydydd agored i niwed mewn golwg. Dim ond gostyngiad o 25 y cant y gall aelwydydd rhiant sengl ei hawlio ar eu treth gyngor, er y bydd incwm cyffredinol eu haelwyd yn debygol o fod 50 y cant yn is. Gallai'r penderfyniad i oedi ailasesu'r dreth gyngor tan 2032 adael yr aelwydydd agored i niwed hyn mewn mwy o berygl o galedi ariannol. Hoffwn ofyn pa drafodaethau trawsbortffolio parhaus y mae'r Gweinidog Cabinet wedi'u cael gyda'r Gweinidog Cabinet dros Gyllid a'r Gweinidog Cabinet dros gyfiawnder cymdeithasol i gefnogi aelwydydd agored i niwed er mwyn eu hatal rhag cael eu gwthio i dlodi.</p>
16423
7
2026-11-11T13:30:02
785751
177
En
2026-11-11T14:45:00
http://www.senedd.tv/cy/16423?startPos=4502&l=cy
261111-2
2. Cwestiynau i'r Gweinidog Cabinet dros Lywodraeth Leol, Tai a Chynllunio
C
16423
7
2026-11-11T13:30:02
785759
178
Cy
2026-11-11T14:45:43
http://www.senedd.tv/cy/16423?startPos=4545&l=cy
261111-2
2. Cwestiynau i'r Gweinidog Cabinet dros Lywodraeth Leol, Tai a Chynllunio
C
4981
4981
Sian Gwenllian AC
https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=4981
Gwenllian, Sian
<p>Diolch yn fawr. Mi fyddwch chi'n ymwybodol bod y Dirprwy Brif Weinidog wedi gwneud datganiad ddoe ar gynlluniau i roi cefnogaeth i bobl oherwydd yr argyfwng costau byw. Ond dwi'n hynod o siomedig nad ydyn ni'n gallu cymryd mantais o newidiadau i'r lwfans tai lleol, a fyddai wedi gallu arbed llawer o deuluoedd rhag mynd i mewn i dlodi yn y lle cyntaf a rhag wynebu digartrefedd.</p>
<p>Dim ond ddwywaith mae Llywodraeth y Deyrnas Unedig wedi cynyddu'r lwfans tai lleol, gan roi pwysau cynyddol ar aelwydydd yn y sector rhentu preifat. Mi fyddai adfer y lwfans i dalu am y 30 y cant isaf yn rhenti'r farchnad yn lleihau'r pwysau ar unwaith yn y tymor byr. Rydyn ni eisiau eu gweld nhw'n mynd ymhellach na hynny, ond byddai hynny'n ddechrau. Rydyn ni wedi bod yn galw'n gyson am addewid tymor hir i adfer y lwfans i dalu hyd at yr hanfed canfed, y <em>fiftieth percentile</em>, gan sicrhau bod y cymorth yn adlewyrchu gwir gost tai yn well ac yn amddiffyn teuluoedd yn well. Mae gan y sector rhentu preifat rôl bwysig yma yng Nghymru, gan gynnwys i deuluoedd sydd ddim yn gallu cael tŷ cymdeithasol na phrynu eu cartref eu hunain. Felly, mae'r lwfans yn bwysig i wneud cartrefi'n fforddiadwy. Mae'r lwfans yn achosi caledi i deuluoedd.</p>
<p>Lywydd, os gwnewch chi ganiatáu i mi fod dipyn bach yn wleidyddol, efallai, dwi'n meddwl bod y ffaith fod Prif Weinidog y Deyrnas Unedig a'r Canghellor, yn ystod eu haraith ar y gyllideb, wedi sôn am y <em>moral mission</em> i leihau digartrefedd—. Gwych, cytuno yn llwyr efo hynny, ond dyma un o'r ffyrdd sydd ar agor iddyn nhw a fyddai'n gwneud gwahaniaeth anferthol i gymaint o deuluoedd sydd yn cael eu dal mewn tlodi ac sydd yn wynebu digartrefedd oherwydd bod eu costau rhent nhw wedi cynyddu gymaint.</p>
16423
7
2026-11-11T13:30:02
785788
179
Cy
2026-11-11T14:48:07
http://www.senedd.tv/cy/16423?startPos=4689&l=cy
261111-2
2. Cwestiynau i'r Gweinidog Cabinet dros Lywodraeth Leol, Tai a Chynllunio
C
4983
4983
Jane Dodds AS
https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=4983
Dodds, Jane
<p>Prynhawn da, Weinidog. Rydych chi wedi ateb beth roeddwn i am ofyn, ond jyst pwynt arall, os yw hynny'n iawn. Diolch am yr ymateb, a diolch hefyd i Sarah am godi'r mater yma. Dwi'n cefnogi yn hollol eich gwaith chi a'ch gweledigaeth hefyd.</p>
16423
7
2026-11-11T13:30:02
785796
180
En
2026-11-11T14:48:24
http://www.senedd.tv/cy/16423?startPos=4706&l=cy
261111-2
2. Cwestiynau i'r Gweinidog Cabinet dros Lywodraeth Leol, Tai a Chynllunio
C
4983
4983
Jane Dodds AS
https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=4983
Dodds, Jane
<p>Mae'r data yno, onid yw, ac mor gadarn. Fel y dywed Sarah, 0.7 y cant yn unig o'r eiddo rhent a hysbysebir yng Nghymru sydd o fewn cyrraedd pobl sy'n cael budd-dal tai. Mae lefelau gosod tai cymdeithasol wedi gostwng oddeutu chwarter. Gwyddom fod 10,000 o bobl mewn llety dros dro ar hyn o bryd, ar gost o £172 miliwn y flwyddyn yn ôl Archwilio Cymru, ac rydym yn gwario'n helaeth ar hynny.</p>
16423
7
2026-11-11T13:30:02
785803
181
Cy
2026-11-11T14:48:53
http://www.senedd.tv/cy/16423?startPos=4735&l=cy
261111-2
2. Cwestiynau i'r Gweinidog Cabinet dros Lywodraeth Leol, Tai a Chynllunio
C
4983
4983
Jane Dodds AS
https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=4983
Dodds, Jane
<p>Dwi'n cytuno'n hollol efo beth rydych chi'n dweud ynglŷn â'r Llywodraeth yn Llundain a'r ffaith eu bod nhw eisiau cael gwared ar ddigartrefedd. Ond beth allwn ni wneud yma yng Nghymru, os gwelwch chi'n dda? Dyna beth oeddwn i eisiau gofyn. Oes yna rywbeth arall y gallwn ni ei wneud? Diolch yn fawr iawn.</p>
16423
7
2026-11-11T13:30:02
785807
182
Cy
2026-11-11T14:49:14
http://www.senedd.tv/cy/16423?startPos=4756&l=cy
261111-2
2. Cwestiynau i'r Gweinidog Cabinet dros Lywodraeth Leol, Tai a Chynllunio
C
4981
4981
Sian Gwenllian AC
https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=4981
Gwenllian, Sian
<p>Diolch yn fawr, a diolch am ein hatgoffa ni, efo'r ystadegau yna. Mae'n bwysig ein bod ni'n hoelio sylw ar y sefyllfa. Roedd yna gyfle yng nghyllideb ddiweddar y Deyrnas Unedig i unioni ychydig ar hwnna, ond yn anffodus dydyn nhw ddim wedi dewis mynd i lawr y llwybr yna.</p>
<p>O ran beth fedrwn ni wneud, yn benodol o ran rhenti yn y sector breifat, dod â deddfwriaeth i mewn. Dyna pam y gwnes i ateb cwestiwn yn gynharach ynglŷn â'n bwriad ni i ddod â Bil rhentwyr—yr un cyntaf—i mewn, ond wedyn adeiladu ar hwnna, casglu'r data fyddai'n bwydo i mewn i sefyllfa’r lwfans tai lleol, ond yn gwneud pethau eraill hefyd. Byddai'r Bil cyntaf yn gallu caniatáu i ni wneud rhai o'r materion yna, gan symud ymlaen wedyn i ail Fil a fyddai yn gallu dechrau creu rhenti teg ar gyfer y sector breifat.</p>
<p>Rŵan, dwi'n gobeithio cael eich cefnogaeth chi pan ddown ni i'r drafodaeth yna, a chefnogaeth pawb sydd eisiau ein gweld ni fel Llywodraeth yn symud i'r cyfeiriad cywir yna, achos dwi'n meddwl, ar ddiwedd y dydd, rydyn ni i gyd yn gwybod bod rhenti wedi mynd drwy'r to yn aml iawn. Dydy incwm pobl jest ddim yn dal i fyny efo nhw, ac maen nhw'n creu argyfwng gwirioneddol i gymaint o deuluoedd. Felly, mae yna bethau fedrwn ni eu gwneud fel Llywodraeth. Rydyn ni'n gweithio ar rheini, ond mae angen i chi i gyd ddod y tu ôl i'r syniadau sydd wrthi'n cael eu trafod ar hyn o bryd.</p>
16423
7
2026-11-11T13:30:02
785753
183
Cy
2026-11-11T14:50:00
http://www.senedd.tv/cy/16423?startPos=4802&l=cy
261111-2
2. Cwestiynau i'r Gweinidog Cabinet dros Lywodraeth Leol, Tai a Chynllunio
C
16423
7
2026-11-11T13:30:02
785825
184
Cy
2026-11-11T14:50:00
http://www.senedd.tv/cy/16423?startPos=4802&l=cy
261111-2
2. Cwestiynau i'r Gweinidog Cabinet dros Lywodraeth Leol, Tai a Chynllunio
C
16423
7
2026-11-11T13:30:02
785930
185
En
2026-11-11T14:51:10
http://www.senedd.tv/cy/16423?startPos=4872&l=cy
261111-2
2. Cwestiynau i'r Gweinidog Cabinet dros Lywodraeth Leol, Tai a Chynllunio
C
16423
7
2026-11-11T13:30:02
785776
186
Cy
2026-11-11T14:51:06
http://www.senedd.tv/cy/16423?startPos=4868&l=cy
261111-2
2. Cwestiynau i'r Gweinidog Cabinet dros Lywodraeth Leol, Tai a Chynllunio
C
5053
5053
Huw Irranca-Davies AC
https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5053
Llywydd
Irranca-Davies, Huw
<p>Cwestiwn 8, Jason O'Connell—ddim yn bresennol.</p>
16423
7
2026-11-11T13:30:02
785786
187
En
2026-11-11T14:51:09
http://www.senedd.tv/cy/16423?startPos=4871&l=cy
261111-2
2. Cwestiynau i'r Gweinidog Cabinet dros Lywodraeth Leol, Tai a Chynllunio
C
5053
5053
Huw Irranca-Davies AC
https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5053
Llywydd
Irranca-Davies, Huw
<p>Nid yw'n bresennol.</p>
16423
7
2026-11-11T13:30:02
785931
188
Cy
261111-2
2. Cwestiynau i'r Gweinidog Cabinet dros Lywodraeth Leol, Tai a Chynllunio
I
<p>Ni ofynnwyd cwestiwn 8 [OQ64876].</p>
16423
7
2026-11-11T13:30:02
785789
189
Cy
2026-11-11T14:51:10
http://www.senedd.tv/cy/16423?startPos=4872&l=cy
261111-2
2. Cwestiynau i'r Gweinidog Cabinet dros Lywodraeth Leol, Tai a Chynllunio
C
5053
5053
Huw Irranca-Davies AC
https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5053
Llywydd
Irranca-Davies, Huw
<p>Cwestiwn 9, Gwyn Williams.</p>
16423
7
2026-11-11T13:30:02
785793
190
Cy
261111-2
2. Cwestiynau i'r Gweinidog Cabinet dros Lywodraeth Leol, Tai a Chynllunio
B
Tai a Seilwaith Cymdeithasol
16423
7
2026-11-11T13:30:02
785794
191
Cy
261111-2
2. Cwestiynau i'r Gweinidog Cabinet dros Lywodraeth Leol, Tai a Chynllunio
O
5083
5083
Gwyn Williams
https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5083
Williams, Gwyn
<p>9. Beth mae'r Gweinidog Cabinet yn ei wneud i integreiddio datblygiadau tai a seilwaith cymdeithasol ehangach? OQ64894</p>
16423
7
2026-11-11T13:30:02
785795
192
Cy
2026-11-11T14:51:24
http://www.senedd.tv/cy/16423?startPos=4886&l=cy
261111-2
2. Cwestiynau i'r Gweinidog Cabinet dros Lywodraeth Leol, Tai a Chynllunio
C
4981
4981
Sian Gwenllian AC
https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=4981
Gwenllian, Sian
<p>Mae polisïau cynllunio cenedlaethol, sy'n cael eu nodi yn 'Polisi Cynllunio Cymru', yn seiliedig ar ddull creu lleoedd. Mae seilwaith digonol ac effeithlon, gan gynnwys gwasanaethau fel addysg ac iechyd, yn hanfodol ar gyfer cynaliadwyedd economaidd, cymdeithasol ac amgylcheddol, ac mi ddylai awdurdodau cynllunio, ar y cyd â'r holl ddarparwyr allweddol, gymryd ymagwedd strategol a hirdymor tuag at ddarparu seilwaith fel rhan o lunio cynlluniau.</p>
16423
7
2026-11-11T13:30:02
785805
193
Cy
2026-11-11T14:51:58
http://www.senedd.tv/cy/16423?startPos=4920&l=cy
261111-2
2. Cwestiynau i'r Gweinidog Cabinet dros Lywodraeth Leol, Tai a Chynllunio
C
5083
5083
Gwyn Williams
https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5083
Williams, Gwyn
<p>Diolch yn fawr. Y rheswm dwi'n gofyn yw, yn ddiweddar, dwi a'r tîm yn lleol wedi cynnal cyfarfodydd stryd yng Nghwmrhydyceirw, Pontarddulais a Gorseinon. Mae pryderon wedi cael eu codi gan nifer fawr o drigolion lleol am y cynnydd mewn tai heb gynnydd cyfatebol mewn capasiti ysbytai, meddygon teulu, ysgolion, llyfrgelloedd na ffyrdd mynediad. Mae poblogaeth yr ardal leol yn cynyddu, ond ni all trigolion yn fy etholaeth ond tynnu sylw at y ffaith nad yw'r gwasanaethau a'r strwythur cymorth angenrheidiol ar gyfer cynnydd mewn tai yno eto. Yn sicr, rhaid i ni wneud yn siŵr bod ein cymunedau ledled Cymru yn cael seilwaith a gwasanaethau digonol cyn cynyddu nifer y tai a thrigolion mewn ardal. A fyddai'r Gweinidog yn cytuno gyda mi fod tai yn flaenoriaeth allweddol, ond bod rhaid i ni hefyd gynyddu capasiti seilwaith yr ardal a gwasanaethau lleol i sicrhau nad oes unrhyw fylchau mewn galw er mwyn i fi allu ymateb i drigolion pryderus Gŵyr Abertawe? Diolch yn fawr.</p>
16423
7
2026-11-11T13:30:02
785814
194
Cy
2026-11-11T14:53:03
http://www.senedd.tv/cy/16423?startPos=4985&l=cy
261111-2
2. Cwestiynau i'r Gweinidog Cabinet dros Lywodraeth Leol, Tai a Chynllunio
C
4981
4981
Sian Gwenllian AC
https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=4981
Gwenllian, Sian
<p>Dwi'n cytuno, ac mae'r polisi cynllunio yn gosod allan y dylai awdurdodau cynllunio lleol gynllunio a chefnogi y math o seilwaith sydd ei angen i ymateb i anghenion y cymunedau y maen nhw yn eu gwasanaethu a phan fo datblygiadau tai newydd yn cael eu hystyried. Dyna mae'r polisi cynllunio cenedlaethol yn dweud. Mae o'n glir bod angen i ddatblygiad gael ei leoli mewn lle lle mae'n bosib iddo fo un ai ddefnyddio'r seilwaith sydd yna'n barod neu fod yna seilwaith yn cael ei gynllunio ar ei gyfer o. Ac, wrth gwrs, wrth sôn am seilwaith, beth rydyn ni'n golygu ydy ysgolion, ydy ffyrdd, ydy trafnidiaeth gyhoeddus, ydy bob dim mae pobl angen heblaw jest tŷ. Ac felly, mae o'n eithaf clir, achos dydy seilwaith sydd ddim yn addas a ddim yn effeithiol ddim yn mynd i fod yn ymateb i anghenion ein trigolion ni, a dydy o chwaith ddim yn arwain at gynaliadwyedd economaidd, cymdeithasol ac amgylcheddol. Felly, byddwn i'n atgoffa awdurdodau cynllunio, yn gweithio efo'r darparwyr allweddol, i gymryd ymagwedd strategol, hirdymor wrth greu eu cynlluniau, ac i gofio hynny drwy'r amser.</p>
16423
7
2026-11-11T13:30:02
785823
195
Cy
261111-2
2. Cwestiynau i'r Gweinidog Cabinet dros Lywodraeth Leol, Tai a Chynllunio
B
Effeithlonrwydd Ynni Cartrefi
16423
7
2026-11-11T13:30:02
785824
196
Cy
261111-2
2. Cwestiynau i'r Gweinidog Cabinet dros Lywodraeth Leol, Tai a Chynllunio
O
12143
12143
Niamh Salkeld AS
https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12143
Salkeld, Niamh
<p>10. Pa gamau mae Llywodraeth Cymru yn eu cymryd i wella effeithlonrwydd ynni cartrefi ledled Blaenau Gwent Caerffili Rhymni? OQ64891</p>
16423
7
2026-11-11T13:30:02
785756
197
En
2026-11-11T14:55:00
http://www.senedd.tv/cy/16423?startPos=5102&l=cy
261111-2
2. Cwestiynau i'r Gweinidog Cabinet dros Lywodraeth Leol, Tai a Chynllunio
C
16423
7
2026-11-11T13:30:02
785760
198
Cy
2026-11-11T00:00:00
http://www.senedd.tv/cy/16423?startPos=-48598&l=cy
261111-2
2. Cwestiynau i'r Gweinidog Cabinet dros Lywodraeth Leol, Tai a Chynllunio
C
16423
7
2026-11-11T13:30:02
785761
199
Cy
2026-11-11T14:55:00
http://www.senedd.tv/cy/16423?startPos=5102&l=cy
261111-2
2. Cwestiynau i'r Gweinidog Cabinet dros Lywodraeth Leol, Tai a Chynllunio
C
16423
7
2026-11-11T13:30:02
785762
200
En
2026-11-11T14:55:00
http://www.senedd.tv/cy/16423?startPos=5102&l=cy
261111-2
2. Cwestiynau i'r Gweinidog Cabinet dros Lywodraeth Leol, Tai a Chynllunio
C
16423
7
2026-11-11T13:30:02
785763
201
Cy
2026-11-11T00:00:00
http://www.senedd.tv/cy/16423?startPos=-48598&l=cy
261111-2
2. Cwestiynau i'r Gweinidog Cabinet dros Lywodraeth Leol, Tai a Chynllunio
C
16423
7
2026-11-11T13:30:02
785764
202
Cy
2026-11-11T14:55:00
http://www.senedd.tv/cy/16423?startPos=5102&l=cy
261111-2
2. Cwestiynau i'r Gweinidog Cabinet dros Lywodraeth Leol, Tai a Chynllunio
C
16423
7
2026-11-11T13:30:02
785765
203
Cy
2026-11-11T14:55:00
http://www.senedd.tv/cy/16423?startPos=5102&l=cy
261111-2
2. Cwestiynau i'r Gweinidog Cabinet dros Lywodraeth Leol, Tai a Chynllunio
C
4981
4981
Sian Gwenllian AC
https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=4981
Gwenllian, Sian
<p>Eleni, rydyn ni wedi buddsoddi cyfanswm o £150 miliwn yn y gwaith o uwchraddio effeithlonrwydd ynni cartrefi ledled Cymru—£107 miliwn i wella tai cymdeithasol drwy'r rhaglen ôl-osod er mwyn optimeiddio, dros £37 miliwn i helpu aelwydydd incwm isel drwy'r cynllun Nyth, a thros £5 miliwn mewn benthyciadau di-log drwy gynllun Cartrefi Gwyrdd Cymru.</p>
16423
7
2026-11-11T13:30:02
785767
204
En
2026-11-11T14:55:34
http://www.senedd.tv/cy/16423?startPos=5136&l=cy
261111-2
2. Cwestiynau i'r Gweinidog Cabinet dros Lywodraeth Leol, Tai a Chynllunio
C
12143
12143
Niamh Salkeld AS
https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12143
Salkeld, Niamh
<p>Diolch, Weinidog Cabinet. Mae costau ynni'n parhau i fod yn anfforddiadwy i lawer o aelwydydd ledled Cymru, a gwyddom y byddant yn cynyddu hyd yn oed ymhellach ym mis Ionawr. Yn fy etholaeth i, Blaenau Gwent Caerffili Rhymni, rwy'n bryderus iawn am yr aelwydydd tlotaf, sy'n mynd i ddyledion sylweddol, dyledion dwfn, i gynhesu eu cartrefi a thalu costau hanfodol yn unig. Rwy'n croesawu'r £130 miliwn mewn cymorth ychwanegol a gyhoeddwyd ddoe gan Blaid Cymru, gan gynnwys ar filiau ynni, a fydd o gymorth mawr i aelwydydd ledled Blaenau Gwent Caerffili Rhymni, ond wrth gwrs, ochr yn ochr â'r cymorth uniongyrchol hwn, mae angen inni sicrhau hefyd fod ein cartrefi'n rhatach i'w gwresogi yn ogystal â gostwng biliau ynni'n barhaol. Felly, Weinidog Cabinet, yn dilyn yr adolygiad o raglen Cartrefi Clyd, sut y byddwch chi'n ehangu'r rhaglen hon gan Lywodraeth Cymru er mwyn iddi allu cyrraedd mwy o'n haelwydydd tlotaf a sicrhau gostyngiad parhaol yn eu biliau?</p>
16423
7
2026-11-11T13:30:02
785785
205
Cy
2026-11-11T14:56:28
http://www.senedd.tv/cy/16423?startPos=5190&l=cy
261111-2
2. Cwestiynau i'r Gweinidog Cabinet dros Lywodraeth Leol, Tai a Chynllunio
C
4981
4981
Sian Gwenllian AC
https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=4981
Gwenllian, Sian
<p>Dwi'n rhannu eich pryder chi ynghylch costau ynni uchel, ac mae cymorth efo biliau'n hanfodol. Rydyn ni wedi ceisio gwneud hynny—rhywfaint o hynny, beth bynnag—efo'r datganiad yr wythnos yma ynglŷn â help costau byw. Ond, dwi'n cytuno efo chi hefyd, fod yn rhaid i ni feddwl yn hirdymor a dod â chamau ataliol i mewn. Mae ein rhaglen lywodraethu ni'n rhoi gwella effeithlonrwydd ynni cartref yn ganolog i'r gwaith rydyn ni eisiau ei wneud.</p>
<p>Yn dilyn yr adolygiad o Gartrefi Clyd, fe wnes i gyhoeddi £17 miliwn ychwanegol ar gyfer uwchraddio effeithlonrwydd ynni cartref yn y flwyddyn ariannol yma, a £5 miliwn yn ychwanegol ar gyfer Nyth, £8 miliwn ar gyfer y rhaglen ôl-osod er mwyn optimeiddio, sy'n cefnogi tai cymdeithasol, i helpu i ddod â'r tai cymdeithasol yna i fyny i safon, ond, yn bwysig, i'w biliau nhw ddod i lawr. Wedyn, rydyn ni hefyd wedi buddsoddi £4 miliwn ar gyfer dulliau gweithredu newydd sy'n seiliedig ar ardaloedd. Dwi'n gobeithio gallu cyhoeddi buddsoddiadau pellach yn fuan.</p>
<p>O ran adolygiad Nyth, mi wnaeth yr adolygiad dynnu sylw at y ffaith bod Nyth yn achubiaeth i lawer o aelwydydd—dyna pam dwi eisiau rhoi mwy o arian ynddo fo—gan arbed dros £590 y flwyddyn ar gyfartaledd, a hefyd, wrth gwrs, wrth wwella iechyd a llesiant, a dwi eisiau gweld y cynllun yma yn parhau.</p>
<p>Mae'r gwaith mae'r peilot yn ei wneud yn edrych ar ehangu rŵan, i ddod â dull gweithredu sydd yn ardal gyfan. Ar hyn o bryd, mae'r tai cymdeithasol yn gallu defnyddio pot o arian ac yn gallu cael eu huwchraddio, ond efallai wedyn, o'u cwmpas nhw, mae yna dai sydd ddim wedi cael buddsoddiad ynddyn nhw. Mae'n rhaid i ni symud i ffwrdd o hwnna. Dwi eisiau gweld ardaloedd cyfan, y tai yna, yn cael eu gwella, fel eu bod nhw'n gwella ansawdd bywyd pobl sydd yn byw ynddyn nhw, yn ychwanegu at helpu efo'r argyfwng costau byw drwy ddod â chost y biliau i lawr, a hefyd, wrth gwrs, yn lleihau allyriadau carbon wrth i bobl fedru symud i ffwrdd oddi wrth nwy ac, yn yr ardaloedd gwledig, i ffwrdd oddi wrth disel ac olew, fel ein bod ni'n trydaneiddio'n system, a hynny wedyn yn arwain at y biliau'n dod i lawr. Dwi'n meddwl efallai ein bod ni'n colli—. Mae yna gymaint o fendithion dros wneud y gwaith yma, ond, mewn argyfwng costau byw, mae hwn yn flaenoriaeth, onid ydy.</p>
16423
7
2026-11-11T13:30:02
785809
206
Cy
2026-11-11T14:59:34
http://www.senedd.tv/cy/16423?startPos=5376&l=cy
261111-2
2. Cwestiynau i'r Gweinidog Cabinet dros Lywodraeth Leol, Tai a Chynllunio
C
5053
5053
Huw Irranca-Davies AC
https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5053
Llywydd
Irranca-Davies, Huw
<p>Yn olaf, Weinidog Cabinet, cwestiwn 11. Andrew R.T. Davies.</p>
16423
7
2026-11-11T13:30:02
785811
207
Cy
261111-2
2. Cwestiynau i'r Gweinidog Cabinet dros Lywodraeth Leol, Tai a Chynllunio
B
Cynllunio Gwledig
16423
7
2026-11-11T13:30:02
785812
208
Cy
261111-2
2. Cwestiynau i'r Gweinidog Cabinet dros Lywodraeth Leol, Tai a Chynllunio
O
143
143
Andrew R.T. Davies AC
https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=143
Davies, Andrew R.T.
<p>11. A wnaiff y Gweinidog Cabinet roi'r wybodaeth ddiweddaraf am ei chyfarfod diweddar ar gynllunio gwledig gyda'r Gweinidog Cabinet dros Wydnwch Gwledig a Chynaliadwyedd? OQ64898</p>
16423
7
2026-11-11T13:30:02
785813
209
Cy
2026-11-11T14:59:49
http://www.senedd.tv/cy/16423?startPos=5391&l=cy
261111-2
2. Cwestiynau i'r Gweinidog Cabinet dros Lywodraeth Leol, Tai a Chynllunio
C
4981
4981
Sian Gwenllian AC
https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=4981
Gwenllian, Sian
<p>Diolch am barhau i fynd ar ôl y mater. Mi ges i gyfarfod cynhyrchiol efo'r Gweinidog Cabinet dros Wydnwch Gwledig a Chynaliadwyedd ar 30 Medi. Mi wnaethon ni drafod amrywiaeth o bynciau lle mae ein portffolios ni'n rhyngweithio a lle gallwn ni gefnogi ein gilydd.</p>
16423
7
2026-11-11T13:30:02
785774
210
Cy
2026-11-11T15:00:00
http://www.senedd.tv/cy/16423?startPos=5402&l=cy
261111-2
2. Cwestiynau i'r Gweinidog Cabinet dros Lywodraeth Leol, Tai a Chynllunio
C
16423
7
2026-11-11T13:30:02
785778
211
Cy
2026-11-11T00:00:00
http://www.senedd.tv/cy/16423?startPos=-48598&l=cy
261111-2
2. Cwestiynau i'r Gweinidog Cabinet dros Lywodraeth Leol, Tai a Chynllunio
C
16423
7
2026-11-11T13:30:02
785779
212
Cy
2026-11-11T15:00:00
http://www.senedd.tv/cy/16423?startPos=5402&l=cy
261111-2
2. Cwestiynau i'r Gweinidog Cabinet dros Lywodraeth Leol, Tai a Chynllunio
C
16423
7
2026-11-11T13:30:02
785780
213
En
2026-11-11T15:00:00
http://www.senedd.tv/cy/16423?startPos=5402&l=cy
261111-2
2. Cwestiynau i'r Gweinidog Cabinet dros Lywodraeth Leol, Tai a Chynllunio
C
16423
7
2026-11-11T13:30:02
785781
214
Cy
2026-11-11T00:00:00
http://www.senedd.tv/cy/16423?startPos=-48598&l=cy
261111-2
2. Cwestiynau i'r Gweinidog Cabinet dros Lywodraeth Leol, Tai a Chynllunio
C
16423
7
2026-11-11T13:30:02
785782
215
Cy
2026-11-11T15:00:00
http://www.senedd.tv/cy/16423?startPos=5402&l=cy
261111-2
2. Cwestiynau i'r Gweinidog Cabinet dros Lywodraeth Leol, Tai a Chynllunio
C
16423
7
2026-11-11T13:30:02
785783
216
En
2026-11-11T15:00:00
http://www.senedd.tv/cy/16423?startPos=5402&l=cy
261111-2
2. Cwestiynau i'r Gweinidog Cabinet dros Lywodraeth Leol, Tai a Chynllunio
C
16423
7
2026-11-11T13:30:02
785922
217
Cy
261111-2
2. Cwestiynau i'r Gweinidog Cabinet dros Lywodraeth Leol, Tai a Chynllunio
I
<p>Daeth y Dirprwy Lywydd (Kerry Ferguson) i’r Gadair.</p>
16423
7
2026-11-11T13:30:02
785775
218
En
2026-11-11T15:00:10
http://www.senedd.tv/cy/16423?startPos=5412&l=cy
261111-2
2. Cwestiynau i'r Gweinidog Cabinet dros Lywodraeth Leol, Tai a Chynllunio
C
143
143
Andrew R.T. Davies AC
https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=143
Davies, Andrew R.T.
<p>Diolch am eich ateb, Weinidog Cabinet, a chyfeiriaf yr Aelodau at fy natganiad o fuddiannau yn y gofrestr Aelodau. Gofynnais y cwestiwn hwn i chi rai wythnosau'n ôl, yn eich sesiwn gwestiynau ddiwethaf, ac fe ddywedoch chi fod gennych gyfarfod yn fuan â'r Gweinidog dros faterion gwledig i drafod y mater hwn, mater a godais gydag ef mewn pwyllgor. Rwy'n meddwl tybed a ydych chi mewn sefyllfa i roi diweddariad i'r Siambr ynglŷn â'r ystyriaeth y mae'r Llywodraeth yn ei rhoi ar hyn o bryd i'r mesur hwn ynghylch mabwysiadu mwy o hyblygrwydd i hawliau datblygu a ganiateir ar gyfer eiddo gwledig er mwyn gallu symud y polisi hwn yn ei flaen mewn ffordd gadarnhaol? Nid yw'n costio dim i'r Llywodraeth, byddai'n creu cyfleoedd tai newydd yng nghefn gwlad drwy ddefnyddio adeiladau gwag, ac mae wedi profi’n llwyddiannus mewn rhannau eraill o'r Deyrnas Unedig—ni allaf weld unrhyw reswm dros beidio â'i hoffi. Felly, a ydych chi mewn sefyllfa i roi diweddariad i ni ynglŷn ag a yw'r Llywodraeth yn bwrw ymlaen â hyn?</p>
16423
7
2026-11-11T13:30:02
785806
219
Cy
2026-11-11T15:01:03
http://www.senedd.tv/cy/16423?startPos=5465&l=cy
261111-2
2. Cwestiynau i'r Gweinidog Cabinet dros Lywodraeth Leol, Tai a Chynllunio
C
4981
4981
Sian Gwenllian AC
https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=4981
Gwenllian, Sian
<p>Diolch yn fawr iawn. Dwi wedi comisiynu adolygiad o anghenion datblygu gwledig ac amaethyddol, gan ganolbwyntio ar sut y gall y system gynllunio gefnogi'r ardaloedd hyn—yn fwy na beth ydych chi'n ofyn amdano fo—i weld beth arall gall y system gynllunio gyfrannu tuag at gynaliadwyedd gwledig. Ond mi fydd yr adolygiad yma'n cynnwys edrych ar ba hawliau datblygu a ganiateir—y <em>permitted development rights</em> yma—a pha rhai o'r rheini sy'n briodol i Gymru. Yn amlwg, rydym ni eisiau gwneud yn siŵr does yna ddim unrhyw broblem yn codi drwy fabwysiadu'r dull yma. Byddwch chi'n gyfarwydd iawn fod yn rhaid i ni gael y dystiolaeth ac yn y blaen at ei gilydd.</p>
<p>Mae'n bolisi cynllunio ni'n cydnabod y gall arallgyfeirio gwledig ac ar ffermydd ddarparu cyfleoedd cyflogaeth newydd, cynyddu ffyniant a lleihau'r angen i deithio, ac mae'n rhaid i awdurdodau cynllunio fabwysiadu dull adeiladol o ran cynigion sy'n ymwneud ag amaethyddiaeth, ac yn enwedig i rai sydd eu hangen i ddilyn arferion ffermio sy'n newid, neu ar gyfer cydymffurfio â deddfwriaeth, ond mae yna le i ni efallai fynd ymhellach. Felly, adolygiad ar y gweill, a dwi'n siŵr y byddwch chi'n gofyn i fi eto'n o fuan am y cynnydd ar yr adolygiad yna. Diolch.</p>
16423
7
2026-11-11T13:30:02
785815
220
Cy
2026-11-11T15:02:29
http://www.senedd.tv/cy/16423?startPos=5551&l=cy
261111-2
2. Cwestiynau i'r Gweinidog Cabinet dros Lywodraeth Leol, Tai a Chynllunio
C
12177
12177
Kerry Ferguson AS
https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12177
Dirprwy Lywydd
Ferguson, Kerry
<p>Diolch yn fawr iawn i chi, Weinidog Cabinet.</p>
16423
7
2026-11-11T13:30:02
785818
221
Cy
2026-11-11T15:02:32
http://www.senedd.tv/cy/16423?startPos=5554&l=cy
261111-3
3. Cwestiynau Amserol
C
12177
12177
Kerry Ferguson AS
https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12177
Dirprwy Lywydd
Ferguson, Kerry
<p>Symudwn ymlaen i eitem 3, cwestiynau amserol. Alun Cox.</p>
16423
7
2026-11-11T13:30:02
785819
222
Cy
261111-3
3. Cwestiynau Amserol
B
Ymwelwyr Iechyd ym Mwrdd Iechyd Prifysgol Cwm Taf Morgannwg
16423
7
2026-11-11T13:30:02
785820
223
Cy
261111-3
3. Cwestiynau Amserol
O
4491
4491
Alun Cox AS
https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=4491
Cox, Alun
<p>1. A wnaiff y Gweinidog Cabinet ddatganiad ynglŷn ag ymwelwyr iechyd yn dychwelyd i'r gwaith ym Mwrdd Iechyd Prifysgol Cwm Taf Morgannwg? TQ1514</p>
16423
7
2026-11-11T13:30:02
785821
224
En
2026-11-11T15:02:47
http://www.senedd.tv/cy/16423?startPos=5569&l=cy
261111-3
3. Cwestiynau Amserol
C
269
269
Mabon ap Gwynfor AS
https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=269
Y Gweinidog Cabinet dros Iechyd a Gofal
ap Gwynfor, Mabon
<p>Rydym yn croesawu'r ffaith bod ymwelwyr iechyd yn dychwelyd i'r gwaith. Y flaenoriaeth nawr yw adfer gwasanaethau i deuluoedd yr effeithiwyd arnynt gan yr anghydfod hwn. Hefyd, hoffwn gydnabod a diolch i'r ymwelwyr iechyd hynny a barhaodd i weithio drwy'r cyfnod, gan helpu i gynnal gwasanaethau hanfodol a chymorth i blant a theuluoedd ar adeg anodd iawn.</p>
16423
7
2026-11-11T13:30:02
785822
225
En
2026-11-11T15:03:06
http://www.senedd.tv/cy/16423?startPos=5588&l=cy
261111-3
3. Cwestiynau Amserol
C
4491
4491
Alun Cox AS
https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=4491
Cox, Alun
<p>Diolch, Weinidog. Rwy'n credu y gallwn oll gytuno bod y newyddion y bydd ymwelwyr iechyd yn dychwelyd i'r gwaith yn fuan yn gwneud hwn yn ddiwrnod da. A heb ailadrodd Ron Davies yn llawn, mae'n ddiwrnod da iawn. Yn gyntaf, ac yn bwysicaf oll, mae'n ddiwrnod da i drigolion a theuluoedd yn ardal Cwm Taf Morgannwg i gael eu hymwelwyr iechyd yn ôl yn gwneud eu gwaith hollbwysig ac yn ôl yn eu swyddi. Weithiau, dim ond drwy absenoldeb gwasanaeth y gallwn werthfawrogi ei bwysigrwydd. Heb os, bydd y teuluoedd a'r plant sy'n cael eu cefnogi yn falch fod yr anghydfod hwn yn dod i ben.</p>
<p>Mae'n sicr yn ddiwrnod gwych i'r ymwelwyr iechyd eu hunain. Mae eu dyfalbarhad a'u penderfyniad wedi bod yn nodwedd amlwg o anghydfod a fu'n datblygu ers blynyddoedd ac a arweiniodd at fisoedd o streiciau. Rhaid canmol eu galwad am gydnabyddiaeth, eu rhwystredigaeth gyda'r bwrdd, a ddechreuodd broses ac a roddodd ddiwedd ar y broses honno, a'u cred fod angen y gydnabyddiaeth honno er budd cenedlaethau'r dyfodol o ymwelwyr iechyd. Dyna a'u cynhaliodd trwy fisoedd hir yr anghydfod hwn. Hoffwn longyfarch Unite, a'r ffordd y mae eu cynrychiolwyr wedi egluro wrthyf beth oedd eu gofynion a'u dealltwriaeth o'r sefyllfa. Y wers i weithwyr ym mhobman, wrth gwrs, yw y gall gweithredu ar y cyd trwy undebau llafur cydnabyddedig dalu ar ei ganfed.</p>
16423
7
2026-11-11T13:30:02
785826
226
Cy
2026-11-11T15:04:37
http://www.senedd.tv/cy/16423?startPos=5679&l=cy
261111-3
3. Cwestiynau Amserol
C
4491
4491
Alun Cox AS
https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=4491
Cox, Alun
<p>Gaf i hefyd ddiolch a llongyfarch fy nghyd-Aelodau ar y meinciau yma? Rydym wedi bod yn gadarn yn ein hymrwymiad i'r ymwelwyr iechyd cyn ac ar ôl yr etholiad. Mae'n bosib bod rhai ohonom, yn ein naïfrwydd, wedi meddwl bod hwn yn gallu cael ei sortio mas mewn wythnos, efallai pythefnos, ond nid oedd amser wedi lleddfu ar ein cefnogaeth. Dyfalbarhad oedd ein moto.</p>
16423
7
2026-11-11T13:30:02
785773
227
Cy
2026-11-11T15:05:00
http://www.senedd.tv/cy/16423?startPos=5702&l=cy
261111-3
3. Cwestiynau Amserol
C
16423
7
2026-11-11T13:30:02
785777
228
En
2026-11-11T15:05:08
http://www.senedd.tv/cy/16423?startPos=5710&l=cy
261111-3
3. Cwestiynau Amserol
C
4491
4491
Alun Cox AS
https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=4491
Cox, Alun
<p>A gaf innau hefyd gydnabod gwaith tawel y Gweinidog a'i dîm? Er ei fod wedi bod yn glir fod y penderfyniad yn un ar gyfer y bwrdd, fe'i gwnaeth yn hollol glir beth a ddisgwyliai gan y bwrdd. Ac rwy'n gwybod ei fod wedi defnyddio ei holl bwerau ymgynnull i'n cael ni i ble rydym ni heddiw. Rwy'n siŵr y bydd yn rhyddhad iddo fod yr anghydfod hwn yn dod i ben, nid yn unig oherwydd yr effeithiau y mae'r anghydfod hwn wedi'u cael ar y gwasanaeth, ond hefyd fe fydd yn lleihau'r nifer o weithiau yr wythnos y byddaf i ac eraill yn mynnu gair â'r Gweinidog, yn ei dynnu naill ochr, ac yn gofyn iddo a oes unrhyw beth arall y gall ei wneud. Diolch yn fawr.</p>
<p>Byddai'n anfoesgar i mi beidio â chydnabod y symud ar ran y bwrdd. Rwyf wedi bod yn feirniad ffyrnig o'r bwrdd ar y mater hwn, ac yn dal i deimlo bod hwn yn anghydfod nad oedd angen iddo fod wedi dechrau. Rwy'n gobeithio y byddant yn dysgu o'r anghydfod ac na fydd camgymeriadau tebyg yn cael eu gwneud.</p>
<p>Weinidog Cabinet, wrth i'r anghydfod hwn ddod i ben, mae angen inni ganolbwyntio nawr ar yr hyn a ddaw nesaf: cynllun adfer gan y bwrdd i ddelio â'r ôl-groniadau, cynllun clir i ailintegreiddio'r gweithlu yn ôl i mewn i'r gwasanaeth ac o bosibl, gweithgarwch gwersi a ddysgwyd ar lefel y bwrdd i sicrhau nad ydym yn ailadrodd hyn. Pa sicrwydd y mae'r Gweinidog wedi'i gael, neu wedi gofyn amdano, y bydd rhai o'r gweithgareddau hyn yn digwydd?</p>
<p>Fe wnaf orffen gyda'r ymwelwyr iechyd eu hunain. I fy ffrindiau, y mae eu hymroddiad i'w gwasanaeth yn rhyfeddol, maent wedi dangos na chânt eu gormesu, hyd yn oed pan nad oeddent, yn ddwfn yn eu calonnau, yn dymuno dim byd mwy na dychwelyd at swydd y maent yn ei charu. Rwyf wedi dysgu cryn dipyn gan yr ymwelwyr iechyd hynny, nid yn lleiaf fod gwasanaeth cyhoeddus yn fyw ac yn iach mewn sawl rhan o'n system. Nawr, fe gânt y gydnabyddiaeth y maent yn ei llwyr haeddu. Diolch.</p>
16423
7
2026-11-11T13:30:02
785804
229
Cy
2026-11-11T15:07:02
http://www.senedd.tv/cy/16423?startPos=5824&l=cy
261111-3
3. Cwestiynau Amserol
C
269
269
Mabon ap Gwynfor AS
https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=269
ap Gwynfor, Mabon
<p>Diolch yn fawr iawn i'r Aelod am y sylwadau hynny, a'r pwyntiau sydd wedi cael eu gwneud. Dwi'n cyd-fynd efo'r Aelod yn llwyr ei fod o yn ddiwrnod da nid yn unig i'r gweithlu iechyd yna, ond, yn bwysicach, i'r plant a'r teuluoedd bregus sydd yn ardal Cwm Taf Morgannwg sydd wedi angen y gwasanaeth yma, sydd ei angen yn symud ymlaen, a'r bobl a'r plant yna oedd wedi methu cael mynediad at y gwasanaeth yma yn ystod cyfnod y streic, ond sydd bellach yn mynd i gael mynediad at y gwasanaeth.</p>
<p>Oherwydd gadewch inni fod yn glir a chydnabod fan hyn unwaith eto rôl hollbwysig y gweithlu ymwelwyr iechyd. Mi ydym ni'n trafod dro ar ôl tro y pwysigrwydd i gael ymyrraeth gynnar, i gael gwasanaethau yn y gymuned—dyma'n union y ddarpariaeth mae'r gweithlu ymwelwyr iechyd yn ei gwneud. Maen nhw'n adnabod problemau cyn bod y problemau yna'n dod yn broblemau mwy sylweddol fydd yn achosi trafferthion i'r teuluoedd, i gymdeithas, ac, wrth gwrs, yn rhoi pwysau ariannol ar y gwasanaeth iechyd. Felly, dwi'n cydnabod y rôl yna ac yn ddiolchgar ein bod ni wedi cyrraedd y pwynt yma lle mi fyddwn ni'n gweld y gweithlu iechyd—yr ymwelwyr iechyd, mae'n flin gen i—yn mynd nôl i'r gwaith ar yr unfed ar bymtheg.</p>
16423
7
2026-11-11T13:30:02
785827
230
En
2026-11-11T15:08:31
http://www.senedd.tv/cy/16423?startPos=5913&l=cy
261111-3
3. Cwestiynau Amserol
C
269
269
Mabon ap Gwynfor AS
https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=269
ap Gwynfor, Mabon
<p>O'r cychwyn cyntaf, gosodais ddisgwyliad clir ar y bwrdd iechyd ac Unite i ddod at ei gilydd a chyrraedd cytundeb. Cyhoeddodd y bwrdd iechyd, Bwrdd Iechyd Prifysgol Cwm Taf Morgannwg, ac Unite fod y cytundeb y maent wedi'i gyrraedd yn golygu y bydd yr ymwelwyr iechyd sydd ar streic yn dychwelyd i'r gwaith ar 16 Tachwedd. Y flaenoriaeth uniongyrchol nawr yw adfer gwasanaethau ymwelwyr iechyd ar gyfer plant a theuluoedd, gan gydnabod y rôl hanfodol y mae ymwelwyr iechyd yn ei chwarae, yn cynnwys mewn perthynas â diogelu.</p>
<p>Nid yw'r cytundeb yn darparu ar gyfer ailraddio ymwelwyr iechyd sydd ar hyn o bryd ar fand 6 yn awtomatig ar fand 7. Ac er mwyn bod yn glir, mae'r cytundeb yn cynnig llwybr i ymwelwyr iechyd cymwys symud i rôl arbenigol newydd a neilltuol ymwelydd iechyd band 7, sy’n ddatblygiad o'r sefyllfa flaenorol, ac yn un i'w groesawu.</p>
<p>O ran y cwestiynau penodol a godwyd gan yr Aelod, fe geisiaf drefnu cyfarfod gyda bwrdd iechyd Cwm Taf ac Unite er mwyn fy ngalluogi i a phawb arall sydd ynghlwm wrth hyn i ddysgu gwersi o'r profiad hwn, gan sicrhau ein bod yn mabwysiadu arferion gorau, a bod system ar waith gennym sy'n galluogi Cwm Taf i sicrhau bod yr ymwelwyr iechyd sy'n dychwelyd i'r gwaith yn cael eu hymgorffori'n llawn, a'u bod yn gallu parhau â'r gwaith y maent wedi bod cymaint o eisiau ei wneud dros y misoedd diwethaf.</p>
16423
7
2026-11-11T13:30:02
785810
231
En
2026-11-11T15:10:00
http://www.senedd.tv/cy/16423?startPos=6002&l=cy
261111-3
3. Cwestiynau Amserol
C
16423
7
2026-11-11T13:30:02
785816
232
En
2026-11-11T15:10:09
http://www.senedd.tv/cy/16423?startPos=6011&l=cy
261111-3
3. Cwestiynau Amserol
C
5107
5107
Vikki Howells AC
https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5107
Howells, Vikki
<p>Wel, Weinidog, rwy'n falch fod Bwrdd Iechyd Prifysgol Cwm Taf Morgannwg wedi gweld synnwyr o'r diwedd ac wedi rhoi'r raddfa i ymwelwyr iechyd y mae eu sgiliau a'u profiad yn eu haeddu. Hoffwn ychwanegu fy niolch, a diolch fy nghyd-Aelodau yn Llafur Cymru, at yr hyn a fynegwyd eisoes i gefnogi ein hymwelwyr iechyd, eu cynrychiolwyr yn undeb Unite, a phob unigolyn a ddangosodd eu cefnogaeth i'r achos cyfiawn hwn. Da iawn bawb a fu'n rhan o hyn.</p>
<p>Yn ffodus, fe wnaethant lwyddo i sicrhau'r canlyniad na allech chi, Weinidog iechyd, ei sicrhau am eich bod wedi gwrthod ymyrryd, fel bod ymwelwyr iechyd yn gallu dychwelyd i wneud y gwaith y maent yn ei garu, a rhoi'r dechrau gorau mewn bywyd i blant a chefnogi eu teuluoedd. A gwyddom hefyd fod eich rhagflaenwyr yn Llafur Cymru wedi gosod cynsail ar gyfer sut y gallech fod wedi ymwneud â'r mater ac ymyrryd yn uniongyrchol.</p>
<p>Fodd bynnag, er bod y safiad dewr a welwyd gan ymwelwyr iechyd iechyd Cwm Taf Morgannwg wedi denu ein sylw, ac yn briodol felly, mae fy nghwestiwn heddiw yn ymwneud â'r ymwelwyr iechyd mewn byrddau iechyd eraill ledled Cymru sy'n dal i gael eu cyflogi ar raddfa is na band 7. Felly, fel y dywedais yn y Siambr hon o'r blaen, rwy'n credu'n gryf fod angen dull cenedlaethol o ymdrin â'r mater hwn, er mwyn sicrhau bod ymwelwyr iechyd ledled Cymru'n cael eu cydnabod yn ddigonol. A wnewch chi wneud hyn yn flaenoriaeth?</p>
16423
7
2026-11-11T13:30:02
785828
233
En
2026-11-11T15:11:28
http://www.senedd.tv/cy/16423?startPos=6090&l=cy
261111-3
3. Cwestiynau Amserol
C
269
269
Mabon ap Gwynfor AS
https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=269
ap Gwynfor, Mabon
<p>Diolch am y sylwadau hynny, Vikki. Os caf egluro a chywiro nifer o bethau, efallai yr hoffech chi ystyried y cyfraniad a wnaethoch pan ddywedoch chi fy mod wedi gwrthod ymwneud â'r mater, a bod Gweinidogion blaenorol wedi gosod cynsail. Nid yw'r naill na'r llall o'r datganiadau hynny'n gywir. Nid yw’n wir fy mod wedi gwrthod ymwneud â'r mater; ni chawn ymwneud ag ef. Rwy’n disgwyl i chi, fel Gweinidog yn y Llywodraeth flaenorol wybod hynny. Mae'n anffodus nad ydych chi. Rydych chi’n dweud bod y Gweinidogion blaenorol wedi gosod cynsail. Pe baech chi’n cymharu afalau a gellyg, efallai y byddai hynny'n wir, ond ni allwch gymharu afalau a gellyg. Mae'r amgylchiadau'n hollol wahanol. Unwaith eto, buaswn yn disgwyl i'r Gweinidog blaenorol wybod hynny. Mae'n siomedig nad ydych. Felly, naill ai nad ydych chi’n gwybod oherwydd anwybodaeth, neu rydych chi’n dewis dweud pethau nad ydynt yn gywir yn y cyd-destun hwn.</p>
<p>Fodd bynnag, mae'r Aelod yn hollol gywir i ddweud bod ymwelwyr iechyd ledled Cymru'n cael eu cyflogi mewn ffyrdd gwahanol, gan fod ymwelwyr iechyd yng Nghwm Taf Morgannwg yn darparu gwasanaeth sy'n wahanol i'r hyn a ddarperir gan ymwelwyr iechyd ym Mwrdd Iechyd Prifysgol Betsi Cadwaladr, dyweder, neu ym Mwrdd Iechyd Prifysgol Aneurin Bevan. Unwaith eto, nid ydych yn cymharu swyddi sy'n union yr un fath. Ond yn bendant, fy nymuniad yw gweld dull cenedlaethol o ymdrin â hyn. Dyna pam fy mod wedi comisiynu gwaith i ddatblygu dull cenedlaethol o ymdrin â gwasanaethau ymwelwyr iechyd, gwaith sy'n cael ei arwain gan y prif swyddog nyrsio, ac rwy'n disgwyl gweld adroddiad ar hynny yn y flwyddyn newydd.</p>
16423
7
2026-11-11T13:30:02
785833
234
Cy
2026-11-11T15:13:04
http://www.senedd.tv/cy/16423?startPos=6186&l=cy
261111-3
3. Cwestiynau Amserol
C
12177
12177
Kerry Ferguson AS
https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12177
Dirprwy Lywydd
Ferguson, Kerry
<p>Diolch. Ac yn olaf, Sera Evans. </p>
16423
7
2026-11-11T13:30:02
785834
235
En
2026-11-11T15:13:07
http://www.senedd.tv/cy/16423?startPos=6189&l=cy
261111-3
3. Cwestiynau Amserol
C
330
330
Sera Evans AS
https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=330
Evans, Sera
<p>Diolch, Ddirprwy Lywydd. Hoffwn ategu teimladau fy nghyd-Aelodau ym Mhlaid Cymru wrth groesawu datrysiad y anghydfod hwn, a dychweliad ymwelwyr iechyd i'w gwaith hanfodol. Mae'n ganlyniad cadarnhaol i'r gweithlu, i deuluoedd ac i gymunedau ar draws ardal bwrdd iechyd Cwm Taf Morgannwg, a hoffwn dalu teyrnged i'r ymwelwyr iechyd sydd wedi bod yn wych iawn dros yr anghydfod hwn.</p>
<p>Fodd bynnag, fel yr awgrymodd Alun Cox, diwedd yr anghydfod yw dechrau'r cam nesaf. Mae cyfrifoldeb pwysig ar y bwrdd iechyd nawr i sicrhau bod y gwasanaeth yn cael ei adfer yn llawn, fod y gweithlu'n teimlo eu bod yn cael eu gwerthfawrogi a'u cefnogi, a bod profiadau teuluoedd sydd wedi bod heb y ddarpariaeth yn cael sylw priodol. Weinidog, ddoe clywsom gan y Dirprwy Weinidog dros Iechyd Cyhoeddus ac Ataliol am y mathau niferus o gymorth y mae ein hymwelwyr iechyd yn eu darparu, nid yn lleiaf o ran cyfraddau brechu, mater sy'n peri pryder i mi yn ardal Afan Ogwr Rhondda yn benodol.</p>
<p>Felly, pa rôl bellach y mae'r Gweinidog Cabinet yn ei gweld i Lywodraeth Cymru o ran monitro'r cynnydd hwn tuag at yr agenda iechyd ataliol, yn enwedig mewn perthynas â brechiadau, a sicrhau bod y bwrdd iechyd yn atebol am gyflawni unrhyw ymrwymiadau? Hefyd, Weinidog, roeddech chi’n gwbl glir o ddechrau'r anghydfod hwn na allech ymyrryd, ond gwyddom yn iawn, fel yr amlinellodd Alun Cox hefyd, eich bod wedi bod yn gweithio'n galed iawn y tu ôl i'r llenni gyda'r bwrdd iechyd ac Unite i ddod â'r anghydfod hwn i ben, ac rwy'n falch iawn fod hynny wedi digwydd. Diolch.</p>
16423
7
2026-11-11T13:30:02
785838
236
Cy
2026-11-11T15:14:37
http://www.senedd.tv/cy/16423?startPos=6279&l=cy
261111-3
3. Cwestiynau Amserol
C
269
269
Mabon ap Gwynfor AS
https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=269
ap Gwynfor, Mabon
<p>Diolch yn fawr iawn i'r Aelod am y sylwadau hynny. </p>
16423
7
2026-11-11T13:30:02
785839
237
En
2026-11-11T15:14:39
http://www.senedd.tv/cy/16423?startPos=6281&l=cy
261111-3
3. Cwestiynau Amserol
C
269
269
Mabon ap Gwynfor AS
https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=269
ap Gwynfor, Mabon
<p>Ac mae'r Aelod yn hollol gywir fod yr ymwelwyr iechyd dan sylw yn bobl wych iawn. Llwyddais i gyfarfod â nifer o'r ymwelwyr iechyd hynny ar sawl achlysur. Deuthum â nhw i'r swyddfa yma i drafod pethau gyda nhw. Daethant ataf yn ddiwahoddiad ar sawl achlysur. Fe wnaethant fy nghyfarfod yn y gynhadledd. Fe wnaethant yn glir eu bod am ddychwelyd i'r gwaith, a chefais y neges honno’n glir, a dywedais y buaswn yn gwneud popeth yn fy ngallu, o fewn y pwerau cyfyngedig a oedd gennyf, i sicrhau datrysiad i'r mater. Unwaith eto, gadewch inni fod yn glir nad er mwyn hwyl y mae ymwelwyr iechyd yn yr achos hwn, neu unrhyw un sy'n cymryd camau diwydiannol, yn gwneud hynny. Nid yw'n hwyl. Maent yn aberthu llawer er mwyn ceisio cyflawni'r hyn y maent yn ei ystyried ei fod yn gywir iddynt hwy eu hunain a'r sector ac i'r bobl y maent yn gweithio gyda nhw, ac rwy'n parchu hynny'n fawr.</p>
<p>A gadewch inni fod yn glir: yn y weinyddiaeth flaenorol, nid oedd Unite a Cwm Taf yn siarad â'i gilydd. Nid oeddent wedi cael trafodaethau ers mis Ebrill. Roedd y berthynas wedi chwalu'n llwyr rhwng y ddwy ochr. Rwy'n falch eu bod wedi dychwelyd at y bwrdd i drafod, a dyna sy'n digwydd pan fyddwch chi’n dod â phobl at ei gilydd. Pan fyddwch chi’n eu cael i siarad a rhannu gwybodaeth ac edrych i lygaid ei gilydd, gallwch ddod o hyd i ddatrysiad, a dyna a ddigwyddodd yn yr achos hwn. Fe wnaethant ddychwelyd at y bwrdd i drafod a dod o hyd i ffordd ymlaen mewn amgylchiadau anodd iawn. Roeddent ymhell ar wahân i ddechrau, ond daethant yn ôl at y bwrdd a dod o hyd i'r datrysiad hwn, ac rwy'n hapus dros yr ymwelwyr iechyd, ac yn wir, dros y bobl y maent yn eu cynrychioli.</p>
<p>Yn ystod y broses hon, fe wnaethom sicrhau ein bod yn gwneud bwrdd iechyd Cwm Taf yn atebol am fonitro'r camau yr oeddent yn eu cymryd i sicrhau lles y plant a'r teuluoedd agored i niwed yr oedd yr ymwelwyr iechyd hynny am fod allan yn gofalu amdanynt. Yn ystod gwyliau'r haf, roeddwn i'n pryderu'n benodol am y cyfnod hwnnw i blant a fyddai, pe baent yn yr ysgol, wedi cael eu monitro mewn rhyw ffordd. Nid oedd hynny'n digwydd tra oeddent gartref, felly fe wnaethom wneud y bwrdd iechyd yn atebol. Fe wnaethom sicrhau eu bod yn adolygu pob un o'r achosion yn ymwneud â'r miloedd o blant yr oedd angen gofal arnynt yn ardal bwrdd iechyd Cwm Taf. Felly, fe wnaethom eu gwneud yn atebol. Fe wnaethom roi pwysau mawr arnynt. Fe wnaethom sicrhau bod camau lliniaru ar waith er lles y plant hynny tra oedd y streic yn parhau. A byddaf yn parhau i fonitro cynnydd, gan sicrhau bod y plant a'r teuluoedd hynny, teuluoedd sy'n agored i niwed, yn cael gofal yn ystod y cyfnod pontio hwn wrth i'r gweithwyr ddychwelyd i'w gwaith, fel na fydd neb yn cael ei golli yn y system yn ystod y cyfnod hwnnw.</p>
16423
7
2026-11-11T13:30:02
785832
238
En
2026-11-11T15:15:00
http://www.senedd.tv/cy/16423?startPos=6302&l=cy
261111-3
3. Cwestiynau Amserol
C
16423
7
2026-11-11T13:30:02
785846
239
Cy
2026-11-11T15:17:44
http://www.senedd.tv/cy/16423?startPos=6466&l=cy
261111-3
3. Cwestiynau Amserol
C
12177
12177
Kerry Ferguson AS
https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12177
Dirprwy Lywydd
Ferguson, Kerry
<p>Diolch yn fawr i chi, Weinidog Cabinet.</p>
16423
7
2026-11-11T13:30:02
785852
240
Cy
2026-11-11T15:17:47
http://www.senedd.tv/cy/16423?startPos=6469&l=cy
261111-4
4. Datganiadau 90 eiliad
C
12177
12177
Kerry Ferguson AS
https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12177
Dirprwy Lywydd
Ferguson, Kerry
<p>Symudwn ymlaen at ddatganiadau 90 eiliad. Nick Carter.</p>
16423
7
2026-11-11T13:30:02
785853
241
En
2026-11-11T15:17:51
http://www.senedd.tv/cy/16423?startPos=6473&l=cy
261111-4
4. Datganiadau 90 eiliad
C
12173
12173
Nick Carter AS
https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12173
Carter, Nick
<p>Diolch, Ddirprwy Lywydd. Heddiw, hoffwn dalu teyrnged i Rubicon Dance, y sefydliad dawns cymunedol hynaf yng Nghymru, ar eu hanner canmlwyddiant. Mae Rubicon yn gweld miloedd o bobl o bob oed bob wythnos, o'u stiwdios yn Adamsdown yn fy etholaeth i, Caerdydd Ffynnon Taf, ac mewn canolfannau dydd, ysgolion ac ysbytai ledled Caerdydd, de Cymru a thu hwnt gyda'u cyrsiau ar-lein. Mae'n cynnig cymaint o sesiynau gwahanol, o ddawns greadigol i blant bach, sesiynau a fynychwyd gan fy mhlant fy hun, i ymgysylltu â chleifion dementia yn rhan o'u rhaglen ddawns ac iechyd gyda'r GIG.</p>
<p>Ddydd Gwener diwethaf, mynychais eu dathliad yng Nghaerdydd a chlywais gan Alan, goroeswr strôc a dreuliodd bedwar mis yn yr ysbyty ac a gafodd ei ryddhau adref mewn cadair olwyn. Rhannodd Alan ei brofiad emosiynol o sut roedd symud at y sesiynau cerddoriaeth a gynigid gan Rubicon wedi bod yn allweddol i'w adferiad, a lawn mor bwysig â'i feddyginiaeth mewn gwirionedd. Fel cymaint o sefydliadau celfyddydol ledled Cymru, mae Rubicon yn wynebu heriau ariannol, ac rwy'n gobeithio y gall y Senedd gyfan gefnogi fy nghydnabyddiaeth i bwysigrwydd sefydliadau dawns cymunedol fel Rubicon, a dymuno hanner canfed pen-blwydd hapus iddynt.</p>
16423
7
2026-11-11T13:30:02
785880
242
En
2026-11-11T15:18:58
http://www.senedd.tv/cy/16423?startPos=6540&l=cy
261111-4
4. Datganiadau 90 eiliad
C
5196
5196
Sarah Rees
https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5196
Rees, Sarah
<p>Yn gyntaf, hoffwn ddatgan buddiant: rwy'n siwper-gefnogwr gydol oes. Ddirprwy Lywydd, yr wythnos hon rydym yn dathlu gyrfa ryfeddol un o eiconau chwaraeon mwyaf Cymru, Jess Fishlock. Mae hi'n ymddeol fel y chwaraewr pêl-droed a gafodd fwyaf o gapiau i Gymru a'n prif sgoriwr goliau rhyngwladol erioed, cyflawniadau sy'n ei gosod ymhlith athletwyr gorau ein cenedl.</p>
<p>Ond mae gwaddol Jess Fishlock yn cynnwys llawer mwy nag ystadegau a thlysau'n unig, ac fe gefais fy atgoffa gymaint y mae Jess wedi mynd y tu hwnt i'r gêm pan glywais grŵp o chwaraewyr dan naw oed yn lleol yn trafod eu 10 pêl-droediwr uchaf erioed. Yr enwau hynny, fel y byddech chi'n ei ddisgwyl, oedd Messi, Ronaldo, yr holl archarwyr byd-eang, ond ymhlith yr enwau hynny roedd Jess Fishlock. I'r bechgyn ifanc hyn, nid oedd unrhyw wahaniaeth rhwng pêl-droed dynion a phêl-droed menywod. Yn syml iawn, roeddent yn cydnabod un o'r pêl-droedwyr gorau y mae Cymru wedi'i gynhyrchu erioed, ac efallai fod hynny'n dweud mwy wrthym am ei heffaith nag y gallai unrhyw ystadegyn ei wneud.</p>
<p>Ond efallai nad yn y llyfrau cofnodion y bydd ei gwaddol mwyaf i'w weld, ond yn hytrach ar gaeau pêl-droed ledled Cymru, yn y miloedd o ferched sydd wedi gweld ein merch yn cyrraedd lefel uchaf y gêm a sylweddoli y gallant hwy wneud yr un peth. Drwy gydol ei llwyddiant, mae hi wedi helpu i dyfu'r gêm, meithrin hyder ac uchelgais yn ein merched a'n menywod ifanc, a chreu cyfleoedd a fydd o fantais nid yn unig i'r merched hynny eu hunain, ond i'n cenedl a dyfodol chwaraeon Cymru.</p>
<p>Felly, ar ran pobl Cymru, rwyf am ddweud, 'diolch, Jess'. Diolch am yr atgofion, am y rhwystrau rydych chi wedi'u chwalu ac am y cenedlaethau rydych chi wedi'u hysbrydoli. Rydych chi'n gadael y gêm yn chwedl, yn arwres i mi, ond bydd eich effaith ar Gymru'n parhau am genhedlaeth i ddod.</p>
16423
7
2026-11-11T13:30:02
785829
243
En
2026-11-11T15:20:00
http://www.senedd.tv/cy/16423?startPos=6602&l=cy
261111-4
4. Datganiadau 90 eiliad
C
16423
7
2026-11-11T13:30:02
785849
244
Cy
2026-11-11T15:23:43
http://www.senedd.tv/cy/16423?startPos=6825&l=cy
261111-4
4. Datganiadau 90 eiliad
C
16423
7
2026-11-11T13:30:02
785860
245
Cy
2026-11-11T15:24:09
http://www.senedd.tv/cy/16423?startPos=6851&l=cy
261111-4
4. Datganiadau 90 eiliad
C
16423
7
2026-11-11T13:30:02
785871
246
Cy
2026-11-11T15:24:31
http://www.senedd.tv/cy/16423?startPos=6873&l=cy
261111-4
4. Datganiadau 90 eiliad
C
16423
7
2026-11-11T13:30:02
785836
247
En
2026-11-11T15:20:56
http://www.senedd.tv/cy/16423?startPos=6658&l=cy
261111-4
4. Datganiadau 90 eiliad
C
12164
12164
Elyn Stephens AS
https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12164
Stephens, Elyn
<p>Ddirprwy Lywydd, hoffwn dalu teyrnged i Michael 'Pancho' Locke, a fu farw yr wythnos diwethaf yn ddim ond 47 oed. Wrth dyfu i fyny yn gynnar yn y 2000au, roedd gweld rhywun o'n rhan ni o Gymru ar MTV yn hynod o cŵl. Roedd<em> Dirty Sanchez</em> yn feiddgar, yn gaotig ac yn ddoniol, ond i rywun ifanc yn eu harddegau fel fi, roedd rhywbeth arbennig am weld pobl gyda'n hacenion a'n synnwyr digrifwch ni yn gwneud eu marc ar y byd.</p>
<p>Flynyddoedd yn ddiweddarach, cyfarfûm â Pancho ychydig o weithiau yn San Portablo ym Mhort Talbot, lle roedd yn gydberchennog, a lle cefais brofiad uniongyrchol o'r amynedd a'r caredigrwydd y mae cymaint o bobl wedi siarad amdanynt yn eu teyrngedau. Y tu ôl i'r styntiau beiddgar a'r bersonoliaeth deledu enfawr roedd dyn a oedd yn enwog am ei gynhesrwydd, ei haelioni a'i deyrngarwch. Roedd yn hynod falch o Bort Talbot, yn hyrwyddo talent leol ac yn annog eraill i ddilyn eu huchelgeisiau. Mae'r teyrngedau gan ffrindiau gydol oes, cydberfformwyr a phobl ar draws y gymuned yn siarad cyfrolau am y gwahaniaeth a wnaeth i'r rhai o'i gwmpas.</p>
<p>Mae fy meddyliau gyda'i deulu, ei ffrindiau, Nigel a phawb yn San Portablo. Gwnaeth Pancho i filiynau o bobl chwerthin, ond efallai mai ei waddol mwyaf yw ei gariad a'i anwyldeb y bydd cymaint o bobl yn ei gofio.</p>
16423
7
2026-11-11T13:30:02
785840
248
Cy
2026-11-11T15:22:13
http://www.senedd.tv/cy/16423?startPos=6735&l=cy
261111-4
4. Datganiadau 90 eiliad
C
12177
12177
Kerry Ferguson AS
https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12177
Dirprwy Lywydd
Ferguson, Kerry
<p>Ac yn olaf, Safa Elhassan.</p>
16423
7
2026-11-11T13:30:02
785841
249
En
2026-11-11T15:22:15
http://www.senedd.tv/cy/16423?startPos=6737&l=cy
261111-4
4. Datganiadau 90 eiliad
C
12189
12189
Safa Elhassan AS
https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12189
Elhassan, Safa
<p>Diolch. Maent yn rhoi eu hamser, yn rhannu eu sgiliau ac yn ysgwyddo cyfrifoldebau. Mae'n Wythnos yr Ymddiriedolwyr, ac rwyf am dalu teyrnged i ddegau o filoedd o ymddiriedolwyr sy'n cefnogi elusennau ledled Cymru.</p>
<p>Rwy'n datgan buddiant fel un o ymddiriedolwyr Race Council Cymru, lle rwy'n gweld yr ymrwymiad sydd ynghlwm wrth wasanaethu ein cymunedau. Y tu ôl i'n canolfannau cymunedol, banciau bwyd, cyrff llywodraethu ysgolion, clybiau ieuenctid ac elusennau mae ymddiriedolwyr, yn gwarchod rhoddion, yn cefnogi staff ac yn gwneud penderfyniadau anodd, yn aml ar ôl i'w diwrnod gwaith eu hunain ddod i ben. Mae eu gwaith yn digwydd yn y cefndir ac mae eu heffaith yn cyrraedd cartrefi ledled ein gwledydd. Rwy'n cydnabod yn arbennig ymddiriedolwyr o liw a'r rhai o gefndiroedd mwyafrif byd-eang, gan ddod ag arbenigedd proffesiynol, profiad bywyd a dealltwriaeth gymunedol i benderfyniadau sy'n siapio bywydau. Mae eu cyfraniadau'n haeddu cydnabyddiaeth ar draws y sector elusennol cyfan.</p>
<p>O Gŵyr Abertawe i gymunedau ledled Cymru, mae ymddiriedolwyr yn troi haelioni'n gymorth ymarferol a bwriadau da yn newid parhaol. I bob ymddiriedolwr sy'n cydbwyso'r cyfrifoldeb ag ymrwymiadau gwaith, teulu a gofal, diolch. Rydych chi'n rhoi mwy na'ch amser; rydych chi'n helpu i ddiogelu'r ymddiriedaeth sy'n dal ein cymunedau gyda'i gilydd, a'r wythnos hon rydym yn dathlu eich gwasanaeth. Bob wythnos, mae Cymru'n elwa ohono. Diolch.</p>
16423
7
2026-11-11T13:30:02
787220
250
Cy
2026-11-11T15:23:43
http://www.senedd.tv/cy/16423?startPos=6825&l=cy
261111-4
4. Datganiadau 90 eiliad
C
12177
12177
Kerry Ferguson AS
https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12177
Dirprwy Lywydd
Ferguson, Kerry
<p>Symudwn ymlaen i gynigion i ethol Aelodau i bwyllgorau. Os nad oes unrhyw wrthwynebiad, rwy'n cynnig bod y cynigion i ethol Aelodau i bwyllgorau, yn unol â Rheolau Sefydlog 12.24 a 12.40, yn cael eu grwpio i'w trafod ac ar gyfer pleidleisio arnynt. A oes unrhyw Aelod yn gwrthwynebu? Nac oes.</p>
16423
7
2026-11-11T13:30:02
785845
251
Cy
2026-11-11T15:24:09
http://www.senedd.tv/cy/16423?startPos=6851&l=cy
261111-5
Cynigion i ethol Aelodau i Bwyllgorau
C
12177
12177
Kerry Ferguson AS
https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12177
Dirprwy Lywydd
Ferguson, Kerry
<p>Galwaf ar aelod o'r Pwyllgor Busnes i wneud y cynigion yn ffurfiol—Huw Irranca-Davies.</p>
16423
7
2026-11-11T13:30:02
785861
252
Cy
261111-5
Cynigion i ethol Aelodau i Bwyllgorau
I
<p>Cynnig NNDM9346 Huw Irranca-Davies</p>
<p>Cynnig bod y Senedd, yn unol â Rheol Sefydlog 17.14, yn ethol Gareth Thomas (Reform UK) yn lle Benjamin Hodge McKenna (Reform UK) yn aelod o’r Pwyllgor Iechyd a Gofal Cymdeithasol.</p>
16423
7
2026-11-11T13:30:02
785862
253
Cy
261111-5
Cynigion i ethol Aelodau i Bwyllgorau
I
<p>Cynnig NNDM9347 Huw Irranca-Davies</p>
<p>Cynnig bod y Senedd, yn unol â Rheol Sefydlog 17.14, yn ethol Benjamin Hodge Mckenna (Reform UK) yn lle Gareth Thomas (Reform UK) yn aelod o Bwyllgor yr Economi, Ynni a Chysylltedd.</p>
16423
7
2026-11-11T13:30:02
785863
254
Cy
261111-5
Cynigion i ethol Aelodau i Bwyllgorau
I
<p>Cynnig NNDM9353 Huw Irranca-Davies</p>
<p>Cynnig bod y Senedd, yn unol â Rheol Sefydlog 17.14, yn ethol Vikki Howells (Llafur Cymru) yn aelod amgen o’r Pwyllgor Safonau Ymddygiad yn lle Lynne Neagle (Llafur Cymru).</p>
16423
7
2026-11-11T13:30:02
785864
255
Cy
261111-5
Cynigion i ethol Aelodau i Bwyllgorau
I
<p>Cynigiwyd y cynigion.</p>
16423
7
2026-11-11T13:30:02
785843
256
Cy
2026-11-11T15:24:14
http://www.senedd.tv/cy/16423?startPos=6856&l=cy
261111-5
Cynigion i ethol Aelodau i Bwyllgorau
C
5053
5053
Huw Irranca-Davies AC
https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5053
Llywydd
Irranca-Davies, Huw
<p>Yn ffurfiol.</p>
16423
7
2026-11-11T13:30:02
785866
257
Cy
2026-11-11T15:24:15
http://www.senedd.tv/cy/16423?startPos=6857&l=cy
261111-5
Cynigion i ethol Aelodau i Bwyllgorau
C
12177
12177
Kerry Ferguson AS
https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12177
Dirprwy Lywydd
Ferguson, Kerry
<p>Diolch yn fawr iawn. Y cwestiwn yw: a ddylid derbyn y cynigion? A oes unrhyw Aelod yn gwrthwynebu? Nac oes. Felly, derbynnir y cynigion yn unol â Rheol Sefydlog 12.36. Diolch yn fawr iawn.</p>
16423
7
2026-11-11T13:30:02
785867
258
Cy
261111-5
Cynigion i ethol Aelodau i Bwyllgorau
I
<p>Derbyniwyd y cynigion yn unol â Rheol Sefydlog 12.36.</p>
16423
7
2026-11-11T13:30:02
785870
259
Cy
2026-11-11T15:24:30
http://www.senedd.tv/cy/16423?startPos=6872&l=cy
261111-6
5. Cynnig o dan adran 19 o Ddeddf Senedd Cymru (Atebolrwydd Aelodau ac Etholiadau) 2026
C
12177
12177
Kerry Ferguson AS
https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12177
Dirprwy Lywydd
Ferguson, Kerry
<p>Symudaf ymlaen i gynnig o dan adran 19 o Ddeddf Senedd Cymru (Atebolrwydd Aelodau ac Etholiadau) 2026. Galwaf ar y Llywydd i wneud y cynnig.</p>
16423
7
2026-11-11T13:30:02
785872
260
Cy
261111-6
5. Cynnig o dan adran 19 o Ddeddf Senedd Cymru (Atebolrwydd Aelodau ac Etholiadau) 2026
I
<p>Cynnig NDM9336 Huw Irranca-Davies</p>
<p>Cynnig bod y Senedd, yn unol ag adran 19 o Ddeddf Senedd Cymru (Atebolrwydd Aelodau ac Etholiadau) 2026:</p>
<p>1. Yn cytuno bod y Pwyllgor Safonau Ymddygiad yn cynnal ymchwiliad i a ddylai cod ymddygiad ar gyfer Aelodau o’r Senedd fod yn gymwys ac, os felly, sut y dylai fod yn gymwys i ymddygiad Aelod o’r Senedd mewn perthynas â chyfnod pan oedd yr aelod yn ymgeisydd mewn etholiad i’r Senedd (pa un a oedd yr aelod yn dal swydd fel Aelod o’r Senedd ar y pryd ai peidio).</p>
<p>2. Yn cytuno bod rhaid i'r Pwyllgor Safonau Ymddygiad gwblhau adroddiad ar yr ymchwiliad a gosod yr adroddiad gerbron y Senedd.</p>
<p>3. Yn nodi, yn unol ag adran 19(5) o'r un Ddeddf, ar ôl i'r Pwyllgor osod ei adroddiad, fod rhaid i Weinidogion Cymru osod gerbron y Senedd ddatganiad sy'n nodi ymateb Gweinidogion Cymru i'r adroddiad.</p>
16423
7
2026-11-11T13:30:02
785873
261
Cy
261111-6
5. Cynnig o dan adran 19 o Ddeddf Senedd Cymru (Atebolrwydd Aelodau ac Etholiadau) 2026
I
<p>Cynigiwyd y cynnig.</p>
16423
7
2026-11-11T13:30:02
785875
262
En
2026-11-11T15:24:44
http://www.senedd.tv/cy/16423?startPos=6886&l=cy
261111-6
5. Cynnig o dan adran 19 o Ddeddf Senedd Cymru (Atebolrwydd Aelodau ac Etholiadau) 2026
C
5053
5053
Huw Irranca-Davies AC
https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5053
Llywydd
Irranca-Davies, Huw
<p>Diolch yn fawr iawn, Ddirprwy Lywydd. Rwy'n gwneud y cynnig. Roedd adran 19 o Ddeddf Senedd Cymru (Atebolrwydd Aelodau ac Etholiadau) 2026, a basiwyd gan y Senedd flaenorol, yn ei gwneud yn ofynnol imi gyflwyno cynnig yn argymell bod pwyllgor presennol neu bwyllgor newydd o'r Senedd yn cynnal ymchwiliad i</p>
<p>'a ddylai cod ymddygiad ar gyfer Aelodau o’r Senedd fod yn gymwys ac, os felly, sut y dylai fod yn gymwys i ymddygiad Aelod o’r Senedd mewn perthynas â chyfnod pan oedd yr aelod yn ymgeisydd mewn etholiad i’r Senedd (pa un a oedd yr aelod yn dal swydd fel Aelod o’r Senedd ar y pryd ai peidio).'</p>
<p>Wrth fwrw ymlaen â'm cyfrifoldebau o dan y Ddeddf, rwyf wedi ymgynghori â'r Pwyllgor Busnes a hefyd â'r Pwyllgor Safonau Ymddygiad, o ystyried y rôl hanfodol sydd gan y pwyllgor yn cymhwyso'r cod ymddygiad hwn, a pherchnogaeth arno, i Aelodau'r Senedd. Yn dilyn yr ymgynghoriad hwnnw, rwyf i a'r Pwyllgor Busnes wedi penderfynu mai'r Pwyllgor Safonau Ymddygiad a ddylai gynnal ymchwiliad o'r fath.</p>
<p>Nawr, nid yw'r Ddeddf yn nodi amserlen ar gyfer cynnal ymchwiliad o'r fath, ac rwy'n ymwybodol fod gan y pwyllgor raglen waith sylweddol eisoes. Fodd bynnag, pe bai'r Senedd yn cytuno ar y cynnig hwn i drosglwyddo'r ymchwiliad i'r Pwyllgor Safonau Ymddygiad, deallaf fod Cadeirydd y pwyllgor yn rhagweld y gallai ymchwiliad o'r fath ddechrau y gwanwyn nesaf.</p>
<p>Felly, wrth gyflwyno'r cynnig, rwyf wedi cwblhau fy nghyfrifoldebau o dan y Ddeddf. Mater i'r Senedd nawr yw penderfynu a ddylid pasio'r cynnig ai peidio. Diolch, Ddirprwy Lywydd.</p>
16423
7
2026-11-11T13:30:02
785856
263
En
2026-11-11T15:26:34
http://www.senedd.tv/cy/16423?startPos=6996&l=cy
261111-6
5. Cynnig o dan adran 19 o Ddeddf Senedd Cymru (Atebolrwydd Aelodau ac Etholiadau) 2026
C
16423
7
2026-11-11T13:30:02
785857
264
En
2026-11-11T15:26:34
http://www.senedd.tv/cy/16423?startPos=6996&l=cy
261111-6
5. Cynnig o dan adran 19 o Ddeddf Senedd Cymru (Atebolrwydd Aelodau ac Etholiadau) 2026
C
16423
7
2026-11-11T13:30:02
785858
265
En
2026-11-11T15:26:34
http://www.senedd.tv/cy/16423?startPos=6996&l=cy
261111-6
5. Cynnig o dan adran 19 o Ddeddf Senedd Cymru (Atebolrwydd Aelodau ac Etholiadau) 2026
C
16423
7
2026-11-11T13:30:02
785831
266
En
2026-11-11T15:25:00
http://www.senedd.tv/cy/16423?startPos=6902&l=cy
261111-6
5. Cynnig o dan adran 19 o Ddeddf Senedd Cymru (Atebolrwydd Aelodau ac Etholiadau) 2026
C
16423
7
2026-11-11T13:30:02
785842
267
En
2026-11-11T15:26:33
http://www.senedd.tv/cy/16423?startPos=6995&l=cy
261111-6
5. Cynnig o dan adran 19 o Ddeddf Senedd Cymru (Atebolrwydd Aelodau ac Etholiadau) 2026
C
12156
12156
Huw Thomas AS
https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12156
Thomas, Huw
<p>Diolch, Lywydd. Bydd Llafur Cymru yn cefnogi'r cynnig hwn. Rwy'n credu ei bod yn fwyfwy amlwg o ddigwyddiadau yr wythnos hon y bydd safonau'n thema sy'n codi'n fynych yn ystod y Senedd hon, ac rwy'n credu bod hwn yn fater pwysig i ni ei ystyried. Nid yw'r cynnig sydd o'n blaenau'n ceisio newid cod ymddygiad yr Aelodau heddiw, ac nid yw'n rhagfarnu canlyniad unrhyw ddadleuon yn y dyfodol. Yn hytrach, mae'n gofyn i'r Pwyllgor Safonau Ymddygiad gynnal ymchwiliad trylwyr i ystyried a ddylai'r cod fod yn berthnasol i ymddygiad sy'n digwydd yn ystod cyfnod pan fydd unigolyn yn sefyll fel ymgeisydd mewn etholiad ar gyfer y Senedd.</p>
<p>Mae hwnnw'n gwestiwn pwysig i Senedd fodern ei ystyried. Mae hyder y cyhoedd mewn sefydliadau democrataidd yn dibynnu nid yn unig ar ymddygiad cynrychiolwyr etholedig ar ôl iddynt ddechrau yn y swydd, ond hefyd ar hyder yn uniondeb y broses etholiadol ei hun. Ar yr un pryd, rhaid i unrhyw gynnig o'r fath gael ei ddatblygu'n ofalus, yn seiliedig ar dystiolaeth ac yn gydnaws ag egwyddorion tegwch a chyfiawnder naturiol. Am y rheswm hwnnw, credwn ei bod yn iawn y dylai'r mater gael ei archwilio'n fanwl gan y pwyllgor cyn dod i unrhyw gasgliadau.</p>
<p>Os cytunir ar y cynnig a bod y Pwyllgor Safonau Ymddygiad yn cynnal ymchwiliad i ymestyn y cod ymddygiad, rwy'n gobeithio'n fawr y bydd yn archwilio trefniadau tebyg yn San Steffan a deddfwrfeydd eraill. Mae etholiadau diweddar yn y DU ac mewn mannau eraill wedi tynnu sylw at bryderon y cyhoedd am safonau, tryloywder ac ymddygiad ymgyrchu. Er bod gwahanol awdurdodaethau wedi mabwysiadu dulliau gwahanol o weithredu, rwy'n credu ei bod yn werth ystyried a oes gwersi y gellir eu dysgu o'r profiadau hynny wrth benderfynu a oes achos dros newid yng Nghymru.</p>
<p>Bydd hefyd yn bwysig i'r pwyllgor archwilio'n fanwl ble y dylai cyfrifoldebau fodoli rhwng cyfraith etholiadol a chod ymddygiad yr Aelodau, a sut y gellir osgoi unrhyw orgyffwrdd neu ddyblygu. Felly, rwy'n hapus i gofnodi safbwynt fy mhlaid. Edrychwn ymlaen, rwy'n gobeithio, at waith y pwyllgor, at yr argymhellion y mae'n eu gwneud maes o law, ac at yr ymateb dilynol gan Lywodraeth Cymru. Diolch yn fawr.</p>
16423
7
2026-11-11T13:30:02
785859
268
En
2026-11-11T15:28:44
http://www.senedd.tv/cy/16423?startPos=7126&l=cy
261111-6
5. Cynnig o dan adran 19 o Ddeddf Senedd Cymru (Atebolrwydd Aelodau ac Etholiadau) 2026
C
518
518
Lindsay Whittle AS
https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=518
Whittle, Lindsay
<p>Bydd yr ymchwiliad a gynigir o dan adran 19 o Ddeddf Senedd Cymru (Atebolrwydd Aelodau ac Etholiadau) 2026 yn ystyried a ddylai'r cod ymddygiad ar gyfer Aelodau'r Senedd fod yn berthnasol i ymddygiad Aelodau yn ystod cyfnodau pan fyddant yn ymgeiswyr mewn etholiad ar gyfer y Senedd. Fel y mae'r Llywydd wedi nodi, mae gan y pwyllgor raglen waith sylweddol eisoes, ac mae llawer ohoni'n gysylltiedig â'r Ddeddf. Ar hyn o bryd rydym yn casglu tystiolaeth er mwyn drafftio canllawiau adalw ac yn ystyried modelau ar gyfer penodi aelodau lleyg i'r pwyllgor, sy'n rhaid ei wneud erbyn mis Tachwedd 2027. Rydym hefyd yn awyddus i fwrw ymlaen â'n hymchwiliad i lobïo, sydd wedi denu cefnogaeth drawsbleidiol yn y Siambr hon gan y rhai ohonom sy'n bresennol heddiw.</p>
<p>Fodd bynnag, ar ôl ystyried y mater yn ein cyfarfod ar 12 Hydref, cytunodd y pwyllgor yn unfrydol â barn y Llywydd mai'r pwyllgor, sy'n goruchwylio'r cod ymddygiad, yw'r lle gorau i gynnal yr ymchwiliad hwn. Gallaf gadarnhau, yn amodol ar dderbyn y cynnig gan y Senedd heddiw, fod y pwyllgor yn bwriadu dechrau gweithio ar y mater yn hwyr yn nhymor y gwanwyn 2027. Diolch yn fawr.</p>
16423
7
2026-11-11T13:30:02
785868
269
En
2026-11-11T15:30:00
http://www.senedd.tv/cy/16423?startPos=7202&l=cy
261111-6
5. Cynnig o dan adran 19 o Ddeddf Senedd Cymru (Atebolrwydd Aelodau ac Etholiadau) 2026
C
16423
7
2026-11-11T13:30:02
785885
270
Cy
2026-11-11T15:30:21
http://www.senedd.tv/cy/16423?startPos=7223&l=cy
261111-6
5. Cynnig o dan adran 19 o Ddeddf Senedd Cymru (Atebolrwydd Aelodau ac Etholiadau) 2026
C
16423
7
2026-11-11T13:30:02
785876
271
Cy
2026-11-11T15:30:06
http://www.senedd.tv/cy/16423?startPos=7208&l=cy
261111-6
5. Cynnig o dan adran 19 o Ddeddf Senedd Cymru (Atebolrwydd Aelodau ac Etholiadau) 2026
C
12177
12177
Kerry Ferguson AS
https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12177
Dirprwy Lywydd
Ferguson, Kerry
<p>Y cwestiwn yw: a ddylid derbyn y cynnig? A oes unrhyw Aelod yn gwrthwynebu? Felly, derbynnir y cynnig yn unol â Rheol Sefydlog 12.36.</p>
16423
7
2026-11-11T13:30:02
785882
272
Cy
261111-6
5. Cynnig o dan adran 19 o Ddeddf Senedd Cymru (Atebolrwydd Aelodau ac Etholiadau) 2026
I
<p>Derbyniwyd y cynnig yn unol â Rheol Sefydlog 12.36.<br><br></p>
16423
7
2026-11-11T13:30:02
785883
273
Cy
2026-11-11T15:30:20
http://www.senedd.tv/cy/16423?startPos=7222&l=cy
261111-7
6. Dadl Ddeddfwriaethol Aelodau o dan Reol Sefydlog 11.21(iv): Fframwaith cynllunio ar gyfer datblygiadau chwarela
C
12177
12177
Kerry Ferguson AS
https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12177
Dirprwy Lywydd
Ferguson, Kerry
<p>Symudaf ymlaen i eitem 6, dadl ddeddfwriaethol Aelodau o dan Reol Sefydlog 11.21(iv), fframwaith cynllunio ar gyfer datblygiadau chwarela. Galwaf ar Kiera Marshall i wneud y cynnig.</p>
16423
7
2026-11-11T13:30:02
785886
274
Cy
261111-7
6. Dadl Ddeddfwriaethol Aelodau o dan Reol Sefydlog 11.21(iv): Fframwaith cynllunio ar gyfer datblygiadau chwarela
I
<p>Cynnig NDM9314 Kiera Marshall</p>
<p>Cefnogwyd gan Alun Cox, Anthony Slaughter, Beca Brown, Becca Martin, Carrie Harper, Donna Cushing, Elwyn Vaughan, Elyn Stephens, Gwyn Williams, Huw Thomas, Jason O'Connell, Joe Martin, John Davies, Leticia Gonzalez, Lindsay Whittle, Lis McLean, Lyn Ackerman, Mair Rowlands, Marc Jones, Matthew Jones, Mike Hedges, Niamh Salkeld, Nick Carter, Paul Rock, Safa Elhassan, Sara Crowley, Sarah Cooper-Lesadd, Sarah Rees, Sera Evans, Vikki Howells, Zaynub Akbar</p>
<p>Cynnig bod y Senedd:</p>
<p>1. Yn nodi cynnig ar gyfer Bil sy’n ei gwneud yn ofynnol i Weinidogion Cymru adolygu ac atgyfnerthu, fel y bo angen, y fframwaith cynllunio sy'n ymwneud â datblygu chwareli yng Nghymru.</p>
<p>2. Yn nodi mai diben y Bil hwn fyddai:</p>
<p>a) cyflwyno gofyniad am adolygiad o Nodyn Cyngor Technegol Mwynau 1: Agregiadau (MTAN 1) a gyhoeddwyd yn 2004, a'i effeithiolrwydd wrth amddiffyn cymunedau sy’n byw yn agos at chwareli;</p>
<p>b) ei gwneud yn ofynnol i'r adolygiad asesu digonolrwydd y mesurau diogelu presennol, gan gynnwys yr effeithiau ar yr amgylchedd, bioamrywiaeth ac iechyd y cyhoedd, a gaiff gwaith chwarel a gweithgareddau cysylltiedig sy’n agos at aneddiadau, gan roi sylw i Ddeddf Llesiant Cenedlaethau'r Dyfodol (Cymru) 2015;</p>
<p>c) cyflwyno gofyniad penodol i ystyried cynyddu’r parth clustogi rhwng aneddiadau â phob chwarel newydd a phresennol; a</p>
<p>d) ei gwneud yn ofynnol i Weinidogion Cymru gyhoeddi casgliadau'r adolygiad a'r cynigion ar gyfer atgyfnerthu amddiffyniadau cynllunio.</p>
16423
7
2026-11-11T13:30:02
785887
275
Cy
261111-7
6. Dadl Ddeddfwriaethol Aelodau o dan Reol Sefydlog 11.21(iv): Fframwaith cynllunio ar gyfer datblygiadau chwarela
I
<p>Cynigiwyd y cynnig.</p>
16423
7
2026-11-11T13:30:02
785888
276
En
2026-11-11T15:30:38
http://www.senedd.tv/cy/16423?startPos=7240&l=cy
261111-7
6. Dadl Ddeddfwriaethol Aelodau o dan Reol Sefydlog 11.21(iv): Fframwaith cynllunio ar gyfer datblygiadau chwarela
C
12166
12166
Kiera Marshall AS
https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12166
Marshall, Kiera
<p>Wrth i sychder gael ei ddatgan ledled Cymru dros yr haf, roedd trigolion yn fy etholaeth yn wynebu argyfwng gwahanol iawn. Yn dilyn ffrwydrad wedi'i gynllunio yn chwarel Ffynnon Taf, daeth ton o fwd, dŵr a malurion i lawr ar bentref Gwaelod-y-garth a bu'n rhaid gwacáu 13 o gartrefi. Cafodd teuluoedd eu dadleoli a llifodd hyd at 5 troedfedd o ddŵr mwdlyd i mewn i gartrefi. Teithiais i'r pentref ar unwaith gyda'n cynghorwyr Plaid Cymru lleol i gynnig cymorth a chyngor ymarferol, a bydd y dinistr a welais y noson honno, gwta dri mis ar ôl cael fy ethol, yn aros gyda mi am byth.</p>
<p>Yn neuadd y pentref, cyfarfûm â theulu a oedd newydd symud i Waelod-y-garth bythefnos ynghynt. Roedd pob un ohonynt yn eu dagrau, yn amlwg mewn sioc, ac nid oedd ganddynt unrhyw yswiriant cartref. Roeddent newydd golli popeth. Ar Heol Berry, y stryd yr effeithiwyd arni waethaf, siaradais â menyw a oedd wedi treulio blynyddoedd yn codi pryderon am y chwarel. Ni wnaf anghofio ei thristwch a'i chynddaredd wrth iddi sefyll yn ei hystafell fyw o'm blaen, wedi'i hamgylchynu gan ei heiddo a ddifethwyd. Ni wnaf anghofio'r cwpl hŷn a gyfarfûm am 10 p.m. y noson honno, a oedd yn eistedd yn eu hystafell fyw mewn dŵr hyd at eu fferau, yn yr oerfel, yng ngolau cannwyll heb drydan. Yn sgil y llifogydd, roedd y cae y tu ôl i Heol Berry wedi'i orchuddio â mwd, malurion a chreigiau mawr. Rwy'n cofio un preswylydd yn troi ataf ac yn gofyn, 'Beth pe bai plant wedi bod yn chwarae ar y cae hwnnw?' Roedd y llifogydd yn ddinistriol, ond gallent fod wedi bod yn angheuol.</p>
<p>I breswylwyr yng Ngwaelod-y-garth, mae'r hunllef wedi rhygnu ymlaen. Fis ar ôl y ffrwydrad, gofynnais am gyfarfod â'r chwarel i gael atebion ac ymunodd preswylydd â mi. Yn y cyfarfod hwnnw, clywsom fod y ffrwydro ar fin ailgychwyn, cyn i'r ymchwiliad iechyd a diogelwch gael ei gwblhau hyd yn oed.</p>
<p>Mae'r sefyllfa yn chwarel Ffynnon Taf yn unigryw ac mae'r ffaith bod ffrwydro wedi'i ganiatáu yno o gwbl yn dangos i mi fod y rheoliadau chwarela hyn wedi dyddio. Gofynnaf ichi roi eiliad i feddwl am y lleoliad hwn, gan fod Gwaelod-y-garth ar odre mynydd, ac yn y mynydd hwnnw, mae hen fwynglawdd haearn mawr a llynnoedd tanddaearol enfawr. Uwchben y mwynglawdd haearn, mae chwarel sy'n defnyddio ffrwydron. Mae trigolion Gwaelod-y-garth bellach yn byw mewn ofn am eu bod yn byw o dan y corff enfawr hwn o ddŵr uwchben eu pentref, sydd bellach yn risg hysbys. Maent yn poeni ynglŷn â’r hyn a fydd yn digwydd pan fydd y ffrwydro'n ailgychwyn, ac nid oes ganddynt unrhyw bŵer i'w atal. Ers hynny, mae trigolion, y chwarel, cyrff cyhoeddus a chynrychiolwyr etholedig wedi bod yn rhan o drafodaethau i ohirio'r ffrwydro a gwella cyfathrebu.</p>
<p>Hoffwn dalu teyrnged i'r trigolion a arweiniodd y galwadau hyn drwy grŵp Stronger Together Lesser Garth. Rydych chi wedi dangos trefniadaeth, penderfynoldeb a gwydnwch rhyfeddol wrth sicrhau eich bod yn cael yr atebion rydych chi'n eu haeddu. Mae wedi bod yn anrhydedd gweithio ochr yn ochr â phob un ohonoch. Mae rhai o'r aelodau yma heddiw yn gwylio yn yr oriel. Rwyf am gydnabod holl drigolion Heol Berry hefyd a phentref ehangach Gwaelod-y-garth, y gwasanaethau brys, staff y cyngor, cynghorwyr, sefydliadau allanol, a phawb a gefnogodd y pentref yn eu hawr o angen. Mae'n ddyletswydd arnom ni nawr, fel Aelodau o'r Senedd, i sicrhau nad yw hyn yn digwydd eto yn unman.</p>
<p>Mae'r hyn a ddigwyddodd yng Ngwaelod-y-garth yn codi cwestiynau difrifol ynglŷn ag a yw ein fframwaith cynllunio'n addas i’r diben. Rwy'n credu bod yn rhaid adolygu rheolau ffrwydro chwareli ar frys nawr i ddiogelu cymunedau ledled Cymru, a dyna pam fy mod wedi cyflwyno'r ddadl hon heddiw. Mae'n galw ar Lywodraeth Cymru i adolygu a chryfhau'r fframwaith cynllunio mewn perthynas â chwarela yng Nghymru, gan gynnwys effeithiolrwydd nodyn cyngor technegol mwynau 1 (MTAN 1) yn diogelu cymunedau sy'n byw'n agos at chwareli. Nid yw MTAN 1 wedi'i ddiweddaru ers 2004. Roeddwn i'n chwech oed yn 2004. Mae wedi dyddio'n fawr, ac mae'n bryd ei adolygu.</p>
<p>Mae yna dri pheth yr hoffwn ofyn i'r adolygiad hwn fynd i'r afael â nhw. Yn gyntaf, y tir clustogi rhwng cartrefi a gweithgarwch ffrwydro chwareli. Mae'r pellter presennol o 200m ar gyfer ffrwydro yn agos iawn. I roi hynny mewn persbectif, mae'r un pellter y fras â cherdded o'r Senedd i Ganolfan Mileniwm Cymru. Ymhell cyn y llifogydd hyn hyd yn oed, roedd rhai o fy etholwyr yng Ngwaelod-y-garth ac yng Nghreigiau wedi bod yn delio ag effeithiau byw'n agos at chwareli. Rhaid inni ofyn i ni'n hunain a yw 200m yn ddigon i'w diogelu.</p>
<p>Yn ail, dylai penderfyniadau cynllunio ystyried daearyddiaeth a daeareg pob lle, y topograffi, yr uchder, a'r hanes. Oherwydd ni ellir trin pentref o dan fynydd sy'n cynnwys hen fwyngloddiau haearn a llynnoedd tanddaearol fel pe bai'n unrhyw leoliad arall. Dylai'r adolygiad sefydlu pa fesurau diogelwch a all sicrhau bod y ffactorau hynny'n cael eu hystyried yn briodol yn ein fframwaith cynllunio.</p>
<p>Yn drydydd, dylai'r adolygiad ystyried effeithiau amgylcheddol ac iechyd cyhoeddus chwarela. Yma, hoffwn gydnabod gwaith caled fy nghyd-Aelod o'r Senedd, Heledd Fychan, a ymgyrchodd yn ddiflino dros ei hetholwyr ar y mater hwn yn y Senedd flaenorol.</p>
<p>Hefyd, hoffwn gydnabod yr effaith a'r rôl y mae chwareli'n eu chwarae ledled Cymru, yn darparu miloedd o swyddi, yn cefnogi'r diwydiant adeiladu, ac yn cefnogi ein heconomi. Nid oes a wnelo'r ddadl hon â gwrthwynebu chwarela; mae'n ymwneud â sicrhau bod diwydiant yn gweithredu'n ddiogel ochr yn ochr â'r cymunedau sy'n gorfod byw gyda'r gweithgarwch hwnnw. Mae'r hyn a ddigwyddodd yn fy etholaeth yr haf hwn wedi datgelu diffygion difrifol yn ein system gynllunio y mae’n rhaid inni ddysgu ohonynt a sicrhau bod cymunedau'n cael eu diogelu'n well. Diolch.</p>
16423
7
2026-11-11T13:30:02
785808
277
En
2026-11-11T15:35:00
http://www.senedd.tv/cy/16423?startPos=7502&l=cy
261111-7
6. Dadl Ddeddfwriaethol Aelodau o dan Reol Sefydlog 11.21(iv): Fframwaith cynllunio ar gyfer datblygiadau chwarela
C
16423
7
2026-11-11T13:30:02
785878
278
En
2026-11-11T15:35:48
http://www.senedd.tv/cy/16423?startPos=7550&l=cy
261111-7
6. Dadl Ddeddfwriaethol Aelodau o dan Reol Sefydlog 11.21(iv): Fframwaith cynllunio ar gyfer datblygiadau chwarela
C
5107
5107
Vikki Howells AC
https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5107
Howells, Vikki
<p>Fy niolch diffuant i Kiera am gyflwyno'r cynnig pwysig hwn heddiw. Rwy'n siarad ar ran grŵp Llafur Cymru fel eu llefarydd ar gynllunio, ac rydym yn gefnogol iawn i'r cynnig ger ein bron. Ond rwyf hefyd eisiau siarad yn seiliedig ar y 10 mlynedd a mwy a dreuliais yn cynrychioli pobl Glyn-coch yn y Siambr hon. Dyna fy rheswm personol dros gefnogi'r cynnig sydd o'n blaenau heddiw.</p>
<p>I Aelodau nad ydynt efallai'n gwybod, mae pentref Glyn-coch wrth ymyl chwarel Craig-yr-Hesg, sydd wedi bod yn cynhyrchu tywodfaen at ddefnydd seilwaith ers y 1880au. Mae hyn wedi cael effaith sylweddol ar fywydau pobl sy'n byw yng Nglyn-coch. Er bod rheoliadau cynllunio yn nodi bod y 200m o dir clustogi hwnnw'n isafswm pellter addas rhwng chwareli ac ardaloedd preswyl, mae'r chwarel benodol honno wedi dod yn agosach ac agosach at gartrefi pobl. Fe wnaeth yr ehangiad diweddaraf a ganiatawyd yn 2022 ddod â'r ardal waith o fewn 142m i lawer o dai, a chwta 109m o'r eiddo agosaf. Roedd yno ysgol gynradd hyd yn oed, gwta 164m o'r chwarel.</p>
<p>Efallai fod yr Aelodau wedi gweld yr eitem newyddion ddiweddar ar y BBC lle dywedodd trigolion Glyn-coch fod eu cartrefi'n crynu pan fo'r ffrwydro'n digwydd, gyda lluniau'n cwympo oddi ar waliau a phlant yn dychryn. Mae llwch hefyd yn broblem fawr, yn enwedig i bobl â chyflyrau cronig yr ysgyfaint, gyda deunydd gronynnol bach yn peri ofn gwirioneddol iddynt. Nid yw'n syndod fod y trigolion yn ei chael hi'n anodd cadw gwerth eu cartrefi a gwerthu eu cartrefi.</p>
<p>Pan gyflwynwyd y cynnig diwethaf i ehangu'r chwarel, ymunais â thrigolion, ein cynghorydd lleol, Doug Williams, pwyllgor cynllunio Rhondda Cynon Taf, ac eraill, i'w wrthwynebu. Cawsom oll ein synnu gan y penderfyniad i fwrw ymlaen â thir clustogi mor aneffeithiol i bob golwg. Wrth wrthwynebu'r ehangu hwnnw, roeddwn hefyd yn falch o weithio gyda'n Trefnydd presennol, ac rwy'n credu bod yr ymgyrch yn enghraifft dda o weithio trawsbleidiol, y gobeithiaf y gallwn ei gynnal.</p>
<p>Gan droi at y cynnig ger ein bron heddiw, rwy'n croesawu'r Bil a gynigiwyd i ddiogelu ein cymunedau, ac rwy'n croesawu ymagwedd yr Aelod tuag at MTAN 1 ac unrhyw dir clustogi. Mae angen system arnom sy'n gadarn, ac eto, fel y mae Kiera wedi dadlau, yn ddigon hyblyg i gyflawni'r canlyniadau sydd eu hangen arnom a sicrhau bod pob cymuned unigol yn rhan ganolog o'r broses benderfynu.</p>
<p>Gan gyfeirio unwaith eto at Graig-yr-Hesg, er bod y rheoliadau cynllunio yn argymell 200m o dir clustogi mewn egwyddor, os na lynir wrth hyn yn ymarferol, nid yw o fawr o fudd i unrhyw un. Hyd yn oed os nad yw Llywodraeth Cymru yn fodlon neu'n gallu bwrw ymlaen â Bil—ac rwy'n gobeithio'n fawr y gwnânt—gobeithio y bydd adolygu MTAN 1 yn rhywbeth y gall y Llywodraeth hon ei wneud.</p>
<p>Mae pob un ohonom yn derbyn bod angen adolygu unrhyw ddeddfwriaeth neu ganllawiau o bryd i'w gilydd i sicrhau eu bod yn wirioneddol addas i’r diben. Mae hynny'n arbennig o wir yma pan fo'r fframwaith ehangach wedi esblygu'n sylweddol. Rwy'n credu bod cyfeiriad penodol yr Aelod at Ddeddf Llesiant Cenedlaethau’r Dyfodol (Cymru) 2015 yn allweddol. Dylai unrhyw adolygiad gynnwys ffocws hefyd ar effeithiau amgylcheddol a bioamrywiaeth. Diolch.</p>
16423
7
2026-11-11T13:30:02
785897
279
En
2026-11-11T15:39:12
http://www.senedd.tv/cy/16423?startPos=7754&l=cy
261111-7
6. Dadl Ddeddfwriaethol Aelodau o dan Reol Sefydlog 11.21(iv): Fframwaith cynllunio ar gyfer datblygiadau chwarela
C
212
212
Janet Finch-Saunders AC
https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=212
Finch-Saunders, Janet
<p>Mae gennyf ymagwedd ychydig yn wahanol at hyn. Mae'n bwysig, wrth ystyried unrhyw fframweithiau deddfwriaethol, ein bod yn cydnabod ein cyfrifoldeb i ddiogelu cymunedau sy'n byw ger safleoedd chwarela—mae'r safleoedd hynny wedi bod yno ers blynyddoedd lawer, ac mewn gwirionedd, crëwyd llawer o'r tai cyfagos er mwyn i weithwyr allu cyrraedd y chwareli hynny—a'r cyfraniad economaidd, amgylcheddol a chymdeithasol sylweddol y mae'r diwydiant chwarela yn ei wneud i Gymru. Rhaid inni beidio ag anwybyddu'r effaith gadarnhaol y mae chwareli'n ei chael ar ein heconomïau lleol a chenedlaethol.</p>
<p>Rwy'n deall y materion a godwyd yma heddiw. Mae'n deg dweud, yn yr haf, ein bod wedi clywed pryderon ynghylch llwch am ein bod wedi cael haf mor boeth a sych, ac felly roedd pobl yn teimlo bod mwy o lwch ar eu ceir ac ati. Ond adeiladwyd yr union dai hyn ar gyfer y diwydiant chwarela sy'n bodoli ym Mhenmaenmawr. Mae'r sector cyfan yn cyfrannu £700 miliwn at economi Cymru, ac mae'n cyflogi 3,800 o bobl—pobl sy'n teithio i mewn, yn aml, o ardaloedd gwledig. Mae agregau'n ddeunydd crai hanfodol a ddefnyddir yn y diwydiant adeiladu, gyda deunyddiau a chwarelwyd yng Nghymru yn helpu i adeiladu cartrefi, ysgolion ac ysbytai ledled y wlad. Mae angen inni gefnogi'r diwydiant hwn.</p>
<p>Fel y soniais, rwy'n falch iawn o chwarel Penmaenmawr, ond rwy’n deall pan fydd y trigolion yn teimlo'n anhapus. Mae ganddynt grŵp cyswllt cymunedol, ac yn ystod yr haf eleni euthum i gyfarfod â nhw yn y chwarel. Gofynnais, 'Pryd mae eich cyfarfod nesaf? Mae gwir angen i chi—'. Ac mae hynny oll wedi'i ddatrys nawr. Yr hyn a ddigwyddodd yno oedd eu bod yn dechrau defnyddio mwy o drenau, i fynd â'u cynnyrch allan ar y trên, sy'n rhywbeth rydym eisiau ei annog hefyd. Mae ganddynt ddarn newydd wedi'i osod bellach; roeddent yn defnyddio darn dros dro. Ond y pwynt yw bod y chwarel wedi gweithio gyda'r gymuned. Roeddent yn profi effeithiau dyddiol gweithgarwch y chwarel, ac mae'r trigolion yn disgwyl rhywfaint o sŵn, rhywfaint o lwch a rhywfaint o symud cerbydau.</p>
<p>Rhaid inni daro'r cydbwysedd cywir, onid oes? Mae'r tir clustogi yn 200m ar hyn o bryd, ac yn ddealladwy, byddai unrhyw beth a fyddai'n dod â hynny'n agosach yn fy mhoeni. Fodd bynnag, mae hefyd yn bwysig cydnabod bod gweithredwyr chwareli'n ymwybodol o'r pryderon hyn a bod ganddynt gyfrifoldebau i fonitro a rheoli allyriadau llwch. Mae cwmnïau fel Heidelberg Materials, sy'n gweithredu chwarel Penmaenmawr, yn mynd ati'n weithredol i fonitro lefelau llwch. Maent yn rhoi camau ar waith yn rheolaidd i gadw'r lefelau llwch a gynhyrchir mor isel â phosibl. Maent wedi gwario arian yn ddiweddar ar dancer dŵr i chwistrellu dŵr dros y safle. Nid ydynt eisiau digio'r trigolion.</p>
<p>A wnaiff y Gweinidog Cabinet ymrwymo i weithio gyda'n diwydiant a'n gweithredwyr chwareli? Efallai fod ffordd o amgylch hyn, lle gallai fod yn rhaid cyflwyno rhai rheoliadau, ond yn sicr, dim byd a fyddai'n amharu ar y chwareli hyn ac yn peri iddynt gau. Nid ydym eisiau bod mewn sefyllfa lle rydym yn mewnforio'r mathau hyn o ddeunyddiau. Mae gan chwarel Penmaenmawr un o'r gwythiennau yng Nghymru sydd â'r graig galetaf yn y byd. Diolch.</p>
16423
7
2026-11-11T13:30:02
785889
280
En
2026-11-11T15:40:00
http://www.senedd.tv/cy/16423?startPos=7802&l=cy
261111-7
6. Dadl Ddeddfwriaethol Aelodau o dan Reol Sefydlog 11.21(iv): Fframwaith cynllunio ar gyfer datblygiadau chwarela
C
16423
7
2026-11-11T13:30:02
785917
281
Cy
2026-11-11T15:42:59
http://www.senedd.tv/cy/16423?startPos=7981&l=cy
261111-7
6. Dadl Ddeddfwriaethol Aelodau o dan Reol Sefydlog 11.21(iv): Fframwaith cynllunio ar gyfer datblygiadau chwarela
C
12150
12150
Sara Crowley AS
https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12150
Crowley, Sara
<p>Diolch i Kiera am gyflwyno dadl mor bwysig.</p>
16423
7
2026-11-11T13:30:02
785919
282
En
2026-11-11T15:43:04
http://www.senedd.tv/cy/16423?startPos=7986&l=cy
261111-7
6. Dadl Ddeddfwriaethol Aelodau o dan Reol Sefydlog 11.21(iv): Fframwaith cynllunio ar gyfer datblygiadau chwarela
C
12150
12150
Sara Crowley AS
https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12150
Crowley, Sara
<p>Bydd llawer o'r Aelodau'n cofio'r ymgyrch hirhoedlog—a diolch i Vikki am ei chrybwyll—ynghylch chwarel Craig-yr-Hesg yng Nglyn-coch, a arweiniwyd gan drigolion lleol ac ymgyrchwyr cymunedol ac a hyrwyddwyd gan fy nghyd-Aelod Heledd Fychan yn ystod tymor y Senedd ddiwethaf. Mae chwarel Craig-yr-Hesg yn enghraifft bwerus o pam nad yw MTAN 1 yn addas i’r diben mwyach. Mae'n achos sy'n dangos pa mor llym y gall canlyniadau'r canllawiau presennol fod i gymunedau lleol. I bobl Glyn-coch, mae'r canlyniadau hynny i'w teimlo bob dydd yn eu cartrefi, ar eu strydoedd ac yn ansawdd eu bywyd.</p>
<p>Pan roddwyd caniatâd cynllunio yn wreiddiol, dywedwyd wrth y bobl leol y byddai gweithgarwch echdynnu mwynau ar y safle yn dod i ben ar 31 Rhagfyr 2022, wedi'i ddilyn gan waith adfer a gofal ôl-weithredol. Dyna oedd yr addewid a wnaed i'r gymuned, ond roedd yn addewid a dorrwyd. Yn hytrach, cyflwynwyd ceisiadau i ymestyn yr ardal a oedd yn cael ei chwarela a bywyd y chwarel ei hun. Cofnodwyd mwy na 400 o wrthwynebiadau gan drigolion lleol, Cyngor Tref Pontypridd a chynrychiolwyr etholedig. Roedd y dadleuon mor gymhellol fel bod pwyllgor cynllunio Cyngor Bwrdeistref Sirol Rhondda Cynon Taf wedi gwrthod y ddau gais oherwydd pryderon ynghylch effaith y ffrwydradau ar iechyd a lles pobl.</p>
<p>Am gyfnod, edrychai fel pe bai pobl Glyn-coch wedi gwneud popeth y gofynnwyd iddynt ei wneud: roeddent wedi trefnu, ymgyrchu, mynychu cyfarfodydd, cyflwyno gwrthwynebiadau, a dadlau eu hachos. Ond yna daeth yr apêl, ac yn y pen draw, y penderfyniad i ganiatáu i'r chwarel barhau. Gofynnodd pobl leol pam y cafodd eu pryderon a'u profiadau bywyd eu hanwybyddu. Daethant â ffotograffau'n dangos craciau'n ymddangos mewn waliau. Fe wnaethant siarad am sioc y ffrwydradau yn ysgwyd eu cartrefi. Fe wnaethant ddisgrifio'r llwch yn setlo ar geir, ffenestri a dodrefn gardd. Fe wnaethant siarad am symudiad cyson cerbydau trwm drwy'r pentref a cholli mannau gwyrdd a oedd wedi bod yn rhan o fywyd y gymuned hon ers blynyddoedd. Nid oeddent yn siarad fel arbenigwyr, roeddent yn siarad fel pobl a oedd yn byw yno. Serch hynny, dro ar ôl tro, bu'n rhaid iddynt fynd benben ag adroddiadau, ymgynghorwyr a dadleuon cyfreithiol a oedd yn costio mwy nag y gallai'r rhan fwyaf o deuluoedd ei fforddio. Dyma sy'n fy mhoeni fwyaf am y system bresennol: pan fo'r gallu i gael eu clywed yn dibynnu ar bwy sy'n gallu fforddio'r tîm cyfreithiol drytaf, mae cymunedau'n dechrau'r broses dan anfantais, cyn i unrhyw ddadl gael ei chyflwyno. Ni ddylai pobl orfod comisiynu eu harbenigwyr eu hunain i brofi'r hyn y maent yn ei brofi bob dydd yn y lle y maent yn ei alw'n gartref. Siaradais â rhywun y bore yma a ddywedodd fod llwch ar silff ben tân rhywun hyd yn oed. Am ormod o amser, mae ein hadnoddau naturiol wedi cael eu hecsbloetio tra bo disgwyl i gymunedau fyw gyda'r canlyniadau. Am ormod o amser, mae pobl wedi teimlo eu bod wedi'u hanwybyddu. Digon yw digon. Mae gormod o gymunedau wedi teimlo nad oes ganddynt lais ac yn ddi-rym ers cymaint o amser. Ein dyletswydd iddynt yw cael system gynllunio sy'n gweithio gyda nhw ac nid yn eu herbyn.</p>
<p>A hoffwn gofnodi mai dim ond pedwar allan o chwech ohonom sydd gennym heddiw, a dylai fod chwech ohonom yn trafod pethau mor bwysig yn ein cymunedau ein hunain. Ac fe wnaethom golli cwestiwn ar ran Pontypridd Cynon Merthyr yn gynharach hefyd ynglŷn â gweithwyr medrus. Felly, hoffwn gofnodi hynny, nad yw hynny'n ddigon da o gwbl i'm hetholwyr, pwy bynnag y gwnaethant bleidleisio drostynt ym mis Mai. Nid yw hynny'n ddigon da. Dyna pam y byddaf yn cefnogi'r cynnig hwn. Diolch yn fawr.</p>
16423
7
2026-11-11T13:30:02
785890
283
En
2026-11-11T15:45:00
http://www.senedd.tv/cy/16423?startPos=8102&l=cy
261111-7
6. Dadl Ddeddfwriaethol Aelodau o dan Reol Sefydlog 11.21(iv): Fframwaith cynllunio ar gyfer datblygiadau chwarela
C
16423
7
2026-11-11T13:30:02
785901
284
En
2026-11-11T15:46:18
http://www.senedd.tv/cy/16423?startPos=8180&l=cy
261111-7
6. Dadl Ddeddfwriaethol Aelodau o dan Reol Sefydlog 11.21(iv): Fframwaith cynllunio ar gyfer datblygiadau chwarela
C
12156
12156
Huw Thomas AS
https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12156
Thomas, Huw
<p>Diolch i Kiera Marshall am gyflwyno'r cynnig hwn. Roeddwn yn falch o ychwanegu fy enw ato fel cefnogwr. Ar 30 Gorffennaf, fel y clywsom, newidiodd prynhawn cyffredin yng Ngwaelod-y-garth o fewn eiliadau. Symudodd y ffrwydrad yn chwarel Ffynnon Taf lif sylweddol o ddŵr o'r gweithfeydd mwyngloddio hanesyddol. Llifodd llifeiriant o ddŵr, mwd a malurion i'r pentref. Fe'i gwyliwyd gan drigolion yn gwthio'i ffordd i mewn i'w cartrefi. Helpodd cymdogion a gwasanaethau brys bobl i ddiogelwch, tra bo teuluoedd wedi gorfod gadael cartrefi yr oeddent wedi adeiladu eu bywydau o'u cwmpas.</p>
<p>A fisoedd yn ddiweddarach, mae trigolion yn dal i fyw gyda'r canlyniadau. Gellir ailosod lloriau a waliau a chael eiddo newydd yn y pen draw, ond mae'n llawer anos adfer ymdeimlad o ddiogelwch. Mae trigolion wedi dweud wrthym am y pryder a achosir gan law trwm, yn cynnwys yr hyn a welsom ychydig wythnosau yn ôl, y posibilrwydd o ffrwydradau pellach, a'r aros parhaus am atebion. Eu cartref yw'r fan lle y dylai pobl deimlo'n fwyaf diogel. I lawer yng Ngwaelod-y-garth, cawsant eu hamddifadu o'r diogelwch hwnnw ar 30 Gorffennaf. Rydym yn cydnabod eu trawma.</p>
<p>Hoffwn dalu teyrnged i'r trigolion hynny, ac mae'n wych gweld cymaint o wynebau cyfarwydd yn yr oriel gyhoeddus. Hoffwn eu canmol am eu gwydnwch, eu hurddas a'r dewrder a ddangoswyd ganddynt, ar y diwrnod ei hun ac yn yr wythnosau a'r misoedd canlynol. Mae wedi bod yn bleser dod i'ch adnabod, hyd yn oed yn yr amgylchiadau anodd hyn.</p>
<p>Ni ellir mesur adferiad yn ôl y mwd a gliriwyd a'r adeiladau a atgyweiriwyd yn unig, rhaid iddo hefyd olygu cymorth ymarferol, atebion clir, cyfathrebu agored a hyder y bydd pob gwers yn cael ei dysgu. Rhaid i'n cymorth i'r gymuned barhau cyhyd ag y bo angen. Ers y digwyddiad, rwyf wedi cyfarfod â'r canlynol: trigolion yr effeithiwyd arnynt; grŵp Stronger Together Lesser Garth; Breedon, perchnogion y chwarel; yr Awdurdod Gweithredol Iechyd a Diogelwch; a Cyfoeth Naturiol Cymru. Mae wedi bod yn wych gweithio'n agos gyda Kiera a'i swyddfa a gweithio'n agos hefyd gyda'r Aelod Seneddol Alex Barros-Curtis, ar draws y pleidiau.</p>
<p>Mae'r cynnig hwn yn un cymesur a theg. Mae'n ei gwneud yn ofynnol i Lywodraeth Cymru archwilio'r dystiolaeth, ystyried a yw'r amddiffyniadau presennol yn parhau i fod yn ddigonol, a chyhoeddi eu canfyddiadau. Ond nid yw'n tybio chwaith fod fframwaith a ysgrifennwyd dros ddau ddegawd yn ôl yn dal i fod yn ddigon. Cyhoeddwyd MTAN 1 yn 2004—nid wyf am ddweud wrthych faint oedd fy oedran i—cyn i Ddeddf Llesiant Cenedlaethau’r Dyfodol (Cymru) 2015 ddod i rym. Felly, rwy'n credu ei bod yn rhesymol ei asesu yn erbyn tystiolaeth gyfredol a'n dealltwriaeth bresennol o risg amgylcheddol, iechyd cyhoeddus a lles cymunedol. Dylai'r adolygiad ystyried tir clustogi, dylai, ond rhaid iddo edrych y tu hwnt i bellter hefyd, ar effeithiau amgylcheddol a bioamrywiaeth, caniatadau hŷn ac amrywiadau olynol, a sut y caiff gwybodaeth ei chyfleu i gymunedau cyfagos.</p>
<p>Bydd y diwydiant chwarela'n cyfrannu tystiolaeth, yn gywir ddigon, am amodau lleol a chyflenwad deunyddiau hanfodol. Dylid ystyried y dystiolaeth honno'n ofalus, wrth gwrs. Rwy'n cydnabod y pwynt a wnaed gan Janet Finch-Saunders. Rwy'n ŵyr i chwarelwr llechi, tyfodd fy nhad i fyny mewn tŷ a oedd yn llythrennol yr un pellter o ffin chwarel ag ar draws y Siambr hon. Ond yn sicr, y prawf hollbwysig nawr yw a yw'r fframwaith cynllunio'n darparu diogelwch digonol i gymunedau sy'n byw ochr yn ochr â'r safleoedd hyn. Mae Alex Barros-Curtis yn San Steffan wedi cynnig ystyried fframwaith graddio risg tryloyw ar gyfer chwareli ger seilwaith mwyngloddio etifeddol. Ni ellir mynd ati'n syml i gopïo'r system domenni glo, ond rwy'n credu y dylai ei hegwyddorion o ran tryloywder, atebolrwydd a gwybodaeth gyhoeddus hygyrch lywio'r gwaith hwn. Mae trigolion yn gofyn am dystiolaeth, agwedd agored a hyder y bydd gwersi'n cael eu dysgu. Rhaid i'r ymchwiliad iechyd a diogelwch sefydlu beth a ddigwyddodd ar 30 Gorffennaf. Mae'r cynnig hwn yn mynd i'r afael â'n cyfrifoldeb nesaf, sef sicrhau bod y fframwaith cynllunio'n cynnig y diogelwch cryfaf i gymunedau y mae'r dystiolaeth yn ei gyfiawnhau. Rwy'n falch o'i gefnogi. Diolch yn fawr.</p>
16423
7
2026-11-11T13:30:02
785918
285
En
2026-11-11T15:50:00
http://www.senedd.tv/cy/16423?startPos=8402&l=cy
261111-7
6. Dadl Ddeddfwriaethol Aelodau o dan Reol Sefydlog 11.21(iv): Fframwaith cynllunio ar gyfer datblygiadau chwarela
C
16423
7
2026-11-11T13:30:02
785921
286
Cy
2026-11-11T15:50:31
http://www.senedd.tv/cy/16423?startPos=8433&l=cy
261111-7
6. Dadl Ddeddfwriaethol Aelodau o dan Reol Sefydlog 11.21(iv): Fframwaith cynllunio ar gyfer datblygiadau chwarela
C
12177
12177
Kerry Ferguson AS
https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12177
Dirprwy Lywydd
Ferguson, Kerry
<p>Ac yn olaf, Lis McLean.</p>
16423
7
2026-11-11T13:30:02
785923
287
Cy
2026-11-11T15:50:34
http://www.senedd.tv/cy/16423?startPos=8436&l=cy
261111-7
6. Dadl Ddeddfwriaethol Aelodau o dan Reol Sefydlog 11.21(iv): Fframwaith cynllunio ar gyfer datblygiadau chwarela
C
12149
12149
Lis McLean AS
https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12149
McLean, Lis
<p>Diolch, Lywydd. Mae angen adolygu MTAN 1 ar frys. Dydy'r fframwaith cynllunio presennol ddim yn diogelu cartrefi pobl rhag effeithiau chwarela a ffrwydro. Cyn yr etholiad, mi wnes i fynd mas gyda Heledd Fychan i edrych ar Craig-yr-Hesg, a ges i sioc ofnadwy i weld pa mor agos oedd y <em>quarry </em>yna i'r tai; roedd e wir wedi bwrw fi. Ac roeddwn i wir yn teimlo ar y pryd—sut mae pobl yn gorfod byw gyda hwn yn eu cymuned nhw? Roedd e mor drawiadol. Wrth ganfasio ar yr ystad, roedd Heledd wedi cael ei gwahodd i mewn i gartrefi pobl i weld y niwed diweddaraf oedd wedi digwydd yn eu tai nhw, achos maen nhw'n cael cymaint o niwed, a pobl yn siarad am eu hiechyd hefyd wrth inni gyfathrebu gyda nhw.</p>
<p>Roedd e wir yn drawiadol, ac roeddwn i'n teimlo, beth sy'n iawn am ddisgwyl i gymunedau fyw dan yr amodau hyn? Pam mae chwareli yn cael gweithredu mor agos at gartrefi pobl, a pham ddylai trigolion orfod dioddef y risgiau i'w hiechyd a'u diogelwch? Dyna sut roeddwn i'n teimlo. So, mae MTAN 1—. Dylai hyn fod yn isafswm pellter, y 200m yma. Mae e bendant yn agosach na 200m. </p>
16423
7
2026-11-11T13:30:02
785925
288
En
2026-11-11T15:52:00
http://www.senedd.tv/cy/16423?startPos=8522&l=cy
261111-7
6. Dadl Ddeddfwriaethol Aelodau o dan Reol Sefydlog 11.21(iv): Fframwaith cynllunio ar gyfer datblygiadau chwarela
C
12149
12149
Lis McLean AS
https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12149
McLean, Lis
<p>Gallaf ddweud hynny wrthych—roeddwn i yno.</p>
16423
7
2026-11-11T13:30:02
785927
289
Cy
2026-11-11T15:52:02
http://www.senedd.tv/cy/16423?startPos=8524&l=cy
261111-7
6. Dadl Ddeddfwriaethol Aelodau o dan Reol Sefydlog 11.21(iv): Fframwaith cynllunio ar gyfer datblygiadau chwarela
C
12149
12149
Lis McLean AS
https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12149
McLean, Lis
<p>Dwi'n gwybod. Wrth ystyried estyniad i chwarel Craig-yr-Hesg, cododd cyngor Rhondda Cynon Taf gwestiynau am weithrediadau o fewn 200m i ddatblygiadau sensitif, yr angen am y swm arfaethedig o gerrig ac a oedd modd eu cael o rywle arall. Er gwaethaf y pryderon hyn, rhoddwyd caniatâd i'r chwarel ymestyn. Mae trigolion wedi disgrifio eu tai yn ysgwyd, craciau'n ymddangos a phryderon am eu sylfeini. Ond mae'n anodd profi bod ffrwydrad penodol wedi achosi difrod penodol. Ar hyn o bryd, mae'r baich ar berchnogion tai i brofi'r difrod ar ôl iddo ddigwydd. Mae'n rhy hwyr. Dylai'r system gynllunio sefydlu'r dystiolaeth a'r mesurau diogelu ymlaen llaw.</p>
<p>Felly, dylai MTAN 1 diwygiedig ei gwneud yn ofynnol i gynnal arolygon strwythurol annibynnol; i sicrhau monitro dirgryniadau annibynnol, gyda chanlyniadau'n cael eu cyhoeddi'n dryloyw a lefelau sbarduno clir ar gyfer ymchwilio; sicrhau bod trigolion yn cael asesiadau proffesiynol am ddim ac atgyweiriadau neu atal gwaith pan ddarganfyddir craciau annisgwyl; a phennu parthau clustogi, <em>buffer zones, </em>ar sail risg, gan ystyried daeareg, dyluniad, ffrwydradau a thopograffi.</p>
<p>Mae Llywodraeth Cymru wedi canolbwyntio ar amodau cynllunio, monitro a gorfodi, ond mae hynny'n gofyn a gafodd yr amodau eu torri ar ôl i'r niwed ddigwydd. Mae cymunedau yn gofyn cwestiwn pwysicach: a oedd y mesurau diogelu'n ddigonol yn y lle cyntaf? Os nad yw'r rheolau presennol yn gweithio i'n cymunedau, mae angen gwrando ar ein cymunedau a newid y system. Dŷn ni yma i wasanaethu'r bobl, nid iddyn nhw ein gwasanaethu ni. Mae gan bawb hawl i deimlo'n ddiogel yn eu cartref. Rhaid i ni flaenoriaethu iechyd, diogelwch a lles ein cymunedau dros elw masnachol, a dyna pam dwi'n cefnogi'r cynnig.</p>
16423
7
2026-11-11T13:30:02
785936
290
Cy
2026-11-11T15:54:18
http://www.senedd.tv/cy/16423?startPos=8660&l=cy
261111-7
6. Dadl Ddeddfwriaethol Aelodau o dan Reol Sefydlog 11.21(iv): Fframwaith cynllunio ar gyfer datblygiadau chwarela
C
12177
12177
Kerry Ferguson AS
https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12177
Dirprwy Lywydd
Ferguson, Kerry
<p>Diolch. Galwaf ar y Gweinidog Cabinet dros Lywodraeth Leol, Tai a Chynllunio, Siân Gwenllian.</p>
16423
7
2026-11-11T13:30:02
785937
291
Cy
2026-11-11T15:54:24
http://www.senedd.tv/cy/16423?startPos=8666&l=cy
261111-7
6. Dadl Ddeddfwriaethol Aelodau o dan Reol Sefydlog 11.21(iv): Fframwaith cynllunio ar gyfer datblygiadau chwarela
C
4981
4981
Sian Gwenllian AC
https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=4981
Y Gweinidog Cabinet dros Lywodraeth Leol, Tai a Chynllunio
Gwenllian, Sian
<p>Diolch yn fawr iawn, Ddirprwy Lywydd, a diolch i Kiera Marshall am gyflwyno'r cynnig deddfwriaethol hwn, ac i'r Aelodau eraill sydd wedi siarad mor angerddol heddiw.</p>
<p>Yn gyntaf, hoffwn i fynegi fy nghydymdeimlad efo'r trigolion gafodd eu heffeithio gan y digwyddiad llifogydd yr haf hwn yn chwarel Ffynnon Taf. Diolch am ddod i mewn i'r Senedd heddiw i wrando ar y ddadl yma.</p>
<p>Hoffwn i hefyd fanteisio ar y cyfle i ddiolch i bawb sydd wedi cefnogi ac yn cefnogi'r gymuned yng Ngwaelod-y-garth—Kiera, yn sicr, ond hefyd Aelodau lleol eraill, cynghorwyr, yr awdurdod lleol, yr asiantaethau a'r gwasanaethau eraill hefyd. A dwi'n deall bod ymchwiliadau yn mynd rhagddynt, ac mae'n rhaid i'r rheini, rŵan, redeg eu cwrs. </p>
16423
7
2026-11-11T13:30:02
785906
292
Cy
2026-11-11T15:55:24
http://www.senedd.tv/cy/16423?startPos=8726&l=cy
261111-7
6. Dadl Ddeddfwriaethol Aelodau o dan Reol Sefydlog 11.21(iv): Fframwaith cynllunio ar gyfer datblygiadau chwarela
C
4981
4981
Sian Gwenllian AC
https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=4981
Gwenllian, Sian
<p>Rhaid i mi atgoffa Aelodau hefyd na fedraf i siarad am safleoedd penodol, gan y gallai hynny ragfarnu rôl Gweinidogion Cymru pe bai achos yn dod gerbron yn ddiweddarach, er enghraifft fel apêl. Ond mi allaf fynd i'r afael â'r egwyddorion polisi a'n dyheadau fel Llywodraeth i hyrwyddo datblygu cynaliadwy.</p>
<p>Dwi yn bwriadu cefnogi'r cynnig yma, ond dwi am ei wneud yn glir nad oes angen Bil i adolygu MTAN 1 nac, yn wir, i adolygu polisi yn ehangach. Mae polisi cynllunio yn seiliedig ar dystiolaeth ac yn cael ei adolygu'n rheolaidd, ac mae'r pwyslais yn fwy lleol nag y gallai ddeddfwriaeth fod. Mae polisi lleol yn gallu bod yn fwy perthnasol i'r ardal ac yn sensitif, gan adlewyrchu amgylchiadau lleol. Mae'n gallu bod yn adweithiol i newid a thystiolaeth newydd mewn ffordd nad ydy deddfwriaeth yn gallu gwneud.</p>
<p>'Polisi Cynllunio Cymru' ac MTAN 1 ydy'r prif ffynonellau polisi cynllunio cenedlaethol, ac maen nhw'n darparu canllawiau cynhwysfawr a chadarn ar reoli effeithiau chwareli. Mae'n bwysig cydnabod na ellir cymhwyso polisi newydd yn ôl-weithredol i ddatblygiadau sydd eisoes yn bodoli ac wedi cael eu caniatáu, ond fe all fod yn berthnasol i gynigion ar gyfer chwareli neu estyniadau newydd i chwareli.</p>
<p>Byddwn i gyd yn gwerthfawrogi bod mwynau yn hanfodol ar gyfer ein datblygiad economaidd parhaus. Mae chwareli yn chwarae rhan hanfodol wrth gefnogi sector adeiladu Cymru, ac yn wahanol i sectorau eraill, dim ond lle mae'r mwynau perthnasol ar gael yn y ddaear y gall ddatblygu mwynau ddigwydd. Mae hynny yn dweud y peth amlwg, efallai, ond, wrth gwrs, mae hyn weithiau yn creu tensiynau o ran lleoliad a defnydd y tir cyfagos. Ein rôl ni fel Llywodraeth ydy amddiffyn cymunedau tra'n galluogi echdynnu'r defnyddiau crai sydd eu hangen ar Gymru ar gyfer ein cartrefi, ein hysgolion a'n seilwaith. Mae'r cyflenwad cynaliadwy o fwynau ac agregau yn hanfodol i gefnogi datblygiad economaidd yng Nghymru. Rôl y system gynllunio ydy cydbwyso angen cymdeithas am fwynau yn erbyn diogelu amwynder a lles cymunedol.</p>
<p>Dwi'n gwerthfawrogi bod y materion yma yn aml yn ddadleuol iawn, ond maen nhw hefyd yn lleol iawn a dyna pam y gellir eu trin orau yn lleol drwy bolisiau priodol mewn cynlluniau datblygu lleol sy'n gallu ystyried amgylchiadau lleol. Ac wrth inni symud ymlaen, fel dwi wedi ymrwymo i'w wneud heddiw, wrth inni symud ymlaen ac adolygu ein polisi ni ar chwareli, rhaid inni fod yn ymwybodol o ymrwymiad Llywodraeth Cymru i ddarparu 20,000 o gartrefi cymdeithasol newydd. Rhaid inni sicrhau nad ydy newidiadau i barthau clustogi yn creu canlyniadau anfwriadol lle mae gwir angen cartrefi cymdeithasol newydd. Mae hynny'n golygu casglu tystiolaeth ac astudio effeithiau posib yn ofalus.</p>
<p>Ond dydy'r her yna ddim yn golygu na allwn ni symud ymlaen. Felly, dwi yn ymrwymo heddiw i archwilio'r materion sydd wedi cael eu codi yn y cynnig deddfwriaethol a'r materion sydd wedi cael eu codi heddiw gan yr Aelodau. Mi fyddaf yn gofyn i'm swyddogion gynnal galwad am dystiolaeth i archwilio'r mater yma'n fanylach, i nodi a oes newidiadau y dylid eu gwneud i MTAN 1, ac felly dwi'n eich annog chi i gyd yn y Siambr heddiw i gyfrannu at yr alwad yma, er yn cydnabod, wrth gwrs, dydy un blaid ddim hyd yn oed wedi trafferthu i ddod yma i wrando ar y ddadl bwysig yma.</p>
<p>Fe allai'r ymarfer hwnnw, yr ymarfer galw am dystiolaeth, lywio newidiadau i bolisi chwareli heb fod angen deddfwriaeth sylfaenol, gan gydnabod amcanion y Llywodraeth hon a fy hun fel Gweinidog y Cabinet sydd â chyfrifoldeb am gynllunio, sef amddiffyn cymunedau ond galluogi datblygu cynaliadwy.</p>
<p>Diolch eto i Kiera am gyflwyno'r cynnig a chodi'r materion yn y Siambr heddiw yma, a diolch i bawb am eu hamser.</p>
16423
7
2026-11-11T13:30:02
785904
293
Cy
2026-11-11T16:00:00
http://www.senedd.tv/cy/16423?startPos=9002&l=cy
261111-7
6. Dadl Ddeddfwriaethol Aelodau o dan Reol Sefydlog 11.21(iv): Fframwaith cynllunio ar gyfer datblygiadau chwarela
C
16423
7
2026-11-11T13:30:02
785905
294
Cy
2026-11-11T16:00:12
http://www.senedd.tv/cy/16423?startPos=9014&l=cy
261111-7
6. Dadl Ddeddfwriaethol Aelodau o dan Reol Sefydlog 11.21(iv): Fframwaith cynllunio ar gyfer datblygiadau chwarela
C
12177
12177
Kerry Ferguson AS
https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12177
Dirprwy Lywydd
Ferguson, Kerry
<p>Diolch, Weinidog Cabinet. Galwaf ar Kiera Marshall i ymateb i'r ddadl.</p>
16423
7
2026-11-11T13:30:02
785940
295
Cy
261111-7
6. Dadl Ddeddfwriaethol Aelodau o dan Reol Sefydlog 11.21(iv): Fframwaith cynllunio ar gyfer datblygiadau chwarela
I
<p>Daeth y Llywydd (Huw Irranca-Davies) i’r Gadair.</p>
16423
7
2026-11-11T13:30:02
785907
296
En
2026-11-11T16:00:20
http://www.senedd.tv/cy/16423?startPos=9022&l=cy
261111-7
6. Dadl Ddeddfwriaethol Aelodau o dan Reol Sefydlog 11.21(iv): Fframwaith cynllunio ar gyfer datblygiadau chwarela
C
12166
12166
Kiera Marshall AS
https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12166
Marshall, Kiera
<p>Diolch. Hoffwn ddiolch i'r Gweinidog yn gyntaf am gefnogi'r adolygiad ac am roi'r cyfle hwn inni ddysgu o'r digwyddiadau trasig yng Ngwaelod-y-garth yr haf hwn ac fel y gallwn sicrhau na fydd unrhyw gymuned yng Nghymru yn dioddef dinistr o'r fath eto, ac rwy'n falch nad oes angen deddfwriaeth ar gyfer hyn, a gobeithio y bydd hynny’n ein galluogi i edrych ar y mater yn gynt.</p>
<p>Hoffwn ddiolch hefyd i'r holl Aelodau heddiw am eu cyfraniadau. Vikki, diolch am eich cefnogaeth ac am sôn am Lyn-coch, sy’n dangos nad mater ynysig mewn un etholaeth yn unig yw hwn. Janet hefyd, hoffwn adleisio'r hyn a ddywedoch chi am y cyfraniadau cadarnhaol y gall chwareli eu gwneud, a'r angen i sicrhau cydbwysedd cywir rhwng realiti byw ger chwarel a'r bygythiadau i ddiogelwch y cyhoedd a welsom yr haf hwn. Sara, diolch eto am egluro sut y gallai'r adolygiad hwn gefnogi eich etholwyr a grymuso ein cymunedau. Diolch hefyd i Lis am godi materion iechyd cyhoeddus, a'r ffaith nad yw baich y dystiolaeth yn disgyn yn deg ar y cymunedau ar hyn o bryd. A Huw hefyd—diolch am eich holl waith yn yr etholaeth, ac fel y dywedoch chi, am y gwaith a wnaethom yn drawsbleidiol yn ogystal.</p>
<p>Nid yw effaith y llifogydd hyn wedi dod i ben. Mae preswylwyr a gafodd eu symud o'u cartrefi yn dal i aros i ddychwelyd iddynt—pobl sy'n eistedd yn yr oriel heddiw. Pan ymwelais yr wythnos diwethaf, roedd y cartrefi hynny’n dal yn wag ac nid oedd gwaith wedi dechrau hyd yn oed. Hoffwn apelio nawr ar y cofnod at yr holl gwmnïau yswiriant sy'n gysylltiedig â hyn i wneud eu gwaith, i symud pethau yn eu blaenau a helpu pobl i ddychwelyd i'w cartrefi cyn gynted â phosibl. Mae'r hyn sydd wedi digwydd i gymuned Gwaelod-y-garth wedi bod yn ddinistriol, ac rwy’n gobeithio'n fawr y gallwn sicrhau drwy'r adolygiad hwn na chaniateir i hyn ddigwydd eto.</p>
<p>A hoffwn orffen gyda geiriau tri phreswylydd, i'n hatgoffa pam y mae angen gweithredu ar frys. Debi Bode: 'Os bydd y chwarel yn dechrau ffrwydro eto, bydd arswyd arnaf. Rwyf am i'r pentref fod yn ddiogel. Rwyf am i'n tai fod yn ddiogel.' Kevin Duncan: 'Nes y caf atebion clir gan y chwarel, ni fyddaf yn gallu cysgu'r nos, a bydd y straen a'r pryder a deimlaf yn gwaethygu fwyfwy.' A Keith Beynon: 'Cartref yw'r hyn a wnewch ohono, ac ar ôl 40 mlynedd, fe ddiflannodd hynny o fewn awr.' Y tu ôl i'r cynnig hwn mae pobl sydd wedi colli eu cartrefi, eu hymdeimlad o ddiogelwch a'u tawelwch meddwl. Maent yn haeddu atebion, maent yn haeddu teimlo'n ddiogel yn eu pentref eu hunain, a rhaid inni wneud popeth yn ein gallu i sicrhau na fydd hyn yn digwydd eto. Felly, rwy’n annog yr holl Aelodau i gefnogi'r cynnig hwn heddiw. Diolch yn fawr.</p>
16423
7
2026-11-11T13:30:02
785909
297
Cy
2026-11-11T16:02:35
http://www.senedd.tv/cy/16423?startPos=9157&l=cy
261111-7
6. Dadl Ddeddfwriaethol Aelodau o dan Reol Sefydlog 11.21(iv): Fframwaith cynllunio ar gyfer datblygiadau chwarela
C
5053
5053
Huw Irranca-Davies AC
https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5053
Llywydd
Irranca-Davies, Huw
<p>Diolch. Y cwestiwn yw: a ddylid derbyn y cynnig? A oes unrhyw Aelod yn gwrthwynebu? [<em>Gwrthwynebiad</em>.] Oes. Felly, gohiriad y bleidlais o dan yr eitem hon tan y cyfnod pleidleisio.</p>
16423
7
2026-11-11T13:30:02
785910
298
Cy
261111-7
6. Dadl Ddeddfwriaethol Aelodau o dan Reol Sefydlog 11.21(iv): Fframwaith cynllunio ar gyfer datblygiadau chwarela
I
<p>Gohiriwyd y pleidleisio tan y cyfnod pleidleisio.</p>
16423
7
2026-11-11T13:30:02
785912
299
Cy
261111-8
7. Dadl y Ceidwadwyr Cymreig: Ymchwiliad COVID-19 Cymru
I
<p>Detholwyd y gwelliannau canlynol: gwelliant 1 yn enw Lynne Neagle, a gwelliant 2 yn enw Heledd Fychan. Os derbynnir gwelliant 1, caiff gwelliant 2 ei ddad-dethol.</p>
16423
7
2026-11-11T13:30:02
785913
300
Cy
2026-11-11T16:02:50
http://www.senedd.tv/cy/16423?startPos=9172&l=cy
261111-8
7. Dadl y Ceidwadwyr Cymreig: Ymchwiliad COVID-19 Cymru
C
5053
5053
Huw Irranca-Davies AC
https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5053
Llywydd
Irranca-Davies, Huw
<p>Symudwn nawr at eitem 7, dadl y Ceidwadwyr Cymreig, ymchwiliad COVID-19 Cymru. Galwaf ar Darren Millar i wneud y cynnig.</p>
16423
7
2026-11-11T13:30:02
785914
301
Cy
261111-8
7. Dadl y Ceidwadwyr Cymreig: Ymchwiliad COVID-19 Cymru
I
<p>Cynnig NDM9345 Paul Davies</p>
<p>Cynnig bod y Senedd:</p>
<p>1. Yn credu bod pobl Cymru yn haeddu ymchwiliad llawn, annibynnol a thryloyw i'r penderfyniad a wnaed yn ystod pandemig Covid-19.</p>
<p>2. Yn nodi bod Ymchwiliad COVID-19 annibynnol yr Alban o dan arweiniad barnwyr wedi'i sefydlu'n ffurfiol ym mis Chwefror 2022.</p>
<p>3. Yn galw ar Lywodraeth Cymru i:</p>
<p>a) sefydlu ymchwiliad cyhoeddus statudol o dan arweiniad barnwyr, gyda phwerau i orfodi tystion, i'r modd yr ymdriniwyd â'r pandemig Covid-19 yng Nghymru; a</p>
<p>b) cyhoeddi'r holl ganfyddiadau ac argymhellion yn llawn.</p>
16423
7
2026-11-11T13:30:02
785915
302
Cy
261111-8
7. Dadl y Ceidwadwyr Cymreig: Ymchwiliad COVID-19 Cymru
I
<p>Cynigiwyd y cynnig.</p>
16423
7
2026-11-11T13:30:02
785916
303
En
2026-11-11T16:03:06
http://www.senedd.tv/cy/16423?startPos=9188&l=cy
261111-8
7. Dadl y Ceidwadwyr Cymreig: Ymchwiliad COVID-19 Cymru
C
171
171
Darren Millar AC
https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=171
Arweinydd y Ceidwadwyr Cymreig
Millar, Darren
<p>Diolch, Lywydd. Rwy'n gwneud y cynnig a gyflwynwyd yn enw fy nghyd-Aelod Paul Davies. Rwyf am ddechrau drwy fynegi fy siom fod y ddadl hon yn cael ei hateb gan Weinidog Cabinet Llywodraeth Cymru dros effeithiolrwydd llywodraeth yn hytrach na Gweinidog y Cabinet dros iechyd. Wedi'r cyfan, mae hon yn ddadl ynghylch y modd yr ymdriniwyd â'r argyfwng iechyd mwyaf o fewn cof. Ond wrth gwrs ni ddylem synnu, ddylem ni? Oherwydd, Lywydd, deuthum ar draws araith bwerus iawn yn ddiweddar. Rwy'n cofio gwrando arni yn yr union Siambr hon. Roedd yn araith a wnâi'r achos, yn bwerus iawn os caf ddweud, dros ymchwiliad COVID llawn ac annibynnol sy'n benodol i Gymru. Wrth siarad am ymchwiliad COVID-19 y DU, dywedodd y sawl a wnaeth yr araith,</p>
<p>'mae wedi bod yn amlwg ers peth amser nad yw cwmpas ymchwiliad y DU yn ddigonol i gynnwys pob elfen o'r ffordd y cafodd y pandemig ei drin yng Nghymru'.</p>
<p>A pharhaodd y siaradwr:</p>
<p>'Dim ond ymchwiliad llawn i Gymru sy'n gallu cyflawni hyn, ac mae rheidrwydd democrataidd a moesol'—</p>
<p>Gadewch i mi ailadrodd hynny—</p>
<p>'rheidrwydd democrataidd a moesol',</p>
<p>meddai'r siaradwr,</p>
<p>'ar Lywodraeth Cymru i wrando ar yr alwad yn y cynnig heddiw.'</p>
<p>Geiriau cryf, Lywydd, ac rwy'n cytuno â phob un ohonynt. Ac fe gefais fy nharo gan ran arall lle cyfeiriodd y siaradwr at safbwynt Llywodraeth Cymru ar y pryd. Mae'n 'gwbl ragrithiol', meddai'r siaradwr,</p>
<p>'mynnu ymwahanu o bolisi'r DU i ddilyn dull wedi'i deilwra ar gyfer Cymru ar y naill law'—</p>
<p>roedd hyn wrth gwrs mewn perthynas â chyfyngiadau COVID a phenderfyniadau eraill—</p>
<p>'gan osgoi craffu wedi'i deilwra ar ganlyniadau'r gweithredoedd hynny ar y llaw arall.'</p>
<p>Rhaid imi ddweud, Lywydd, ni allwn fod wedi ei roi'n well fy hun. Felly, pwy oedd y dadleuwr angerddol hwn dros ymchwiliad COVID llawn ar gyfer Cymru? Wel, neb llai na Mabon ap Gwynfor wrth gwrs, Gweinidog iechyd presennol Llywodraeth Cymru, yr union berson sydd, heddiw, yn ceisio osgoi craffu drwy beidio â chymryd rhan ei hun ac ateb ac ymateb i'r ddadl hon ar ran y Llywodraeth. Rwy'n siŵr, fodd bynnag—. Rwy'n hapus i dderbyn ymyriad os ydych chi am ymyrryd.</p>
16423
7
2026-11-11T13:30:02
785920
304
En
2026-11-11T16:05:00
http://www.senedd.tv/cy/16423?startPos=9302&l=cy
261111-8
7. Dadl y Ceidwadwyr Cymreig: Ymchwiliad COVID-19 Cymru
C
16423
7
2026-11-11T13:30:02
785928
305
En
2026-11-11T16:05:37
http://www.senedd.tv/cy/16423?startPos=9339&l=cy
261111-8
7. Dadl y Ceidwadwyr Cymreig: Ymchwiliad COVID-19 Cymru
C
269
269
Mabon ap Gwynfor AS
https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=269
ap Gwynfor, Mabon
<p>Ni chynigiais wneud.</p>
16423
7
2026-11-11T13:30:02
785929
306
En
2026-11-11T16:05:38
http://www.senedd.tv/cy/16423?startPos=9340&l=cy
261111-8
7. Dadl y Ceidwadwyr Cymreig: Ymchwiliad COVID-19 Cymru
C
171
171
Darren Millar AC
https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=171
Millar, Darren
<p>Na, ond fe'ch gwelais yn ysgwyd eich pen. Rwy'n siŵr, felly, na fydd ots gennych i mi ddyfynnu ychydig mwy o'ch areithiau, oherwydd mae'n bwysig ein bod ni'n cofnodi'r rhain. Un o'r pethau eraill a ddywedoch chi yn y gorffennol, Mabon, yw hyn:</p>
<p>'Fe wnaeth Llywodraeth yr Alban gydnabod y perygl yn gynnar...y byddai ymchwiliad y DU yn anwybyddu materion datganoledig, ac felly rhoddodd fuddiannau'r cyhoedd yn gadarn o flaen eu rhai eu hunain drwy sefydlu ymchwiliad COVID-19 yr Alban.'</p>
<p>Ac fe wnaethoch chi ddisgrifio hynny fel hyn. Fe ddywedoch chi:</p>
<p>'Dyma beth yw atebolrwydd priodol a llywodraethu cyfrifol.'</p>
<p>Rwy'n cytuno, oherwydd ni ddylai hon fod yn ddadl ynghylch gwleidyddiaeth. Mae'n ymwneud â phobl. Ac rwyf am gydnabod aelodau o'r grŵp COVID-19 Bereaved Families for Justice Cymru y mae llawer ohonynt yn eistedd yn ein horiel yma heddiw. Mae eraill yn gwylio'r trafodion o fannau eraill. Dyma'r teuluoedd a gollodd anwyliaid. Maent wedi ymgyrchu'n ddiflino am atebion, ac maent yn haeddu ein parch a'n cefnogaeth lwyraf. Ac mae'n rhaid i'r addewidion a wnaed iddynt, yr union addewidion a wnaethoch chi, Mabon ap Gwynfor, ac eraill ar fainc flaen y Llywodraeth, gael eu cyflawni gan y rhai sydd bellach mewn sefyllfa i'w cyflawni. Ddwy flynedd ac wyth mis yn ôl, siaradodd Mabon ap Gwynfor yn uniongyrchol amdanynt. Fe ddywedodd hyn:</p>
<p>'Ar y pwynt hwn, hoffwn dalu teyrnged i ymgyrchu diflino'r grŵp COVID-19 Bereaved Families for Justice Cymru.'</p>
<p>Aeth ymlaen:</p>
<p>'maent wedi bod yn glir na all'—</p>
<p>ymchwiliad y DU—</p>
<p>'roi'r atebion iddynt, na'r clo y maent wedi bod yn ei geisio ers sawl blwyddyn. Mae'n hen bryd cywiro'r anghyfiawnder hwn.'</p>
<p>Lywydd, dyna oedd geiriau Gweinidog iechyd y Cabinet erbyn hyn. Nid fy ngeiriau i oeddynt. Nid geiriau unrhyw un ar feinciau'r Ceidwadwyr oeddent. Dyma eiriau'r dyn sydd bellach yn gyfrifol am iechyd a gofal yng Nghymru. Ac eto heddiw, yn hytrach na'r ymchwiliad annibynnol llawn hwnnw y dadleuai drosto, ynghyd â'i gyd-Aelodau sydd bellach yn llenwi meinciau'r Llywodraeth, yn hytrach na'r ymchwiliad a fynnai ef a hwythau gan eraill, ymchwiliad yr oedd wedi ei addo i'r teuluoedd sy'n galaru, y cyfan y mae ei Lywodraeth wedi'i gynnig mewn gwirionedd yw adolygiad—adolygiad heb bwerau statudol i orfodi tystion i roi tystiolaeth, adolygiad sy'n canolbwyntio ar weld a yw Cymru wedi paratoi'n well ar gyfer y pandemig nesaf, yn hytrach nag ymchwilio'n llawn i'r penderfyniadau a wnaed yn ystod yr un diwethaf.</p>
<p>Felly, beth sydd wedi newid? Wel, nid yw dioddefaint y teuluoedd mewn profedigaeth wedi newid. Mae'n parhau. Nid yw eu cwestiynau wedi newid. Maent yn parhau. Nid yw'r angen am atebolrwydd wedi newid. Mae'n parhau. Yr unig beth sydd wedi newid yw bod Plaid Cymru bellach yn Llywodraeth. Ac ym mis Chwefror 2024, roedd Mabon ap Gwynfor yn eistedd ar feinciau'r wrthblaid yn mynnu ymchwiliad, ond ym mis Mai eleni, pan enillodd Plaid Cymru y pleidleisiau yr oeddent eu hangen i allu ffurfio Llywodraeth—. Fe gawsoch chi'r pleidleisiau hynny a dod i rym, a bellach daeth adolygiad i gymryd lle'r ymchwiliad llawn hwnnw. Nid wyf yn gwybod sut y gall unrhyw un ohonoch ar y meinciau hynny edrych i lygaid y teuluoedd mewn profedigaeth ac egluro eich rhesymau. Ni allwch, allwch chi? Sut y gallwch chi gysoni'r areithiau angerddol a gyflwynodd rhai ohonoch yn y Siambr hon fel gwrthblaid â'r hyn rydych chi'n ei wneud nawr fel Llywodraeth? Ni allwch. A pham y dylai teuluoedd dderbyn llai o atebolrwydd ddim ond am eich bod chi wedi newid eich ochr yn y Siambr hon, gan fynd o fod yn wrthblaid i fod yn Llywodraeth? Ni ddylent orfod derbyn hynny. A dyna pam ein bod ni'n credu bod angen ymchwiliad COVID-19 yng Nghymru o hyd.</p>
<p>A gadewch imi droi at welliant y Blaid Lafur. Rhaid imi ddweud, rwy'n cytuno'n llwyr â'r hyn y mae'n ei ddweud pan fo'n dweud y dylid cyfeirio Gweinidogion at y cynghorydd annibynnol ar safonau gweinidogol i benderfynu a ydynt yn torri'r cod gweinidogol, oherwydd, wrth gwrs, fe wyddom fod y pethau y maent yn eu gwneud nawr yn gwbl groes i'r ymrwymiadau a wnaethant cyn yr etholiad. Ond ni allaf bleidleisio dros eich gwelliant fel mater o gydwybod, oherwydd byddai pleidleisio drosto'n dileu holl bwrpas y ddadl hon, sef mynnu'r ymchwiliad a addawodd y blaid hon cyn iddi ddod i rym. Bydd pleidleisio dros welliant 'dileu popeth' yn rhyddhau Plaid Cymru a'r Llywodraeth o'r angen i sefydlu'r ymchwiliad a addawyd ganddynt.</p>
<p>A dyna pam rwy'n eich annog i ystyried eich safbwynt fel Aelodau'r Blaid Lafur heddiw. Cefnogwch ein cynnig. Rydym yn gwybod ac yn deall ac yn parchu bod gennych safbwynt gwahanol i fy mhlaid i ar yr angen am ymchwiliad, ond nid oes unrhyw un ohonom eisiau gweld y Llywodraeth yn osgoi ei chyfrifoldeb i wneud yr hyn a addawodd i bobl cyn yr etholiad. A dyna yw holl sail y ddadl hon.</p>
<p>Lywydd, os caf, rwyf am orffen lle dechreuais, gyda geiriau Gweinidog iechyd Llywodraeth Cymru, oherwydd gorffennodd ei araith ar yr union bwnc hwn yn y gorffennol drwy ddweud hyn:</p>
<p>'Ein cyfrifoldeb i bobl Cymru, ac yn enwedig y rhai a gollodd anwyliaid, yw ystyried gwaddol y pandemig yn agored ac yn onest drwy ymchwiliad annibynnol llawn yng Nghymru. Dyna pam fy mod yn annog yr Aelodau i gefnogi'r cynnig hwn.'</p>
<p>Wel, Lywydd, dyna oedd ei eiriau. Ef bellach yw'r Gweinidog iechyd; mae ganddo gyfle i gyflawni'r hyn a fynnai gan eraill pan oedd yn yr wrthblaid, a heddiw rwy'n galw arno ef a'r holl bobl ar feinciau'r Llywodraeth i gadw at eu gair, i gadw at eu haddewidion i deuluoedd mewn profedigaeth, a sefydlu'r ymchwiliad COVID Cymreig llawn ac annibynnol y dywedodd ef ei hun ei fod yn 'rheidrwydd democrataidd a moesol'. Diolch yn fawr iawn.</p>
16423
7
2026-11-11T13:30:02
785924
307
En
2026-11-11T16:10:00
http://www.senedd.tv/cy/16423?startPos=9602&l=cy
261111-8
7. Dadl y Ceidwadwyr Cymreig: Ymchwiliad COVID-19 Cymru
C
16423
7
2026-11-11T13:30:02
785932
308
Cy
2026-11-11T16:12:23
http://www.senedd.tv/cy/16423?startPos=9745&l=cy
261111-8
7. Dadl y Ceidwadwyr Cymreig: Ymchwiliad COVID-19 Cymru
C
5053
5053
Huw Irranca-Davies AC
https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5053
Llywydd
Irranca-Davies, Huw
<p>Rwyf wedi dethol y gwelliannau i'r cynnig. Os derbynnir gwelliant 1, caiff gwelliant 2 ei ddad-ddethol. Galwaf nawr ar Ken Skates i gynnig yn ffurfiol welliant 1, a gyflwynwyd yn enw Lynne Neagle.</p>
16423
7
2026-11-11T13:30:02
785933
309
Cy
261111-8
7. Dadl y Ceidwadwyr Cymreig: Ymchwiliad COVID-19 Cymru
I
<p>Gwelliant 1—Lynne Neagle</p>
<p>Dileu popeth a rhoi yn ei le:</p>
<p>Cynnig bod y Senedd:</p>
<p>1. Yn nodi bod Gweinidogion Llywodraeth Cymru, yn eu rôl flaenorol fel llefarwyr yr wrthblaid, wedi addo ymchwiliad Covid-19 llawn ar gyfer Cymru i deuluoedd mewn profedigaeth yn sgil Covid, a fyddai'n ei gwneud yn ofynnol i dystion fod yn bresennol, gan gynnwys sylwadau a wnaed yn y Senedd ar 16 Gorffennaf 2025 gan y Gweinidog Cabinet presennol dros Iechyd a Gofal yn galw am ymchwiliad cyhoeddus penodol i Gymru, wedi'i fodelu ar ymchwiliad yr Alban wedi'i arwain gan farnwyr.</p>
<p>2. Yn nodi bod y Gweinidogion hynny wedi cyhoeddi adolygiad, ar 3 Tachwedd 2026, heb y pŵer i orfodi tystion i fod yn bresennol, yn hytrach nag ymchwiliad cyhoeddus statudol.</p>
<p>3. Yn galw ar y Prif Weinidog i gyfeirio at y Cynghorydd Annibynnol ar Safonau Gweinidogol y cwestiwn a yw Gweinidogion wedi torri'r Cod Gweinidogol drwy gamgynrychioli ymrwymiadau a wnaed cyn yr etholiad i Covid-19 Bereaved Families for Justice Cymru.</p>
16423
7
2026-11-11T13:30:02
785934
310
Cy
261111-8
7. Dadl y Ceidwadwyr Cymreig: Ymchwiliad COVID-19 Cymru
I
<p>Cynigiwyd gwelliant 1.</p>
16423
7
2026-11-11T13:30:02
785935
311
En
2026-11-11T16:12:37
http://www.senedd.tv/cy/16423?startPos=9759&l=cy
261111-8
7. Dadl y Ceidwadwyr Cymreig: Ymchwiliad COVID-19 Cymru
C
267
267
Ken Skates AC
https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=267
Skates, Ken
<p>Diolch, Lywydd, ac rwy'n cynnig y gwelliant a gyflwynwyd yn enw fy nghyd-Aelod, Lynne Neagle. Mae teuluoedd mewn profedigaeth yn haeddu atebion. Mae yna lawer sydd wedi dioddef trawma ofnadwy, a gallaf eu sicrhau fy mod i'n gyfarwydd â'u poen. Maent yn haeddu eglurder ynghylch sut y caiff gwersi eu dysgu ar gyfer y dyfodol. Ac maent yn haeddu'r sicrwydd fod y rhai sy'n ymgysylltu â nhw'n gwneud hynny'n agored, yn onest ac mewn ewyllys da. Mae'n amlwg o ymateb y teuluoedd mewn profedigaeth sy'n ymgyrchu am gyfiawnder fod yna lawer ohonynt nad ydynt yn credu eu bod wedi cael hynny gan Blaid Cymru. A dyna pam y mae'r ddadl heddiw'n bwysig.</p>
<p>Lywydd, am flynyddoedd, dadleuodd gwleidyddion Plaid Cymru, sydd bellach yn Weinidogion, dros ymchwiliad statudol penodol i Gymru. Fe wnaethant alw dro ar ôl tro am un yn gyhoeddus. Fe wnaethant sicrhau teuluoedd mewn profedigaeth eu bod yn cefnogi ymchwiliad o'r fath yn llawn. Mae ein gwelliant ni'n adlewyrchu'r realiti hwnnw. Galwodd y Gweinidog Cabinet dros Iechyd a Gofal presennol ei hun, fel y clywsom, am ymchwiliad cyhoeddus penodol i Gymru, wedi'i fodelu ar ymchwiliad dan arweiniad barnwyr yn yr Alban, ym mis Gorffennaf y llynedd. Ac ar yr un diwrnod, trydarodd y Trefnydd, y Prif Chwip a'r Gweinidog Cabinet dros Ddiwylliant a Chwaraeon ei bod yn falch o lofnodi addewid yn cefnogi ymchwiliad statudol penodol i Gymru. Ond nawr, fel Llywodraeth, maent wedi cyhoeddi adolygiad, nid ymchwiliad statudol.</p>
<p>Mae'r teuluoedd mewn profedigaeth eu hunain yn dweud eu bod wedi cael sicrwydd dro ar ôl tro fod Plaid Cymru yn parhau i fod yn ymrwymedig i gyflawni'r hyn y gwnaethant ymgyrchu drosto. Rydym i gyd wedi gweld y negeseuon preifat a'r trydariadau gan uwch ffigyrau sydd bellach yn y Llywodraeth. Mae'r teuluoedd mewn profedigaeth sy'n ymgyrchu am gyfiawnder yn gresynu nad mater o semanteg yn unig mohono. Maent yn dweud eu bod wedi cael sicrwydd na fyddai unrhyw droi cefn ar ymrwymiadau blaenorol. Os oedd Plaid Cymru wedi newid eu meddyliau, dylent fod wedi dweud hynny. Os oedd gwleidyddion Plaid Cymru wedi dod i gasgliad gwahanol ar ôl dod yn Llywodraeth, dylent fod wedi egluro pam, yn gynharach, yn enwedig wrth deuluoedd mewn profedigaeth.</p>
<p>Nid dim ond canlyniad y polisi sydd wedi achosi'r fath ddicter, ond y gred ymhlith llawer o deuluoedd na chawsant y parch yr oeddent yn ei haeddu. Dyna pam y mae'r mater hwn yn mynd y tu hwnt i'r cwestiwn a ddylai fod ymchwiliad neu adolygiad. Mae'n ymwneud ag ymddiriedaeth, mae'n ymwneud â gonestrwydd mewn bywyd cyhoeddus ac mae'n ymwneud ag a gafodd pobl a ddioddefodd golled annirnadwy eu trin gyda'r agwedd agored, y parch a'r uniondeb yr oeddent yn eu haeddu. Pam y gadawyd teuluoedd gyda'r argraff y byddent yn dal i gael yr ymchwiliad yr oeddent wedi treulio blynyddoedd yn ymgyrchu drosto? A roddwyd esboniad cywir i deuluoedd mewn profedigaeth o'r hyn yr oedd Gweinidogion yn bwriadu ei gyflawni mewn gwirionedd?</p>
<p>Lywydd, rydym ni ar yr ochr hon i'r Siambr yn credu bod y cwestiynau hyn yn haeddu cael eu hymchwilio'n annibynnol. Dyna pam ein bod ni'n galw ar y Prif Weinidog i gyfeirio'r mater at y Cynghorydd Annibynnol ar Safonau Gweinidogol (Cymru), fel y gellir ffurfio barn annibynnol ynglŷn ag a gafodd ymrwymiadau a wnaed i deuluoedd mewn profedigaeth eu cynrychioli'n briodol.</p>
<p>Hoffwn ddweud hyn am ymchwiliad cyhoeddus blaenorol a glywodd adroddiadau erchyll o droseddau yn erbyn plant. Sgandal cam-drin plant yng ngogledd Cymru oedd yr ymchwiliad. Fel newyddiadurwr ar yr adeg y cynhaliwyd yr ymchwiliad hwnnw, rwy'n cofio mynd i weld fy ngolygydd, y diweddar Reg Herbert, a siarad gydag ef am yr angen i sicrhau na allwn roi'r gorau i geisio atebion a chyfiawnder, ac os oedd angen rhagor o waith ar ddiwedd yr ymchwiliad, dylid gwneud y gwaith pellach hwnnw. Beth pe bai pobl bwerus bryd hynny wedi addo ymchwiliad i ddioddefwyr cam-drin plant a dim ond cyflwyno adolygiad? Mae hwn yn gwestiwn rwy'n parhau i ofyn i mi fy hun. Byddai wedi bod yn gwbl anghyfiawn.</p>
<p>Mae angen inni aros i ymchwiliad llawn y DU gael ei gwblhau. Ac yn bwysig, mae angen inni aros am holl ymatebion y Llywodraeth i holl argymhellion y modiwlau. Oherwydd byddai hynny, yn ei dro, yn pennu cwmpas ymchwiliad. Dylai ymchwiliad edrych ar fwy na'r hyn a ddigwyddodd, pryd ac i bwy; dylai edrych hefyd ar sut y mae Llywodraethau yn y dyfodol yn cynllunio i ddysgu'r gwersi a'u gweithredu, ac yn hollbwysig, pam y gallai unrhyw argymhellion gael eu gwrthod.</p>
<p>Rydym ni yn Llafur Cymru eisiau gweld gwaith yn cael ei wneud yn drylwyr, yn llwyr ac yn y drefn gywir, a byddwn yn cefnogi ymchwiliad pellach; un sy'n cynrychioli'r hyn a amlinellais. Nid yn unig tystiolaeth a gesglir mewn perthynas â bylchau, ond hefyd yr angen i wneud yn siŵr bod ymatebion y Llywodraeth yn cael eu hadlewyrchu. O ran y Ceidwadwyr, rwy'n eich annog i bleidleisio dros ein gwelliant ni heddiw. Fel y dywedais, yn yr amgylchiadau cywir, byddwn yn cefnogi ymchwiliad COVID pellach, ond mae'n rhaid iddo fod yn seiliedig ar ganlyniad ymchwiliad COVID y DU. Rhaid i leisiau teuluoedd gael eu clywed, rhaid parchu eu profiadau a rhoi ystyriaeth ddifrifol i'w pryderon. Diolch.</p>
16423
7
2026-11-11T13:30:02
785926
312
En
2026-11-11T16:15:00
http://www.senedd.tv/cy/16423?startPos=9902&l=cy
261111-8
7. Dadl y Ceidwadwyr Cymreig: Ymchwiliad COVID-19 Cymru
C
16423
7
2026-11-11T13:30:02
785939
313
En
2026-11-11T16:18:24
http://www.senedd.tv/cy/16423?startPos=10106&l=cy
261111-8
7. Dadl y Ceidwadwyr Cymreig: Ymchwiliad COVID-19 Cymru
C
5196
5196
Sarah Rees
https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5196
Rees, Sarah
<p>Rwyf am rybuddio bod fy nghyfraniad yn cyfeirio at golli babi.</p>
<p>Dewisais siarad yn y ddadl hon am fy mod innau hefyd yn rhywun a brofodd brofedigaeth yn ystod COVID, felly rwyf am fanteisio ar y cyfle i ddweud ychydig eiriau am fy nhad-cu. Roedd yn gocni go iawn, o deulu o fewnfudwyr a symudodd i Lundain ac a oedd yn gysylltiedig â'r 'pearlies'—mudiad o bobl ddosbarth gweithiol sy'n gysylltiedig â balchder cymunedol, haelioni a rhoddion elusennol. Dysgodd i mi nid yn unig gariad at ffilmiau Doris Day, ond hefyd, hyd yn oed os nad oes gennym lawer mewn bywyd, ein bod ni'n ei rannu gyda'r rhai mewn angen. Ac fel fy nhad-cu, mae pob person a fu farw yn ystod COVID yn fwy nag ystadegau, maent yn anwyliaid. Roedd eisiau angladd cocni llawn, ond nid oedd hynny'n bosibl. Yn ei angladd roeddwn i, fy rhieni a fy mrodyr, neb arall. Neb o'r modrybedd a'r ewythrod a oedd yn ei adnabod orau, neb o deulu ei eglwys, na fy nheulu fy hun. Gadewais fy ngŵr a fy mhlant gartref, heb allu ffarwelio ag ef am ein bod ni'n dilyn y rheolau. Bu farw ym mis Mai 2020. Ar yr union adeg honno, roedd y Prif Weinidog Ceidwadol Boris Johnson yn sglaffio caws a gwin yn ei ardd, gan ymddwyn fel pe bai uwchlaw'r gweddill ohonom.</p>
<p>Mae'r rhai sydd wedi cael profedigaeth eisiau atebion, ond yn fwy na hynny, mae angen atebolrwydd arnom. Roedd fy nhad-cu'n dioddef o ddementia ac roedd yn cael gofal mewn cartref nyrsio. Pan na allwn afael yn ei law, gwnaeth ei weithwyr gofal hynny. Mae'n edifar gennyf am y diwrnod pan geisiais ei ddysgu i ddefnyddio ffôn symudol. Ni lwyddais, ond fe lwyddodd ei ofalwyr. Fe wnaethant ei helpu i wneud FaceTime gyda ni, fel ein bod, o dan y cyfyngiadau, wedi cael gweld ei wyneb a chlywed ei lais cyn iddo farw. Roedd y gweithwyr hanfodol hynny'n gofalu am ein pobl fwyaf agored i niwed, aelodau gwerthfawr o'n teuluoedd. Gan fod gofal cymdeithasol yn gyfrifoldeb datganoledig, rhaid i ni yng Nghymru gael gwir ddealltwriaeth o effaith COVID ar y gweithwyr hynny hefyd.</p>
<p>Wrth feddwl am y ddadl hon, cefais fy atgoffa o'r nosweithiau Iau pan fyddai pobl yn sefyll ar garreg y drws i daro eu sosbenni a gwneud sŵn i ddiolch i weithwyr hanfodol. I mi, roedd y sŵn hwnnw'n cyd-daro â dechrau fy shifft wirfoddol ar linell ffôn a roddai gyngor cyfreithiol i fenywod beichiog nad oedd eu cyflogwyr yn eu cefnogi i gadw'n ddiogel yn y gwaith. Siaradais â llawer gormod o fenywod a oedd yn gweithio mewn gofal, menywod a oedd wedi dal COVID wrth gyflawni eu swyddi, pan ddylent fod wedi cael eu diogelu mewn cyfraith. Ni ddylai unrhyw weithiwr, unrhyw ddarpar rieni fod wedi wynebu hynny.</p>
<p>Un person penodol yr hoffwn dalu teyrnged iddi yw Mary Agyeiwaa Agyapong, nyrs feichiog, yn wreiddiol o Ghana, a deimlai dan bwysau i weithio, er ei bod yn poeni am ei hiechyd. Bu farw Mary yn fuan ar ôl geni ei babi. Roedd hi wedi profi'n bositif am COVID-19 pan oedd 35 wythnos yn feichiog. Nid fyddem wedi goroesi COVID heb ein gweithwyr GIG a gofal cymdeithasol a wnaeth y DU yn gartref iddynt, yn union fel Mary. A hyd yn oed nawr, mae hon yn system a fyddai'n chwalu heb weithwyr mudol.</p>
<p>Grŵp arall yr arferwn weithio gyda nhw yn ystod y cyfyngiadau symud oedd yr ymgyrchwyr But Not Maternity, a byddaf bob amser yn cofio un fenyw a gysylltodd â mi yn ystod yr ymgyrch honno. Roedd hi'n gynnar yn y bore ac roedd fy merch wedi gofyn am gael codi i wylio'r haul yn codi, felly ni allwn ddweud 'na'. Ond roeddwn wedi codi'r neges am 5 a.m. ac roedd y fenyw hon wedi dweud wrthyf sut roedd hi wedi profi marwolaeth newyddenedigol. Roedd hi'n effro, ni allai gysgu am ei bod hi'n gorwedd ar ei phen ei hun yn yr ysbyty yn aros am lawdriniaeth. Ni allai ei gŵr fod gyda hi am fod y rheolau wedi eu rhwystro rhag bod gyda'i gilydd. Roedd yntau'n torri ei galon gartref er mai'r cyfan a ddymunent oedd bod gyda'i gilydd. Ar y pryd, roedd y rheolau'n newid. Gallai grwpiau bach ymgynnull mewn tafarndai, er mwyn iddynt allu rhannu peint a chadw ein heconomi i fynd. Ond roedd gwir waith ein heconomi, pan oedd bywyd yn cael ei ddwyn i'r byd i yrru ein dyfodol yn ei flaen, roedd hwnnw'n cael ei brofi mewn unigrwydd.</p>
<p>Ac nid dim ond ar adeg geni. Roeddwn i'n gweithio gyda thadau a rhieni nad oeddent yn geni a oedd ar eu pen eu hunain hefyd. Ni chaent weld genedigaeth eu plant eu hunain. Cysylltodd cymaint ohonynt gan ddweud eu bod wedi colli'r eiliadau pwysig hynny. Ac nid yw'r straen iechyd meddwl a roddwyd ar y teuluoedd hynny wedi diflannu. Rwyf am ddiolch i'r Prif Weinidog erbyn hyn a oedd yn Weinidog iechyd yr wrthblaid ar y pryd, a wnaeth fy nghefnogi yn y gwaith hwnnw gyda thadau, i siarad am eu hiechyd meddwl. Oherwydd bryd hynny, fel nawr, roedd Rhun yn gwrando ac yn gweithredu.</p>
<p>Mae'n teimlo heddiw fel pe bai'r Siambr wedi troi'n dŷ gwydr. Nid ymddangosodd Ken Skates yn ymchwiliad y DU, er iddo gael ei alw i roi tystiolaeth. Ni roddodd Gweinidogion Llafur eraill Cymru hygrededd i'r ymchwiliad hwnnw yn y DU. A dyna beth fydd ein hadolygiad yn ei wneud. Rydym eisiau clywed gan y bobl hyn. Ymddiswyddodd Paul Davies fel arweinydd grŵp y Ceidwadwyr Cymreig ar ôl yfed mewn amgylchedd grŵp yn y Senedd hon. Er na thorrodd unrhyw reolau, rwy'n siŵr—</p>
16423
7
2026-11-11T13:30:02
785938
314
En
2026-11-11T16:20:00
http://www.senedd.tv/cy/16423?startPos=10202&l=cy
261111-8
7. Dadl y Ceidwadwyr Cymreig: Ymchwiliad COVID-19 Cymru
C
16423
7
2026-11-11T13:30:02
785963
315
Cy
2026-11-11T16:25:00
http://www.senedd.tv/cy/16423?startPos=10502&l=cy
261111-8
7. Dadl y Ceidwadwyr Cymreig: Ymchwiliad COVID-19 Cymru
C
16423
7
2026-11-11T13:30:02
785949
316
En
2026-11-11T16:23:59
http://www.senedd.tv/cy/16423?startPos=10441&l=cy
261111-8
7. Dadl y Ceidwadwyr Cymreig: Ymchwiliad COVID-19 Cymru
C
5053
5053
Huw Irranca-Davies AC
https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5053
Llywydd
Irranca-Davies, Huw
<p>A gaf i ofyn i'r Aelod i gadw at dermau'r ddadl os gwelwch yn dda?</p>
16423
7
2026-11-11T13:30:02
785950
317
En
2026-11-11T16:24:04
http://www.senedd.tv/cy/16423?startPos=10446&l=cy
261111-8
7. Dadl y Ceidwadwyr Cymreig: Ymchwiliad COVID-19 Cymru
C
5196
5196
Sarah Rees
https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5196
Rees, Sarah
<p>Diolch.</p>
16423
7
2026-11-11T13:30:02
785986
318
En
2026-11-11T16:24:04
http://www.senedd.tv/cy/16423?startPos=10446&l=cy
261111-8
7. Dadl y Ceidwadwyr Cymreig: Ymchwiliad COVID-19 Cymru
C
171
171
Darren Millar AC
https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=171
Millar, Darren
<p>A gaf i egluro'r dyfarniad ar hynny—[<em>Anghlywadwy</em>.]</p>
16423
7
2026-11-11T13:30:02
785951
319
En
2026-11-11T16:24:07
http://www.senedd.tv/cy/16423?startPos=10449&l=cy
261111-8
7. Dadl y Ceidwadwyr Cymreig: Ymchwiliad COVID-19 Cymru
C
5053
5053
Huw Irranca-Davies AC
https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5053
Irranca-Davies, Huw
<p>Iawn.</p>
16423
7
2026-11-11T13:30:02
785953
320
En
2026-11-11T16:24:09
http://www.senedd.tv/cy/16423?startPos=10451&l=cy
261111-8
7. Dadl y Ceidwadwyr Cymreig: Ymchwiliad COVID-19 Cymru
C
5196
5196
Sarah Rees
https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5196
Rees, Sarah
<p>Ond yr hyn yr hoffwn ei ddweud yw fy mod yn siŵr ei fod wedi torri ei ymrwymiad i gynnal egwyddorion bywyd cyhoeddus Nolan: gonestrwydd, uniondeb ac arweinyddiaeth. Mae gennyf dri phwynt arall i atgoffa'r Ceidwadwyr yn eu cylch: Castell Barnard—[<em>Torri ar draws</em>.]</p>
16423
7
2026-11-11T13:30:02
785956
321
En
2026-11-11T16:24:21
http://www.senedd.tv/cy/16423?startPos=10463&l=cy
261111-8
7. Dadl y Ceidwadwyr Cymreig: Ymchwiliad COVID-19 Cymru
C
212
212
Janet Finch-Saunders AC
https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=212
Finch-Saunders, Janet
<p>Na, nid ydym eisiau—. Nid yw'r grŵp eisiau pêl-droed gwleidyddol o'r math hwn.</p>
16423
7
2026-11-11T13:30:02
785958
322
En
2026-11-11T16:24:24
http://www.senedd.tv/cy/16423?startPos=10466&l=cy
261111-8
7. Dadl y Ceidwadwyr Cymreig: Ymchwiliad COVID-19 Cymru
C
5053
5053
Huw Irranca-Davies AC
https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5053
Llywydd
Irranca-Davies, Huw
<p>Gydag ymddiheuriadau i'r Aelod, rydym ymhell dros yr amser ac mae gennym lawer o siaradwyr sydd eisiau cyfrannu at y ddadl.</p>
16423
7
2026-11-11T13:30:02
785960
323
En
2026-11-11T16:24:29
http://www.senedd.tv/cy/16423?startPos=10471&l=cy
261111-8
7. Dadl y Ceidwadwyr Cymreig: Ymchwiliad COVID-19 Cymru
C
5196
5196
Sarah Rees
https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5196
Rees, Sarah
<p>O'r gorau. Diolch. Felly, fe wnaf eich atgoffa o'r pwynt a wneuthum yn gynharach ynghylch y pleidiau hynny, oherwydd fe wnaeth eich plaid gam â Chymru, ac mae'n rhaid inni eich dwyn i gyfrif.</p>
<p>Ar hyn o bryd mae Reform yn boicotio'r Senedd gan honni eu bod yn sefyll dros eu hetholwyr. Maent wedi demoneiddio ein gweithlu iechyd a gofal cymdeithasol, ac rwyf am atgoffa pawb fod hwnnw'n grŵp o bobl na allem wedi gallu mynd drwy COVID hebddo. [<em>Torri ar draws.</em>]</p>
16423
7
2026-11-11T13:30:02
785941
324
Cy
2026-11-11T16:25:01
http://www.senedd.tv/cy/16423?startPos=10503&l=cy
261111-8
7. Dadl y Ceidwadwyr Cymreig: Ymchwiliad COVID-19 Cymru
C
5053
5053
Huw Irranca-Davies AC
https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5053
Llywydd
Irranca-Davies, Huw
<p>Galwaf nawr ar y Gweinidog Cabinet dros Effeithiolrwydd Llywodraeth a'r Cyfansoddiad i gynnig yn ffurfiol welliant 2 a gyflwynwyd yn enw Heledd Fychan. </p>
16423
7
2026-11-11T13:30:02
785942
325
Cy
261111-8
7. Dadl y Ceidwadwyr Cymreig: Ymchwiliad COVID-19 Cymru
I
<p>Gwelliant 2—Heledd Fychan</p>
<p>Dileu popeth a rhoi yn ei le:</p>
<p>Cynnig bod y Senedd:</p>
<p>Yn nodi penderfyniad Llywodraeth Cymru i sefydlu Adolygiad Annibynnol o Covid-19 yng Nghymru, a fydd yn sicrhau bod y gwersi o Covid yn cael eu dysgu a bod Cymru yn fwy parod ar gyfer y pandemig nesaf.</p>
16423
7
2026-11-11T13:30:02
785943
326
Cy
261111-8
7. Dadl y Ceidwadwyr Cymreig: Ymchwiliad COVID-19 Cymru
I
<p>Cynigiwyd gwelliant 2.</p>
16423
7
2026-11-11T13:30:02
785944
327
Cy
2026-11-11T16:25:12
http://www.senedd.tv/cy/16423?startPos=10514&l=cy
261111-8
7. Dadl y Ceidwadwyr Cymreig: Ymchwiliad COVID-19 Cymru
C
12140
12140
Dafydd Trystan Davies AS
https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12140
Y Gweinidog Cabinet dros Effeithiolrwydd Llywodraeth a’r Cyfansoddiad
Trystan Davies, Dafydd
<p>Yn ffurfiol, Lywydd. </p>
16423
7
2026-11-11T13:30:02
785945
328
En
2026-11-11T16:25:18
http://www.senedd.tv/cy/16423?startPos=10520&l=cy
261111-8
7. Dadl y Ceidwadwyr Cymreig: Ymchwiliad COVID-19 Cymru
C
145
145
Paul Davies AC
https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=145
Davies, Paul
<p>Cyn imi wneud fy nghyfraniad, rwyf innau hefyd eisiau talu teyrnged i COVID-19 Bereaved Families for Justice Cymru am eu dewrder yn rhannu eu profiadau ac am bopeth a wnaethant i frwydro am atebion.</p>
<p>Heb amheuaeth, pandemig COVID-19 oedd argyfwng iechyd cyhoeddus mwyaf ein hoes. Newidiodd y ffordd roeddem yn byw yn sylfaenol, ac ni ellir gwadu bod Llywodraethau ledled y byd o dan bwysau enfawr i wneud penderfyniadau yn gyflym. Ac nid wyf yn credu bod unrhyw un yn y Siambr hon sy'n gwadu maint yr her a wynebai Weinidogion Llywodraeth yn ystod y cyfnod hwnnw, ond mae'n rhaid dysgu gwersi, ac mae pobl Cymru yn haeddu rhywfaint o atebolrwydd gan y Gweinidogion a wnaeth benderfyniadau yn ystod y cyfnod hwnnw.</p>
<p>Mae angen ei hymchwiliad COVID ei hun ar Gymru gyfan i archwilio'r penderfyniadau a wnaed gan Lywodraeth Cymru, a'r effaith a gafodd y penderfyniadau hynny ar ein cymunedau. Mae teuluoedd ledled Cymru a gollodd anwyliaid yn haeddu atebion. Mae gweithwyr rheng flaen a wnaeth aberth enfawr yn haeddu atebion. Ac mae pobl Cymru yn haeddu'r sicrwydd fod gwersi wedi'u dysgu.</p>
<p>Fel y dywedwyd eisoes, mae'r Ceidwadwyr Cymreig yn credu bod yn rhaid i hwn fod yn ymchwiliad statudol, dan arweiniad barnwyr annibynnol, gyda phwerau llawn i orfodi tystion i roi tystiolaeth a datgelu dogfennau. Yn fy marn i, gallai'r syniad y gellid glastwreiddio'r ymchwiliad hwn i fod yn adolygiad beryglu'r annibyniaeth, y tryloywder a'r awdurdod sy'n angenrheidiol i ennyn hyder y cyhoedd yn yr ymchwiliad. A dweud y gwir, nid wyf yn credu y byddai gan adolygiad Llywodraeth allu i ymchwilio'n briodol i bopeth sydd angen ei archwilio.</p>
<p>Fel y gŵyr yr Aelodau, mae cwestiynau difrifol yn codi ynghylch argaeledd ac effeithiolrwydd profion yn ystod gwahanol gyfnodau o'r pandemig. Roedd llawer o bryderon hefyd ynglŷn â chyflwyno brechlynnau, o ran cynllunio, cyfathrebu a chyflwyno, ac mae angen asesu pob un ohonynt yn wrthrychol. Rhaid i'r ymchwiliad archwilio mater trasig heintiau COVID a ddaliwyd yn yr ysbyty, a phenderfynu a ellid bod wedi gwneud mwy i ddiogelu cleifion agored i niwed. Ar yr un pryd, rhaid i'r ymchwiliad ystyried y modd y cafodd cleifion eu rhyddhau o ysbytai i gartrefi gofal yn ystod y pandemig, rhywbeth sy'n parhau i fod yn destun pryder dwfn i lawer o deuluoedd a gollodd berthnasau ac sy'n credu bod camgymeriadau difrifol wedi'u gwneud.</p>
<p>Ac ni ddylai'r ymchwiliad ddod i ben gyda hynny. Ni ellir anwybyddu'r effaith ar ein system addysg. Profodd miloedd o fyfyrwyr ledled Cymru gyfnodau hir o darfu ar eu haddysg, gyda llawer o'r dysgwyr hynny'n dal i deimlo'r effeithiau flynyddoedd yn ddiweddarach. Yn fy marn i, dylai'r ymchwiliad archwilio'r penderfyniadau a wnaed ynghylch cau ysgolion, dysgu o bell, arholiadau a'r cymorth a ddarparwyd i blant a phobl ifanc yn ystod y cyfnod hwnnw. Rhaid inni ddeall beth a weithiodd, beth na weithiodd a sut y gall Cymru baratoi ein system addysg yn well pe baem yn wynebu pandemig o'r fath yn y dyfodol.</p>
<p>Gwyddom fod penderfyniadau a wnaed gan Weinidogion Llywodraeth Cymru yn aml yn wahanol i rannau eraill o'r DU, a dyna pam y mae ymchwiliad penodol i Gymru yn gwbl angenrheidiol. Wrth gwrs, mae gan ymchwiliad COVID y DU rôl bwysig i ystyried rhai o'r materion hyn, ond ni all ddarparu archwiliad digon manwl o benderfyniadau a wnaed yng Nghymru fel y mae ein pobl ein hunain yn ei haeddu.</p>
<p>A gadewch inni fod yn hollol glir: treuliodd Plaid Cymru flynyddoedd yn ymgyrchu dros ymchwiliad COVID penodol i Gymru, gan ddadlau bod profiad unigryw Cymru yn haeddu cael ei graffu'n bwrpasol, ac eto, maent i'w gweld yn barod nawr i rwystro'r union broses y dadleuent drosti ar un adeg. Clywn Blaid Cymru'n dadlau mor fynych am fwy o bwerau ac atebolrwydd yma yng Nghymru, ac eto i gyd, yma maent yn amddifadu pobl Cymru o ymchwiliad cyhoeddus statudol dan arweiniad barnwyr i'r modd yr ymatebodd Llywodraeth Cymru i'r pandemig COVID.</p>
<p>Lywydd, yn ei hanfod mae'r ddadl hon yn ymwneud â phobl Cymru a'r teuluoedd y newidiwyd eu bywydau am byth gan y pandemig. Maent yn haeddu atebion ynghylch y penderfyniadau a wnaed, tryloywder gan y rhai mewn swyddi cyfrifol, a sicrwydd y bydd gwersi'n cael eu dysgu i ddiogelu cenedlaethau'r dyfodol yn well. Fel y dywedodd y Gweinidog iechyd presennol ei hun,</p>
<p>'Heb dystiolaeth ffeithiol gywir, yna mae'n amhosib dysgu'r gwersi cywir, ac yn bwysicach fyth, mae peryg dysgu'r gwersi anghywir, gan roi bywydau cenedlaethau'r dyfodol yn y fantol. Mae'n rhaid felly cael at y gwir. Dyna pam fy mod i mor gadarn dros fynnu bod tystion yn tyngu llw, er mwyn sicrhau ein bod ni'n cadw at ein cytundeb moesol gyda phobl Cymru ac yn dod at y gwir er mwyn gwarchod lles y rhai a ddaw ar ein hôl ni.'</p>
<p>Dyna a ddywedodd, ac roedd yn hollol gywir i'w ddweud. Ac mae'n hollol gywir y dylid cael ymchwiliad statudol dan arweiniad barnwyr, ac felly rwy'n annog yr Aelodau i gefnogi'r cynnig hwn.</p>
16423
7
2026-11-11T13:30:02
785954
329
En
2026-11-11T16:30:00
http://www.senedd.tv/cy/16423?startPos=10802&l=cy
261111-8
7. Dadl y Ceidwadwyr Cymreig: Ymchwiliad COVID-19 Cymru
C
16423
7
2026-11-11T13:30:02
785962
330
En
2026-11-11T16:30:35
http://www.senedd.tv/cy/16423?startPos=10837&l=cy
261111-8
7. Dadl y Ceidwadwyr Cymreig: Ymchwiliad COVID-19 Cymru
C
174
174
Lynne Neagle AC
https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=174
Neagle, Lynne
<p>Nid oeddwn wedi bwriadu siarad, ond gan fy mod ar fy nhraed nawr, rwyf am ddweud ychydig eiriau. Roeddwn yn Aelod ar y meinciau cefn yn ystod y pandemig ac roeddwn yn gadeirydd y pwyllgor plant, ac mae'n rhaid imi ddweud bod y profiad o gefnogi fy etholwyr wedi bod yn eithaf llethol. Roedd pobl mor ofnus drwy'r amser. Roedd pobl na allent gael mynediad at fwyd, ac roedd y bobl hynny ar y rhestr warchod yn bryder arbennig. Fel rhywun a oedd ar y meinciau cefn bryd hynny, roeddwn yn teimlo bod hwn yn brofiad gwirioneddol lethol a brawychus.</p>
<p>Roeddwn eisiau dweud pa mor anhygoel o anodd oedd hyn i'r bobl a oedd yn Weinidogion ar y pryd. Efallai nad yw hynny'n rhywbeth y mae pawb eisiau ei glywed. Rwy'n ddiolchgar i Darren am gydnabod hyn. Yr hyn a welais—yn fy holl amser fel Aelod ar y meinciau cefn—yng Ngweinidogion y Llywodraeth oedd pobl a oedd oll yn gwneud eu gorau glas i ofalu am bobl.</p>
<p>Rwy'n gresynu'n fawr at sylwadau Sarah Rees heddiw. Rwy'n credu ei bod yn amhriodol enwi Aelod arall heb roi rhybudd iddynt. Nid oes unrhyw un yn gwybod dan ba amgylchiadau y cafodd pobl eu galw neu na chawsant eu galw i roi tystiolaeth i'r ymchwiliad COVID hwnnw.</p>
<p>Gwn fod hwn yn fater hynod anghyfforddus i bawb ym Mhlaid Cymru. Gallaf ei weld ar eich wynebau i gyd. Ond nid y ffordd i ddelio â hynny yw ymosod ar bobl eraill yn fy marn i, heb wybod y ffeithiau. Mae hynny'n drueni mawr, ac rwy'n credu y dylech fyfyrio ar hynny, Sarah. Roeddwn i'n meddwl eich bod chi'n well na hynny.</p>
<p>Gan droi at yr hyn rydym yn ei drafod heddiw, mae Ken eisoes wedi nodi ein safbwynt presennol ar yr ymchwiliad COVID. Hoffwn dalu teyrnged i'r teuluoedd sydd wedi ymgyrchu mor llafar ar hyn ers blynyddoedd lawer, a chydnabod bod eu brwydr yn un sy'n deillio o alar ofnadwy. Rwy'n credu bod yn rhaid i bob un ohonom gofio hynny, pa mor anodd yw hynny iddynt.</p>
<p>Rydym yn ymatal ar gynnig y Ceidwadwyr heddiw am ein bod yn teimlo bod angen inni fod yn gyson â'n safbwynt. Roeddem yn teimlo y byddai gwneud unrhyw beth arall yn edrych yn oportiwnistaidd, a theimlwn mai dyna'r peth iawn i'w wneud.</p>
<p>Ond fe wnaethom gyflwyno ein gwelliant am fod yn rhaid imi ddweud fy mod i wedi fy mrawychu gan ymddygiad rhai o Aelodau Plaid Cymru ar hyn. Pe baech chi wedi dod yn Llywodraeth ac wedi sylweddoli eich bod wedi gwneud camgymeriad ynglŷn â hyn—. Mae pethau'n wahanol pan ydych chi'n Llywodraeth. Mae llywodraethu'n wirioneddol anodd. Dywedaf hynny wrth bob un ohonoch. Pe baech chi wedi dod i mewn a meddwl, 'Wel, roedd yr hyn y gwnaethom ei addo yn gamgymeriad', ac wedi dod i'r Siambr a dweud, 'Fe wnaethom gamgymeriad, mae'n ddrwg gennym ein bod wedi gwneud camgymeriad, ac rydym yn ymddiheuro i'r teuluoedd a gredai ein bod yn mynd i gael ymchwiliad COVID', byddai'n sefyllfa wahanol i'r un rydym ynddi heddiw.</p>
<p>Ni chawsom unrhyw bleser yn cyflwyno'r gwelliant, ond teimlwn fod yn rhaid dwyn Plaid Cymru i gyfrif am y ffordd y maent wedi gwneud i deuluoedd mewn profedigaeth yn sgil COVID deimlo. Rwy'n credu eu bod wedi camgyfleu eu trafodaethau gyda'r teuluoedd COVID, a chredaf fod hwnnw'n fater y dylid edrych arno o dan y cod gweinidogol. Nid yw'n rhy hwyr i ymddiheuro ac i gydnabod y niwed y mae'r mater hwn wedi'i wneud, a hoffwn ofyn ichi fyfyrio ar hynny.</p>
16423
7
2026-11-11T13:30:02
785968
331
En
2026-11-11T16:34:49
http://www.senedd.tv/cy/16423?startPos=11091&l=cy
261111-8
7. Dadl y Ceidwadwyr Cymreig: Ymchwiliad COVID-19 Cymru
C
143
143
Andrew R.T. Davies AC
https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=143
Davies, Andrew R.T.
<p>Roeddem yn arfer eistedd draw lle mae Reform yn eistedd, ac roedd Plaid Cymru'n arfer eistedd lle rydym ni'n eistedd ar hyn o bryd. Y nifer o weithiau yr eisteddais ac edrych draw dros y Siambr ar siaradwyr Plaid Cymru yn cefnogi, lefarydd ar ôl llefarydd, ymchwiliad annibynnol—. Ond y gwir creulon amdani yw—. Y bobl rwy'n teimlo drostynt yn hyn oll yw'r teuluoedd a gollodd anwyliaid. Oherwydd, fel y gwelsom yn y negeseuon sydd wedi'u cyhoeddi, rhoddodd uwch Aelodau'r Llywodraeth hon, cyn-lefarwyr pan oeddent yn wrthblaid, ymrwymiadau iddynt, addewidion iddynt y byddent, pan oeddent yn Llywodraeth, yn sicrhau ymchwiliad annibynnol a fyddai'n gorfodi tystion i roi tystiolaeth iddo. Os wyf yn anghywir, gadewch i rywun ar y fainc flaen godi ar eu traed a'm cywiro. A roesoch chi'r addewidion hynny, neu a wyf i'n dweud celwydd wrth y Siambr hon? Nid oes yr un ohonoch am godi ar eich traed i'm cywiro am eich bod chi'n gwybod fy mod i'n gywir. A dyna sydd dan sylw yma.</p>
<p>Gwrandewais ar fy nghyd-Aelod Sarah Rees yn siarad am Lywodraethau eraill mewn mannau eraill a'r hyn a wnaethant hwy. Rydym yn cyfaddef bod hynny'n anghywir, ac maent wedi cael eu dwyn i gyfrif yn ymchwiliad y DU. Nid oes a wnelo hyn â'r pethau a wnaeth Llywodraethau eraill. Mae a wnelo hyn â'r addewidion a roddodd y Llywodraeth hon i deuluoedd mewn profedigaeth. Mae'n drasiedi nad ydynt wedi cadw at yr addewidion hynny.</p>
<p>Os edrychwch ar y cynnig yma heddiw, ac mae'n gynnig eithaf syml mewn gwirionedd. Mae'n cynnig bod y Senedd:</p>
<p>'Yn credu bod pobl Cymru yn haeddu ymchwiliad llawn, annibynnol a thryloyw i'r penderfyniadau a wnaed yn ystod pandemig COVID-19.'</p>
<p>Wel, rhaid ein bod yn cytuno â hynny. Nid oes unrhyw beth i anghytuno ag ef yno. Ac yna, mae'n mynd yn ei flaen i gynnig bod y Senedd:</p>
<p>'Yn galw ar Lywodraeth Cymru i sefydlu ymchwiliad cyhoeddus statudol o dan arweiniad barnwyr.'</p>
<p>Dyma y gwnaethoch chi gytuno iddo. Yn yr ymgyrch etholiadol, fe wnaethoch chi gytuno i hynny. Felly, rhaid y byddech chi eisiau gweld hynny'n dwyn ffrwyth. Ac yna, mae'n dweud:</p>
<p>'cyhoeddi'r holl ganfyddiadau ac argymhellion yn llawn.'</p>
<p>Wel, rhaid y byddech chi eisiau gweld hynny hefyd. Felly, beth sydd i anghytuno ag ef yn y cynnig hwn? Pam eich bod chi'n gwrthwynebu'r cynnig hwn? Mae teuluoedd i fyny yno a welodd eu hanwyliaid yn marw am fod eu hysgyfaint yn llenwi â hylif, ac roeddent yn boddi yn eu hylif eu hunain, ac ni allent fod yno i'w helpu a'u cefnogi. Eto i gyd, yr wythnos diwethaf, dywedodd Aelod o'ch grŵp, 'A oes gennych £10 miliwn i'w wastraffu?' Dyna'r math o ddicter a daflwyd at bobl a gollodd anwyliaid drwy'r ymgyrch hon gan bobl ar feinciau'r Llywodraeth. Yn hytrach nag edrych yn y drych, ac edrych arnoch chi'ch hunain a meddwl tybed ble rydych chi wedi mynd o'i le, rydych chi wedi ceisio beio'r teuluoedd mewn profedigaeth yn sgil COVID. Rwy'n credu bod hynny'n ffiaidd—yn gwbl ffiaidd.</p>
<p>Yr hyn sydd angen i chi ei wneud yw wynebu a chyfaddef eich bod wedi cael hyn yn anghywir. Dylai'r Gweinidog godi ar ei draed ac unioni'r sefyllfa y mae wedi rhoi'r Llywodraeth ynddi drwy ddweud, 'Rydym yn mynd i gael adolygiad', a bwrw ymlaen ag ymchwiliad sy'n cyflawni'r addewidion a roddwyd gan uwch-lefarwyr, sydd bellach yn Weinidogion, i'r teuluoedd mewn profedigaeth yn sgil COVID. Ac mae i'r Prif Weinidog ddweud ei fod wedi newid ei feddwl pan ffurfiwyd ymchwiliad COVID y DU yn gelwydd noeth, gan fod y dystiolaeth yn dangos ei fod, hyd at y llynedd, yn dweud y dylid cynnal ymchwiliad COVID o dan arweiniad barnwyr i ddarparu'r canlyniadau a'r atebion sydd eu hangen arnom yma yng Nghymru. Pam ceisio gwleidyddoli cymaint nes eich bod wedi troi yn erbyn grŵp sydd ond eisiau sicrhau cyfiawnder i bobl a gollodd anwyliaid a chael atebion i weddill y teuluoedd sydd wedi bod drwy uffern dros yr ychydig flynedd ddiwethaf?</p>
<p>Mae llawer ar eich meinciau, os nad pob un ohonoch, yn bobl weddus. Mae gennych gredoau ac mae gennych argyhoeddiad. Arferwch y credoau hynny. Arferwch yr argyhoeddiad hwnnw. Edrychwch ar y dystiolaeth, cywirwch eich safbwynt a chyflwynwch yr ymchwiliad a addawyd gennych. Oherwydd os na wnewch chi hynny, bydd yn faen melin o amgylch eich gyddfau, gan ei fod yn gelwydd noeth a werthwyd gennych yn yr etholiad, o ystyried y dystiolaeth a welsom. Ac mae'n rhaid imi ddweud—</p>
16423
7
2026-11-11T13:30:02
785946
332
En
2026-11-11T16:35:00
http://www.senedd.tv/cy/16423?startPos=11102&l=cy
261111-8
7. Dadl y Ceidwadwyr Cymreig: Ymchwiliad COVID-19 Cymru
C
16423
7
2026-11-11T13:30:02
785964
333
En
2026-11-11T16:39:58
http://www.senedd.tv/cy/16423?startPos=11400&l=cy
261111-8
7. Dadl y Ceidwadwyr Cymreig: Ymchwiliad COVID-19 Cymru
C
5053
5053
Huw Irranca-Davies AC
https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5053
Llywydd
Irranca-Davies, Huw
<p>Mae’n ddrwg gennyf, a gaf i ofyn i'r Aelod fyfyrio ar y datganiad hwnnw, os gwelwch yn dda?</p>
16423
7
2026-11-11T13:30:02
785948
334
En
2026-11-11T16:40:00
http://www.senedd.tv/cy/16423?startPos=11402&l=cy
261111-8
7. Dadl y Ceidwadwyr Cymreig: Ymchwiliad COVID-19 Cymru
C
16423
7
2026-11-11T13:30:02
785952
335
En
2026-11-11T16:40:05
http://www.senedd.tv/cy/16423?startPos=11407&l=cy
261111-8
7. Dadl y Ceidwadwyr Cymreig: Ymchwiliad COVID-19 Cymru
C
16423
7
2026-11-11T13:30:02
785955
336
En
2026-11-11T16:40:06
http://www.senedd.tv/cy/16423?startPos=11408&l=cy
261111-8
7. Dadl y Ceidwadwyr Cymreig: Ymchwiliad COVID-19 Cymru
C
16423
7
2026-11-11T13:30:02
785980
337
Cy
2026-11-11T00:00:00
http://www.senedd.tv/cy/16423?startPos=-48598&l=cy
261111-8
7. Dadl y Ceidwadwyr Cymreig: Ymchwiliad COVID-19 Cymru
C
16423
7
2026-11-11T13:30:02
785981
338
Cy
2026-11-11T00:00:00
http://www.senedd.tv/cy/16423?startPos=-48598&l=cy
261111-8
7. Dadl y Ceidwadwyr Cymreig: Ymchwiliad COVID-19 Cymru
C
16423
7
2026-11-11T13:30:02
785982
339
En
2026-11-11T16:40:44
http://www.senedd.tv/cy/16423?startPos=11446&l=cy
261111-8
7. Dadl y Ceidwadwyr Cymreig: Ymchwiliad COVID-19 Cymru
C
16423
7
2026-11-11T13:30:02
785947
340
En
2026-11-11T16:40:04
http://www.senedd.tv/cy/16423?startPos=11406&l=cy
261111-8
7. Dadl y Ceidwadwyr Cymreig: Ymchwiliad COVID-19 Cymru
C
143
143
Andrew R.T. Davies AC
https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=143
Davies, Andrew R.T.
<p>Nid wyf am fyfyrio arno, Lywydd, gan fod y dystiolaeth y mae'r teuluoedd mewn profedigaeth yn sgil COVID wedi'i chyflwyno i ni yn dangos yn glir fod y Gweinidog iechyd ac arweinydd y tŷ wedi dweud wrthynt mewn negeseuon, ac rwyf wedi gofyn iddynt ddweud os nad wyf yn dweud y gwir, y byddent yn cynnal ymchwiliad neu adolygiad COVID—beth bynnag y dymunwch ei alw—y byddai ganddo bŵer statudol i orfodi tystion i roi tystiolaeth.</p>
16423
7
2026-11-11T13:30:02
785957
341
En
2026-11-11T16:40:30
http://www.senedd.tv/cy/16423?startPos=11432&l=cy
261111-8
7. Dadl y Ceidwadwyr Cymreig: Ymchwiliad COVID-19 Cymru
C
5053
5053
Huw Irranca-Davies AC
https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5053
Llywydd
Irranca-Davies, Huw
<p>Gofynnaf i'r Aelod eto fyfyrio ar y ffaith ei fod wedi cyhuddo Aelod arall yn y Siambr hon o ddweud celwydd.</p>
16423
7
2026-11-11T13:30:02
785959
342
En
2026-11-11T16:40:37
http://www.senedd.tv/cy/16423?startPos=11439&l=cy
261111-8
7. Dadl y Ceidwadwyr Cymreig: Ymchwiliad COVID-19 Cymru
C
143
143
Andrew R.T. Davies AC
https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=143
Davies, Andrew R.T.
<p>Rwy'n credu eu bod wedi gwneud hynny.</p>
16423
7
2026-11-11T13:30:02
785961
343
En
2026-11-11T16:40:42
http://www.senedd.tv/cy/16423?startPos=11444&l=cy
261111-8
7. Dadl y Ceidwadwyr Cymreig: Ymchwiliad COVID-19 Cymru
C
5053
5053
Huw Irranca-Davies AC
https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5053
Llywydd
Irranca-Davies, Huw
<p>Symudwn ymlaen, os gwelwch yn dda.</p>
<p>Cyn inni symud ymlaen at y siaradwr nesaf, a gaf i godi pwynt yma? Mae Aelod wedi siarad yn uniongyrchol â dau Aelod yn y Siambr hon a gwneud honiadau, un ohonynt yr eglurais nad oedd o fewn cyd-destun y ddadl hon. O ran yr Aelod Paul Davies, hoffwn nodi'n glir, o ran yr ymchwiliad a gynhaliwyd, fod y comisiynydd wedi dod i'r casgliad na chafodd unrhyw reolau eu torri. Hoffwn i hynny gael ei gofnodi. Soniwyd hefyd am Aelod arall. Hoffwn nodi'n glir nad yw hynny'n briodol. Mae angen inni gadw at sylwedd y ddadl er budd y teuluoedd COVID sy'n gwrando. Rwy'n credu bod yr Aelod eisiau dweud rhywbeth.</p>
16423
7
2026-11-11T13:30:02
785984
344
En
2026-11-11T16:41:40
http://www.senedd.tv/cy/16423?startPos=11502&l=cy
261111-8
7. Dadl y Ceidwadwyr Cymreig: Ymchwiliad COVID-19 Cymru
C
5196
5196
Sarah Rees
https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5196
Rees, Sarah
<p>Diolch, Lywydd. Rwy'n ymddiheuro, Paul, gan na chlywais y sylw hwnnw. Roeddwn yn cael trafferth ei glywed. Yr hyn roeddwn am ei ddweud ar y pwynt hwnnw oedd fy mod yn ymddiheuro i chi. Rwy'n deall eich bod wedi eich clirio o'r honiadau hynny. Nid dyna oedd y pwynt roeddwn am ei wneud.</p>
<p>Ken Skates, rwyf am ymddiheuro'n fawr am yr hyn a ddywedais, ymddiheuro'n fawr. Rwy'n deall ei fod wedi peri cryn ofid. Pwrpas y ddadl hon yw teuluoedd mewn profedigaeth yn sgil COVID, a gobeithio y gwnewch chi dderbyn fy ymddiheuriad yn ddiffuant.</p>
16423
7
2026-11-11T13:30:02
785987
345
En
2026-11-11T16:42:11
http://www.senedd.tv/cy/16423?startPos=11533&l=cy
261111-8
7. Dadl y Ceidwadwyr Cymreig: Ymchwiliad COVID-19 Cymru
C
5053
5053
Huw Irranca-Davies AC
https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5053
Llywydd
Irranca-Davies, Huw
<p>Diolch i'r Aelod am ymddiheuro.</p>
<p>Gadewch inni barhau â'r ddadl. Jane Dodds.</p>
16423
7
2026-11-11T13:30:02
785988
346
En
2026-11-11T16:42:20
http://www.senedd.tv/cy/16423?startPos=11542&l=cy
261111-8
7. Dadl y Ceidwadwyr Cymreig: Ymchwiliad COVID-19 Cymru
C
4983
4983
Jane Dodds AS
https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=4983
Dodds, Jane
<p>Diolch, Lywydd. Mae hyn yn drist iawn, a gallaf weld bod llawer o emosiwn yn y Siambr y prynhawn yma. Ond nid yw hyn yn ddim o'i gymharu â'r tristwch a deimlwyd gan deuluoedd mewn profedigaeth yn sgil COVID. Gwn fod rhai ohonynt yma, mae llawer ohonom wedi siarad â nhw, a gwn fod llawer yn gwylio ar-lein.</p>
<p>Mae llawer wedi'i ddweud wrth fainc flaen Plaid Cymru, ond mae'n anodd iawn deall pam y dywedoch chi'r hyn a ddywedoch chi a bellach wedi torri eich gair. Mae fy mhlaid i, yn fwy nag unrhyw blaid arall yn y Siambr, yn gwybod ac wedi profi sut beth yw addo rhywbeth ac yna peidio â'i gyflawni. Ond yn y sefyllfa hon, rydym yn sôn am bobl y mae eu perthnasau wedi marw. Maent wedi cael y tristwch a'r ergyd wirioneddol o golli anwyliaid mewn amgylchiadau ofnadwy, gan lynu wrth y ffaith eu bod yn mynd i gael yr ymchwiliad hwn, ac yna'r ergyd arall nad ydynt bellach yn mynd i'w gael. Felly, mae'n ergyd ddwbl i'r teuluoedd hyn. Y cyntaf oedd y golled ei hun, fel y gwyddom. Yr anwyliaid a fu farw wedi'u gwahanu oddi wrthynt a'r ffarwelio drwy ffenestri. Gall pob un ohonom gofio'r amser hwnnw, rwy'n siŵr, ac rydym wedi clywed cyfeiriadau heddiw at ba mor drist yw hynny.</p>
<p>Ond mae Plaid Cymru bob amser wedi dweud wrthym eu bod eisiau cynnwys profiadau bywyd yn unrhyw un o'u prosesau, ac eto, clywsom nad yw'r teuluoedd mewn profedigaeth yn sgil COVID yn mynd i gymryd rhan yn yr ymchwiliad hwn, yr adolygiad hwn, ac felly fe fydd yn wannach. Rwy'n meddwl am yr Athro Daniel Wincott, y gofynnwyd iddo gadeirio'r adolygiad. Ni fuaswn yn dymuno i neb fod yn ei sefyllfa ef, gan fod ei adolygiad wedi'i wanhau cyn iddo ddechrau.</p>
<p>Clywsom gan Blaid Cymru am flynyddoedd—rydym wedi bod dros y tir hwnnw, ac ni fuaswn am bwyso ymhellach. Ond clywsom dro ar ôl tro, ac roeddwn yn y Siambr pan ddigwyddodd hynny, gan y Gweinidogion sy'n eistedd yma. Ac mae'n bwysig eich bod chi yma. Fe ddywedoch chi ar sawl achlysur eich bod chi eisiau ymchwiliad, a nawr, rydych chi wedi gadael i hynny fynd. Nid wyf yn deall o gwbl y rhesymau pam eich bod wedi gwneud hynny. Nid wyf yn siŵr ai arian yw'r rheswm; os felly, gadewch inni glywed hynny. Nid wyf yn gwybod a yw'n ymwneud â phwerau; os ydyw, gadewch inni glywed hynny. Ni chredaf ei bod yn ddigon da dweud, 'Rydym yn aros am y DU', gan na ddywedwyd hynny wrthym pan oeddem yn ei glywed yn y Siambr. Ond mae uniondeb y Llywodraeth hon wedi'i ddifwyno oherwydd hyn. Ac nid wyf am orffen gydag anobaith, gan fod hwn wedi bod yn brynhawn ofnadwy, gadewch inni fod yn onest.</p>
<p>Ond hoffwn wneud sylwadau ar y ddadl hon. Gwyddom nad yw'n ddadl rwymol, beth bynnag fydd ei chanlyniad, pwy bynnag a ddaeth yma i bleidleisio. Ni waeth a ydym yn ei hennill neu'n ei cholli, fe wyddom nad yw'n rhwymol o gwbl. Gwyddom y bydd datganiad parod yn cael ei gyflwyno i ni. A bod yn deg â Llafur, o leiaf maent yn onest; nid oeddent yn cytuno ag ef yn y lle cyntaf, ac nid ydynt yn cytuno ag ef nawr, sy'n wahanol i safbwynt Plaid Cymru. Mae'r sinig ynof yn teimlo bod y penderfyniad hwn yn cael ei wneud ar ddechrau'r Llywodraeth hon am eich bod yn teimlo, pan ddown at y diwedd, efallai y byddwn wedi anghofio amdano. Ac mae honno'n sefyllfa ofnadwy i fod ynddi.</p>
<p>Hoffwn gloi drwy fyfyrio o ddifrif ar y teuluoedd a'u teimladau. Ni allaf ddychmygu sut beth yw hyn iddynt. Cawsant eu siomi gan eich ymateb, ac rwy'n apelio ar Aelodau Plaid Cymru: os gwelwch yn dda—mae llawer ohonoch nad oeddech chi yma yn y Senedd ddiwethaf, ond ewch â hyn yn ôl i'ch grŵp. Mae amser ar ôl i newid eich meddwl, o ddifrif. Mae amser ar ôl i weld bod y drws ar agor, ac rwy'n erfyn arnoch i gamu drwyddo a chynnal ymchwiliad priodol. Diolch yn fawr iawn.</p>
16423
7
2026-11-11T13:30:02
785975
347
En
2026-11-11T16:45:00
http://www.senedd.tv/cy/16423?startPos=11702&l=cy
261111-8
7. Dadl y Ceidwadwyr Cymreig: Ymchwiliad COVID-19 Cymru
C
16423
7
2026-11-11T13:30:02
785977
348
En
2026-11-11T16:46:57
http://www.senedd.tv/cy/16423?startPos=11819&l=cy
261111-8
7. Dadl y Ceidwadwyr Cymreig: Ymchwiliad COVID-19 Cymru
C
12151
12151
Matthew Jones AS
https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12151
Jones, Matthew
<p>Mae bron i saith mlynedd ers dechrau pandemig COVID-19, a bydd llawer ohonom yn y Siambr hon a ledled Cymru yn cofio'r ofn yn y dyddiau cynnar hynny. Mae llawer ohonom yn dal i deimlo colled ddofn ar ôl colli anwyliaid, llawer ohonynt mewn amgylchiadau trawmatig sydyn iawn.</p>
<p>Wrth wraidd y ddadl hon heddiw, mae pobl sy'n dal i fod eisiau atebion i'w teuluoedd ac i'w hanwyliaid, ac mae angen atebion ar Lywodraeth Cymru hefyd, ac mae angen iddi ddysgu ar gyfer y dyfodol. Rwy'n mawr obeithio y bydd yr adolygiad yn gwneud hynny. Mae'n bwysig cydnabod nad yw grŵp y teuluoedd mewn profedigaeth yn sgil COVID yn fodlon â dull y Llywodraeth o weithredu ar hyn. Hefyd, rhaid inni gydnabod y gwaith y mae'r grŵp wedi'i gyflawni a'u galar dwfn parhaus.</p>
<p>Ni all unrhyw broses addo ateb pob cwestiwn a allai fod gennym am ddigwyddiadau'r gorffennol, ond mae'n ddyletswydd arnom i geisio gwneud hynny er mwyn y rhai a ddioddefodd, er mwyn y rheini y gwnaethom eu colli ac er mwyn cenedlaethau'r dyfodol. Unwaith eto, rwy'n mawr obeithio y bydd yr adolygiad yn gwneud hynny. Er mwyn cyflawni'r cyfrifoldeb hwnnw, rhaid i'r adolygiad a gyhoeddwyd allu cael mynediad at yr holl wybodaeth sydd ei hangen arno, ac mae'r Llywodraeth wedi cadarnhau y bydd yr adolygiad yn casglu gwybodaeth newydd i lenwi bylchau a nodwyd. Mae hyn yn bwysig iawn, ac rwy'n croesawu'r ymrwymiad hwnnw.</p>
<p>Ond mae dau gwestiwn yn parhau, a hoffwn eu gofyn i'r Gweinidog, ac rwy'n sylweddoli mai dadl yw hon, a bod hyn yn rhywbeth i fyfyrio arno heddiw neu eto. Mae angen inni wybod sut y bydd y Llywodraeth yn gweithio gydag ymchwiliad COVID y DU i warantu ei chydweithrediad â'r adolygiad, ac yn benodol, sut y bydd yn trosglwyddo'r wybodaeth gyfrinachol nad yw ar gael i'r cyhoedd. A sut y bydd yr adolygiad yn dysgu o'r gwaith y mae'r teuluoedd mewn profedigaeth yn sgil COVID eisoes wedi'i wneud, a sut y cânt eu gwahodd i rannu eu harbenigedd a'u tystiolaeth i'w heffaith lawn? Rhaid inni weithio gyda'n gilydd ar hyn; mae llawer o bontydd i'w hailadeiladu. Dyna'r cyfan sydd gennyf i'w ddweud. Diolch yn fawr.</p>
16423
7
2026-11-11T13:30:02
785983
349
En
2026-11-11T16:49:34
http://www.senedd.tv/cy/16423?startPos=11976&l=cy
261111-8
7. Dadl y Ceidwadwyr Cymreig: Ymchwiliad COVID-19 Cymru
C
212
212
Janet Finch-Saunders AC
https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=212
Finch-Saunders, Janet
<p>Roedd pandemig COVID-19 yn ddigwyddiad digynsail, yn wahanol i unrhyw beth y mae'r rhan fwyaf ohonom wedi'i brofi yn ein hoes. Cyflwynodd heriau ac ansicrwydd ar raddfa na allai fawr o neb fod wedi'i dychmygu. A hoffwn ddechrau drwy ddiolch i'r grŵp, COVID-19 Bereaved Families for Justice Cymru, gan eu bod wedi gorfod byw eu bywydau ers y pandemig ofnadwy hwn gyda'r wybodaeth honno ac ar ôl colli eu hanwyliaid. A'r cyfan y maent wedi gofyn amdano yw cyfiawnder, i wersi gael eu dysgu ac am ymchwiliad cyhoeddus statudol. A dyna sydd wedi'i ailadrodd yma. Dyna a addawyd gennych chi ar y pryd, Ysgrifennydd y Cabinet dros iechyd, fel y gwnaeth aelodau eraill o'ch Cabinet bellach.</p>
16423
7
2026-11-11T13:30:02
785976
350
En
2026-11-11T16:50:30
http://www.senedd.tv/cy/16423?startPos=12032&l=cy
261111-8
7. Dadl y Ceidwadwyr Cymreig: Ymchwiliad COVID-19 Cymru
C
212
212
Janet Finch-Saunders AC
https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=212
Finch-Saunders, Janet
<p>Yn drasig, collodd 12,944 o bobl yng Nghymru eu bywydau gyda COVID rhwng 3 Ionawr 2020 a 27 Medi 2024. Cofnododd bwrdd Betsi Cadwaladr, fy mwrdd iechyd fy hun, 2,536 o farwolaethau cysylltiedig â COVID-19, y nifer uchaf o unrhyw fwrdd iechyd yng Nghymru, tra bo 1,097 o gleifion wedi mynd i gartrefi gofal Cymru heb eu profi ym mis Mawrth a mis Ebrill 2020. Nawr, roeddwn yn gyfrifol am y portffolio ac yn Weinidog yr wrthblaid dros ofal cymdeithasol. Felly, roeddwn mewn sefyllfa lle roedd pobl yn dod ataf o bob cwr o Gymru, ond yn enwedig o Aberconwy ar y pryd. Y tu ôl i bob ystadegyn, roedd unigolyn a theulu yn galaru dros rywun roeddent yn eu caru. Mae'r teuluoedd hynny'n haeddu tryloywder, atebolrwydd a chyfrif gonest o'r penderfyniadau a wnaed yng Nghymru. A dyna pam fy mod i a'm cyd-Aelodau ar feinciau'r Ceidwadwyr Cymreig yn parhau i alw am ymchwiliad statudol llawn dan arweiniad barnwyr i Gymru gyfan.</p>
<p>Nawr, mae triniaeth y rheini sy'n rhedeg ein cartrefi gofal a'n cleifion sy'n agored iawn i niwed yn parhau i fod yn un o'r cwestiynau mwyaf difrifol heb eu hateb o'r pandemig hwn. Ar 27 Mawrth 2020, ysgrifennais at y Gweinidog iechyd ar y pryd yn galw am gamau brys i gyflenwi cyfarpar diogelu personol i staff gofal cymdeithasol, oherwydd ar y pryd, nid oedd cyfarpar o'r fath ond yn mynd i mewn i'r system gofal iechyd yn unig. Gofynnais i Lywodraeth Cymru gysylltu â phob darparwr gofal cymdeithasol, asesu ei anghenion ac egluro sut y gellid cael gafael ar gymorth argyfwng. Ar 29 Ebrill 2020, heriais y Gweinidog iechyd ar y pryd yn y Senedd a galw am brofi preswylwyr cartrefi gofal asymptomatig ar unwaith. Heb brofion ehangach, nid oeddem yn gwybod, ac nid oedd y Llywodraeth yn gwybod, beth oedd gwir ledaeniad yr haint nac yn gwybod yn iawn sut i ddiogelu preswylwyr, na'r staff a oedd yn gweithio yn yr amgylcheddau hyn.</p>
<p>Ar 22 Mehefin 2020, galwais am ymchwiliad brys i weld a oedd rhyddhau cleifion o'r ysbyty heb gynnal profion arnynt wedi cynyddu cyfraddau heintiau ac wedi rhoi trigolion agored i niwed mewn perygl. Roedd gweithwyr gofal proffesiynol wedi dweud wrthyf eu bod yn cael eu rhoi o dan bwysau annerbyniol i dderbyn cleifion o ysbytai heb i brofion gael eu cynnal arnynt, neu gleifion y cadarnhawyd bod ganddynt COVID-19. Ysgrifennais hefyd at Gomisiynydd Pobl Hŷn Cymru yn erfyn arnynt i helpu i sicrhau craffu annibynnol. Ar 8 Gorffennaf 2020, holiais y Gweinidog iechyd eto yn y Senedd hon, gan ofyn a fyddai Llywodraeth Cymru yn cymharu cofnodion rhyddhau ag achosion COVID-19 mewn cartrefi gofal. A thynnais sylw at y ffaith bod 188 o gartrefi yng ngogledd Cymru wedi derbyn cleifion a ryddhawyd yn y naw wythnos o 16 Mawrth. Mae teuluoedd yma, teuluoedd allan yno, yn haeddu gwybod pa effaith a gafodd y penderfyniadau hynny ar eu hanwyliaid. Maent yn haeddu gwybod a oedd eu hanwyliaid ymhlith y rhai a dderbyniwyd heb brawf ac a ellid bod wedi gwneud mwy i'w diogelu. Ar y pryd, cododd fy nghyd-Aelod Darren Miller AS bryderon hefyd ynghylch cysylltiad posibl rhwng cyfraddau heintiau mewn cartrefi gofal a rhyddhau cleifion o'r ysbyty. Galwodd yntau hefyd am ymchwiliad brys.</p>
<p>Nawr, cyn yr etholiad, fel y dywedwyd—. Mae'n eithaf eironig mai chi yw'r blaid—Plaid Cymru yw'r blaid—a oedd eisiau cyflwyno hyn. Gallech golli'ch sedd pe baech chi'n dweud celwydd yn ystod cyfnod yr etholiad neu'n dweud celwydd yn ystod eich cyfnod fel Aelod o'r Senedd. Fe wnaethoch chi addo atebion, clo priodol a chyfiawnder i'r teuluoedd mewn profedigaeth yn sgil COVID. Ym mis Mehefin 2020, fe wnaethant ddweud y dylai rhyddhau mwy na 1,000 o gleifion heb eu profi i ofal fod yn gwestiwn canolog ar gyfer ymchwiliad cyhoeddus llawn. Ac eto, rydych chi newydd wneud tro pedol. Rydych chi wedi bradychu'r union bobl y cawsoch eich ethol i'w gwasanaethu.</p>
<p>Addawyd yr ymchwiliad statudol hwn i COVID-19 Bereaved Families for Justice Cymru, sydd wedi gweithio gydag Ysgrifennydd y Cabinet dros Iechyd a Gofal Cymdeithasol. Nawr, mae'r gwahaniaeth hwnnw rhwng ymchwiliad ac adolygiad yn bwysig. Mae'r Ceidwadwyr Cymreig wedi galw'n gyson am ymchwiliad statudol penodol i Gymru. Ymddiswyddodd ein cynrychiolydd o Bwyllgor Diben Arbennig Ymchwiliad COVID-19 Cymru y Senedd ar ôl i Lafur Cymru rwystro ein hymgais i sicrhau diogelwch i Weinidogion a swyddogion sy'n rhoi tystiolaeth dan lw. Nid yw byth yn rhy hwyr i fynd yn ôl, Gabinet Llywodraeth Plaid Cymru. Nid oes byth unrhyw beth o'i le ar ddweud, 'Mae’n ddrwg gennyf'. Rydym yn deall.</p>
16423
7
2026-11-11T13:30:02
785965
351
En
2026-11-11T16:55:00
http://www.senedd.tv/cy/16423?startPos=12302&l=cy
261111-8
7. Dadl y Ceidwadwyr Cymreig: Ymchwiliad COVID-19 Cymru
C
16423
7
2026-11-11T13:30:02
787222
352
Cy
261111-8
7. Dadl y Ceidwadwyr Cymreig: Ymchwiliad COVID-19 Cymru
I
<p>Daeth y Dirprwy Lywydd (Kerry Ferguson) i’r Gadair.</p>
16423
7
2026-11-11T13:30:02
786012
353
En
2026-11-11T16:55:48
http://www.senedd.tv/cy/16423?startPos=12350&l=cy
261111-8
7. Dadl y Ceidwadwyr Cymreig: Ymchwiliad COVID-19 Cymru
C
12177
12177
Kerry Ferguson AS
https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12177
Dirprwy Lywydd
Ferguson, Kerry
<p>Mae’n ddrwg gennyf, Janet, a gaf i ofyn ichi ddirwyn i ben? Diolch.</p>
16423
7
2026-11-11T13:30:02
786016
354
En
2026-11-11T16:55:50
http://www.senedd.tv/cy/16423?startPos=12352&l=cy
261111-8
7. Dadl y Ceidwadwyr Cymreig: Ymchwiliad COVID-19 Cymru
C
212
212
Janet Finch-Saunders AC
https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=212
Finch-Saunders, Janet
<p>Fe wnaf orffen nawr. Os gwelwch yn dda—. Rhun, fel Prif Weinidog, rydych chi newydd ddod i mewn i'r Siambr nawr; rydych chi wedi colli llawer o gyfraniadau da iawn. Nid pêl-droed wleidyddol yw hon i unrhyw un ohonom. Mae'n un o'r materion mwyaf difrifol a fydd yn codi yn y Senedd hon yn ôl pob tebyg. Rwy'n erfyn arnoch i wneud yr hyn sy'n gyfiawn, i wneud yr hyn sy'n iawn, i wneud yr hyn sy'n foesol a chaniatáu i ymchwiliad cyhoeddus o dan arweiniad barnwyr fynd rhagddo. Dim llai.</p>
16423
7
2026-11-11T13:30:02
785966
355
Cy
2026-11-11T16:56:24
http://www.senedd.tv/cy/16423?startPos=12386&l=cy
261111-8
7. Dadl y Ceidwadwyr Cymreig: Ymchwiliad COVID-19 Cymru
C
12177
12177
Kerry Ferguson AS
https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12177
Dirprwy Lywydd
Ferguson, Kerry
<p>Diolch. Galwaf ar y Gweinidog Cabinet dros Effeithiolrwydd Llywodraeth a’r Cyfansoddiad, Dafydd Trystan Davies.</p>
16423
7
2026-11-11T13:30:02
785967
356
Cy
2026-11-11T16:56:32
http://www.senedd.tv/cy/16423?startPos=12394&l=cy
261111-8
7. Dadl y Ceidwadwyr Cymreig: Ymchwiliad COVID-19 Cymru
C
12140
12140
Dafydd Trystan Davies AS
https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12140
Y Gweinidog Cabinet dros Effeithiolrwydd Llywodraeth a’r Cyfansoddiad
Trystan Davies, Dafydd
<p>Diolch yn fawr, Ddirprwy Lywydd. Pan fyddwn ni'n trafod profiadau pobl o'r pandemig COVID-19 yn y lle hwn, mae'n bwysig iawn inni gofio yr effaith gwbl ddinistriol ac am y rheini sydd yn dal wedi eu heffeithio hyd heddiw, gan gynnwys y rhai rŷn ni'n eu hadnabod a'u caru.</p>
<p>Mae ein hystyriaeth o'r materion pwysig hyn a'n hymateb ni iddyn nhw yn parhau. Ond gadewch inni gofio bod galar a gofid y rhai sydd wedi eu heffeithio hefyd yn parhau. Dyna pam mae'n rhaid i ni fel Llywodraeth gymryd y camau mwyaf priodol i sicrhau ein bod wedi paratoi'n well ar gyfer <em>pandemics</em> y dyfodol. Dyna pam rŷn ni wedi sefydlu adolygiad COVID, i sgrwtineiddio, i ddal pobl i gyfrif, i sicrhau ymateb gwell yn y dyfodol, a pham na all y Llywodraeth hon gefnogi'r cynnig sydd wedi'i gosod gerbron. Nid oherwydd—</p>
16423
7
2026-11-11T13:30:02
786086
357
En
2026-11-11T16:57:38
http://www.senedd.tv/cy/16423?startPos=12460&l=cy
261111-8
7. Dadl y Ceidwadwyr Cymreig: Ymchwiliad COVID-19 Cymru
C
212
212
Janet Finch-Saunders AC
https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=212
Finch-Saunders, Janet
<p>Rhag eich cywilydd.</p>
16423
7
2026-11-11T13:30:02
786087
358
Cy
2026-11-11T16:57:41
http://www.senedd.tv/cy/16423?startPos=12463&l=cy
261111-8
7. Dadl y Ceidwadwyr Cymreig: Ymchwiliad COVID-19 Cymru
C
12140
12140
Dafydd Trystan Davies AS
https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12140
Trystan Davies, Dafydd
<p>Nid oherwydd na ddylid cynnal ymchwiliad i'r penderfyniadau a wnaed yn ystod y pandemig, ond oherwydd bod nifer o'r ymchwiliadau hynny eisoes yn symud yn eu blaen. Fel rhan o ymchwiliad COVID Prydain, edrychwyd ar nifer sylweddol iawn o faterion ar draws cylch gorchwyl eang iawn, ac mae nifer o'r adroddiadau hynny wedi'u cyhoeddi ers yr etholiad, ac mae rhagor o fodiwlau i ddod. Mae'r gwaith hwn wedi'i wneud yn annibynnol ar unrhyw Lywodraeth, ac yn drwyadl ac yn dryloyw. Maen nhw dros hanner ffordd trwy eu rhaglen. Ac—</p>
16423
7
2026-11-11T13:30:02
785969
359
En
2026-11-11T16:58:17
http://www.senedd.tv/cy/16423?startPos=12499&l=cy
261111-8
7. Dadl y Ceidwadwyr Cymreig: Ymchwiliad COVID-19 Cymru
C
212
212
Janet Finch-Saunders AC
https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=212
Finch-Saunders, Janet
<p>A wnewch chi dderbyn ymyriad—un byr?</p>
16423
7
2026-11-11T13:30:02
785970
360
En
2026-11-11T16:58:21
http://www.senedd.tv/cy/16423?startPos=12503&l=cy
261111-8
7. Dadl y Ceidwadwyr Cymreig: Ymchwiliad COVID-19 Cymru
C
12140
12140
Dafydd Trystan Davies AS
https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12140
Trystan Davies, Dafydd
<p>Janet, rwyf eisiau gwneud rhywfaint o gynnydd. Mae'r Aelodau wedi gwneud nifer o bwyntiau, a gofynnwyd imi esbonio'n glir iawn sut y daethom i'r safbwynt hwn. Rwy'n bwriadu gwneud hynny, felly fe wnaf gynnydd gyda—</p>
16423
7
2026-11-11T13:30:02
785971
361
En
2026-11-11T16:58:34
http://www.senedd.tv/cy/16423?startPos=12516&l=cy
261111-8
7. Dadl y Ceidwadwyr Cymreig: Ymchwiliad COVID-19 Cymru
C
212
212
Janet Finch-Saunders AC
https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=212
Finch-Saunders, Janet
<p>Dywedwch wrthyf pam na all y teuluoedd mewn profedigaeth yn sgil COVID-19 fod yn rhan o'r broses honno o roi tystiolaeth?</p>
16423
7
2026-11-11T13:30:02
785972
362
En
2026-11-11T16:58:39
http://www.senedd.tv/cy/16423?startPos=12521&l=cy
261111-8
7. Dadl y Ceidwadwyr Cymreig: Ymchwiliad COVID-19 Cymru
C
12140
12140
Dafydd Trystan Davies AS
https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12140
Trystan Davies, Dafydd
<p>Buaswn wrth fy modd, ac rwyf am ailadrodd yr hyn rwyf wedi'i ddweud yn y Siambr hon yn flaenorol—. Rwy'n ymwybodol o'r siom enfawr y maent yn ei theimlo ynghylch ein sefyllfa. Buaswn wrth fy modd pe bai'r teuluoedd mewn profedigaeth yn sgil COVID yn ymgysylltu â'n hadolygiad, ac rwy'n awyddus i weld sut y gallwn hwyluso'r cyfranogiad hwnnw yn yr adolygiad fel Llywodraeth. Rwy'n gwneud yr ymrwymiad hwnnw'n llwyr ac yn bendant i'r Siambr hon. Diolch, Janet.</p>
16423
7
2026-11-11T13:30:02
785973
363
Cy
2026-11-11T16:59:06
http://www.senedd.tv/cy/16423?startPos=12548&l=cy
261111-8
7. Dadl y Ceidwadwyr Cymreig: Ymchwiliad COVID-19 Cymru
C
12140
12140
Dafydd Trystan Davies AS
https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12140
Trystan Davies, Dafydd
<p>Felly, mae ymchwiliad Prydain wedi edrych yn fanwl ar nifer o faterion. Mae'n werth edrych ar rai o'r adroddiadau hynny.</p>
16423
7
2026-11-11T13:30:02
785974
364
En
2026-11-11T16:59:15
http://www.senedd.tv/cy/16423?startPos=12557&l=cy
261111-8
7. Dadl y Ceidwadwyr Cymreig: Ymchwiliad COVID-19 Cymru
C
12140
12140
Dafydd Trystan Davies AS
https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12140
Trystan Davies, Dafydd
<p>Fe ddarllenais yr adroddiad modiwl 6 eto dros y penwythnos. Mae'n dweud:</p>
<p>'Cyhoeddwyd canllawiau wedi'u diweddaru ar ofynion rhyddhau ysbytai gan Lywodraeth Cymru ar 29 Ebrill 2020.... Cymerodd hyn ormod o amser.'</p>
<p>Petai Llywodraeth Cymru</p>
<p>'wedi cydnabod pwysigrwydd hyfforddiant atal a rheoli heintiau digonol yn y sector gofal cymdeithasol i oedolion o ddiwedd mis Ionawr 2020 ac wedi cymryd camau gyda digon o frys i sicrhau bod hyfforddiant ychwanegol yn cael ei ddarparu, gellid bod wedi darparu mwy o amddiffyniad i staff a defnyddwyr gofal cymdeithasol i oedolion.'</p>
<p>Roedd 'diffyg cynllunio ymlaen llaw' gan Lywodraeth Cymru ynghylch y cymorth ariannol yr oedd ei angen ar gyfer cartrefi gofal</p>
<p>'i barhau'n gynaliadwy ac i ddiwallu'r costau cynyddol a achosir gan bandemig.'</p>
<p>Ac rydym ni fel Llywodraeth eisoes yn ymateb i'r argymhellion a wnaed gan ymchwiliad y DU. Ers dod i rym, rydym wedi cyhoeddi ymatebion i argymhellion a wnaed mewn perthynas â modiwlau gofal iechyd a brechlynnau, a byddwn yn cyhoeddi diweddariad ar gynnydd mewn perthynas ag argymhellion ar wydnwch a pharatoadau a phrosesau penderfynu'r Llywodraeth erbyn diwedd y mis hwn.</p>
<p>Rwy'n benderfynol o'n gweld yn dysgu'r gwersi o'r pandemig, ac rwy'n canolbwyntio ar sicrhau bod argymhellion yr ymchwiliad yn cael eu rhoi ar waith. Ond mae mwy i'w wneud. A lle mae tystiolaeth yn annigonol neu lle mae bylchau'n parhau, yn union fel roedd fy nghyd-Aelod yr Aelod dros Sir Fynwy Torfaen yn ei nodi, lle mae tystiolaeth yn annigonol neu lle mae bylchau'n parhau, bydd ein panel adolygu'n gallu archwilio'r materion yn fanylach a nodi lle mae angen gwneud mwy yng nghyd-destun Cymru.</p>
<p>Nawr, gwn fod llawer o ddadlau gwleidyddol wedi bod heddiw, ond hoffwn inni ganolbwyntio—canolbwyntio fel seneddwyr sydd â dyletswydd i'n hetholwyr i ddefnyddio ein crebwyll ynghylch y ffeithiau a fframwaith ymchwiliadau cyhoeddus. Mae'r cynnig a gyflwynwyd gan y Ceidwadwyr Cymreig yn tynnu sylw at enghraifft ymchwiliad COVID yr Alban.</p>
16423
7
2026-11-11T13:30:02
785978
365
En
2026-11-11T17:00:00
http://www.senedd.tv/cy/16423?startPos=12602&l=cy
261111-8
7. Dadl y Ceidwadwyr Cymreig: Ymchwiliad COVID-19 Cymru
C
16423
7
2026-11-11T13:30:02
785989
366
En
2026-11-11T17:01:18
http://www.senedd.tv/cy/16423?startPos=12680&l=cy
261111-8
7. Dadl y Ceidwadwyr Cymreig: Ymchwiliad COVID-19 Cymru
C
171
171
Darren Millar AC
https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=171
Millar, Darren
<p>Yr arferech chi dynnu sylw ato.</p>
16423
7
2026-11-11T13:30:02
785990
367
En
2026-11-11T17:01:20
http://www.senedd.tv/cy/16423?startPos=12682&l=cy
261111-8
7. Dadl y Ceidwadwyr Cymreig: Ymchwiliad COVID-19 Cymru
C
12140
12140
Dafydd Trystan Davies AS
https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12140
Trystan Davies, Dafydd
<p>Yn wir. Efallai nad yw'r Aelodau'n ymwybodol o gostau'r ymchwiliad COVID yn yr Alban—£58 miliwn yn barod. A do, fe glywsoch hynny'n gywir—£58 miliwn. Efallai nad yw'r Aelodau'n gyfarwydd chwaith, ac yn gyfrifol iawn—[<em>Torri ar draws</em>.]—rwyf wedi bod yn edrych ar y manylion. Rwyf am wneud rhywfaint o gynnydd nawr, Aelod. Efallai nad yw'r Aelodau'n gyfarwydd chwaith â sut y mae'r ymchwiliad wedi symud ymlaen. Bydd fy nghyd-Aelodau'n gyfarwydd â'r adfocad cyfreithiol Aamer Anwar, sy'n gweithredu ar ran y grŵp Scottish COVID Bereaved: 'Pam y bydd yr ymchwiliad hwn yn adrodd tua wyth mlynedd ar ôl i COVID-19 ddechrau, ac ar beth y mae £60 miliwn wedi'i wario hyd yma?' Dyna'r heriau gyda'r ymchwiliad COVID yn yr Alban, ac mae hynny'n rhan o'r cynnig ger ein bron heddiw. Ond gallai'r Aelodau ddweud, yn gywir ddigon, 'Wel, dim ond un enghraifft yw honno. Efallai ei fod yn ddewis arbennig o annoeth ar ran ein cyd-Aelodau Ceidwadol o ran yr ymchwiliad cyhoeddus perthnasol.' Ond na, ni fyddai hynny'n gywir. Nid diffygion yn y system yw heriau'r ymchwiliad yn yr Alban, ond nodweddion ymchwiliadau cyhoeddus.</p>
<p>Rwy'n siŵr bod yr Aelodau'n ymwybodol fod ymchwiliadau cyhoeddus yn cael eu sefydlu gan Weinidogion o dan Ddeddf Ymchwiliadau 2005, ac maent wedi bod yn destun cryn drafod a dadlau yn y blynyddoedd diwethaf, ac wedi cael eu beirniadu ar dri chyfrif: costau, amseroldeb a'r methiant i roi argymhellion ar waith. Rwy'n tybio efallai nad yw'r Aelodau, o ystyried cywair y ddadl, yn awyddus i dderbyn fy ngair i ar hyn. Fe wnaf dderbyn ymyriad—</p>
16423
7
2026-11-11T13:30:02
786019
368
En
2026-11-11T17:03:15
http://www.senedd.tv/cy/16423?startPos=12797&l=cy
261111-8
7. Dadl y Ceidwadwyr Cymreig: Ymchwiliad COVID-19 Cymru
C
143
143
Andrew R.T. Davies AC
https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=143
Davies, Andrew R.T.
<p>Rwy'n wirioneddol ddiolchgar i chi, Weinidog Cabinet.</p>
16423
7
2026-11-11T13:30:02
786023
369
En
2026-11-11T17:03:17
http://www.senedd.tv/cy/16423?startPos=12799&l=cy
261111-8
7. Dadl y Ceidwadwyr Cymreig: Ymchwiliad COVID-19 Cymru
C
12140
12140
Dafydd Trystan Davies AS
https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12140
Trystan Davies, Dafydd
<p>—ac rwy'n gobeithio y gallaf egluro'n llawn.</p>
16423
7
2026-11-11T13:30:02
786024
370
En
2026-11-11T17:03:20
http://www.senedd.tv/cy/16423?startPos=12802&l=cy
261111-8
7. Dadl y Ceidwadwyr Cymreig: Ymchwiliad COVID-19 Cymru
C
143
143
Andrew R.T. Davies AC
https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=143
Davies, Andrew R.T.
<p>Cytunodd y Gweinidog iechyd â'r teuluoedd mewn profedigaeth yn sgil COVID—rydym wedi gweld yr ohebiaeth—ynghylch ymchwiliad cyhoeddus cyfyngedig, yn canolbwyntio ar iechyd a gofal cymdeithasol, ar gost o £10 miliwn, fel y cynghorodd y cynrychiolydd cyfreithiol i'r sgandal gwaed heintiedig. Felly, mae model yno y cytunoch chi iddo fel plaid, drwy eich Gweinidog iechyd, y llefarydd iechyd ar y pryd. Felly, rhowch y gorau i gamarwain y Siambr hon wrth grybwyll y £58 miliwn. Roeddech chi wedi cytuno, ac rydych chi wedi torri'ch gair.</p>
16423
7
2026-11-11T13:30:02
786033
371
En
2026-11-11T17:03:51
http://www.senedd.tv/cy/16423?startPos=12833&l=cy
261111-8
7. Dadl y Ceidwadwyr Cymreig: Ymchwiliad COVID-19 Cymru
C
12140
12140
Dafydd Trystan Davies AS
https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12140
Trystan Davies, Dafydd
<p>Ddirprwy Lywydd, roedd ein maniffesto'n glir, ac rydym wedi astudio costau ymchwiliadau cyhoeddus ledled y DU. Mae'r Aelod yn sôn am yr ymchwiliad i waed heintiedig. A hoffai'r Aelod ymyrryd a dweud wrthym faint y mae hwnnw wedi'i gostio?</p>
16423
7
2026-11-11T13:30:02
786036
372
En
2026-11-11T17:04:08
http://www.senedd.tv/cy/16423?startPos=12850&l=cy
261111-8
7. Dadl y Ceidwadwyr Cymreig: Ymchwiliad COVID-19 Cymru
C
143
143
Andrew R.T. Davies AC
https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=143
Davies, Andrew R.T.
<p>Rwy'n ailadrodd eto: fe wnaeth eich llefarydd iechyd gytuno â'r teuluoedd mewn profedigaeth yn sgil COVID ar ymchwiliad cyhoeddus 18 mis a fyddai'n costio £10 miliwn. Oni wnaeth? Oni wnaeth?</p>
16423
7
2026-11-11T13:30:02
786037
373
En
2026-11-11T17:04:20
http://www.senedd.tv/cy/16423?startPos=12862&l=cy
261111-8
7. Dadl y Ceidwadwyr Cymreig: Ymchwiliad COVID-19 Cymru
C
12140
12140
Dafydd Trystan Davies AS
https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12140
Trystan Davies, Dafydd
<p>Gallaf ei helpu—mae wedi costio dros £100 miliwn.</p>
16423
7
2026-11-11T13:30:02
786039
374
En
2026-11-11T17:04:22
http://www.senedd.tv/cy/16423?startPos=12864&l=cy
261111-8
7. Dadl y Ceidwadwyr Cymreig: Ymchwiliad COVID-19 Cymru
C
143
143
Andrew R.T. Davies AC
https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=143
Davies, Andrew R.T.
<p>Oni wnaeth?</p>
16423
7
2026-11-11T13:30:02
786040
375
En
2026-11-11T17:04:23
http://www.senedd.tv/cy/16423?startPos=12865&l=cy
261111-8
7. Dadl y Ceidwadwyr Cymreig: Ymchwiliad COVID-19 Cymru
C
12140
12140
Dafydd Trystan Davies AS
https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12140
Trystan Davies, Dafydd
<p>Rwyf am wneud rhywfaint o gynnydd nawr. Gall arweinydd y Ceidwadwyr Cymreig—</p>
16423
7
2026-11-11T13:30:02
786041
376
En
2026-11-11T17:04:26
http://www.senedd.tv/cy/16423?startPos=12868&l=cy
261111-8
7. Dadl y Ceidwadwyr Cymreig: Ymchwiliad COVID-19 Cymru
C
171
171
Darren Millar AC
https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=171
Millar, Darren
<p>Cost gyfartalog ymchwiliad cyhoeddus yw £11.6 miliwn, yn ôl tîm ymchwil Tŷ’r Cyffredin.</p>
16423
7
2026-11-11T13:30:02
786042
377
En
2026-11-11T17:04:33
http://www.senedd.tv/cy/16423?startPos=12875&l=cy
261111-8
7. Dadl y Ceidwadwyr Cymreig: Ymchwiliad COVID-19 Cymru
C
12140
12140
Dafydd Trystan Davies AS
https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12140
Trystan Davies, Dafydd
<p>Gadewch inni wneud cynnydd nawr. Ni ddylai Aelodau gymryd fy ngair i ar hyn—ac mae’n ddrwg gennyf, Ddirprwy Lywydd, rwyf wedi bod yn hael â'r Aelodau, gan y credaf fod hon yn ddadl bwysig—. Ni ddylai Aelodau gymryd fy ngair i ar hyn, ond dylent droi at sylwebaeth annibynnol uchel ei pharch. Mae'r Institute for Government wedi dweud:</p>
<p>'Mae ymchwiliadau cyhoeddus yn cymryd mwy o amser, yn costio mwy, ac yn rhy aml yn methu sicrhau newid ystyrlon.'</p>
<p>Edrychodd Tŷ’r Arglwyddi, yr Arglwydd Norton o Louth, ar y materion hyn:</p>
<p>'yn rhy aml, mae ymchwiliadau'n methu, yn bennaf oherwydd pan fyddant yn adrodd, nid oes rhwymedigaeth ar lywodraeth i weithredu... Ac os yw'n dweud ei bod yn eu derbyn, nid oes unrhyw fodd systematig o fonitro gweithrediad. Ni all ymchwiliadau eu hunain bwyso ar lywodraeth oherwydd y funud y maent yn adrodd, maent yn dod i ben.'</p>
<p>Mae'r fframwaith deddfwriaethol ar gyfer ymchwiliadau cyhoeddus, fel y'i sefydlwyd gan arbenigwyr annibynnol, yn heriol. Dyna'r sefyllfa yr oeddwn yn ei hwynebu, yn gydwybodol, yn ofalus, fel Gweinidog Llywodraeth, wrth ystyried yr hyn y dylem ei wneud. Rhaid inni feddwl yn ofalus iawn cyn rhuthro i gynnal ymchwiliadau cyn i'r system gael ei diwygio fel sydd ei angen yn daer. Ac fel y mae enghraifft ymchwiliad COVID yr Alban yn ei ddangos yn glir iawn, ac fel y mae'r dystiolaeth annibynnol yn ei ddangos, mae ymchwiliadau cyhoeddus heddiw yn y DU yn wynebu heriau difrifol yn ymwneud â chost, amseroldeb a'r gallu i gyflawni argymhellion. A dyna pam y gwneuthum y penderfyniad a wneuthum, a dyna pam fy mod wedi'i adrodd i'r Senedd.</p>
<p>Fe wnaf un sylw ar bwynt fy nghyd-Aelod Jane Dodds ynglŷn ag amseriad hynny. Buaswn yn disgwyl i Aelodau'r Senedd fy nwyn i a'm cyd-Aelodau i gyfrif am gynnydd yr adolygiad hwnnw dros y tair blynedd nesaf. Rwy'n benderfynol o'n gweld yn gwneud yn well yn y dyfodol. Dyna yw ein dyletswydd i bawb a gollodd eu bywydau, a hoffwn annog yr Aelodau i feddwl, pan ddaw'n amser i bleidleisio fel seneddwyr, i gydnabod yr effeithiau gwirioneddol y mae COVID wedi'u cael ledled y wlad, effeithiau y mae pobl yn dal i'w teimlo, ac i ddysgu'r gwersi hynny'n effeithiol, ac i ddwyn y Llywodraeth hon i gyfrif am wneud hynny. Cefnogwch welliant y Llywodraeth. Diolch yn fawr.</p>
16423
7
2026-11-11T13:30:02
785979
378
En
2026-11-11T17:05:00
http://www.senedd.tv/cy/16423?startPos=12902&l=cy
261111-8
7. Dadl y Ceidwadwyr Cymreig: Ymchwiliad COVID-19 Cymru
C
16423
7
2026-11-11T13:30:02
787223
379
Cy
261111-8
7. Dadl y Ceidwadwyr Cymreig: Ymchwiliad COVID-19 Cymru
I
<p>Daeth y Llywydd (Huw Irranca-Davies) i’r Gadair.</p>
16423
7
2026-11-11T13:30:02
785997
380
Cy
2026-11-11T17:07:09
http://www.senedd.tv/cy/16423?startPos=13031&l=cy
261111-8
7. Dadl y Ceidwadwyr Cymreig: Ymchwiliad COVID-19 Cymru
C
5053
5053
Huw Irranca-Davies AC
https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5053
Llywydd
Irranca-Davies, Huw
<p>Galwaf ar Sam Rowlands i ymateb i'r ddadl.</p>
16423
7
2026-11-11T13:30:02
785998
381
En
2026-11-11T17:07:12
http://www.senedd.tv/cy/16423?startPos=13034&l=cy
261111-8
7. Dadl y Ceidwadwyr Cymreig: Ymchwiliad COVID-19 Cymru
C
8734
8734
Sam Rowlands AS
https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=8734
Rowlands, Sam
<p>Diolch, Lywydd. Hoffwn ddechrau drwy ddiolch i bawb sydd wedi cymryd rhan yn y ddadl hon heddiw, yn enwedig y rhai sy'n dangos cefnogaeth i'n cynnig yma y prynhawn yma. Mae Aelodau ar draws y Siambr wedi bod yn iawn i ddiolch, yn enwedig, i'r grŵp COVID-19 Bereaved Families for Justice, teuluoedd sydd wedi bod yn ymladd yn ddiflino ers chwe blynedd dros wirionedd, tryloywder a chyfiawnder i'w hanwyliaid.</p>
<p>Lywydd, mae gan bob unigolyn yn y Siambr hon a phob unigolyn ledled Cymru brofiad personol o COVID-19. Mae pob un ohonom yn cofio'r cyfyngiadau symud, cael ein gwahanu oddi wrth ein rhieni oedrannus, colli genedigaethau plant, angladdau ffrindiau, neu ddal y feirws ein hunain ac wynebu'r ansicrwydd cyfunol dwys hwnnw. Rydym wedi clywed tystiolaeth deimladwy heddiw gan Aelodau ar draws y Siambr yn manylu ar eu profiadau eu hunain a'r effaith ddinistriol ar eu teuluoedd.</p>
<p>Oherwydd ein bod wedi rhoi ein bywydau, ein hiechyd a'n cymunedau yn nwylo'r Llywodraeth yn y dyddiau tywyll hynny, fe ddatgelwyd beth yw gwleidyddiaeth mewn gwirionedd—ymddiriedaeth gyhoeddus ddofn. Wrth wraidd llywodraethiant democrataidd, mae rhwymedigaeth foesol absoliwt: mynd ar drywydd y gwirionedd, cadw uniondeb llwyr. Pan fydd cymdeithas yn wynebu argyfwng mor fawr, mae'r rhwymedigaeth honno'n dod yn gwbl sanctaidd. Ac eto, o dan egwyddorion sylfaenol y contract cymdeithasol, nid yw awdurdod byth yn absoliwt, caiff ei fenthyg gan y bobl. Oherwydd mae pŵer heb atebolrwydd yn gysgod ar ddemocratiaeth. Nid rhwystr biwrocrataidd na bwrn gweithdrefnol yw craffu trylwyr, dyma ocsigen cymdeithas rydd. Mae'n ddyletswydd foesol ar y wladwriaeth.</p>
<p>Ac ni all y Llywodraeth hon yng Nghymru—unrhyw Lywodraeth yng Nghymru—ddisgwyl dal pwerau datganoledig gan osgoi'r cyfrifoldeb diamheuol am y modd y defnyddiwyd y pwerau hynny. Ymchwiliad dilys yw'r offeryn hanfodol y mae cymuned yn anrhydeddu ei galar drwyddo, yn dysgu o'i chamgymeriadau ac yn profi ei chydwybod ei hun. Rhaid iddo gael ei arwain gan farnwyr, a bod yn ddiduedd yn wleidyddol ac yn gwbl eofn, gan gymell pob llais i gael ei glywed fel nad oes unrhyw garreg ar ôl heb ei throi. Mae adolygiad yn unig, heb ddannedd a phŵer statudol, yn gyfaddawd tawel rhag y gwir. Mae'n gyfaddawd nad yw'r rhai a gollwyd gennym a'r teuluoedd a adawyd ar ôl ganddynt yn ei haeddu.</p>
<p>Weinidog Cabinet, rydym yn wynebu cwestiwn dwys heddiw ynghylch egwyddor a chysondeb moesol. Mae uniondeb gwleidyddol gwirioneddol yn ei gwneud yn ofynnol i'n geiriau pan fyddwn mewn gwrthblaid gyd-fynd â'n gweithredoedd pan fyddwn mewn grym. Mae'n ei gwneud yn ofynnol i'n hymrwymiadau moesol aros yn gadarn beth bynnag y bo'r newidiadau o ran cyfleustra gwleidyddol. Pan gaiff egwyddorion eu gwrthod er hwylustod, caiff ymddiriedaeth y cyhoedd ei ddarnio a'r cwlwm rhwng y dinesydd a'i Lywodraeth ei ddifrodi. Rydym wedi gweld troi cefn difrifol ar ymrwymiadau blaenorol yma heddiw—ymrwymiadau a rennir yn falch â'r teuluoedd mewn profedigaeth eu hunain. Rydym wedi gweld cilio oddi wrth y galw absoliwt am ymchwiliad statudol llawn a setlo am fesurau llai, di-awch nad oes ganddynt bŵer statudol i orfodi'r gwirionedd na mynnu atebolrwydd.</p>
<p>Ac mae'r ddadl hon heddiw wedi bod yn llawer mwy nag anghytundeb arferol ynghylch polisi. Mae'n brawf sylfaenol o barodrwydd ein sefydliadau democrataidd i gadw at eu gair a thrin dinasyddion â'r urddas sy'n ddyledus iddynt. Rhaid i Blaid Cymru ailalinio ei gweithredoedd â'i hegwyddorion sylfaenol, cadw ei haddewidion difrifddwys i'r teuluoedd mewn profedigaeth, a chomisiynu ymchwiliad statudol go iawn i'r ffordd y gwnaeth Llywodraeth Cymru ddelio â'r pandemig.</p>
16423
7
2026-11-11T13:30:02
785985
382
En
2026-11-11T17:10:00
http://www.senedd.tv/cy/16423?startPos=13202&l=cy
261111-8
7. Dadl y Ceidwadwyr Cymreig: Ymchwiliad COVID-19 Cymru
C
16423
7
2026-11-11T13:30:02
786056
383
En
2026-11-11T17:13:48
http://www.senedd.tv/cy/16423?startPos=13430&l=cy
261111-8
7. Dadl y Ceidwadwyr Cymreig: Ymchwiliad COVID-19 Cymru
C
16423
7
2026-11-11T13:30:02
786061
384
En
2026-11-11T17:11:39
http://www.senedd.tv/cy/16423?startPos=13301&l=cy
261111-8
7. Dadl y Ceidwadwyr Cymreig: Ymchwiliad COVID-19 Cymru
C
12156
12156
Huw Thomas AS
https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12156
Thomas, Huw
<p>A wnewch chi dderbyn ymyriad?</p>
16423
7
2026-11-11T13:30:02
786062
385
En
2026-11-11T17:11:41
http://www.senedd.tv/cy/16423?startPos=13303&l=cy
261111-8
7. Dadl y Ceidwadwyr Cymreig: Ymchwiliad COVID-19 Cymru
C
8734
8734
Sam Rowlands AS
https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=8734
Rowlands, Sam
<p>Wrth gwrs.</p>
16423
7
2026-11-11T13:30:02
785993
386
En
2026-11-11T17:11:42
http://www.senedd.tv/cy/16423?startPos=13304&l=cy
261111-8
7. Dadl y Ceidwadwyr Cymreig: Ymchwiliad COVID-19 Cymru
C
12156
12156
Huw Thomas AS
https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12156
Thomas, Huw
<p>Diolch. Rydych chi'n llygad eich lle yn dweud bod uniondeb yn ganolog i'r ddadl heddiw. Rydym wedi clywed gan y Gweinidog, ac rwy'n credu ei bod wedi bod yn eithaf annheg rhoi'r Gweinidog yn y sefyllfa hon; nid oedd yn y Senedd cyn mis Mai. A ydych chi'n cytuno â mi, Sam, y byddai wedi bod yn well pe baem wedi clywed heddiw gan y Gweinidog iechyd, y Trefnydd a'r Prif Weinidog, iddynt hwy egluro pam y gwnaethant yr addewidion a wnaethant a pheidio â'u cyflawni?</p>
16423
7
2026-11-11T13:30:02
785992
387
En
2026-11-11T17:12:07
http://www.senedd.tv/cy/16423?startPos=13329&l=cy
261111-8
7. Dadl y Ceidwadwyr Cymreig: Ymchwiliad COVID-19 Cymru
C
8734
8734
Sam Rowlands AS
https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=8734
Rowlands, Sam
<p>Rwy'n credu eich bod yn llygad eich yn nodi hynny. Mewn rhyw ffordd, rwy'n teimlo'n flin dros y Gweinidog Cabinet yma heddiw, yn gorfod wynebu'r hyn y mae ei gyd-Aelodau wedi'i addo yn y gorffennol. Ac wrth gwrs, fe safodd ef ei hun ar y maniffesto hwnnw a safodd y Cabinet cyfan ar y maniffesto hwnnw, gan addo i'r teuluoedd mewn profedigaeth y byddai'r ymchwiliad hwn yn digwydd.</p>
<p>I gloi, Lywydd, mae gwir uniondeb yn ei gwneud yn ofynnol inni wynebu'r goleuni, derbyn craffu trylwyr a diysgog ac anrhydeddu'r gwirionedd ni waeth pa mor anodd neu anghyfforddus yw'r llwybr tuag ato. Rwy'n annog pob Aelod i gefnogi ein cynnig. Diolch.</p>
16423
7
2026-11-11T13:30:02
785999
388
Cy
2026-11-11T17:12:50
http://www.senedd.tv/cy/16423?startPos=13372&l=cy
261111-8
7. Dadl y Ceidwadwyr Cymreig: Ymchwiliad COVID-19 Cymru
C
5053
5053
Huw Irranca-Davies AC
https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5053
Llywydd
Irranca-Davies, Huw
<p>Y cwestiwn yw: a ddylid derbyn y cynnig? A oes unrhyw Aelod yn gwrthwynebu? [<em>Gwrthwynebiad.</em>] Oes. Gohiriaf y bleidlais o dan yr eitem hon tan y cyfnod pleidleisio.</p>
16423
7
2026-11-11T13:30:02
786034
389
Cy
261111-8
7. Dadl y Ceidwadwyr Cymreig: Ymchwiliad COVID-19 Cymru
I
<p>Gohiriwyd y pleidleisio tan y cyfnod pleidleisio.</p>
16423
7
2026-11-11T13:30:02
786015
390
Cy
2026-11-11T17:13:20
http://www.senedd.tv/cy/16423?startPos=13402&l=cy
261111-9
8. Dadl Reform UK: Cefnogaeth i'r Lluoedd Arfog a Chyn-filwyr
C
5053
5053
Huw Irranca-Davies AC
https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5053
Llywydd
Irranca-Davies, Huw
<p>Symudwn at eitem 8. Tynnwyd yr eitem hon yn ôl.</p>
16423
7
2026-11-11T13:30:02
786030
391
Cy
2026-11-11T17:13:28
http://www.senedd.tv/cy/16423?startPos=13410&l=cy
261111-9
8. Dadl Reform UK: Cefnogaeth i'r Lluoedd Arfog a Chyn-filwyr
C
5053
5053
Huw Irranca-Davies AC
https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5053
Llywydd
Irranca-Davies, Huw
<p>Symudwn nawr at eitem 9, y cyfnod pleidleisio. Oni bai bod pum Aelod yn dymuno i mi ganu'r gloch, symudaf yn syth i'r cyfnod pleidleisio.</p>
16423
7
2026-11-11T13:30:02
786018
392
Cy
2026-11-11T17:13:47
http://www.senedd.tv/cy/16423?startPos=13429&l=cy
261111-10
9. Cyfnod Pleidleisio
C
5053
5053
Huw Irranca-Davies AC
https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5053
Llywydd
Irranca-Davies, Huw
<p>Felly, symudwn at bleidleisio ar eitem 6. Galwaf am bleidlais ar y cynnig, a gyflwynwyd yn enw Kiera Marshall. Agorwch y bleidlais. Caewch y bleidlais. Dyma ganlyniad y bleidlais: o blaid 55, yn ymatal 19, yn erbyn 13. Mae'r cynnig wedi ei dderbyn.</p>
16423
7
2026-11-11T13:30:02
786049
393
Cy
261111-10
9. Cyfnod Pleidleisio
V
<p>Eitem 6. Dadl Ddeddfwriaethol Aelodau o dan Reol Sefydlog 11.21(iv) – Fframwaith cynllunio ar gyfer datblygiadau chwarela. : O blaid: 55, Yn erbyn: 13, Ymatal: 19</p><p>Derbyniwyd y cynnig</p><div class="voteResultLinkContainer"><a href="cofnod.cynulliad.cymru/VoteOutcome/16423/?#V7503">Cliciwch i weld canlyniad y bleidlais</a></div>
16423
7
2026-11-11T13:30:02
786050
394
Cy
2026-11-11T17:14:52
http://www.senedd.tv/cy/16423?startPos=13494&l=cy
261111-10
9. Cyfnod Pleidleisio
C
5053
5053
Huw Irranca-Davies AC
https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5053
Llywydd
Irranca-Davies, Huw
<p>Symudwn nawr at bleidleisio ar eitem 7. Galwaf am bleidlais ar y cynnig, a gyflwynwyd yn enw Paul Davies. Os gwrthodir y cynnig, byddwn yn pleidleisio ar y gwelliannau a gyflwynwyd i'r cynnig. Agorwch y bleidlais. Caewch y bleidlais. Dyma ganlyniad y bleidlais: o blaid 38, yn ymatal wyth, yn erbyn 41. Mae'r cynnig wedi ei wrthod.</p>
16423
7
2026-11-11T13:30:02
785996
395
Cy
2026-11-11T17:15:00
http://www.senedd.tv/cy/16423?startPos=13502&l=cy
261111-10
9. Cyfnod Pleidleisio
C
16423
7
2026-11-11T13:30:02
786001
396
Cy
261111-10
9. Cyfnod Pleidleisio
V
<p>Eitem 7. Dadl y Ceidwadwyr Cymreig - Ymchwiliad Covid-19 Cymru. Cynnig heb ei ddiwygio: O blaid: 38, Yn erbyn: 41, Ymatal: 8</p>
<p>Gwrthodwyd y cynnig</p><div class="voteResultLinkContainer"><a href="cofnod.cynulliad.cymru/VoteOutcome/16423/?#V7504">Cliciwch i weld canlyniad y bleidlais</a></div>
16423
7
2026-11-11T13:30:02
786002
397
Cy
2026-11-11T17:15:55
http://www.senedd.tv/cy/16423?startPos=13557&l=cy
261111-10
9. Cyfnod Pleidleisio
C
5053
5053
Huw Irranca-Davies AC
https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5053
Llywydd
Irranca-Davies, Huw
<p>Galwaf am bleidlais ar welliant 1 a gyflwynwyd yn enw Lynne Neagle. Agorwch y bleidlais. Caewch y bleidlais. Dyma ganlyniad y bleidlais: o blaid 39, neb yn ymatal, yn erbyn 48. Mae gwelliant 2 wedi ei wrthod.</p>
16423
7
2026-11-11T13:30:02
786006
398
Cy
2026-11-11T17:16:38
http://www.senedd.tv/cy/16423?startPos=13600&l=cy
261111-10
9. Cyfnod Pleidleisio
C
12140
12140
Dafydd Trystan Davies AS
https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12140
Trystan Davies, Dafydd
<p>Gwelliant 1, Lywydd.</p>
16423
7
2026-11-11T13:30:02
786008
399
Cy
2026-11-11T17:16:41
http://www.senedd.tv/cy/16423?startPos=13603&l=cy
261111-10
9. Cyfnod Pleidleisio
C
5053
5053
Huw Irranca-Davies AC
https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5053
Llywydd
Irranca-Davies, Huw
<p>Gwelliant 1. </p>
16423
7
2026-11-11T13:30:02
786045
400
Cy
2026-11-11T17:16:41
http://www.senedd.tv/cy/16423?startPos=13603&l=cy
261111-10
9. Cyfnod Pleidleisio
C
12140
12140
Dafydd Trystan Davies AS
https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12140
Trystan Davies, Dafydd
<p>Ie.</p>
16423
7
2026-11-11T13:30:02
786047
401
Cy
2026-11-11T17:16:42
http://www.senedd.tv/cy/16423?startPos=13604&l=cy
261111-10
9. Cyfnod Pleidleisio
C
5053
5053
Huw Irranca-Davies AC
https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5053
Llywydd
Irranca-Davies, Huw
<p>Mae'n ddrwg gen i. Diolch yn fawr iawn. Mae gwelliant 1 wedi ei wrthod.</p>
16423
7
2026-11-11T13:30:02
786011
402
Cy
261111-10
9. Cyfnod Pleidleisio
V
<p>Eitem 7. Dadl y Ceidwadwyr Cymreig - Ymchwiliad Covid-19 Cymru. Gwelliant 1, a gyflwynwyd yn enw Lynne Neagle: O blaid: 39, Yn erbyn: 48, Ymatal: 0</p>
<p>Gwrthodwyd y gwelliant</p><div class="voteResultLinkContainer"><a href="cofnod.cynulliad.cymru/VoteOutcome/16423/?#V7505">Cliciwch i weld canlyniad y bleidlais</a></div>
16423
7
2026-11-11T13:30:02
786014
403
Cy
2026-11-11T17:16:54
http://www.senedd.tv/cy/16423?startPos=13616&l=cy
261111-10
9. Cyfnod Pleidleisio
C
5053
5053
Huw Irranca-Davies AC
https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5053
Llywydd
Irranca-Davies, Huw
<p>Galwaf am bleidlais ar welliant 2 a gyflwynwyd yn enw Heledd Fychan. Agorwch y bleidlais. Caewch y bleidlais. Dyma ganlyniad y bleidlais: o blaid 41, neb yn ymatal, yn erbyn 46. Mae gwelliant 2 wedi ei wrthod.</p>
16423
7
2026-11-11T13:30:02
786020
404
Cy
261111-10
9. Cyfnod Pleidleisio
V
<p>Eitem 7. Dadl y Ceidwadwyr Cymreig - Ymchwiliad Covid-19 Cymru. Gwelliant 2, a gyflwynwyd yn enw Heledd Fychan: O blaid: 41, Yn erbyn: 46, Ymatal: 0</p>
<p>Gwrthodwyd y gwelliant</p><div class="voteResultLinkContainer"><a href="cofnod.cynulliad.cymru/VoteOutcome/16423/?#V7506">Cliciwch i weld canlyniad y bleidlais</a></div>
16423
7
2026-11-11T13:30:02
786022
405
Cy
2026-11-11T17:17:35
http://www.senedd.tv/cy/16423?startPos=13657&l=cy
261111-10
9. Cyfnod Pleidleisio
C
5053
5053
Huw Irranca-Davies AC
https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5053
Llywydd
Irranca-Davies, Huw
<p>Gan nad yw'r Senedd wedi derbyn y cynnig heb ei ddiwygio nac wedi derbyn y gwelliannau a gyflwynwyd i'r cynnig, caiff y cynnig, felly, ei wrthod.</p>
16423
7
2026-11-11T13:30:02
786026
406
En
2026-11-11T17:17:52
http://www.senedd.tv/cy/16423?startPos=13674&l=cy
261111-11
10. Dadl Fer: Y cynllun dychwelyd ernes—Mae angen ei atal dros dro nawr
C
5053
5053
Huw Irranca-Davies AC
https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5053
Llywydd
Irranca-Davies, Huw
<p>Symudwn yn awr—.</p>
16423
7
2026-11-11T13:30:02
786029
407
Cy
2026-11-11T17:17:57
http://www.senedd.tv/cy/16423?startPos=13679&l=cy
261111-11
10. Dadl Fer: Y cynllun dychwelyd ernes—Mae angen ei atal dros dro nawr
C
5053
5053
Huw Irranca-Davies AC
https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5053
Llywydd
Irranca-Davies, Huw
<p>Symudaf yn awr at ddadl fer heddiw, ond dydy'r Aelod ddim yma.</p>
16423
7
2026-11-11T13:30:02
786031
408
En
2026-11-11T17:18:07
http://www.senedd.tv/cy/16423?startPos=13689&l=cy
261111-11
10. Dadl Fer: Y cynllun dychwelyd ernes—Mae angen ei atal dros dro nawr
C
5053
5053
Huw Irranca-Davies AC
https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5053
Llywydd
Irranca-Davies, Huw
<p>Nid yw'r Aelod yma i gyflwyno'r ddadl, felly ni all y ddadl fynd rhagddi. Hoffwn wneud pwynt: o ran parch i'r Siambr ac i'r Aelodau, byddem yn disgwyl cael gwybod os na fydd dadl yn mynd rhagddi neu os yw wedi'i thynnu'n ôl.</p>
16423
7
2026-11-11T13:30:02
786035
409
Cy
2026-11-11T17:18:26
http://www.senedd.tv/cy/16423?startPos=13708&l=cy
261111-11
10. Dadl Fer: Y cynllun dychwelyd ernes—Mae angen ei atal dros dro nawr
C
5053
5053
Huw Irranca-Davies AC
https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5053
Llywydd
Irranca-Davies, Huw
<p>Felly, daw hynny â thrafodion heddiw i ben.</p>
16423
7
2026-11-11T13:30:02
786038
410
Cy
261111-11
10. Dadl Fer: Y cynllun dychwelyd ernes—Mae angen ei atal dros dro nawr
I
<p>Daeth y cyfarfod i ben am 17:18.</p>
16423
7
2026-11-11T13:30:02
785994
411
En
2026-11-11T17:20:00
http://www.senedd.tv/cy/16423?startPos=13802&l=cy
261111-11
10. Dadl Fer: Y cynllun dychwelyd ernes—Mae angen ei atal dros dro nawr
C