16074 7 2026-06-16T13:30:01 763471 0 En 2026-06-16T13:30:10 http://www.senedd.tv/en/16074?startPos=12&l=en http://www.senedd.tv/cy/16074?startPos=12&l=cy 260616-0 C 16074 7 2026-06-16T13:30:01 763468 1 Cy 2026-06-16T00:00:00 http://www.senedd.tv/cy/16074?startPos=-48598&l=cy http://www.senedd.tv/en/16074?startPos=-48598&l=en 260616-0 C 16074 7 2026-06-16T13:30:01 764315 2 Cy 260616-0 I Yn y fersiwn ddwyieithog, mae’r golofn chwith yn cynnwys yr iaith a lefarwyd yn y cyfarfod. Mae’r golofn dde yn cynnwys cyfieithiad o’r areithiau hynny. Mae [R] yn dynodi bod yr Aelod wedi datgan buddiant wrth gyflwyno’r busnes. In the bilingual version, the left-hand column includes the language used during the meeting. The right-hand column includes a translation of those speeches. [R] indicates that the Member has declared an interest when tabling the business. 16074 7 2026-06-16T13:30:01 763469 3 Cy 260616-0 I Cyfarfu'r Senedd yn y Siambr a thrwy gynhadledd fideo am 13:30 gyda'r Llywydd (Huw Irranca-Davies) yn y Gadair.  The Senedd met in the Chamber and by video-conference at 13:30 with the Llywydd (Huw Irranca-Davies) in the Chair. 16074 7 2026-06-16T13:30:01 763601 4 Cy 2026-06-16T13:30:01 http://www.senedd.tv/cy/16074?startPos=3&l=cy http://www.senedd.tv/en/16074?startPos=3&l=en 260616-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog 1. Questions to the First Minister C 5053 5053 Huw Irranca-Davies AC https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=5053 https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5053 Llywydd Llywydd Irranca-Davies, Huw Prynhawn da, bawb. Croeso i chi i gyd. Cwestiynau nawr i'r Prif Weinidog. Cwestiwn 1, Lynne Neagle. Good afternoon and welcome to you all. We'll move now to questions to the First Minister. The first question is from Lynne Neagle. 16074 7 2026-06-16T13:30:01 763473 5 Cy 260616-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog 1. Questions to the First Minister B Blaenoriaethau ar gyfer Addysg Priorities for Education 16074 7 2026-06-16T13:30:01 763474 6 Cy 260616-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog 1. Questions to the First Minister O 174 174 Lynne Neagle AC https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=174 https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=174 Neagle, Lynne 1. Beth yw blaenoriaethau'r Prif Weinidog ar gyfer addysg yn Sir Fynwy Torfaen? OQ64188 1. What are the First Minister's priorities for education in Sir Fynwy Torfaen? OQ64188 16074 7 2026-06-16T13:30:01 763475 7 En 2026-06-16T13:30:15 http://www.senedd.tv/en/16074?startPos=17&l=en http://www.senedd.tv/cy/16074?startPos=17&l=cy 260616-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog 1. Questions to the First Minister C 2717 2717 Rhun ap Iorwerth AC https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=2717 https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=2717 First Minister of Wales Prif Weinidog Cymru ap Iorwerth, Rhun Education is at the very heart of our ambition for Wales. We see education as the key to unlocking new and better opportunities, and building the more confident, innovative and productive nation we know Wales can be. The Cabinet Minister for Education and the Welsh Language will make a statement this afternoon outlining our priorities for education in more detail. Mae addysg yn gwbl ganolog i'n huchelgais ar gyfer Cymru. Rydym ni'n gweld addysg fel yr allwedd i ddatgloi cyfleoedd newydd a gwell, ac i greu'r genedl fwy hyderus, arloesol a chynhyrchiol yr ydym ni'n gwybod y gall Cymru fod. Bydd y Gweinidog Cabinet dros Addysg a'r Gymraeg yn gwneud datganiad y prynhawn yma yn amlinellu ein blaenoriaethau ar gyfer addysg yn fwy manwl. 16074 7 2026-06-16T13:30:01 763477 8 En 2026-06-16T13:30:37 http://www.senedd.tv/en/16074?startPos=39&l=en http://www.senedd.tv/cy/16074?startPos=39&l=cy 260616-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog 1. Questions to the First Minister C 174 174 Lynne Neagle AC https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=174 https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=174 Neagle, Lynne First Minister, today you announced £55 million of new money for childcare places. This is despite the fact that, last week, you told us you weren't able to provide any costings and that we needed to wait for the work of an expert group. Well, the only new money I'm aware of is the £327 million allocated in the spring statement, the vast majority of which was consequentials for special educational needs and disabilities. Now, I have to take issue with the First Minister's contention that that money is less necessary in Wales because we didn't have a statutory override. Any local authority in Wales, including both the authorities in my constituency, or any school, including the nearly third of schools that are in budget deficit, will tell you that the additional learning needs pressures are huge. First Minister, are you finally going to tell us how much additional money is going to be made available to meet the ALN pressures, or is the cost of your childcare pledge to be met at the cost of children with additional learning needs? Brif Weinidog, fe wnaethoch chi gyhoeddi heddiw £55 miliwn o arian newydd ar gyfer lleoedd gofal plant. Mae hyn er gwaethaf y ffaith eich bod chi wedi dweud wrthym ni yr wythnos diwethaf nad oeddech chi'n gallu darparu unrhyw gostiadau a bod angen i ni aros am waith grŵp arbenigol. Wel, yr unig arian newydd yr wyf i'n ymwybodol ohono yw'r £327 miliwn a ddyrannwyd yn natganiad y gwanwyn, yr oedd y mwyafrif llethol ohono yn gyllid canlyniadol ar gyfer anghenion addysgol arbennig ac anableddau. Nawr, mae'n rhaid i mi anghytuno â honiad y Prif Weinidog bod yr arian hwnnw yn llai angenrheidiol yng Nghymru gan nad oedd gennym ni fesur lliniaru statudol. Bydd unrhyw awdurdod lleol yng Nghymru, gan gynnwys y ddau awdurdod yn fy etholaeth i, neu unrhyw ysgol, gan gynnwys bron i draean o ysgolion sydd mewn diffyg cyllidebol, yn dweud wrthych chi fod y pwysau anghenion dysgu ychwanegol yn enfawr. Brif Weinidog, a ydych chi'n mynd i ddweud wrthym ni o'r diwedd faint o arian ychwanegol sy'n mynd i gael ei wneud ar gael i ymateb i'r pwysau ADY, neu a yw cost eich addewid gofal plant yn mynd i gael ei dalu ar draul plant ag anghenion dysgu ychwanegol? 16074 7 2026-06-16T13:30:01 763479 9 En 2026-06-16T13:31:45 http://www.senedd.tv/en/16074?startPos=107&l=en http://www.senedd.tv/cy/16074?startPos=107&l=cy 260616-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog 1. Questions to the First Minister C 2717 2717 Rhun ap Iorwerth AC https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=2717 https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=2717 First Minister of Wales Prif Weinidog Cymru ap Iorwerth, Rhun This Government fully understands the pressures on schools, on local authorities and, more importantly, on families, due to ALN. The situation is this: a one-off, quick-fix payment for what's left of this financial year is not what will give us the long-term sustainability needed for ALN. What we need is to put in place the policy programme that will provide that sustainability, and it is precisely that—the long-term view of supporting both families and local authorities—that will guide this Government. We look forward to working with those families and local authorities in providing that long-term, rather than quick-fix, solution. Mae'r Llywodraeth hon yn deall yn llawn y pwysau ar ysgolion, ar awdurdodau lleol ac, yn bwysicach fyth, ar deuluoedd, oherwydd ADY. Dyma'r sefyllfa: nid taliad untro, ateb cyflym ar gyfer yr hyn sy'n weddill o'r flwyddyn ariannol hon yw'r hyn a fydd yn rhoi'r cynaliadwyedd hirdymor sydd ei angen ar gyfer ADY i ni. Yr hyn sydd ei angen arnom ni yw rhoi'r rhaglen bolisi ar waith a fydd yn darparu'r cynaliadwyedd hwnnw, a dyna'n union—y safbwynt hirdymor o gynorthwyo teuluoedd ac awdurdodau lleol—fydd yn llywio'r Llywodraeth hon. Edrychwn ymlaen at weithio gyda'r teuluoedd a'r awdurdodau lleol hynny i ddarparu'r ateb hirdymor, yn hytrach na chyflym, hwnnw. 16074 7 2026-06-16T13:30:01 763480 10 En 2026-06-16T13:32:32 http://www.senedd.tv/en/16074?startPos=154&l=en http://www.senedd.tv/cy/16074?startPos=154&l=cy 260616-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog 1. Questions to the First Minister C 12168 12168 Donna Cushing AS https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=12168 https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12168 Cushing, Donna We know that smartphones are impacting children's well-being and ability to concentrate in classrooms. As you have stated, it is crucial that we improve attainment in our schools, and I believe that restricting the use of smartphones in schools for those under 16 is an important piece of the puzzle. Could the First Minister outline the Government's ambitions to promote students' safety, learning and well-being through restricting the use of smartphones in schools for under-16s? Rydym ni'n gwybod bod ffonau clyfar yn effeithio ar lesiant plant a'u gallu i ganolbwyntio mewn ystafelloedd dosbarth. Fel yr ydych chi wedi ei ddweud, mae'n hanfodol ein bod ni'n gwella cyrhaeddiad yn ein hysgolion, ac rwy'n credu bod cyfyngu ar y defnydd o ffonau clyfar mewn ysgolion i'r rhai dan 16 oed yn ddarn pwysig o'r pos. A allai'r Prif Weinidog amlinellu uchelgeisiau'r Llywodraeth i hybu diogelwch, dysgu a llesiant myfyrwyr trwy gyfyngu'r defnydd o ffonau clyfar mewn ysgolion i bobl ifanc dan 16 oed? 16074 7 2026-06-16T13:30:01 763485 11 En 2026-06-16T13:33:02 http://www.senedd.tv/en/16074?startPos=184&l=en http://www.senedd.tv/cy/16074?startPos=184&l=cy 260616-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog 1. Questions to the First Minister C 2717 2717 Rhun ap Iorwerth AC https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=2717 https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=2717 First Minister of Wales Prif Weinidog Cymru ap Iorwerth, Rhun I agree with the Member that the evidence is clear now about the impact that smartphones, the use of mobile phones within school hours, can have on both the well-being and the education of children. This is a Government that is determined to act, and the education Minister will provide detail of the proposals on how we act in a national, clear way this afternoon. Rwy'n cytuno â'r Aelod bod y dystiolaeth yn eglur rŵan am yr effaith y gall ffonau clyfar, y defnydd o ffonau symudol yn ystod oriau ysgol, ei chael ar lesiant ac addysg plant. Mae hon yn Llywodraeth sy'n benderfynol o weithredu, a bydd y Gweinidog addysg yn darparu manylion y cynigion ar sut rydym ni'n gweithredu mewn ffordd genedlaethol, eglur y prynhawn yma. 16074 7 2026-06-16T13:30:01 763489 12 En 2026-06-16T13:33:25 http://www.senedd.tv/en/16074?startPos=207&l=en http://www.senedd.tv/cy/16074?startPos=207&l=cy 260616-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog 1. Questions to the First Minister C 4787 4787 Peter Fox AS https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=4787 https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=4787 Fox, Peter First Minister, underperformance and systemic inconsistency in secondary schools remain a challenge for councils and schools, with many schools in my constituency and, no doubt, across Wales, carrying significant budget deficits. First Minister, how will your Government drive the continuous improvement we need to see, when so many schools have a financial millstone around their necks holding them back?  Brif Weinidog, mae tanberfformiad ac anghysondeb systemig mewn ysgolion uwchradd yn parhau i fod yn her i gynghorau ac ysgolion, â llawer o ysgolion yn fy etholaeth i ac, heb os, ledled Cymru, yn gweithredu â diffygion cyllidebol sylweddol. Brif Weinidog, sut wnaiff eich Llywodraeth yn ysgogi'r gwelliant parhaus y mae angen i ni ei weld, pan fo gan gynifer o ysgolion faen melin ariannol o amgylch eu gyddfau yn eu dal yn ôl? 16074 7 2026-06-16T13:30:01 763490 13 En 2026-06-16T13:33:50 http://www.senedd.tv/en/16074?startPos=232&l=en http://www.senedd.tv/cy/16074?startPos=232&l=cy 260616-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog 1. Questions to the First Minister C 2717 2717 Rhun ap Iorwerth AC https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=2717 https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=2717 First Minister of Wales Prif Weinidog Cymru ap Iorwerth, Rhun I think the very real challenges faced by local authorities was the reason we decided to prioritise local authority funding alongside health funding in preparing for the budget for 2026-27 and working with the previous Government. So, you know, we have done what we could, at that stage, to try to protect budgets. But this is also about putting the measures in place that assist teachers, assist schools to help raise those standards. The numeracy and literacy framework that we will be putting in place, I am confident, will lead to a trajectory towards higher standards within our schools. Rwy'n meddwl mai'r heriau real iawn sy'n wynebu awdurdodau lleol oedd y rheswm y gwnaethom ni benderfynu blaenoriaethu cyllid awdurdodau lleol ochr yn ochr â chyllid iechyd wrth baratoi ar gyfer y gyllideb ar gyfer 2026-27 ac yn gweithio gyda'r Llywodraeth flaenorol. Felly, wyddoch chi, rydym ni wedi gwneud yr hyn a allem ni, ar yr adeg honno, i geisio diogelu cyllidebau. Ond mae hyn hefyd yn ymwneud â rhoi'r mesurau ar waith sy'n cynorthwyo athrawon, yn cynorthwyo ysgolion i helpu i godi'r safonau hynny. Bydd y fframwaith rhifedd a llythrennedd y byddwn ni'n ei roi ar waith, rwy'n hyderus, yn arwain at drywydd tuag at safonau uwch yn ein hysgolion. 16074 7 2026-06-16T13:30:01 763493 14 Cy 2026-06-16T13:34:27 http://www.senedd.tv/cy/16074?startPos=269&l=cy http://www.senedd.tv/en/16074?startPos=269&l=en 260616-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog 1. Questions to the First Minister C 12151 12151 Matthew Jones AS https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=12151 https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12151 Jones, Matthew Roeddwn i'n falch iawn i'ch croesawu chi a'r Gweinidog addysg a'r Gymraeg i Ysgol Gymraeg Gwynllyw yr wythnos diwethaf, fy hen ysgol i, Niamh Salkeld a Steffan Lewis, wrth gwrs. Mae dalgylch ysgol Gwynllyw yn un hynod o eang, ond mae anghysonder mawr rhwng telerau mynd i'r ysgol honno i ddisgyblion ôl-16. Rwy'n deall bod disgyblion o Flaenau Gwent a rhai o Dorfaen yn gymwys i deithio am ddim, ond mae disgyblion o sir Fynwy yn gorfod talu tua £600 y flwyddyn i gyrraedd yno. A yw'r Prif Weinidog yn cytuno gyda fi fod codi tâl o £600 y flwyddyn i deithio i gael addysg trwy gyfrwng y Gymraeg yn annheg, ac a wnaiff e hefyd ymrwymo i bwyso ar Gyngor Sir Fynwy i adolygu'r trefniadau hyn er mwyn sicrhau bod pob person ifanc yn cael mynediad teg ac am ddim at addysg cyfrwng Cymraeg? I was very pleased to welcome you and the Minister for education and the Welsh language to Ysgol Gymraeg Gwynllyw last week, which was my former school and that of Niamh Salkeld and Steffan Lewis, of course. The catchment for ysgol Gwynllyw is very broad, but there is great inconsistency for post-16 students in terms of getting to that school. I understand that pupils from Blaenau Gwent and Torfaen qualify for free school transport, but pupils from Monmouthshire have to pay around £600 per annum just to get to school. Does the First Minister agree with me that charging £600 a year to travel to Welsh-medium education is unfair, and will he also commit to putting pressure on Monmouthshire County Council to review these arrangements in order to ensure that every young person has fair and free access to Welsh-medium education? 16074 7 2026-06-16T13:30:01 763472 15 Cy 2026-06-16T13:35:00 http://www.senedd.tv/cy/16074?startPos=302&l=cy http://www.senedd.tv/en/16074?startPos=302&l=en 260616-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog 1. Questions to the First Minister C 16074 7 2026-06-16T13:30:01 763476 16 Cy 2026-06-16T13:35:00 http://www.senedd.tv/cy/16074?startPos=302&l=cy http://www.senedd.tv/en/16074?startPos=302&l=en 260616-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog 1. Questions to the First Minister C 16074 7 2026-06-16T13:30:01 763478 17 Cy 2026-06-16T13:35:21 http://www.senedd.tv/cy/16074?startPos=323&l=cy http://www.senedd.tv/en/16074?startPos=323&l=en 260616-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog 1. Questions to the First Minister C 2717 2717 Rhun ap Iorwerth AC https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=2717 https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=2717 First Minister of Wales Prif Weinidog Cymru ap Iorwerth, Rhun Mi oedd hi wir yn bleser gallu ymweld ag ysgol Gwynllyw yr wythnos diwethaf. Buaswn i'n licio diolch yn fawr iawn i'r staff, ac yn arbennig i'r disgyblion, o'r oed cynradd drwyddo i'r uwchradd, am y croeso gawsom ni. Mae'n ysgol sy'n amlwg yn anelu i ragori ym mhopeth y mae hi'n ei wneud.  Mae'n sicr angen cydnabod bob amser sut mae costau ychwanegol mewn unrhyw ffordd yn gallu bod yn rhwystr i ddewisiadau mewn addysg. Mae'n bwysig iawn cydnabod bod yna rwystrau yn gallu cael eu rhoi mewn lle oherwydd costau sy'n effeithio at fynediad tuag at addysg Gymraeg. Mae hynny'n rywbeth y mae'r Llywodraeth yma yn ei gymryd o ddifrif, ac mi fydd y Gweinidog addysg a'r iaith Gymraeg, wrth gwrs, yn edrych ar bob opsiwn i gefnogi ysgolion ac awdurdodau lleol i sicrhau bod y rhwystrau yna yn cael eu dileu fesul un.  It was a pleasure to be able to visit Gwynllyw school last week, and I'd like to thank the staff, and particularly the pupils from primary age to secondary age, for the welcome that we had. It's a school that evidently aims to excel in everything that it does.  And, certainly, we need to recognise always how additional costs in any way can be a barrier to educational choices. And it's important to recognise that barriers can be put in place because of costs, that affect access to Welsh-medium education. That's something that the Welsh Government is taking seriously, and the Minister for education and the Welsh language will be looking at all options to support schools and local authorities to ensure that those barriers are eliminated one by one. 16074 7 2026-06-16T13:30:01 763481 18 Cy 260616-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog 1. Questions to the First Minister B Gwasanaethau Meddyg Teulu GP Services 16074 7 2026-06-16T13:30:01 763482 19 Cy 260616-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog 1. Questions to the First Minister O 12182 12182 Louise Emery AS https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=12182 https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12182 Emery, Louise 2. A wnaiff y Prif Weinidog ddatganiad ar ddarpariaeth gwasanaethau meddygon teulu yng Nghlwyd? OQ64187 2. Will the First Minister make a statement on the provision of GP services in Clwyd? OQ64187 16074 7 2026-06-16T13:30:01 763483 20 En 2026-06-16T13:36:17 http://www.senedd.tv/en/16074?startPos=379&l=en http://www.senedd.tv/cy/16074?startPos=379&l=cy 260616-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog 1. Questions to the First Minister C 2717 2717 Rhun ap Iorwerth AC https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=2717 https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=2717 First Minister of Wales Prif Weinidog Cymru ap Iorwerth, Rhun GPs are the foundation of NHS care in Wales. Every month, general practices deliver around 1.5 million patient contacts, including over 150,000 across Clwyd. When access to primary care comes under pressure, the whole system feels it. That's why we have embarked on our manifesto commitments to strengthen GP services, improve out-of-hours access, expand digital and telehealth support, and deliver more care closer to home. Meddygon teulu yw sylfaen gofal y GIG yng Nghymru. Bob mis, mae meddygfeydd teulu yn darparu tua 1.5 miliwn o gysylltiadau cleifion, gan gynnwys dros 150,000 ledled Clwyd. Pan fydd mynediad at ofal sylfaenol yn dod o dan bwysau, mae'r system gyfan yn teimlo hynny. Dyna pam rydym ni wedi cychwyn ar ein hymrwymiadau maniffesto i gryfhau gwasanaethau meddygon teulu, i wella mynediad y tu allan i oriau arferol, i ehangu cymorth digidol a theleiechyd, ac i ddarparu mwy o ofal yn agosach at adref. 16074 7 2026-06-16T13:30:01 763486 21 En 2026-06-16T13:36:43 http://www.senedd.tv/en/16074?startPos=405&l=en http://www.senedd.tv/cy/16074?startPos=405&l=cy 260616-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog 1. Questions to the First Minister C 12182 12182 Louise Emery AS https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=12182 https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12182 Emery, Louise First Minister, Healthy Prestatyn Iach was created in 2016 as a flagship response to the collapse of GP services in north Denbighshire—three practices terminating their contracts in a single year because they could not recruit enough doctors. A decade on, patients still report that accessing primary care there is difficult and stressful, and now the practice is consulting on reducing its boundary, which would see patients, including some of the most vulnerable in the community, with high levels of deprivation, transferred to neighbouring practices whose own capacity to absorb them is unclear. And the consultation window for patients is just three weeks. First Minister, what discussions have you had to ensure that no boundary changes will be approved unless there is clear evidence that receiving practices have sufficient capacity to maintain standards of access and care, and that the consultation is meaningful and not just a rubber-stamping exercise? Diolch. Brif Weinidog, crëwyd Healthy Prestatyn Iach yn 2016 fel ymateb blaenllaw i fethiant gwasanaethau meddygon teulu yng ngogledd sir Ddinbych—tair meddygfa yn terfynu eu contractau mewn un flwyddyn gan nad oedden nhw'n gallu recriwtio digon o feddygon. Ddegawd yn ddiweddarach, mae cleifion yn dal i adrodd bod cael mynediad at ofal sylfaenol yno yn anodd ac yn peri straen, a bellach mae'r feddygfa yn ymgynghori ar gyfangu ei ffin, a fyddai'n golygu bod cleifion, gan gynnwys rhai o'r rhai mwyaf agored i niwed yn y gymuned, â lefelau uchel o amddifadedd, yn cael eu trosglwyddo i feddygfeydd cyfagos nad yw eu gallu eu hunain i'w derbyn yn eglur. A dim ond tair wythnos yw'r ffenestr ymgynghori i gleifion. Brif Weinidog, pa drafodaethau ydych chi wedi eu cael i sicrhau na fydd unrhyw newidiadau i ffiniau yn cael eu cymeradwyo oni bai fod tystiolaeth eglur fod gan feddygfeydd sy'n derbyn gapasiti digonol i gynnal safonau mynediad a gofal, a bod yr ymgynghoriad yn ystyrlon ac nid yn ymarfer cadarnhau yn unig? Diolch. 16074 7 2026-06-16T13:30:01 763494 22 En 2026-06-16T13:37:37 http://www.senedd.tv/en/16074?startPos=459&l=en http://www.senedd.tv/cy/16074?startPos=459&l=cy 260616-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog 1. Questions to the First Minister C 2717 2717 Rhun ap Iorwerth AC https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=2717 https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=2717 First Minister of Wales Prif Weinidog Cymru ap Iorwerth, Rhun The boundary changes issue, in and of itself, is something that will be looked at by the Cabinet Minister for Health and Care. That is a very specific issue. There are areas that the Member referred to that I very much agree with, on the lack of a GP workforce in some areas being a particular issue, and, in particular, where you have areas of deprivation—that being a barrier, in itself, to healthcare.  Our manifesto and first 100 days commitments make clear that strengthening GP services, as I say, are central to improving access, wherever that may be, regardless of what boundary changes might have been put in place. And 100 additional GPs, which is a significant increase across Wales, I believe, can make a real difference to access to care in primary care. And I remind Members that, this week, this Government is fulfilling a pledge to convene a primary care summit, which will be an opportunity to look at these very issues. Mae'r mater newid ffiniau, ynddo'i hun, yn rhywbeth a fydd yn cael ei ystyried gan y Gweinidog Cabinet dros Iechyd a Gofal. Mae hwnnw'n fater penodol iawn. Mae yna feysydd y cyfeiriodd yr Aelod atyn nhw yr wyf i'n sicr yn cytuno â nhw, ar y ffaith bod y diffyg gweithlu meddygon teulu mewn rhai ardaloedd yn broblem arbennig, ac, yn benodol, lle mae gennych chi ardaloedd o amddifadedd—bod hynny yn rhwystr, ynddo'i hun, i ofal iechyd.  Mae ein maniffesto a'n hymrwymiadau 100 diwrnod cyntaf yn ei gwneud hi'n eglur bod cryfhau gwasanaethau meddygon teulu, fel y dywedais i, yn ganolog i wella mynediad, ble bynnag y gallai hynny fod, waeth pa newidiadau i ffiniau a allai fod wedi cael eu gwneud. A gall 100 o feddygon teulu ychwanegol, sy'n gynnydd sylweddol ledled Cymru, rwy'n credu, wneud gwahaniaeth gwirioneddol i fynediad at ofal ym maes gofal sylfaenol. Ac rwy'n atgoffa'r Aelodau bod y Llywodraeth hon, yr wythnos hon, yn cyflawni addewid i gynnull uwchgynhadledd gofal sylfaenol, a fydd yn gyfle i edrych ar yr union faterion hyn. 16074 7 2026-06-16T13:30:01 763496 23 En 2026-06-16T13:38:43 http://www.senedd.tv/en/16074?startPos=525&l=en http://www.senedd.tv/cy/16074?startPos=525&l=cy 260616-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog 1. Questions to the First Minister C 12184 12184 Becca Martin AS https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=12184 https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12184 Martin, Becca First Minister, access to GP services has been a long-standing concern for many constituents across Clwyd, particularly in the more socioeconomically deprived coastal communities, where recruitment and retention challenges can be acute. As you say, Plaid Cymru has committed to training 100 new GPs as part of its plans to strengthen primary care services. Can the First Minister outline how this commitment will be delivered across Wales and how communities in Clwyd will benefit from the increased GP workforce that Plaid Cymru is proposing? Brif Weinidog, mae mynediad at wasanaethau meddygon teulu wedi bod yn bryder hirsefydlog i lawer o etholwyr ledled Clwyd, yn enwedig yn y cymunedau arfordirol mwy difreintiedig yn economaidd-gymdeithasol, lle gall heriau recriwtio a chadw fod yn ddifrifol. Fel yr ydych chi'n ei ddweud, mae Plaid Cymru wedi ymrwymo i hyfforddi 100 o feddygon teulu newydd yn rhan o'i chynlluniau i gryfhau gwasanaethau gofal sylfaenol. A all y Prif Weinidog amlinellu sut y bydd yr ymrwymiad hwn yn cael ei gyflawni ledled Cymru a sut y bydd cymunedau yng Nghlwyd yn elwa o'r gweithlu meddygon teulu mwy y mae Plaid Cymru yn ei gynnig? 16074 7 2026-06-16T13:30:01 763498 24 En 2026-06-16T13:39:19 http://www.senedd.tv/en/16074?startPos=561&l=en http://www.senedd.tv/cy/16074?startPos=561&l=cy 260616-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog 1. Questions to the First Minister C 2717 2717 Rhun ap Iorwerth AC https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=2717 https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=2717 First Minister of Wales Prif Weinidog Cymru ap Iorwerth, Rhun As I say, the summit that will be convened this week will bring together Government, NHS leaders, front-line partners, to focus exactly on those issues of how we improve access, strengthen sustainability and shift care to closer to home. And the issue of recruiting an additional 100-salaried GPs to strengthen front-line capacity, improve out of-hours care in particular, is going to be at the core of dealing with the issues that constituents in Clwyd face. We recognise that those pressures, as I said earlier, are often felt most sharply in some communities, which is why we'll work with practices at the deep end, if you like, to explore modernised models of care, reduce workload pressures, and support more collaborative and federated ways of working.  Fel y dywedais i, bydd yr uwchgynhadledd a fydd yn cael ei chynnull yr wythnos hon yn dod â'r Llywodraeth, arweinwyr y GIG, partneriaid rheng flaen at ei gilydd, i ganolbwyntio'n union ar y materion hynny o sut rydym ni'n gwella mynediad, yn cryfhau cynaliadwyedd ac yn symud gofal yn agosach at adref. Ac mae'r mater o recriwtio 100 o feddygon teulu cyflogedig ychwanegol i gryfhau capasiti rheng flaen, i wella gofal y tu allan i oriau arferol yn arbennig, yn mynd i fod wrth wraidd ymdrin â'r problemau sy'n wynebu etholwyr yng Nghlwyd. Rydym ni'n cydnabod bod y pwysau hynny, fel y dywedais i yn gynharach, yn aml yn cael eu teimlo'n fwyaf llym mewn rhai cymunedau, a dyna pam y byddwn ni'n gweithio gyda meddygfeydd yn y pen dyfnaf, fel petai, i archwilio modelau gofal wedi'u moderneiddio, i leihau pwysau llwyth gwaith, ac i gefnogi ffyrdd mwy cydweithredol a chyfunol o weithio.  16074 7 2026-06-16T13:30:01 763484 25 En 2026-06-16T13:40:00 http://www.senedd.tv/en/16074?startPos=602&l=en http://www.senedd.tv/cy/16074?startPos=602&l=cy 260616-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog 1. Questions to the First Minister C 16074 7 2026-06-16T13:30:01 763487 26 Cy 260616-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog 1. Questions to the First Minister B Cwestiynau Heb Rybudd gan Arweinwyr y Pleidiau Questions Without Notice from the Party Leaders 16074 7 2026-06-16T13:30:01 763488 27 Cy 2026-06-16T13:40:05 http://www.senedd.tv/cy/16074?startPos=607&l=cy http://www.senedd.tv/en/16074?startPos=607&l=en 260616-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog 1. Questions to the First Minister C 5053 5053 Huw Irranca-Davies AC https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=5053 https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5053 Llywydd Llywydd Irranca-Davies, Huw Galwaf yn awr ar arweinwyr y pleidiau i holi'r Prif Weinidog. Yn gyntaf, arweinydd Reform UK, Dan Thomas. I now call on the party leaders to question the First Minister. First, the leader of Reform UK, Dan Thomas. 16074 7 2026-06-16T13:30:01 763491 28 En 2026-06-16T13:40:13 http://www.senedd.tv/en/16074?startPos=615&l=en http://www.senedd.tv/cy/16074?startPos=615&l=cy 260616-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog 1. Questions to the First Minister C 12147 12147 Dan Thomas AS https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=12147 https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12147 Leader of the Opposition Arweinydd yr Wrthblaid Thomas, Dan Diolch, Lywydd. It is a fact that a lack of house building and uncontrolled immigration has led to a housing shortage across the UK. In Wales, house prices and rents have skyrocketed, making housing unaffordable. Now, Plaid Cymru have promised to deliver 20,000 new homes by 2030. Reform welcomes the delivery of new homes, but, to deliver at that scale, we're going to need radical reform of the planning system, we're going to need ministerial intervention when councils do not deliver the number of homes that their communities need, and we need Government and local government to work in partnership with house builders to leverage the billions of pounds that are needed to deliver 20,000 new homes. So, First Minister, how will you speed up planning and how will you leverage the billions of pounds needed to deliver your promise? Diolch, Lywydd. Mae'n ffaith bod diffyg adeiladu tai a mewnfudo heb ei reoli wedi arwain at brinder tai ledled y DU. Yng Nghymru, mae prisiau tai a rhenti wedi cynyddu'n enfawr, gan wneud tai yn anfforddiadwy. Bellach, mae Plaid Cymru wedi addo darparu 20,000 o gartrefi newydd erbyn 2030. Mae Reform yn croesawu darparu cartrefi newydd, ond, i gyflawni ar y raddfa honno, bydd angen diwygio radical i'r system gynllunio arnom ni, bydd angen ymyrraeth weinidogol arnom ni pan na fydd cynghorau yn darparu'r nifer o gartrefi sydd ei hangen ar eu cymunedau, ac rydym ni angen i'r Llywodraeth a llywodraeth leol weithio mewn partneriaeth ag adeiladwyr tai i drosoli'r biliynau o bunnoedd sydd eu hangen i ddarparu 20,000 o gartrefi newydd. Felly, Brif Weinidog, sut wnewch chi gyflymu'r broses gynllunio a sut wnewch chi drosoli'r biliynau o bunnoedd sydd eu hangen i gyflawni eich addewid? 16074 7 2026-06-16T13:30:01 763499 29 En 2026-06-16T13:41:14 http://www.senedd.tv/en/16074?startPos=676&l=en http://www.senedd.tv/cy/16074?startPos=676&l=cy 260616-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog 1. Questions to the First Minister C 2717 2717 Rhun ap Iorwerth AC https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=2717 https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=2717 First Minister of Wales Prif Weinidog Cymru ap Iorwerth, Rhun Firstly, the housing shortages that we face in Wales are very, very real. Secondly, those housing shortages are not driven by immigration. That is an attempt—[Interruption.]—that is an attempt to create division when we should be looking at practical solutions to the practical problem that we face of shortage of housing. Yes, we have set a high level of ambition for the number of houses we want to deliver. Social housing is a key part of that. And, yes, we need to work with house builders. We also need to work with social housing providers. Plus, we will work through the body established by this Government, Unnos, which will look for innovative ways of realising this promise. Let's focus on the practical issues that we face day in, day out. And yes, leveraging money in, in innovative ways, is a part of the solutions that we seek to find. But blaming one part of society for the issue doesn't help us reach the solution. Yn gyntaf, mae'r prinder tai sy'n ein hwynebu yng Nghymru yn real iawn, iawn. Yn ail, nid yw'r prinder tai hwnnw yn cael ei ysgogi gan fewnfudo. Mae honno'n ymgais—[Torri ar draws.]—mae honno'n ymgais i greu rhaniad pan ddylem ni fod yn edrych ar atebion ymarferol i'r broblem ymarferol yr ydym yn ei hwynebu o brinder tai. Ydym, rydym ni wedi gosod lefel uchel o uchelgais ar gyfer nifer y tai yr ydym ni eisiau eu darparu. Mae tai cymdeithasol yn rhan allweddol o hynny. Ac, oes, mae angen i ni weithio gydag adeiladwyr tai. Mae angen i ni hefyd weithio gyda darparwyr tai cymdeithasol. Hefyd, byddwn yn gweithio drwy'r corff a sefydlwyd gan y Llywodraeth hon, Unnos, a fydd yn chwilio am ffyrdd arloesol o wireddu'r addewid hwn. Gadewch i ni ganolbwyntio ar y materion ymarferol yr ydym ni'n eu hwynebu o un dydd i'r llall. Ac ydy, mae trosoli arian i mewn, mewn ffyrdd arloesol, yn rhan o'r atebion yr ydym ni'n ceisio dod o hyd iddyn nhw. Ond nid yw beio un rhan o gymdeithas am y broblem yn ein helpu ni i ddod o hyd i ateb. 16074 7 2026-06-16T13:30:01 763507 30 En 2026-06-16T13:42:18 http://www.senedd.tv/en/16074?startPos=740&l=en http://www.senedd.tv/cy/16074?startPos=740&l=cy 260616-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog 1. Questions to the First Minister C 12147 12147 Dan Thomas AS https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=12147 https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12147 Thomas, Dan Nobody's blaming immigrants. We're blaming uncontrolled—[Interruption.]—we're blaming uncontrolled and unplanned immigration, which has a ripple effect across the UK. That ripple effect has hit house prices and rents, which is why we have a shortage in Wales. We don't need another quango; we need ministerial leadership. The housing sector are telling me that housing associations and house builders, they want to speak to decision makers, not middlemen. Now, houses in multiple occupation are also a big problem in Wales, and it is caused in part by uncontrolled immigration. Across towns and villages across Wales, we have seen HMOs changing the character of streets that have been residential in nature for decades, if not centuries. Large companies are buying up family homes and turning them into HMOs, and people are not happy with this. So, what will the Government do to give communities and councils a greater say on HMOs and that they can say 'no' to HMOs? Does neb yn beio mewnfudwyr. Rydym ni'n beio mewnfudo heb ei reoli—[Torri ar draws.]—rydym ni'n beio mewnfudo heb ei reoli a heb ei gynllunio, sydd â sgil-effeithiau ledled y DU. Mae'r sgil-effeithiau hynny wedi effeithio ar brisiau tai a rhenti, a dyna pam mae gennym ni brinder yng Nghymru. Does dim angen cwango arall arnom ni; mae angen arweinyddiaeth weinidogol arnom ni. Mae'r sector tai yn dweud wrthyf i fod cymdeithasau tai ac adeiladwyr tai, maen nhw eisiau siarad â'r rhai sy'n gwneud penderfyniadau, nid â chanolwyr. Nawr, mae tai amlfeddiannaeth yn broblem fawr yng Nghymru hefyd, ac mae'n cael ei achosi yn rhannol gan fewnfudo heb ei reoli. Ar draws trefi a phentrefi ledled Cymru, rydym ni wedi gweld tai amlfeddiannaeth yn newid cymeriad strydoedd sydd wedi bod yn breswyl eu natur ers degawdau, os nad canrifoedd. Mae cwmnïau mawr yn prynu cartrefi teuluol a'u troi'n dai amlfeddiannaeth, ac nid yw pobl yn hapus â hyn. Felly, beth fydd y Llywodraeth yn ei wneud i roi mwy o lais i gymunedau a chynghorau ar dai amlfeddiannaeth ac y gallan nhw ddweud 'na' i dai amlfeddiannaeth? 16074 7 2026-06-16T13:30:01 763510 31 En 2026-06-16T13:43:22 http://www.senedd.tv/en/16074?startPos=804&l=en http://www.senedd.tv/cy/16074?startPos=804&l=cy 260616-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog 1. Questions to the First Minister C 2717 2717 Rhun ap Iorwerth AC https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=2717 https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=2717 First Minister of Wales Prif Weinidog Cymru ap Iorwerth, Rhun It's again seeking to blame, isn't it? HMOs was an issue in a part of Cardiff that I used to live in, years ago. That was because of student HMOs. So, the solution there is to find ways of making sure that we can house students in ways that don't impact on local populations. There are parts of my own constituency where HMOs have been because of workforces in particular sectors. The leader of the opposition says he's not blaming immigrants whilst then progressing to blame immigrants for the situation. He will have to forgive me for always focusing on the practical answers that are needed to the very real problems that we face, and that is a lack of social housing, which is why this Government is getting on with building more social housing. Mae'n fater o geisio neilltuo bai eto, onid ydy? Roedd tai amlfeddiannaeth yn broblem mewn rhan o Gaerdydd yr oeddwn i'n arfer byw ynddi, flynyddoedd yn ôl. Roedd hynny oherwydd tai myfyrwyr amlfeddiannaeth. Felly, yr ateb yn y fan honno yw dod o hyd i ffyrdd o wneud yn siŵr y gallwn ni gartrefu myfyrwyr mewn ffyrdd nad ydyn nhw'n effeithio ar boblogaethau lleol. Mae yna rannau o fy etholaeth i fy hun lle bu tai amlfeddiannaeth oherwydd gweithluoedd mewn sectorau penodol. Mae arweinydd yr wrthblaid yn dweud nad yw'n beio mewnfudwyr cyn mynd ati wedyn i feio mewnfudwyr am y sefyllfa. Bydd yn rhaid iddo faddau i mi am ganolbwyntio bob amser ar yr atebion ymarferol sydd eu hangen i'r problemau real iawn yr ydym ni'n eu hwynebu, sef diffyg tai cymdeithasol, a dyna pam mae'r Llywodraeth hon yn bwrw ymlaen ag adeiladu mwy o dai cymdeithasol. 16074 7 2026-06-16T13:30:01 763521 32 En 2026-06-16T13:44:07 http://www.senedd.tv/en/16074?startPos=849&l=en http://www.senedd.tv/cy/16074?startPos=849&l=cy 260616-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog 1. Questions to the First Minister C 12147 12147 Dan Thomas AS https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=12147 https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12147 Thomas, Dan I was pleased to learn that a supplementary budget will be coming forward next week. I think the First Minister and I can agree that Labour have left a financial mess. But the way that Government Ministers have been talking about the scale of that mess, it seems to me that you are warming us up for some unpleasant announcements next week. I'd like the First Minister to rule out any tax rises and any service cuts today. This is meant to be, hopefully, a major fiscal event—the fiscal event that Wales needs to get back up off its feet and on the way to recovery. Or will it be, First Minister, a continuation of Labour's spending plans, with some tinkering around the edges? Roeddwn i'n falch o glywed y bydd cyllideb atodol yn cael ei chyflwyno yr wythnos nesaf. Rwy'n credu y gall y Prif Weinidog a minnau gytuno bod Llafur wedi gadael llanast ariannol. Ond y ffordd y mae Gweinidogion y Llywodraeth wedi bod yn siarad am raddfa'r llanast hwnnw, mae'n ymddangos i mi eich bod chi'n ein paratoi ar gyfer rhai cyhoeddiadau annymunol yr wythnos nesaf. Hoffwn i'r Prif Weinidog ddiystyru unrhyw godiadau treth ac unrhyw doriadau i wasanaethau heddiw. Mae hwn i fod, gobeithio, yn ddigwyddiad cyllidol mawr—y digwyddiad cyllidol sydd ei angen ar Gymru i godi yn ôl oddi ar ei thraed ac ar y ffordd i adferiad. Neu a fydd hi'n fater, Brif Weinidog, o barhau â chynlluniau gwariant Llafur, a rhywfaint o chwarae o gwmpas ar yr ymylon? 16074 7 2026-06-16T13:30:01 763524 33 En 2026-06-16T13:44:51 http://www.senedd.tv/en/16074?startPos=893&l=en http://www.senedd.tv/cy/16074?startPos=893&l=cy 260616-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog 1. Questions to the First Minister C 2717 2717 Rhun ap Iorwerth AC https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=2717 https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=2717 First Minister of Wales Prif Weinidog Cymru ap Iorwerth, Rhun I think I've made it clear on many occasions that this Government does not have any plans and will not raise taxes. Our job here is to get on with the work of delivering the programme for government that we put to the people of Wales and got a mandate to deliver in the recent election. I notice the comments from the previous First Minister that access talks would have led to open books. I also realise that the leader of the opposition decided not to take up the option of entering into access talks. That's how serious they were about getting into Government. To suggest that Plaid Cymru had access to the Government books, as the former finance Minister put it, is demonstrably not true. That's not how access talks work. What I can confirm as true is that, in health, the previous Government left in-year pressures to the tune of hundreds of millions of pounds. On top of that, they made multimillion pound unfunded commitments on childcare, for example, leaving a hugely challenging legacy behind. But I won't dwell on that fact. I won't use that as an excuse. It's for Labour to answer how this situation came to pass. It's for this Government to roll up our sleeves and be determined to deliver on those pledges that we put in front of the people of Wales. That is exactly what we are doing. That is why, today, £55 million was announced by the Deputy First Minister to roll out childcare, which the people of Wales showed they so desperately want. Rwy'n meddwl fy mod i wedi ei gwneud hi'n eglur ar sawl achlysur nad oes gan y Llywodraeth hon unrhyw gynlluniau i godi trethu ac na fydd yn gwneud hynny. Ein cyfrifoldeb ni yma yw parhau â'r gwaith o ddarparu'r rhaglen lywodraethu a gyflwynwyd gennym ni i bobl Cymru ac y cawsom ni fandad i'w darparu yn yr etholiad diweddar. Rwy'n sylwi ar y sylwadau gan y Prif Weinidog blaenorol y byddai trafodaethau mynediad wedi arwain at lyfrau agored. Rwy'n sylweddoli hefyd fod arweinydd yr wrthblaid wedi penderfynu peidio â chymryd yr opsiwn o ymuno â thrafodaethau mynediad. Dyna pa mor ddifrifol oedden nhw am fod yn Llywodraeth. Mae awgrymu bod gan Blaid Cymru fynediad at lyfrau'r Llywodraeth, fel y dywedodd y cyn-Weinidog cyllid, yn amlwg ddim yn wir. Nid dyna sut mae trafodaethau mynediad yn gweithio. Yr hyn y gallaf i ei gadarnhau sy'n wir yw bod y Llywodraeth flaenorol, ym maes iechyd, wedi gadael pwysau yn ystod y flwyddyn gwerth cannoedd o filiynau o bunnoedd. Ar ben hynny, fe wnaethon nhw ymrwymiadau heb eu hariannu gwerth sawl miliwn o bunnoedd ar ofal plant, er enghraifft, gan adael etifeddiaeth eithriadol o heriol ar eu hôl. Ond ni wnaf i fynd ar ôl y ffaith honno. Ni wnaf i ddefnyddio hynny fel esgus. Cyfrifoldeb Llafur yw ateb sut y cododd y sefyllfa hon. Cyfrifoldeb y Llywodraeth hon yw torchi ein llewys a bod yn benderfynol o gyflawni'r addewidion hynny a gyflwynwyd gennym ni i bobl Cymru. Dyna'n union yr ydym ni'n ei wneud. Dyna pam, heddiw, y cyhoeddwyd £55 miliwn gan y Dirprwy Brif Weinidog i gyflwyno gofal plant, y dangosodd pobl Cymru eu bod nhw ei eisiau mor daer. 16074 7 2026-06-16T13:30:01 763492 34 En 2026-06-16T13:45:00 http://www.senedd.tv/en/16074?startPos=902&l=en http://www.senedd.tv/cy/16074?startPos=902&l=cy 260616-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog 1. Questions to the First Minister C 16074 7 2026-06-16T13:30:01 763500 35 Cy 2026-06-16T13:46:13 http://www.senedd.tv/cy/16074?startPos=975&l=cy http://www.senedd.tv/en/16074?startPos=975&l=en 260616-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog 1. Questions to the First Minister C 5053 5053 Huw Irranca-Davies AC https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=5053 https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5053 Llywydd Llywydd Irranca-Davies, Huw Arweinydd Llafur Cymru, Ken Skates. Leader of Welsh Labour, Ken Skates. 16074 7 2026-06-16T13:30:01 763501 36 En 2026-06-16T13:46:16 http://www.senedd.tv/en/16074?startPos=978&l=en http://www.senedd.tv/cy/16074?startPos=978&l=cy 260616-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog 1. Questions to the First Minister C 267 267 Ken Skates AC https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=267 https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=267 Leader of Welsh Labour Arweinydd Llafur Cymru Skates, Ken Diolch. First Minister, over the weekend, you and your finance Minister claimed that finances were more difficult than you had expected, even though, as you have confirmed, you were part of the process of setting the budget that you now have. You'll also be aware that you received £120 million in extra capital funding on top of the £327 million for ALN, which you are refusing to pass on to schools. Instead, you're briefing that there is some sort of non-existent black hole. Now, before the election, the Institute for Fiscal Studies reported that your uncosted promises would require tax increases or cuts to unprotected services. Were they right? Diolch. Brif Weinidog, dros y penwythnos, fe wnaethoch chi a'ch Gweinidog cyllid honni fod cyllid yn anoddach nag yr oeddech chi wedi ei ddisgwyl, er eich bod chi, fel yr ydych chi wedi ei gadarnhau, yn rhan o'r broses o bennu'r gyllideb sydd gennych chi nawr. Byddwch hefyd yn ymwybodol eich bod chi wedi derbyn £120 miliwn o gyllid cyfalaf ychwanegol ar ben y £327 miliwn ar gyfer ADY, yr ydych chi'n gwrthod ei drosglwyddo i ysgolion. Yn hytrach, rydych chi'n briffio bod rhyw fath o dwll du nad yw'n bodoli. Nawr, cyn yr etholiad, adroddodd y Sefydliad Astudiaethau Cyllidol y byddai eich addewidion heb eu costio yn gofyn am gynnydd i drethi neu doriadau i wasanaethau heb eu diogelu. A oedden nhw'n iawn? 16074 7 2026-06-16T13:30:01 763505 37 En 2026-06-16T13:47:05 http://www.senedd.tv/en/16074?startPos=1027&l=en http://www.senedd.tv/cy/16074?startPos=1027&l=cy 260616-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog 1. Questions to the First Minister C 2717 2717 Rhun ap Iorwerth AC https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=2717 https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=2717 First Minister of Wales Prif Weinidog Cymru ap Iorwerth, Rhun This is a previous Government that promised a multibillion pound hospital building funded, but couldn't even get their sums right on how much money had been allocated for childcare—were they able to win the election, which, of course, they weren't. Yes, we were part of a process around agreeing those funds for the NHS and local government, as I explained earlier. I'm not sure the former Minister was a part of that process. But, as I say, access talks aren't an open-book exercise of the kind that the former Minister implies. The in-year pressures left as a result of the actions of the previous Labour administrations are ones that we will deal with now. What we will do is roll up our sleeves and make sure that we find innovative ways, both on revenue and capital fronts, to deliver what the people of Wales said they wanted us to. Dyma Lywodraeth flaenorol a addawodd ariannu adeiladu ysbyty gwerth sawl biliwn o bunnoedd, ond na allai hyd yn oed gael eu symiau yn iawn ar faint o arian oedd wedi cael ei ddyrannu ar gyfer gofal plant—pe bydden nhw wedi gallu ennill yr etholiad, nad oedden nhw, wrth gwrs. Oeddem, roeddem ni'n rhan o broses ynghylch cytuno ar y cyllid hwnnw ar gyfer y GIG a llywodraeth leol, fel yr esboniais i yn gynharach. Dydw i ddim yn siŵr bod y cyn-Weinidog yn rhan o'r broses honno. Ond, fel y dywedais i, nid yw trafodaethau mynediad yn ymarfer llyfr agored o'r math y mae'r cyn-Weinidog yn ei awgrymu. Mae'r pwysau yn ystod y flwyddyn a adawyd o ganlyniad i weithredoedd y gweinyddiaethau Llafur blaenorol yn rhai y byddwn ni'n delio â nhw rŵan. Yr hyn y byddwn ni'n ei wneud yw torchi ein llewys a gwneud yn siŵr ein bod ni'n dod o hyd i ffyrdd arloesol, o ran refeniw a chyfalaf, i gyflawni'r hyn y dywedodd pobl Cymru eu bod nhw eisiau i ni ei gyflawni. 16074 7 2026-06-16T13:30:01 763506 38 En 2026-06-16T13:48:03 http://www.senedd.tv/en/16074?startPos=1085&l=en http://www.senedd.tv/cy/16074?startPos=1085&l=cy 260616-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog 1. Questions to the First Minister C 267 267 Ken Skates AC https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=267 https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=267 Skates, Ken I think it was Ronald Reagan who said, 'If you've got to explain it, you've lost it.' Effectively, any difficult decisions that you now face are owed to your party's inability or refusal to cost the promises that you made. You wouldn't tell us before the election what you'll cut. Will you tell us now? Will it be to tackling poverty? Will it be to education, to housing, or to health? Rwy'n credu mai Ronald Reagan a ddywedodd, 'Os oes rhaid i chi ei esbonio, rydych chi wedi ei golli.' I bob pwrpas, mae unrhyw benderfyniadau anodd yr ydych chi'n eu hwynebu nawr oherwydd anallu neu wrthodiad eich plaid i gostio'r addewidion a wnaed gennych chi. Nid oeddech chi'n fodlon dweud wrthym ni cyn yr etholiad beth fyddwch chi'n ei dorri. A wnewch chi ddweud wrthym ni nawr? A fydd i fynd i'r afael â thlodi? A fydd i addysg, i dai, neu i iechyd? 16074 7 2026-06-16T13:30:01 763508 39 En 2026-06-16T13:48:26 http://www.senedd.tv/en/16074?startPos=1108&l=en http://www.senedd.tv/cy/16074?startPos=1108&l=cy 260616-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog 1. Questions to the First Minister C 2717 2717 Rhun ap Iorwerth AC https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=2717 https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=2717 First Minister of Wales Prif Weinidog Cymru ap Iorwerth, Rhun What's become very, very clear, Llywydd, is the mismanagement of funds under the previous Government. I'm not going to use that as an excuse for the work that we have to get on with now. We have put a programme in place. It is around improving education standards. My Minister is getting on with the work of delivering a foundation numeracy and literacy project. It is about improving access to childcare. The £55 million announced today is about starting that work of delivering childcare. It's about creating better jobs in all parts of Wales. Work is already beginning on setting in place the plans for the delivery of a new development agency for Wales. All these actions are ones that we said we would be putting in place, and we are already doing so. All the points in our 100-day plan have been actioned already. We did more in 27 days as a Government than the previous Labour administration did in 27 years. Yr hyn sydd wedi dod yn eglur iawn, iawn, Lywydd, yw'r camreolaeth o arian o dan y Llywodraeth flaenorol. Dydw i ddim yn mynd i ddefnyddio hynny fel esgus am y gwaith y mae'n rhaid i ni fwrw ymlaen ag ef rŵan. Rydym ni wedi rhoi rhaglen ar waith. Mae'n ymwneud â gwella safonau addysg. Mae fy Ngweinidog yn bwrw ymlaen â'r gwaith o ddarparu prosiect rhifedd a llythrennedd sylfaenol. Mae'n ymwneud â gwella mynediad at ofal plant. Mae'r £55 miliwn a gyhoeddwyd heddiw yn ymwneud â dechrau'r gwaith hwnnw o ddarparu gofal plant. Mae'n ymwneud â chreu swyddi gwell ym mhob rhan o Gymru. Mae gwaith eisoes yn dechrau ar sefydlu'r cynlluniau ar gyfer cyflwyno asiantaeth ddatblygu newydd i Gymru. Mae'r holl gamau hyn yn rhai y gwnaethom ni ddweud y byddem ni'n eu cymryd, ac rydym ni eisoes yn gwneud hynny. Mae'r holl bwyntiau yn ein cynllun 100 diwrnod wedi cael eu rhoi ar waith eisoes. Fe wnaethom ni fwy mewn 27 diwrnod fel Llywodraeth nag y gwnaeth y weinyddiaeth Lafur flaenorol mewn 27 mlynedd. 16074 7 2026-06-16T13:30:01 763511 40 Cy 2026-06-16T13:49:22 http://www.senedd.tv/cy/16074?startPos=1164&l=cy http://www.senedd.tv/en/16074?startPos=1164&l=en 260616-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog 1. Questions to the First Minister C 5053 5053 Huw Irranca-Davies AC https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=5053 https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5053 Llywydd Llywydd Irranca-Davies, Huw Arweinydd y Ceidwadwyr Cymreig, Darren Millar. Leader of the Welsh Conservatives, Darren Millar. 16074 7 2026-06-16T13:30:01 763514 41 En 2026-06-16T13:49:25 http://www.senedd.tv/en/16074?startPos=1167&l=en http://www.senedd.tv/cy/16074?startPos=1167&l=cy 260616-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog 1. Questions to the First Minister C 171 171 Darren Millar AC https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=171 https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=171 Leader of the Welsh Conservatives Arweinydd y Ceidwadwyr Cymreig Millar, Darren First Minister, in just 11 days' time, communities across Wales and the whole of the United Kingdom will be marking Armed Forces Day. It's an opportunity, of course, to pay tribute to the courage and professionalism of His Majesty's armed forces, and to recognise the thousands of people who work in the defence industry across Wales, who help to keep our country safe. Those workers design, build and maintain the equipment for our armed forces and our allies around the world. Those companies also provide highly skilled jobs, apprenticeships and investment in communities across the country. So, can I ask you, First Minister: at a time when war has returned to Europe and when the international security situation is becoming increasingly uncertain and fragile, do you agree with me that a strong defence industry here in Wales is essential to our economy? And will you join me in paying tribute to our armed forces and to the Welsh workers whose efforts help to provide them with the resources that they need? Brif Weinidog, ymhen 11 diwrnod yn unig, bydd cymunedau ledled Cymru a'r Deyrnas Unedig gyfan yn nodi Diwrnod y Lluoedd Arfog. Mae'n gyfle, wrth gwrs, i dalu teyrnged i ddewrder a phroffesiynoldeb lluoedd arfog Ei Fawrhydi, ac i gydnabod y miloedd o bobl sy'n gweithio yn y diwydiant amddiffyn ledled Cymru, sy'n helpu i gadw ein gwlad yn ddiogel. Mae'r gweithwyr hynny yn dylunio, yn adeiladu ac yn cynnal a chadw'r offer ar gyfer ein lluoedd arfog a'n cynghreiriaid ledled y byd. Mae'r cwmnïau hynny hefyd yn darparu swyddi medrus iawn, prentisiaethau a buddsoddiad mewn cymunedau ledled y wlad. Felly, a gaf i ofyn i chi, Brif Weinidog: ar adeg pan fo rhyfel wedi dychwelyd i Ewrop a phan fo'r sefyllfa diogelwch rhyngwladol yn dod yn fwyfwy ansicr a bregus, a ydych chi'n cytuno â mi bod diwydiant amddiffyn cryf yma yng Nghymru yn hanfodol i'n heconomi? Ac a wnewch chi ymuno â mi i dalu teyrnged i'n lluoedd arfog ac i'r gweithwyr yng Nghymru y mae eu hymdrechion yn helpu i ddarparu'r adnoddau y mae nhw eu hangen iddyn nhw? 16074 7 2026-06-16T13:30:01 763497 42 En 2026-06-16T13:50:00 http://www.senedd.tv/en/16074?startPos=1202&l=en http://www.senedd.tv/cy/16074?startPos=1202&l=cy 260616-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog 1. Questions to the First Minister C 16074 7 2026-06-16T13:30:01 763502 43 En 2026-06-16T13:50:29 http://www.senedd.tv/en/16074?startPos=1231&l=en http://www.senedd.tv/cy/16074?startPos=1231&l=cy 260616-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog 1. Questions to the First Minister C 2717 2717 Rhun ap Iorwerth AC https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=2717 https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=2717 First Minister of Wales Prif Weinidog Cymru ap Iorwerth, Rhun One of my first visits as First Minister was to see Valley Veterans and to share with them stories of their time serving in the armed forces and to pledge to them our determination to deliver on the covenant that is so important to those who have served. Yes, I do believe that the defence sector in Wales plays a very important part within the economy as a whole. Yes, I absolutely understand that the changing face of international threats means that we need to make sure that we have the conventional forces in place that are able to stand up to that. At the same time, this is a Government that will make sure that the ethical engagement around defence is as strong as it can possibly be. I think those are the kinds of assurances that the people of Wales want. Un o fy ymweliadau cyntaf fel Prif Weinidog oedd i weld Valley Veterans a rhannu straeon gyda nhw am eu hamser yn gwasanaethu yn y lluoedd arfog ac i addo iddyn nhw ein bod yn benderfynol o gyflawni ar y cyfamod sydd mor bwysig i'r rhai sydd wedi gwasanaethu. Ydw, rwy'n credu bod y sector amddiffyn yng Nghymru yn chwarae rhan bwysig iawn o fewn yr economi yn ei chyfanrwydd. Ydw, rwy'n deall yn llwyr fod wyneb newidiol bygythiadau rhyngwladol yn golygu bod angen i ni wneud yn siŵr bod gennym ni'r grymoedd confensiynol ar waith sy'n gallu gwrthsefyll hynny. Ar yr un pryd, mae hon yn Llywodraeth a fydd yn gwneud yn siŵr bod yr ymgysylltiad moesegol o ran amddiffyn mor gryf ag y gall fod. Rwy'n meddwl mai dyna'r math o sicrwydd y mae pobl Cymru ei eisiau. 16074 7 2026-06-16T13:30:01 763513 44 En 2026-06-16T13:51:17 http://www.senedd.tv/en/16074?startPos=1279&l=en http://www.senedd.tv/cy/16074?startPos=1279&l=cy 260616-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog 1. Questions to the First Minister C 171 171 Darren Millar AC https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=171 https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=171 Millar, Darren Well, can I welcome your comments in relation to the armed forces covenant? It's absolutely vital that Wales honours that covenant at every single level of government, and I want to pay tribute to those organisations that are working hard to do just that. But last week, of course, we saw two resignations from the UK Government. Two Ministers resigned because they did not believe that the UK Government was doing enough to invest in defence at a time of growing international instability. Their warnings came as countries across Europe are increasing their spending on defence, rebuilding their military capability and capacity and investing in their domestic defence industries. Now, Wales is already home to a host of world-class defence and aerospace companies: General Dynamics, Airbus, BAE Systems, Raytheon, Babcock, Sierra Nevada Corporation Mission Systems and others across the whole of this country, employing many thousands of individuals, and they're playing a vital role in our defence industry. But it's really important that, if the increase in defence spending comes from the UK Government, Wales gets its fair share and that we're able to grow our defence industry. What action have you taken to date, and what action do you intend to take to make sure that that's the case? Wel, a gaf i groesawu eich sylwadau am gyfamod y lluoedd arfog? Mae'n gwbl hanfodol bod Cymru yn anrhydeddu'r cyfamod hwnnw ar bob un lefel o lywodraeth, a hoffwn dalu teyrnged i'r sefydliadau hynny sy'n gweithio'n galed i wneud yn union hynny. Ond yr wythnos diwethaf, wrth gwrs, gwelsom ddau ymddiswyddiad o Lywodraeth y DU. Ymddiswyddodd dau Weinidog gan nad oedden nhw'n credu bod Llywodraeth y DU yn gwneud digon i fuddsoddi mewn amddiffyn ar adeg o ansefydlogrwydd rhyngwladol cynyddol. Daeth eu rhybuddion ar adeg pan fo gwledydd ledled Ewrop yn cynyddu eu gwariant ar amddiffyn, yn ailadeiladu eu gallu a'u capasiti milwrol ac yn buddsoddi yn eu diwydiannau amddiffyn domestig. Nawr, mae Cymru eisoes yn gartref i lu o gwmnïau amddiffyn ac awyrofod o'r radd flaenaf: General Dynamics, Airbus, BAE Systems, Raytheon, Babcock, Sierra Nevada Corporation Mission Systems ac eraill ledled y wlad gyfan, sy'n cyflogi miloedd lawer o unigolion, ac maen nhw'n chwarae rhan hanfodol yn ein diwydiant amddiffyn. Ond mae'n bwysig iawn, os daw'r cynnydd i wariant amddiffyn gan Lywodraeth y DU, bod Cymru yn cael ei chyfran deg a'n bod ni'n gallu tyfu ein diwydiant amddiffyn. Pa gamau ydych chi wedi eu cymryd hyd yma, a pha gamau ydych chi'n bwriadu eu cymryd i wneud yn siŵr bod hynny'n digwydd? 16074 7 2026-06-16T13:30:01 763523 45 En 2026-06-16T13:52:35 http://www.senedd.tv/en/16074?startPos=1357&l=en http://www.senedd.tv/cy/16074?startPos=1357&l=cy 260616-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog 1. Questions to the First Minister C 2717 2717 Rhun ap Iorwerth AC https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=2717 https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=2717 First Minister of Wales Prif Weinidog Cymru ap Iorwerth, Rhun I think the Member is right that we would expect Wales to get a fair share. It is also equally true to say that if UK Government, as it's thought, is going to be making changes to defence spending and doing that off the back of public spending that's very important to us in terms of dealing with infrastructure issues here in Wales, that we are given advance warning of that, which is not what happened in this case. When I talk about wanting to have a reset of relations between Welsh Government and UK Government and having a respect agenda, I expect that respect agenda to work both ways, and therefore to have an early opportunity to engage on decisions that would impact us in Wales is something that I will always do, as the people of Wales expect me to, being a First Minister that has always pledged to stand up for the people of Wales and to be loyal always to the needs of the people of this nation. Rwy'n meddwl bod yr Aelod yn iawn y byddem ni'n disgwyl i Gymru gael cyfran deg. Mae hefyd yr un mor wir i ddweud, os yw Llywodraeth y DU, fel y credir, yn mynd i fod yn gwneud newidiadau i wariant amddiffyn a gwneud hynny ar sail gwariant cyhoeddus sy'n bwysig iawn i ni o ran delio â materion seilwaith yma yng Nghymru, ein bod ni'n cael rhybudd ymlaen llaw o hynny, ac nid dyna ddigwyddodd yn yr achos hwn. Pan fyddaf i'n sôn am fod eisiau ailosod y berthynas rhwng Llywodraeth Cymru a Llywodraeth y DU a chael agenda barch, rwy'n disgwyl i'r agenda barch honno weithio'r ddwy ffordd, ac felly mae cael cyfle cynnar i ymgysylltu â phenderfyniadau a fyddai'n effeithio arnom ni yng Nghymru yn rhywbeth y byddaf i bob amser yn ei wneud, fel y mae pobl Cymru yn disgwyl i mi ei wneud, fel Prif Weinidog sydd wedi addo erioed i sefyll yn gadarn dros bobl Cymru ac i fod yn ffyddlon bob amser i anghenion pobl y genedl hon. 16074 7 2026-06-16T13:30:01 763527 46 Cy 260616-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog 1. Questions to the First Minister B Trefniadau Etholiadol y Senedd Senedd Electoral Arrangements 16074 7 2026-06-16T13:30:01 763528 47 Cy 260616-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog 1. Questions to the First Minister O 12167 12167 Sarah Cooper-Lesadd AS https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=12167 https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12167 Cooper-Lesadd, Sarah 3. Sut bydd Llywodraeth Cymru yn sicrhau bod yr adolygiad sydd ar ddod o drefniadau etholiadol y Senedd yn cryfhau hyder y cyhoedd yn nemocratiaeth Cymru? OQ64136 3. How will the Welsh Government ensure the forthcoming review of Senedd electoral arrangements strengthens public confidence in Welsh democracy? OQ64136 16074 7 2026-06-16T13:30:01 763529 48 En 2026-06-16T13:53:44 http://www.senedd.tv/en/16074?startPos=1426&l=en http://www.senedd.tv/cy/16074?startPos=1426&l=cy 260616-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog 1. Questions to the First Minister C 2717 2717 Rhun ap Iorwerth AC https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=2717 https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=2717 First Minister of Wales Prif Weinidog Cymru ap Iorwerth, Rhun It is for the Senedd to decide whether to establish the review, once the Llywydd tables the motion required by the legislation. Given the significant changes to the Senedd and our electoral system, a review of the new system can itself strengthen public confidence in our democracy. I hope the Constitution, Justice and External Affairs Committee can take forward that work, and my Government is committed to contributing to it. Mater i'r Senedd yw penderfynu a ddylid sefydlu'r adolygiad, unwaith y bydd y Llywydd yn cyflwyno'r cynnig sy'n ofynnol o dan y ddeddfwriaeth. O ystyried y newidiadau sylweddol i'r Senedd a'n system etholiadol, gall adolygiad o'r system newydd ei hun gryfhau hyder y cyhoedd yn ein democratiaeth. Rwy'n gobeithio y gall Pwyllgor y Cyfansoddiad, Cyfiawnder a Materion Allanol fwrw ymlaen â'r gwaith hwnnw, ac mae fy Llywodraeth wedi ymrwymo i gyfrannu ato. 16074 7 2026-06-16T13:30:01 763526 49 En 2026-06-16T13:54:07 http://www.senedd.tv/en/16074?startPos=1449&l=en http://www.senedd.tv/cy/16074?startPos=1449&l=cy 260616-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog 1. Questions to the First Minister C 12167 12167 Sarah Cooper-Lesadd AS https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=12167 https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12167 Cooper-Lesadd, Sarah First Minister, the Welsh election study found that fewer than one in eight people understood the new voting system at this year's election—a system only introduced months ago. I know fewer ballots were spoiled, and we all welcome that, but a simple ballot is not the same as a system being understandable. Being able to mark a paper easily tells us nothing about whether people grasp how their vote translates into who represents them. So, how can it be right to contemplate changing the system again? The single transferable vote is one of the options being considered. Before people have come to terms with it, does he not accept that changing the system again so soon would erode the very confidence in our democracy he wants to build? Brif Weinidog, fe wnaeth astudiaeth etholiad Cymru ganfod fod llai nag un o bob wyth o bobl yn deall y system bleidleisio newydd yn yr etholiad eleni—system a gyflwynwyd fisoedd yn unig yn ôl. Rwy'n gwybod bod llai o bapurau pleidleisio wedi cael eu difetha, ac rydym ni i gyd yn croesawu hynny, ond nid yw pleidlais syml yr un fath â system sy'n ddealladwy. Nid yw gallu marcio papur yn hawdd yn dweud dim wrthym ni am ba un a yw pobl yn deall sut mae eu pleidlais yn cyfateb i bwy sy'n eu cynrychioli. Felly, sut all hi fod yn iawn ystyried newid y system eto? Mae'r bleidlais drosglwyddadwy sengl yn un o'r opsiynau sy'n cael eu hystyried. Cyn i bobl ddod i delerau ag ef, onid yw'n derbyn y byddai newid y system eto mor fuan yn erydu'r union hyder yn ein democratiaeth y mae eisiau ei fagu? 16074 7 2026-06-16T13:30:01 763540 50 En 2026-06-16T13:54:58 http://www.senedd.tv/en/16074?startPos=1500&l=en http://www.senedd.tv/cy/16074?startPos=1500&l=cy 260616-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog 1. Questions to the First Minister C 2717 2717 Rhun ap Iorwerth AC https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=2717 https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=2717 First Minister of Wales Prif Weinidog Cymru ap Iorwerth, Rhun I think the important thing here, and certainly what would drive me in thinking what's the best electoral system for us in Wales, is that, yes, it's a mix of what people can understand in a short period of time—being educated about how a new system works—but it is also surely about having a system that works democratically, that people feel ownership of, and that they ultimately see the way that they voted in an election translates itself to what happens in this Parliament. I think it's important that we do learn lessons from what was a new election, and that is precisely what this review is about. We made sure, those of us who were in the last Senedd, that we had that mechanism within the legislation on expanding the Senedd and introducing a new electoral system to review it, to make sure that it is as good as it can be in terms of proportionality, understanding and so on. My Government remains committed to that review, which I think is important, but ultimately this is one for the Senedd as a whole. Rwy'n meddwl mai'r peth pwysig yma, ac yn sicr yr hyn a fyddai'n fy ysgogi i wrth feddwl beth yw'r system etholiadol orau i ni yng Nghymru, yw, ydy, mae'n gymysgedd o'r hyn y gall pobl ei ddeall mewn cyfnod byr o amser—cael eu haddysgu am sut mae system newydd yn gweithio—ond mae hefyd yn ymwneud, siawns, â bod â system sy'n gweithio'n ddemocrataidd, bod pobl yn teimlo eu bod yn berchen arni, a'u bod nhw'n gweld yn y pen draw bod y ffordd y gwnaethon nhw bleidleisio mewn etholiad yn cyfateb i'r hyn sy'n digwydd yn y Senedd hon. Rwy'n meddwl ei bod hi'n bwysig ein bod ni'n dysgu gwersi o'r hyn a oedd yn etholiad newydd, a dyna'n union yw diben yr adolygiad hwn. Fe wnaethom ni'n siŵr, y rhai ohonom ni a oedd yn y Senedd ddiwethaf, fod gennym ni'r mecanwaith hwnnw yn y ddeddfwriaeth ar ehangu'r Senedd a chyflwyno system etholiadol newydd i'w hadolygu, i wneud yn siŵr ei bod mor dda ag y gall fod o ran cymesuredd, dealltwriaeth ac yn y blaen. Mae fy Llywodraeth yn dal i fod wedi ymrwymo i'r adolygiad hwnnw, sy'n bwysig yn fy marn i, ond yn y pen draw mae hwn yn un i'r Senedd yn ei chyfanrwydd. 16074 7 2026-06-16T13:30:01 763504 51 En 2026-06-16T13:55:00 http://www.senedd.tv/en/16074?startPos=1502&l=en http://www.senedd.tv/cy/16074?startPos=1502&l=cy 260616-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog 1. Questions to the First Minister C 16074 7 2026-06-16T13:30:01 763512 52 En 2026-06-16T13:56:08 http://www.senedd.tv/en/16074?startPos=1570&l=en http://www.senedd.tv/cy/16074?startPos=1570&l=cy 260616-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog 1. Questions to the First Minister C 12141 12141 Zaynub Akbar AS https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=12141 https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12141 Akbar, Zaynub I thank the Member for raising this important issue. If politics is to work effectively, it must truly reflect the people it serves, and that means everyone. I am proud that Plaid Cymru ensured that at least 50 per cent of our candidates were women, resulting in 26 of our 43 Members here today being women, alongside a gender-balanced Cabinet. This Chamber has also been strengthened cross-party by more younger members, representatives with disabilities and those from global majority communities. However, it is disappointing that previous Senedd-wide proposals to improve representation were rejected, showing that there is still far more to do. Does the First Minister agree that public confidence in Welsh democracy depends on people seeing themselves reflected in it, and that greater diversity leads to better decisions for Wales? Diolch i'r Aelod am godi'r mater pwysig hwn. Os yw gwleidyddiaeth yn mynd i weithio'n effeithiol, mae'n rhaid iddi wir adlewyrchu'r bobl y mae'n eu gwasanaethu, ac mae hynny'n golygu pawb. Rwy'n falch bod Plaid Cymru wedi sicrhau bod o leiaf 50 y cant o'n hymgeiswyr yn fenywod, sy'n golygu bod 26 o'n 43 Aelod yma heddiw yn fenywod, ochr yn ochr â Chabinet cytbwys o ran rhywedd. Mae'r Siambr hon hefyd wedi cael ei chryfhau yn drawsbleidiol gan fwy o aelodau iau, cynrychiolwyr ag anableddau a'r rhai o gymunedau mwyafrif byd-eang. Fodd bynnag, mae'n siomedig bod cynigion Senedd gyfan blaenorol i wella cynrychiolaeth wedi cael eu gwrthod, sy'n dangos bod llawer mwy i'w wneud o hyd. A yw'r Prif Weinidog yn cytuno bod hyder y cyhoedd yn nemocratiaeth Cymru yn dibynnu ar bobl yn gweld eu hunain yn cael eu hadlewyrchu ynddi, a bod mwy o amrywiaeth yn arwain at benderfyniadau gwell i Gymru? 16074 7 2026-06-16T13:30:01 763520 53 En 2026-06-16T13:57:05 http://www.senedd.tv/en/16074?startPos=1627&l=en http://www.senedd.tv/cy/16074?startPos=1627&l=cy 260616-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog 1. Questions to the First Minister C 2717 2717 Rhun ap Iorwerth AC https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=2717 https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=2717 First Minister of Wales Prif Weinidog Cymru ap Iorwerth, Rhun Yes, I think ensuring that this Senedd is representative of the people we serve, rich in its diversity, should be something that's important to all of us. I certainly was pleased that, as a party, we were able to play our part in creating this representative and diverse Senedd, with women making up 46 per cent of this seventh Senedd, and we have diversity across other characteristics too. I absolutely agree that, by being representative of the people we serve, we can be more effective as a democratically elected institution. There's a lot of evidence to support that. There's more that we need to do, of course, but, as a Senedd, we can establish, every single one of us here, an inclusive culture, working practices and policies. But political parties in themselves are important gatekeepers, aren't they, in achieving that aim too. Ydw, rwy'n meddwl y dylai sicrhau bod y Senedd hon yn gynrychioliadol o'r bobl yr ydym ni'n eu gwasanaethu, yn gyfoethog o ran ei hamrywiaeth, fod yn rhywbeth sy'n bwysig i bob un ohonom ni. Roeddwn i'n sicr yn falch ein bod ni, fel plaid, wedi gallu chwarae ein rhan ni yn y gwaith o greu'r Senedd gynrychioliadol ac amrywiol hon, gyda menywod yn ffurfio 46 y cant o'r seithfed Senedd hon, ac mae gennym ni amrywiaeth ar draws nodweddion eraill hefyd. Rwy'n cytuno'n llwyr, trwy fod yn gynrychioliadol o'r bobl yr ydym ni'n eu gwasanaethu, y gallwn ni fod yn fwy effeithiol fel sefydliad a etholir yn ddemocrataidd. Ceir llawer o dystiolaeth i gefnogi hynny. Mae mwy y mae angen i ni ei wneud, wrth gwrs, ond, fel Senedd, gallwn ni sefydlu, pob un ohonom ni yma, ddiwylliant, arferion gwaith a pholisïau cynhwysol. Ond mae pleidiau gwleidyddol ynddynt eu hunain yn borthorion pwysig, onid ydyn nhw, i gyflawni'r nod hwnnw hefyd. 16074 7 2026-06-16T13:30:01 763525 54 En 2026-06-16T13:58:02 http://www.senedd.tv/en/16074?startPos=1684&l=en http://www.senedd.tv/cy/16074?startPos=1684&l=cy 260616-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog 1. Questions to the First Minister C 143 143 Andrew R.T. Davies AC https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=143 https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=143 Davies, Andrew R.T. First Minister, electoral reform is always important to make sure that the electorate engage fully with the opportunity to cast their opinion via the ballot box. Your manifesto touched on electoral reform in local government, which is an area that hasn't seen much electoral reform during this Senedd term. Is it your commitment that the elections that will be run next May will be run on the existing franchise, and there will be no change to the electoral way that people will vote, but the electoral aspiration for local government is more longer term and those are changes you will seek to make in the back end of this Senedd term? Brif Weinidog, mae diwygio etholiadol bob amser yn bwysig i wneud yn siŵr bod yr etholwyr yn ymgysylltu'n llawn â'r cyfle i fynegi eu barn drwy'r blwch pleidleisio. Fe wnaeth eich maniffesto gyfeirio at ddiwygio etholiadol mewn llywodraeth leol, sy'n faes nad yw wedi gweld llawer o ddiwygio etholiadol yn ystod y tymor Senedd hwn. Ai eich ymrwymiad chi yw y bydd yr etholiadau a fydd yn cael eu cynnal fis Mai nesaf yn cael eu cynnal ar sail yr etholfraint bresennol, ac na fydd unrhyw newid i'r ffordd etholiadol y bydd pobl yn pleidleisio, ond bod y dyhead etholiadol ar gyfer llywodraeth leol yn fwy hirdymor a bod y rheini yn newidiadau y byddwch chi'n ceisio eu gwneud tuag at ddiwedd y tymor Senedd hwn? 16074 7 2026-06-16T13:30:01 763530 55 En 2026-06-16T13:58:43 http://www.senedd.tv/en/16074?startPos=1725&l=en http://www.senedd.tv/cy/16074?startPos=1725&l=cy 260616-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog 1. Questions to the First Minister C 2717 2717 Rhun ap Iorwerth AC https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=2717 https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=2717 First Minister of Wales Prif Weinidog Cymru ap Iorwerth, Rhun I think this close to next year's local elections, I don't think it would be possible to bring in a new way of electing members, though that decision will ultimately be down to local authorities themselves. Work is still ongoing in relation to automatic registration, which is something that, as a principle, I adhere to. I want as many people as possible to be able to take part in the democratic process. We will judge whether timescales allow us to do that, but it's something in principle that I would want to do. Rwy'n meddwl, mor agos at etholiadau lleol y flwyddyn nesaf, nad wyf i'n meddwl y byddai'n bosibl cyflwyno ffordd newydd o ethol aelodau, er mai penderfyniad i awdurdodau lleol eu hunain fydd hwnnw yn y pen draw. Mae gwaith yn parhau o ran cofrestru awtomatig, sy'n rhywbeth, fel egwyddor, yr wyf i'n glynu ato. Rwyf i eisiau i gymaint o bobl â phosibl allu cymryd rhan yn y broses ddemocrataidd. Byddwn ni'n penderfynu a yw amserlenni yn caniatáu i ni wneud hynny, ond mae'n rhywbeth mewn egwyddor y byddwn i eisiau ei wneud. 16074 7 2026-06-16T13:30:01 763536 56 Cy 260616-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog 1. Questions to the First Minister B Cymorth i Fusnesau Support for Businesses 16074 7 2026-06-16T13:30:01 763537 57 Cy 260616-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog 1. Questions to the First Minister O 4650 4650 John Davies AS https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=4650 https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=4650 Davies, John 4. Pa gymorth y mae Llywodraeth Cymru yn ei ddarparu i fusnesau lleol yng Ngŵyr Abertawe? OQ64183 4. What support is the Welsh Government providing to locally owned businesses in Gŵyr Abertawe? OQ64183 16074 7 2026-06-16T13:30:01 763538 58 En 2026-06-16T13:59:38 http://www.senedd.tv/en/16074?startPos=1780&l=en http://www.senedd.tv/cy/16074?startPos=1780&l=cy 260616-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog 1. Questions to the First Minister C 2717 2717 Rhun ap Iorwerth AC https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=2717 https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=2717 First Minister of Wales Prif Weinidog Cymru ap Iorwerth, Rhun Locally owned businesses are important to communities in Gŵyr Abertawe. My Government will back them to innovate, scale and improve productivity. That means practical help through the business support on offer and stronger local supply chain support. We want Welsh businesses to grow without losing their local identity, so jobs, decisions and the wealth they create stay in their communities. Mae busnesau lleol yn bwysig i gymunedau yng Ngŵyr Abertawe. Bydd fy Llywodraeth i yn eu cefnogi nhw i arloesi, tyfu a gwella cynhyrchiant. Mae hynny'n golygu cymorth ymarferol trwy'r cymorth busnes a gynigir a chymorth cadwyn gyflenwi leol cryfach. Rydym ni eisiau i fusnesau Cymru dyfu heb golli eu hunaniaeth leol, fel bod swyddi, penderfyniadau a'r cyfoeth y maen nhw'n ei greu yn aros yn eu cymunedau. 16074 7 2026-06-16T13:30:01 763509 59 En 2026-06-16T14:00:00 http://www.senedd.tv/en/16074?startPos=1802&l=en http://www.senedd.tv/cy/16074?startPos=1802&l=cy 260616-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog 1. Questions to the First Minister C 16074 7 2026-06-16T13:30:01 763531 60 En 2026-06-16T14:00:00 http://www.senedd.tv/en/16074?startPos=1802&l=en http://www.senedd.tv/cy/16074?startPos=1802&l=cy 260616-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog 1. Questions to the First Minister C 4650 4650 John Davies AS https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=4650 https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=4650 Davies, John Diolch, First Minister. The economy in Swansea is really struggling. I've recently spoken to two businesses in Gŵyr Abertawe. Both have exactly the same problem: that's an inability to access Government procurement. The first was a ground care company, which just lost a contract to clear coastal paths in Gower to a company from York, which I find an unbelievable decision. And there's a Mumbles-based cleaning company with over 300 employees; it's well established, but has never, ever obtained a single Government contract. Welsh bodies spend over £8 billion a year on procurement. This is almost a third of the entire public expenditure. It is absolutely vital that Welsh businesses, local businesses, have access to this expenditure. It is the foundation of our economy, and access to this is equivalent to having sound foundations in a house. Every £1 that goes through and off the M4 is lost. Will the First Minister please outline the Government's plans to increase the levels for procurement to support local businesses that apply for Government contracts? Diolch, Brif Weinidog. Mae'r economi yn Abertawe wir mewn trafferthion. Rwyf i wedi siarad yn ddiweddar â dau fusnes yng Ngŵyr Abertawe. Mae gan y ddau yr un broblem yn union, sef anallu i gael mynediad at gaffael y Llywodraeth. Roedd y cyntaf yn gwmni gofal daear, sydd newydd golli contract i glirio llwybrau arfordirol yng Ngŵyr i gwmni o Efrog, sy'n benderfyniad anhygoel yn fy marn i. Ac mae yna gwmni glanhau wedi'i leoli yn y Mwmbwls â dros 300 o weithwyr; mae wedi'i hen sefydlu, ond nid yw erioed wedi ennill yr un contract gan y Llywodraeth. Mae cyrff yng Nghymru yn gwario dros £8 biliwn y flwyddyn ar gaffael. Mae hyn bron i draean o'r holl wariant cyhoeddus. Mae'n gwbl hanfodol bod busnesau Cymru, busnesau lleol, yn cael mynediad at y gwariant hwn. Dyma sylfaen ein heconomi, ac mae mynediad at hyn yn cyfateb i fod â sylfeini cadarn mewn tŷ. Mae pob £1 sy'n mynd drwy'r M4 ac oddi arni yn cael ei cholli. A wnaiff y Prif Weinidog amlinellu, os gwelwch yn dda, cynlluniau'r Llywodraeth i gynyddu'r lefelau ar gyfer caffael i gynorthwyo busnesau lleol sy'n gwneud cais am gontractau Llywodraeth? 16074 7 2026-06-16T13:30:01 763546 61 En 2026-06-16T14:01:21 http://www.senedd.tv/en/16074?startPos=1883&l=en http://www.senedd.tv/cy/16074?startPos=1883&l=cy 260616-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog 1. Questions to the First Minister C 2717 2717 Rhun ap Iorwerth AC https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=2717 https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=2717 First Minister of Wales Prif Weinidog Cymru ap Iorwerth, Rhun The frustration voiced by the Member is one that I have voiced many times as well when it comes to looking at procurement spend in action and the Welsh pound leaving Wales unnecessarily all too often. I'm very pleased to have the opportunity to reiterate my determination to drive up the share of public contracts going to Welsh businesses. We will rewrite procurement rules to prioritise local supply chains, fair work and community benefit and make it easier for Welsh firms to bid by simplifying processes, actively supporting SMEs to compete. And on top of that, we will hold public bodies to account also, so that more of that £8 billion spend, as was mentioned there, stays in Wales. Mae'r rhwystredigaeth sy'n cael ei leisio gan yr Aelod yn un yr wyf i wedi ei lleisio sawl gwaith hefyd o ran edrych ar wariant caffael ar waith a'r bunt Gymreig yn gadael Cymru yn ddiangen yn llawer rhy aml. Rwy'n falch iawn o gael y cyfle i ail-bwysleisio fy mhenderfyniad i gynyddu'r gyfran o gontractau cyhoeddus sy'n mynd i fusnesau Cymru. Byddwn yn ailysgrifennu rheolau caffael i flaenoriaethu cadwyni cyflenwi lleol, gwaith teg a budd cymunedol a'i gwneud hi'n haws i gwmnïau yng Nghymru gynnig drwy symleiddio prosesau, gan gefnogi busnesau bach a chanolig eu maint yn weithredol i gystadlu. Ac ar ben hynny, byddwn yn dwyn cyrff cyhoeddus i gyfrif hefyd, fel bod mwy o'r gwariant hwnnw o £8 biliwn, fel y soniwyd yn y fan yna, yn aros yng Nghymru. 16074 7 2026-06-16T13:30:01 763552 62 En 2026-06-16T14:02:08 http://www.senedd.tv/en/16074?startPos=1930&l=en http://www.senedd.tv/cy/16074?startPos=1930&l=cy 260616-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog 1. Questions to the First Minister C 12191 12191 Steven Rodaway AS https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=12191 https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12191 Rodaway, Steven I'd like to thank the Member for raising this important question. First Minister, in Reform we know the importance of supporting local Welsh business, especially in my constituency of Gŵyr Abertawe. Wales is a nation of small businesses, yet too few Welsh firms successfully grow into medium-size and large businesses. While parties often speak about supporting local businesses, growth ultimately depends on creating the conditions for firms to invest, expand and take on staff. Can you therefore set out what specific measures the Government will take to help Welsh businesses scale up, and explain what ambition can be reconciled with the increasing costs many firms face through taxation, regulation, bureaucracy and high energy prices? Thank you. Hoffwn ddiolch i'r Aelod am godi'r cwestiwn pwysig hwn. Brif Weinidog, rydym ni'n gwybod yn Reform pa mor bwysig yw cefnogi busnesau lleol yng Nghymru, yn enwedig yn fy etholaeth i, Gŵyr Abertawe. Mae Cymru yn genedl o fusnesau bach, ac eto does dim digon o gwmnïau yng Nghymru sy'n tyfu'n llwyddiannus yn fusnesau canolig a mawr eu maint. Er bod pleidiau yn siarad yn aml am gefnogi busnesau lleol, mae twf yn dibynnu yn y pen draw ar greu'r amodau i gwmnïau fuddsoddi, ehangu a chyflogi staff. Felly, a allwch chi nodi pa fesurau penodol y bydd y Llywodraeth yn eu cymryd i helpu busnesau Cymru i dyfu, ac esbonio pa uchelgais y gellir ei gysoni â'r costau cynyddol y mae llawer o gwmnïau yn eu hwynebu drwy drethiant, rheoleiddio, biwrocratiaeth a phrisiau ynni uchel? Diolch. 16074 7 2026-06-16T13:30:01 763562 63 En 2026-06-16T14:02:56 http://www.senedd.tv/en/16074?startPos=1978&l=en http://www.senedd.tv/cy/16074?startPos=1978&l=cy 260616-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog 1. Questions to the First Minister C 2717 2717 Rhun ap Iorwerth AC https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=2717 https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=2717 First Minister of Wales Prif Weinidog Cymru ap Iorwerth, Rhun We clearly share a common ambition to grow the indigenous businesses that we have here in Wales. The Cabinet Minister for enterprise often speaks of that need to grow that missing middle in Wales, and that is precisely what we will try to do. It will be one of the driving forces of the new development agency to grow those businesses. We want them to grow and succeed, without losing their roots in Welsh communities too. It's about creating a simpler, stronger business support system with a clear front door for firms. The development agency itself will not only help Welsh businesses to start, but to scale, which is so, so important. And in everything that we do, if we are to achieve our aims about closing the productivity gap with the UK, the role of Welsh businesses and the support given to them by Government will be absolutely key in that. Rydym ni'n amlwg yn rhannu uchelgais cyffredin i dyfu'r busnesau brodorol sydd gennym ni yma yng Nghymru. Mae'r Gweinidog Cabinet dros Fenter yn aml yn sôn am yr angen hwnnw i dyfu'r canol coll hwnnw yng Nghymru, a dyna'n union y byddwn ni'n ceisio ei wneud. Bydd yn un o ysgogiadau'r asiantaeth ddatblygu newydd i dyfu'r busnesau hynny. Rydym ni eisiau iddyn nhw dyfu a llwyddo, heb golli eu gwreiddiau yng nghymunedau Cymru hefyd. Mae'n golygu creu system cymorth busnes symlach a chryfach â drws ffrynt amlwg i gwmnïau. Bydd yr asiantaeth ddatblygu ei hun nid yn unig yn helpu busnesau Cymru i gychwyn, ond i dyfu, sydd mor bwysig. Ac ym mhopeth yr ydym ni'n ei wneud, os ydym ni'n mynd i gyflawni ein nodau o ran cau'r bwlch cynhyrchiant gyda'r DU, bydd swyddogaeth busnesau Cymru a'r cymorth a roddir iddyn nhw gan y Llywodraeth yn gwbl allweddol yn hynny. 16074 7 2026-06-16T13:30:01 763569 64 En 2026-06-16T14:04:02 http://www.senedd.tv/en/16074?startPos=2044&l=en http://www.senedd.tv/cy/16074?startPos=2044&l=cy 260616-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog 1. Questions to the First Minister C 332 332 Mike Hedges AC https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=332 https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=332 Hedges, Mike It's lovely to be discussing the Swansea economy. The engineering supply chain within the Swansea bay city region has been particularly hard hit by the reduction in steel production at Tata Steel in Port Talbot. Can the First Minister explain, given the challenges currently facing manufacturing businesses, why substantial Welsh Government grants and business support are available within the Neath Port Talbot area, while businesses in Swansea appear to have access to little or no equivalent support, albeit some of them are only a couple of hundred yards over the border? I firmly believe the Welsh Government should be providing meaningful assistance to businesses throughout the wider region during these challenging economic conditions, and not be implementing very large rent increases. Mae'n hyfryd ein bod yn trafod economi Abertawe. Mae'r gadwyn gyflenwi peirianneg yn ninas-ranbarth bae Abertawe wedi cael ei tharo'n arbennig o galed gan y gostyngiad i gynhyrchiant dur yn Tata Steel ym Mhort Talbot. A all y Prif Weinidog esbonio, o ystyried yr heriau sy'n wynebu busnesau gweithgynhyrchu ar hyn o bryd, pam mae grantiau a chymorth busnes sylweddol gan Lywodraeth Cymru ar gael yn ardal Castell-nedd Port Talbot, tra ei bod hi'n ymddangos mai ychydig neu ddim cymorth cyfatebol sydd gan fusnesau yn Abertawe, er mai dim ond ychydig gannoedd o lathenni dros y ffin y mae rhai ohonyn nhw? Rwy'n credu'n gryf y dylai Llywodraeth Cymru fod yn darparu cymorth ystyrlon i fusnesau drwy'r rhanbarth ehangach cyfan yn ystod yr amodau economaidd heriol hyn, ac nid yn cyflwyno cynnydd mawr iawn mewn rhenti. 16074 7 2026-06-16T13:30:01 763571 65 En 2026-06-16T14:04:44 http://www.senedd.tv/en/16074?startPos=2086&l=en http://www.senedd.tv/cy/16074?startPos=2086&l=cy 260616-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog 1. Questions to the First Minister C 2717 2717 Rhun ap Iorwerth AC https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=2717 https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=2717 First Minister of Wales Prif Weinidog Cymru ap Iorwerth, Rhun The Member draws attention to the situation within his particular constituency, as I would expect him to. And whilst I'm unable to draw comparisons, because I don't have the numbers here, between what happens precisely on the border between one constituency and the next, I can say this: when I had initial conversations with my Cabinet Minister for enterprise about the kind of remit that we would want the new development agency to have, I made it clear that I was pretty open-minded about the way it worked, because I wanted that flexibility in place as it developed its place within that landscape of the Welsh economy. One thing I did say was that I was determined that, in everything it did and in everything that we do, there is a recognition of making sure that prosperity is spread and that there is no creating pockets of prosperity where one area is able to prosper not necessarily at the expense of another, but where it feels as if it's an unlevel playing field. That is something that's going to be at the core of our approach to promoting prosperity: making sure that everybody has a slice of that cake. Mae'r Aelod yn tynnu sylw at y sefyllfa yn ei etholaeth benodol ef, fel y byddwn i'n disgwyl iddo ei wneud. Ac er nad wyf i'n gallu gwneud cymariaethau, gan nad yw'r rhifau gen i yma, rhwng yr hyn sy'n digwydd yn union ar y ffin rhwng un etholaeth a'r nesaf, gallaf ddweud hyn: pan gefais i sgyrsiau cychwynnol gyda fy Ngweinidog Cabinet dros fenter am y math o gylch gwaith y byddem ni eisiau i'r asiantaeth ddatblygu newydd ei gael, fe'i gwnes hi'n eglur fy mod i'n eithaf meddwl agored am y ffordd y mae'n gweithio, gan fy mod i eisiau'r hyblygrwydd hwnnw wrth iddo ddatblygu ei le o fewn amgylchedd hwnnw o economi Cymru. Un peth a ddywedais i oedd fy mod i'n benderfynol, ym mhopeth yr oedd yn ei wneud ac ym mhopeth yr ydym ni'n ei wneud, bod cydnabyddiaeth o wneud yn siŵr bod ffyniant yn cael ei ledaenu ac nad oes unrhyw greu pocedi o ffyniant lle mae un ardal yn gallu ffynnu nid o reidrwydd ar draul un arall, ond lle mae'n teimlo fel pe bai'n sefyllfa lle nad oes yna chwarae teg. Mae hynny'n rhywbeth sy'n mynd i fod wrth wraidd ein dull o hybu ffyniant: gwneud yn siŵr bod pawb yn cael sleisen o'r deisen honno. 16074 7 2026-06-16T13:30:01 763503 66 En 2026-06-16T14:05:00 http://www.senedd.tv/en/16074?startPos=2102&l=en http://www.senedd.tv/cy/16074?startPos=2102&l=cy 260616-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog 1. Questions to the First Minister C 16074 7 2026-06-16T13:30:01 763517 67 Cy 260616-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog 1. Questions to the First Minister B Cenedl Noddfa Nation of Sanctuary 16074 7 2026-06-16T13:30:01 763518 68 Cy 260616-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog 1. Questions to the First Minister O 12146 12146 Joe Martin AS https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=12146 https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12146 Martin, Joe 5. Pa asesiad y mae'r Llywodraeth wedi'i wneud o risgiau posibl y cynllun Cenedl Noddfa i ddiogelwch y cyhoedd? OQ64186 5. What assessment has the Government made of the potential risks to public safety of the Nation of Sanctuary scheme? OQ64186 16074 7 2026-06-16T13:30:01 763519 69 En 2026-06-16T14:06:07 http://www.senedd.tv/en/16074?startPos=2169&l=en http://www.senedd.tv/cy/16074?startPos=2169&l=cy 260616-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog 1. Questions to the First Minister C 2717 2717 Rhun ap Iorwerth AC https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=2717 https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=2717 First Minister of Wales Prif Weinidog Cymru ap Iorwerth, Rhun The nation of sanctuary approach promotes safer, more united communities by working with partners to support integration, safeguard vulnerable people and identify and address risks appropriately. Mae'r dull cenedl noddfa yn hyrwyddo cymunedau mwy diogel a mwy unedig drwy weithio gyda phartneriaid i gefnogi integreiddiad, i ddiogelu pobl agored i niwed ac i nodi a mynd i'r afael â risgiau yn briodol. 16074 7 2026-06-16T13:30:01 763522 70 En 2026-06-16T14:06:24 http://www.senedd.tv/en/16074?startPos=2186&l=en http://www.senedd.tv/cy/16074?startPos=2186&l=cy 260616-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog 1. Questions to the First Minister C 12146 12146 Joe Martin AS https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=12146 https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12146 Martin, Joe Defenders of the nation of sanctuary scheme will point to the fact that the primary recipients of aid have been Ukrainian families fleeing Putin's invasion. Whilst I don't know why it's necessary to spend additional money over and above what Westminster already spends to help Ukrainian families, you won't find anyone seriously contending that they're the reason the scheme should be scrapped. But that's because, so far, there have been zero instances of Ukrainian refugees trying to behead people in the streets. The same cannot be said for Sudanese asylum seekers. Simply ask Stephen Ogilvie from Belfast, or the family of Rhiannon Whyte, who was murdered, or any of the 226 women who were raped by Sudanese men in 2024 alone—these being the same men your Ministers Mabon ap Gwynfor and Sioned Williams said Wales must welcome. So, First Minister, what will you do to make sure that when the next inevitable attack happens, it doesn't take place in Wales? Bydd amddiffynwyr y cynllun cenedl noddfa yn tynnu sylw at y ffaith mai'r prif dderbynwyr cymorth fu teuluoedd o Wcráin sy'n ffoi rhag ymosodiad Putin. Er nad wyf i'n gwybod pam mae hi'n angenrheidiol gwario arian ychwanegol ar ben yr hyn y mae San Steffan eisoes yn ei wario i helpu teuluoedd o Wcráin, ni welwch chi unrhyw un yn dadlau o ddifrif mai nhw yw'r rheswm y dylid diddymu'r cynllun. Ond mae hynny oherwydd, hyd yn hyn, ni fu'r un achos o ffoaduriaid o Wcráin yn ceisio torri pennau pobl i ffwrdd yn y strydoedd. Ni ellir dweud yr un peth am geiswyr lloches o Sudan. Gofynnwch i Stephen Ogilvie o Belfast, neu deulu Rhiannon Whyte, a lofruddiwyd, neu unrhyw un o'r 226 o fenywod a dreisiwyd gan ddynion o Sudan yn 2024 yn unig—yr un dynion y dywedodd eich Gweinidogion Mabon ap Gwynfor a Sioned Williams fod yn rhaid i Gymru eu croesawu. Felly, Brif Weinidog, beth fyddwch chi'n ei wneud i wneud yn siŵr, pan fydd yr ymosodiad anochel nesaf yn digwydd, nad yw'n digwydd yng Nghymru? 16074 7 2026-06-16T13:30:01 763544 71 En 2026-06-16T14:07:16 http://www.senedd.tv/en/16074?startPos=2238&l=en http://www.senedd.tv/cy/16074?startPos=2238&l=cy 260616-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog 1. Questions to the First Minister C 2717 2717 Rhun ap Iorwerth AC https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=2717 https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=2717 First Minister of Wales Prif Weinidog Cymru ap Iorwerth, Rhun I guess, Llywydd, we're going to have to get used to this kind of contribution, where there is an attempt here to drive wedges between communities. And I, as First Minister, and I know I speak for my Government, will not rise to that from the Reform benches. Yes, the nation of sanctuary policy did house mostly Ukrainian refugees. I understand the difficulty that the Member has in addressing that issue, given the fact that the former leader of Reform in Wales is currently serving a lengthy jail term for taking money from the Russians, and one of the first calls made by their finance spokesperson was to tear down the Ukraine flag flying outside our Senedd. Let's focus here on what unites us. Let's focus on the leadership that's incumbent on all of us to show in order to create cohesion between communities. I will remind the Member that today is the tenth anniversary of the murder of Jo Cox. Our thoughts are with her family today, and our focus as leaders in politics in Wales should be on finding ways of getting over divisions rather than trying to create them. Rwy'n tybio, Lywydd, y bydd yn rhaid i ni ddod i arfer â'r math hwn o gyfraniad, lle ceir ymgais yma i achosi holltau rhwng cymunedau. Ac ni wnaf i, fel Prif Weinidog, a gwn fy mod i'n siarad ar ran fy Llywodraeth, ymateb i hynna gan feinciau Reform. Do, fe wnaeth y polisi cenedl noddfa ddarparu cartrefi i ffoaduriaid o Wcráin yn bennaf. Rwy'n deall yr anhawster y mae'r Aelod yn ei gael yn rhoi sylw i'r mater hwnnw, o gofio'r ffaith bod cyn-arweinydd Reform yng Nghymru yn treulio cyfnod maith yn y carchar ar hyn o bryd am gymryd arian gan y Rwsiaid, ac un o'r galwadau cyntaf a wnaed gan eu llefarydd cyllid oedd i dynnu baner Wcráin sy'n chwifio y tu allan i'n Senedd i lawr. Gadewch i ni ganolbwyntio yma ar yr hyn sy'n ein huno. Gadewch i ni ganolbwyntio ar yr arweinyddiaeth y mae'n ddyletswydd ar bob un ohonom ni i'w dangos er mwyn creu cydlyniant rhwng cymunedau. Fe wnaf i atgoffa'r Aelod ei bod hi'n ddeng mlynedd heddiw ers llofruddiaeth Jo Cox. Mae ein meddyliau gyda'i theulu heddiw, a dylai ein pwyslais fel arweinwyr mewn gwleidyddiaeth yng Nghymru fod ar ddod o hyd i ffyrdd o oresgyn rhaniadau yn hytrach na cheisio eu creu. 16074 7 2026-06-16T13:30:01 763551 72 En 2026-06-16T14:08:45 http://www.senedd.tv/en/16074?startPos=2327&l=en http://www.senedd.tv/cy/16074?startPos=2327&l=cy 260616-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog 1. Questions to the First Minister C 518 518 Lindsay Whittle AS https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=518 https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=518 Whittle, Lindsay In the run-up to the May elections, two schoolgirls, Ukrainian schoolgirls, were attacked—physically and verbally abused—in Caerphilly town. As someone who's lived in the Valleys all my life, and I know our communities are built on warmth and a deep sense of social justice, I have to say that's not the town I know and love. We recognise the reality that refugees are bringing to our towns and contributing to society, and there are good and bad in all societies, I would say to you. First Minister, will you continue to ensure that we say to the Ukrainian community, and all communities, that you are welcome here and we will always support the Ukrainian community who have fled the war, as you previously referred to? Yn y cyfnod cyn etholiadau mis Mai, ymosodwyd ar ddwy ferch ysgol, merched ysgol o Wcráin—yn gorfforol ac ar lafar—yn nhref Caerffili. Fel rhywun sydd wedi byw yn y Cymoedd drwy gydol fy oes, ac rwy'n gwybod bod ein cymunedau wedi'u hadeiladu ar wresogrwydd ac ymdeimlad dwfn o gyfiawnder cymdeithasol, mae'n rhaid i mi ddweud nad dyna'r dref yr wyf i'n ei hadnabod a'i charu. Rydym ni'n cydnabod y realiti y mae ffoaduriaid yn ei gyflwyno i'n trefi ac yn cyfrannu at gymdeithas, ac mae da a drwg ym mhob cymdeithas, byddwn i'n dweud wrthych chi. Brif Weinidog, a wnewch chi barhau i sicrhau ein bod ni'n dweud wrth gymuned yr Wcreiniaid, a phob cymuned, bod croeso i chi yma a byddwn ni bob amser yn cefnogi'r gymuned o Wcreiniaid sydd wedi ffoi rhag y rhyfel, fel yr ydych chi wedi ei nodi'n flaenorol? 16074 7 2026-06-16T13:30:01 763560 73 En 2026-06-16T14:09:39 http://www.senedd.tv/en/16074?startPos=2381&l=en http://www.senedd.tv/cy/16074?startPos=2381&l=cy 260616-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog 1. Questions to the First Minister C 2717 2717 Rhun ap Iorwerth AC https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=2717 https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=2717 First Minister of Wales Prif Weinidog Cymru ap Iorwerth, Rhun I certainly will, and I hope I speak for all of this Senedd in saying that we have been proud to be able to support people who came here from Ukraine to flee Putin's bullets. I remember the film shown on Newyddion on S4C of a girl who'd come from Ukraine and who was at the school in Moelfre, and she was asked what her favourite Welsh word was, and she said with immense pride 'archfarchnad'. So, I'm not sure which archfarchnad, which supermarket, particularly impressed her, but it just showed me in that little instance—and there were other children there too—that we can provide a home for Ukrainians. And no, Wales doesn't have the power to decide who seeks asylum here, but we do have the power here to decide what attitude we show, as a nation, towards people who end up here and how kind we decide to be towards them. Yn sicr, ac rwy'n gobeithio fy mod i'n siarad ar ran y Senedd gyfan hon wrth ddweud ein bod ni wedi bod yn falch o allu cynorthwyo pobl a ddaeth yma o Wcráin i ffoi rhag bwledi Putin. Rwy'n cofio'r ffilm a ddangoswyd ar Newyddion ar S4C am ferch a oedd wedi dod o Wcráin ac oedd yn yr ysgol ym Moelfre, a gofynnwyd iddi beth oedd ei hoff air Cymraeg, a dywedodd gyda balchder aruthrol 'archfarchnad'. Felly, nid wyf i'n siŵr pa archfarchnad wnaeth argraff arbennig arni, ond fe ddangosodd i mi yn yr achos bach hwnnw—ac roedd plant eraill yno hefyd—y gallwn ni ddarparu cartref i Wcreiniaid. A nac oes, nid oes gan Gymru y grym i benderfynu pwy sy'n ceisio lloches yma, ond mae gennym ni'r grym yma i benderfynu pa agwedd yr ydym ni'n ei dangos, fel cenedl, tuag at bobl sy'n cyrraedd yma a pha mor garedig yr ydym ni'n penderfynu bod tuag atyn nhw. 16074 7 2026-06-16T13:30:01 763495 74 En 2026-06-16T14:10:00 http://www.senedd.tv/en/16074?startPos=2402&l=en http://www.senedd.tv/cy/16074?startPos=2402&l=cy 260616-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog 1. Questions to the First Minister C 16074 7 2026-06-16T13:30:01 763516 75 En 2026-06-16T14:10:44 http://www.senedd.tv/en/16074?startPos=2446&l=en http://www.senedd.tv/cy/16074?startPos=2446&l=cy 260616-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog 1. Questions to the First Minister C 12175 12175 Shav Taj AS https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=12175 https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12175 Taj, Shav First Minister, like many in this Chamber, clearly, I share the fact that I am a proud child of immigrants myself, and I'm also really proud of the fact that my late father chose Wales over and above England, where he first arrived. He came here, he looked around him and actually the community of Bridgend and Port Talbot made him feel welcome. Now, the nation of sanctuary, ultimately, is about keeping our communities safe, and when people are coming over here—. And, quite often, people are coming here temporarily because they are seeking refuge because they are scared. Now, to conflate the issue of immigration with the nation of sanctuary and then, of course, some of the vile stuff that we've just been hearing, is actually really shocking. I think it's disturbing. It's disturbing for the children who visit the Senedd, who will be sitting up in the gallery watching our debate here. And the fact that we can actually be having this type of interchange in a place like this I think is pretty damning and telling of some of the voices, unfortunately, that are here. Given that immigration and security checks are actually governed by robust UK-wide systems, and, of course, the Wales nation of sanctuary is about integration and support, does the First Minister, then, agree that suggesting this link between sanctuary and risks to public safety is not supported by evidence and actually risks unnecessarily stoking up fear amongst our communities and amongst the public of Wales? Brif Weinidog, fel llawer yn y Siambr hon, yn amlwg, rwy'n rhannu'r ffaith fy mod i'n blentyn balch i fewnfudwyr fy hun, ac rwy'n falch iawn hefyd o'r ffaith bod fy niweddar dad wedi dewis Cymru dros Loegr, lle cyrhaeddodd gyntaf. Daeth yma, edrychodd o'i gwmpas ac mewn gwirionedd fe wnaeth cymuned Pen-y-bont ar Ogwr a Phort Talbot iddo deimlo bod croeso iddo. Nawr, mae'r genedl noddfa, yn y pen draw, yn ymwneud â chadw ein cymunedau yn ddiogel, a phan fo pobl yn dod yma—. Ac, yn aml iawn, mae pobl yn dod yma dros dro oherwydd eu bod nhw'n chwilio am loches oherwydd eu bod nhw'n ofnus. Nawr, mae cyfuno'r mater o fewnfudo gyda'r genedl noddfa ac yna, wrth gwrs, rhai o'r pethau ffiaidd yr ydym ni newydd fod yn eu clywed, yn wirioneddol frawychus a dweud y gwir. Rwy'n credu ei fod yn annymunol. Mae'n annymunol i'r plant sy'n ymweld â'r Senedd, a fydd yn eistedd i fyny yn yr oriel yn gwylio ein dadl yma. Ac mae'r ffaith y gallwn ni fod yn cael y math hwn o ymgom mewn lle fel hyn rwy'n credu yn eithaf damniol ac yn ddatgeliad o rai o'r lleisiau, yn anffodus, sydd yma. O gofio bod archwiliadau mewnfudo a diogelwch yn cael eu llywodraethu mewn gwirionedd gan systemau cadarn ar lefel y DU gyfan, ac, wrth gwrs, mae cenedl noddfa Cymru yn ymwneud ag integreiddio a chynorthwyo, a yw'r Prif Weinidog, felly, yn cytuno nad yw awgrymu'r cysylltiad hwn rhwng noddfa a pheryglon i ddiogelwch y cyhoedd yn cael ei gefnogi gan dystiolaeth ac mewn gwirionedd mewn perygl o ysgogi ofn yn ddiangen ymhlith ein cymunedau ac ymhlith y cyhoedd yng Nghymru? 16074 7 2026-06-16T13:30:01 763533 76 En 2026-06-16T14:12:28 http://www.senedd.tv/en/16074?startPos=2550&l=en http://www.senedd.tv/cy/16074?startPos=2550&l=cy 260616-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog 1. Questions to the First Minister C 2717 2717 Rhun ap Iorwerth AC https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=2717 https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=2717 First Minister of Wales Prif Weinidog Cymru ap Iorwerth, Rhun I certainly associate myself with those comments and agree with them, and make the point again that it's our job here to show leadership on the kind of debate. And that is one positive that comes out of this, that we are able to show leadership and to show that we will not be cowed by those who are intolerant and want to seek division; we can put forward a more respectful argument. Rwy'n sicr yn cysylltu fy hun â'r sylwadau hynny ac yn cytuno â nhw, ac yn gwneud y pwynt eto mai ein cyfrifoldeb ni yma yw dangos arweinyddiaeth ar y math o ddadl. Ac mae hwnnw'n un beth cadarnhaol sy'n deillio o hyn, ein bod ni'n gallu dangos arweinyddiaeth a dangos na fyddwn ni'n cael ein dychryn gan y rhai sy'n anoddefgar ac eisiau ceisio gwahanu; gallwn ni gyflwyno dadl fwy parchus. 16074 7 2026-06-16T13:30:01 763542 77 En 2026-06-16T14:12:52 http://www.senedd.tv/en/16074?startPos=2574&l=en http://www.senedd.tv/cy/16074?startPos=2574&l=cy 260616-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog 1. Questions to the First Minister C 8734 8734 Sam Rowlands AS https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=8734 https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=8734 Rowlands, Sam I think it's absolutely right for Members of this place to ask for assurances from its Government as to the safeguarding arrangements that are in place for any type of people across our country, because safeguarding our communities is a fundamental role of all elected Members in this place. The First Minister will be aware that one of the biggest safeguarding scandals of our time has been that of the grooming gangs seen across the UK, and it shows what happens when authorities fail to ask difficult questions or to properly investigate concerns: victims being let down. We have a duty to make sure that those mistakes never are repeated. That's why I'm disappointed that Plaid Cymru has refused to back a Wales-wide grooming gangs inquiry. At a time when survivors are asking for answers, surely we should be looking at those issues more closely, not shutting down further scrutiny. So, if the Welsh Government is confident that safeguarding measures are working across Wales, why won't it support a Wales-wide inquiry to help give victims the answers they deserve and reassure the public that lessons have been learned? Rwy'n credu ei bod hi'n gwbl gywir i Aelodau o'r lle hwn ofyn am sicrwydd gan ei Lywodraeth ynghylch y trefniadau diogelu sydd ar waith i unrhyw fath o bobl ledled ein gwlad, gan fod diogelu ein cymunedau yn swyddogaeth sylfaenol i'r holl Aelodau etholedig yn y lle hwn. Bydd y Prif Weinidog yn ymwybodol mai un o sgandalau diogelu mwyaf ein hoes fu'r un yn ymwneud â'r gangiau meithrin perthynas amhriodol a welwyd ledled y DU, ac mae'n dangos beth sy'n digwydd pan fydd awdurdodau yn methu â gofyn cwestiynau anodd neu ymchwilio i bryderon yn briodol: dioddefwyr yn cael eu siomi. Mae gennym ni ddyletswydd i wneud yn siŵr nad yw'r camgymeriadau hynny byth yn cael eu hailadrodd. Dyna pam rwy'n siomedig bod Plaid Cymru wedi gwrthod cefnogi ymchwiliad Cymru gyfan i gangiau meithrin perthynas amhriodol. Ar adeg pan fo goroeswyr yn gofyn am atebion, siawns nad ddylem ni fod yn edrych ar y materion hynny yn fwy manwl, nid atal craffu pellach. Felly, os yw Llywodraeth Cymru yn ffyddiog bod mesurau diogelu yn gweithio ledled Cymru, pam na wnaiff gefnogi ymchwiliad Cymru gyfan i helpu i roi'r atebion i ddioddefwyr y maen nhw'n eu haeddu a rhoi sicrwydd i'r cyhoedd bod gwersi wedi cael eu dysgu? 16074 7 2026-06-16T13:30:01 763558 78 En 2026-06-16T14:13:53 http://www.senedd.tv/en/16074?startPos=2635&l=en http://www.senedd.tv/cy/16074?startPos=2635&l=cy 260616-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog 1. Questions to the First Minister C 2717 2717 Rhun ap Iorwerth AC https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=2717 https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=2717 First Minister of Wales Prif Weinidog Cymru ap Iorwerth, Rhun That was a very creative way, Llywydd, of aligning himself with the comments, rather too closely, of the Member from Reform. On grooming gangs, I'm quite clear that we need to understand exactly what is happening. Policing is not devolved, of course, to Wales, but this Government will support any measures to make sure that we understand the threats faced by be it young people or women in Wales, in whatever guise that might be. Roedd honna'n ffordd greadigol iawn, Lywydd, o gysylltu ei hun â sylwadau, braidd yn rhy agos, yr Aelod o Reform. O ran gangiau meithrin perthynas amhriodol, rwy'n eithaf eglur bod angen i ni ddeall beth yn union sy'n digwydd. Nid yw plismona wedi'i ddatganoli, wrth gwrs, i Gymru, ond bydd y Llywodraeth hon yn cefnogi unrhyw fesurau i wneud yn siŵr ein bod ni'n deall y bygythiadau sy'n cael eu hwynebu, boed gan bobl ifanc neu fenywod yng Nghymru, ym mha bynnag ffurf y gallai hynny fod. 16074 7 2026-06-16T13:30:01 763561 79 Cy 2026-06-16T14:14:18 http://www.senedd.tv/cy/16074?startPos=2660&l=cy http://www.senedd.tv/en/16074?startPos=2660&l=en 260616-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog 1. Questions to the First Minister C 5053 5053 Huw Irranca-Davies AC https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=5053 https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5053 Llywydd Llywydd Irranca-Davies, Huw Ac yn olaf ar y cwestiwn hwn, Anthony Slaughter. And finally on this question, Anthony Slaughter. 16074 7 2026-06-16T13:30:01 763563 80 En 2026-06-16T14:14:25 http://www.senedd.tv/en/16074?startPos=2667&l=en http://www.senedd.tv/cy/16074?startPos=2667&l=cy 260616-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog 1. Questions to the First Minister C 5025 5025 Anthony Slaughter AS https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=5025 https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5025 Slaughter, Anthony On this, last night, I had the privilege of attending the Welsh Refugee Council's nation of sanctuary awards. Here, I heard stories from inspiring individuals from several countries, of people who, despite having escaped great hardship, have thrown themselves into helping others in their local community, inspiring and uplifting tales of courage and resilience—people who have even set up new community spaces to help others—showing just how much the nation of sanctuary builds community cohesion and inclusion. This is the opposite of any threat to public safety. What does ensure threats to public safety is the constant peddling of misinformation for cheap political gain. The stories of the people I met last night clearly illustrated the impact of connection over division, and the difference it makes to Welsh life. Would the First Minister join me in acknowledging and celebrating the invaluable contribution those that have been welcomed to Cymru under this scheme have made to our nation? Ar hyn, cefais y fraint neithiwr o fynd i wobrau cenedl noddfa Cyngor Ffoaduriaid Cymru. Yno, clywais straeon gan unigolion i'n hysbrydoli o sawl gwlad, am bobl sydd, er eu bod wedi dianc rhag caledi mawr, wedi ymroi eu hunain i helpu eraill yn eu cymuned leol, straeon llawn ysbrydoliaeth i godi'r galon o ddewrder a gwydnwch—pobl sydd hyd yn oed wedi sefydlu mannau cymunedol newydd i helpu eraill—sy'n dangos yn union faint mae'r genedl noddfa yn datblygu cydlyniant a chynhwysiant cymunedol. Dyma'r gwrthwyneb i unrhyw fygythiad i ddiogelwch y cyhoedd. Yr hyn sy'n sicrhau bygythiadau i ddiogelwch y cyhoedd yw'r hyrwyddo cyson o gamwybodaeth er budd gwleidyddol diwerth. Roedd straeon y bobl y gwnes i gyfarfod â nhw neithiwr yn dangos yn eglur effaith cysylltiad dros raniad, a'r gwahaniaeth y mae'n ei wneud i fywyd Cymru. A wnaiff y Prif Weinidog ymuno â mi i gydnabod a dathlu'r cyfraniad hynod werthfawr y mae'r rhai sydd wedi cael eu croesawu i Gymru o dan y cynllun hwn wedi ei wneud at ein cenedl? 16074 7 2026-06-16T13:30:01 763515 81 En 2026-06-16T14:15:00 http://www.senedd.tv/en/16074?startPos=2702&l=en http://www.senedd.tv/cy/16074?startPos=2702&l=cy 260616-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog 1. Questions to the First Minister C 16074 7 2026-06-16T13:30:01 763574 82 En 2026-06-16T14:19:01 http://www.senedd.tv/en/16074?startPos=2943&l=en http://www.senedd.tv/cy/16074?startPos=2943&l=cy 260616-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog 1. Questions to the First Minister C 16074 7 2026-06-16T13:30:01 763539 83 En 2026-06-16T14:15:34 http://www.senedd.tv/en/16074?startPos=2736&l=en http://www.senedd.tv/cy/16074?startPos=2736&l=cy 260616-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog 1. Questions to the First Minister C 2717 2717 Rhun ap Iorwerth AC https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=2717 https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=2717 First Minister of Wales Prif Weinidog Cymru ap Iorwerth, Rhun My Deputy First Minister was also very proud to be at the event last night and to have been able to give an address there. Again, I want to associate myself with the Member's words, clearly showing again an understanding of the importance of showing leadership. What that means is not encouraging people to vent anger on the streets, as other political leaders have sought to do. That is what undermines cohesion, that is what creates violence, that is what creates the risks that face our communities. It's pleasing to see that, within this Senedd, there is still a very firm majority for the cohesive, positive view of the way that we can work together for the greater good. Roedd fy Nirprwy Brif Weinidog yn falch iawn hefyd o fod yn y digwyddiad neithiwr ac am iddo fod wedi gallu rhoi anerchiad yn y fan honno. Unwaith eto, fe hoffwn i ategu geiriau'r Aelod, sy'n arddangos dealltwriaeth eglur unwaith eto o bwysigrwydd arweiniad. Yr hyn y mae hynny'n ei olygu yw ymwrthod rhag annog pobl i dywallt eu dicter ar y strydoedd, fel ceisiodd arweinwyr gwleidyddol eraill ei wneud. Dyna'r hyn sy'n tanseilio cydlyniant, dyna'r hyn sy'n ennyn trais, dyna sy'n creu'r peryglon sy'n wynebu ein cymunedau. Mae hi'n braf gweld bod mwyafrif cadarn iawn o hyd yn y Senedd hon sydd o blaid y farn gydlynol, gadarnhaol ynghylch y ffordd y gallwn ni weithio gyda'n gilydd er daioni yn fwy cyffredinol. 16074 7 2026-06-16T13:30:01 763548 84 Cy 260616-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog 1. Questions to the First Minister B Deallusrwydd Artiffisial yn y Gwasanaeth Iechyd Artificial Intelligence in the Health Service 16074 7 2026-06-16T13:30:01 763549 85 Cy 260616-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog 1. Questions to the First Minister O 332 332 Mike Hedges AC https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=332 https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=332 Hedges, Mike 6. Sut mae Llywodraeth Cymru yn hyrwyddo'r defnydd o ddeallusrwydd artiffisial yn y gwasanaeth iechyd? OQ64135 6. How is the Welsh Government promoting the use of artificial intelligence in the health service? OQ64135 16074 7 2026-06-16T13:30:01 763550 86 En 2026-06-16T14:16:44 http://www.senedd.tv/en/16074?startPos=2806&l=en http://www.senedd.tv/cy/16074?startPos=2806&l=cy 260616-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog 1. Questions to the First Minister C 2717 2717 Rhun ap Iorwerth AC https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=2717 https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=2717 First Minister of Wales Prif Weinidog Cymru ap Iorwerth, Rhun We're supporting the safe and responsible adoption of artificial intelligence in the health service. In partnership with the NHS, we're exploring how such technologies can improve patient access to services, reduce the administrative burden for healthcare professionals and assist with diagnostics and treatment plans. Rydym ni'n cefnogi mabwysiadu deallusrwydd artiffisial mewn modd diogel a chyfrifol yn y gwasanaeth iechyd. Mewn partneriaeth â'r GIG, rydym ni'n archwilio sut y gall technolegau o'r fath wella mynediad at wasanaethau i gleifion, ysgafnu'r baich gweinyddol i weithwyr gofal iechyd proffesiynol, a chynorthwyo gyda diagnosteg a chynlluniau ar gyfer triniaethau. 16074 7 2026-06-16T13:30:01 763554 87 En 2026-06-16T14:17:00 http://www.senedd.tv/en/16074?startPos=2822&l=en http://www.senedd.tv/cy/16074?startPos=2822&l=cy 260616-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog 1. Questions to the First Minister C 332 332 Mike Hedges AC https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=332 https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=332 Hedges, Mike Thank you for that answer, First Minister. As you know, in Wales, like most of western Europe, we have an ageing population, over half the Welsh Government's expenditure is on health and social care, and we have long waiting lists for hospital treatment. We need to use technology to improve health outcomes, speed up treatment and improve treatments. We have research telling us that AI-powered devices help surgeons perform minimally invasive procedures with greater precision and accuracy, reducing the risks of errors and complications, and that AI can be used for personalised patient communication, including sending patients scheduling reminders, health tips and suggested next steps, improving patient engagement and adherence to treatment plans. AI can also be used to predict which patients are at risk of becoming frequent users of emergency services, allowing for earlier intervention and potentially reducing demand on emergency departments. Which of these is the Welsh Government going to use, or are there other ones? Diolch i chi am yr ateb yna, Brif Weinidog. Fel gwyddoch chi, yng Nghymru, fel yn y rhan fwyaf o orllewin Ewrop, mae gennym ni boblogaeth sy'n heneiddio, mae dros hanner gwariant Llywodraeth Cymru ar iechyd a gofal cymdeithasol, ac mae gennym ni restrau aros hir ar gyfer triniaethau mewn ysbytai. Mae angen i ni ddefnyddio technoleg i wella canlyniadau iechyd, i gyflymu triniaeth, a gwella triniaethau. Mae gwaith ymchwil gennym ni sy'n mynegi bod dyfeisiau sy'n cael eu gyrru gan ddeallusrwydd artiffisial yn helpu llawfeddygon i gyflawni triniaethau gyda'r niwed lleiaf ac yn fwy manwl gywir, sy'n lleihau'r risgiau o gamgymeriadau a chymhlethdodau, ac y gellir defnyddio deallusrwydd artiffisial ar gyfer cyfathrebu yn bersonol â chleifion, sy'n cynnwys drwy anfon nodiadau atgoffa ar gyfer amserlennu cleifion, awgrymiadau o ran iechyd a chamau nesaf awgrymedig, a gwella ymgysylltiad â chleifion a'u hymlyniad nhw at gynlluniau ar gyfer triniaethau. Hefyd, fe ellir defnyddio deallusrwydd artiffisial i ragweld pa gleifion sydd mewn perygl o orfod defnyddio gwasanaethau brys yn fynych, a fydd yn caniatáu ymyrraeth gynharach ac yn lleihau'r galw ar adrannau brys o bosibl. Pa rai o'r rhain y mae Llywodraeth Cymru am eu defnyddio, neu a oes yna rai eraill? 16074 7 2026-06-16T13:30:01 763572 88 En 2026-06-16T14:17:54 http://www.senedd.tv/en/16074?startPos=2876&l=en http://www.senedd.tv/cy/16074?startPos=2876&l=cy 260616-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog 1. Questions to the First Minister C 2717 2717 Rhun ap Iorwerth AC https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=2717 https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=2717 First Minister of Wales Prif Weinidog Cymru ap Iorwerth, Rhun We have a list there of potential technological and AI interventions that can genuinely help us transform the health service. We've made it one of the central parts of our plans to make healthcare sustainable for the future, because in the face of an ageing population, it's that sustainability, perhaps, that's the greatest challenge of all. The role of digital and AI are hugely important in that. It is all of the above that the Member mentioned. It's things like ambient voice technology and other uses of AI. I have no doubt that AI has the potential to bring about efficiencies for the clinicians and professionals in the health service. If we can safely introduce AI technology, clinicians and practitioners' time can be spent with patients and not on paperwork. It's not just getting it done more efficiently, there's a potential to do things better too, which is something that we should all aim to do. Mae gennym ni restr yna o ymyriadau technolegol ac sy'n defnyddio deallusrwydd artiffisial posibl a fyddai'n gallu ein helpu ni i drawsnewid y gwasanaeth iechyd yn wirioneddol. Rydym ni wedi ei wneud yn un o bynciau canolog ein cynlluniau ni i wneud gofal iechyd yn gynaliadwy i'r dyfodol, oherwydd yn wyneb poblogaeth sy'n heneiddio, y cynaliadwyedd hwnnw, efallai, yw'r peth mwyaf heriol i gyd. Mae rôl technoleg ddigidol a deallusrwydd artiffisial yn hynod bwysig yn hynny o beth. Mae hynny'n cynnwys popeth y gwnaeth yr Aelod sôn amdano. Mae'n golygu pethau fel technoleg llais amgylchynol a defnyddiau eraill o ddeallusrwydd artiffisial. Nid oes unrhyw amheuaeth gennyf i y bydd gan ddeallusrwydd y gallu i sicrhau effeithlonrwydd i'r clinigwyr a'r gweithwyr proffesiynol yn y gwasanaeth iechyd. Os gallwn ni gyflwyno technoleg deallusrwydd artiffisial mewn modd diogel, fe all clinigwyr ac ymarferwyr dreulio mwy o amser gyda chleifion yn hytrach na gwneud gwaith papur. Nid yw hyn yn ymwneud â chael mwy o effeithlonrwydd yn unig, mae gallu yma i wneud pethau'n well hefyd, sy'n rhywbeth a ddylai fod yn nod i ni gyd. 16074 7 2026-06-16T13:30:01 763573 89 En 2026-06-16T14:19:00 http://www.senedd.tv/en/16074?startPos=2942&l=en http://www.senedd.tv/cy/16074?startPos=2942&l=cy 260616-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog 1. Questions to the First Minister C 5113 5113 Nigel Williams AS https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=5113 https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5113 Williams, Nigel Can I thank the First Minister for the answer there and can I thank Mike Hedges for the question? I'd like to probe it a little bit deeper if I could. So, can the First Minister inform the Senedd which AI tools are already operational, which remain in pilot, what evidence justified their approval, and, more importantly, where accountability lies if an algorithm results in a poor clinical decision? Diolch. A gaf i ddiolch i'r Prif Weinidog am yr ateb yna ac a gaf i ddiolch i Mike Hedges am y cwestiwn? Fe hoffwn ymchwilio ychydig ymhellach iddo os caf i. Felly, a wnaiff y Prif Weinidog roi gwybod i'r Senedd pa gyfarpar deallusrwydd artiffisial sydd ar waith eisoes, pa rai sydd mewn cynlluniau treialu o hyd, pa dystiolaeth sy'n cyfiawnhau eu cymeradwyo nhw, ac, yn bwysicach fyth, ym mha le y mae'r atebolrwydd pe byddai algorithm yn arwain at benderfyniad clinigol gwael? Diolch. 16074 7 2026-06-16T13:30:01 763575 90 En 2026-06-16T14:19:28 http://www.senedd.tv/en/16074?startPos=2970&l=en http://www.senedd.tv/cy/16074?startPos=2970&l=cy 260616-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog 1. Questions to the First Minister C 2717 2717 Rhun ap Iorwerth AC https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=2717 https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=2717 First Minister of Wales Prif Weinidog Cymru ap Iorwerth, Rhun I'm afraid I can't explain or describe which exact AI tools are in use. I'll see if we can write to the Member to give a taste of the kinds of tools that are already in place. But the key thing is that we are at, still, the beginning of a revolution here, and one of the ways that we need to act now is to find which tools are best, and they will almost certainly be incomplete tools as of now, but to find out which ones provide most promise for the future. We have technologies being developed in Wales that we want to support for the economic benefits that that brings, but I'll see if I can get some details to the Member. Mae arnaf i ofn nad wyf i'n gallu esbonio na disgrifio pa gyfarpar deallusrwydd artiffisial yn union sy'n cael ei defnyddio. Fe edrychaf i weld a allwn ni ysgrifennu at yr Aelod i roi syniad ynghylch y mathau o gyfarpar sydd ar waith. Ond y peth allweddol yw ein bod ni ar ddechrau chwyldro yn hyn o beth, ac un o'r ffyrdd y mae angen i ni weithredu ynddi nawr yw drwy ganfod pa offer sy'n gweithio orau a, bron yn sicr, cyfarpar anorffenedig yw'r rhain ar hyn o bryd, ond ar gyfer darganfod pa rai sy'n dangos yr addewid mwyaf i'r dyfodol. Mae gennym ni dechnolegau sy'n cael eu datblygu yng Nghymru yr ydym ni'n awyddus i'w cefnogi oherwydd y manteision economaidd sy'n dod gyda hynny, ond fe edrychaf i weld a allaf i anfon rhai manylion at yr Aelod. 16074 7 2026-06-16T13:30:01 763532 91 En 2026-06-16T14:20:00 http://www.senedd.tv/en/16074?startPos=3002&l=en http://www.senedd.tv/cy/16074?startPos=3002&l=cy 260616-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog 1. Questions to the First Minister C 16074 7 2026-06-16T13:30:01 763577 92 En 2026-06-16T14:20:01 http://www.senedd.tv/en/16074?startPos=3003&l=en http://www.senedd.tv/cy/16074?startPos=3003&l=cy 260616-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog 1. Questions to the First Minister C 16074 7 2026-06-16T13:30:01 763534 93 En 2026-06-16T14:20:14 http://www.senedd.tv/en/16074?startPos=3016&l=en http://www.senedd.tv/cy/16074?startPos=3016&l=cy 260616-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog 1. Questions to the First Minister C 336 336 Natasha Asghar AS https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=336 https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=336 Asghar, Natasha First Minister, I was pleased to see the Welsh NHS grow from using a basic app during COVID to being the first in the UK to use AI in all of its hospitals and to support stroke patients. Yet, while we have the technology here in Wales, we still need the workforce to apply it. As Professor Stuart Allen, director of the Centre for Social Care and Artificial Intelligence Learning, said last year, and I quote: 'These tools should support humans, not replace them. We must make sure no one is left out because of a digital divide or lack of access.' First Minister, we're currently facing extreme pressures in the NHS workforce—it's not a secret to any of us—and while AI in stroke services is very welcome, the latest median ambulance waiting time for the orange category, which includes stroke patients, was nearly one and a half hours. Our nursing workforce is also crying out for protected time for continuing professional development, which I'm sure you would agree would indeed help deliver a skilled workforce. Therefore, I'd like to know here today how specifically your Welsh Government's approach to balancing AI with the workforce needs will be different from that of the previous Welsh Government that we've had here in Wales. Thank you. Brif Weinidog, roeddwn i'n falch o weld GIG Cymru yn tyfu o fod yn defnyddio ap sylfaenol yn ystod COVID i fod y cyntaf drwy'r DU i ddefnyddio technoleg artiffisial ym mhob un o'i ysbytai ac ar gyfer rhoi cefnogaeth i gleifion strôc. Eto, er bod y dechnoleg hon gennym ni yma yng Nghymru, mae yna angen y gweithlu arnom ni i'w defnyddio. Fel dywedodd yr Athro Stuart Allen, cyfarwyddwr y Ganolfan Gofal Cymdeithasol a Dysgu Deallusrwydd Artiffisial, y llynedd, ac rwy'n dyfynnu: 'Fe ddylai'r offerynnau hyn fod yn cefnogi bodau dynol, ac nid yn eu disodli nhw. Mae'n rhaid i ni sicrhau nad oes unrhyw un yn cael ei hepgor oherwydd gagendor digidol neu ddiffyg mynediad.' Brif Weinidog, rydym ni'n wynebu pwysau eithafol ar weithlu'r GIG ar hyn o bryd—nid yw hynny'n ddirgelwch i unrhyw un ohonom ni—ac er bod croeso mawr i ddeallusrwydd artiffisial o ran gwasanaethau strôc, roedd yr amser canolrifol diweddaraf ar gyfer ambiwlans yn y categori oren, sy'n cynnwys cleifion strôc, bron â bod yn awr a hanner. Mae ein gweithlu nyrsio ni'n erfyn am amser gwarchodedig ar gyfer datblygiad proffesiynol parhaus, ac rwy'n siŵr y byddech chi'n cytuno y byddai hynny o gymorth gwirioneddol er mwyn darparu gweithlu medrus. Felly, fe hoffwn i wybod yma heddiw ym mha ffyrdd penodol y bydd eich dull chi yn Llywodraeth Cymru o gydbwyso deallusrwydd artiffisial ag anghenion y gweithlu yn wahanol i ddull y Llywodraeth flaenorol yma yng Nghymru. Diolch i chi. 16074 7 2026-06-16T13:30:01 763535 94 En 2026-06-16T14:21:15 http://www.senedd.tv/en/16074?startPos=3077&l=en http://www.senedd.tv/cy/16074?startPos=3077&l=cy 260616-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog 1. Questions to the First Minister C 2717 2717 Rhun ap Iorwerth AC https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=2717 https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=2717 First Minister of Wales Prif Weinidog Cymru ap Iorwerth, Rhun The important thing to say is that AI isn't about replacing staff, it's not about replacing clinical judgment, for example, it's about reducing administrative tasks so that clinicians can focus on the parts of the job that only humans can do. As the Member says, where we have shortages, the advantage of freeing up the time of nurses, doctors and others through the effective use of technology is that they can then really be using their time on the front line, getting to grips with those waiting times and ambulance handovers and so on. As I say, we're at the beginning of understanding where this revolution in digital in healthcare can take us, but I can assure you that it's a matter that my Cabinet Minister for Health and Care takes great interest in. Y peth pwysig i'w ddweud yw nad yw deallusrwydd artiffisial yn ymwneud â disodli staff, nid yw'n ymwneud â disodli barn glinigol, er enghraifft, mae'n ymwneud â lleihau tasgau gweinyddol fel gall clinigwyr ganolbwyntio ar y rhannau o'r swydd y gellir eu cyflawni gan bobl yn unig. Fel dywed yr Aelod, lle mae prinder gennym ni, y fantais o allu rhyddhau amser i nyrsys, meddygon ac eraill drwy ddefnyddio technoleg yn effeithiol yw y gallan nhw fod yn defnyddio eu hamser ar y rheng flaen wedyn, gan fynd i'r afael â'r amseroedd aros hynny a throsglwyddiadau ambiwlans ac ati. Fel dywedais i, dim ond megis dechrau deall yr ydym ni i ble gall y chwyldro digidol hwn mewn gofal iechyd fynd â ni, ond fe allaf i eich sicrhau chi ei fod yn fater y mae fy Ngweinidog dros Iechyd a Gofal yn ymddiddori yn fawr iawn ynddo. 16074 7 2026-06-16T13:30:01 763585 95 Cy 260616-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog 1. Questions to the First Minister B Cymorth i Bobl Niwroamrywiol Support for Neurodivergent People 16074 7 2026-06-16T13:30:01 763586 96 Cy 260616-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog 1. Questions to the First Minister O 330 330 Sera Evans AS https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=330 https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=330 Evans, Sera 7. Pa gamau y mae Llywodraeth Cymru yn eu cymryd i hyrwyddo dull trawslywodraethol o wella canlyniadau i bobl niwroamrywiol? OQ64164 7. What action is the Welsh Government taking to promote a cross-government approach to improving outcomes for neurodivergent people? OQ64164 16074 7 2026-06-16T13:30:01 763587 97 En 2026-06-16T14:22:20 http://www.senedd.tv/en/16074?startPos=3142&l=en http://www.senedd.tv/cy/16074?startPos=3142&l=cy 260616-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog 1. Questions to the First Minister C 2717 2717 Rhun ap Iorwerth AC https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=2717 https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=2717 First Minister of Wales Prif Weinidog Cymru ap Iorwerth, Rhun We are committed to a whole-system approach to neurodivergence, building on the autism code of practice to improve consistency, reduce inequalities and deliver better outcomes across Wales. We will strengthen workforce training and awareness, promote earlier, needs-led support through closer collaboration across education, health and social care, and ensure the voices and lived experience of neurodivergent people are central to shaping policy and services. Rydym ni'n ymrwymedig i ddull gweithredu system gyfan o ran niwroamrywiaeth, sy'n adeiladu ar y cod ymarfer awtistiaeth ar gyfer gwella cysondeb, lleihau anghydraddoldebau a chyflawni canlyniadau gwell ledled Cymru. Fe fyddwn ni'n cryfhau hyfforddiant ac ymwybyddiaeth y gweithlu, yn hyrwyddo cymorth cynharach, a arweinir gan anghenion trwy gydweithredu yn fwy clòs ar draws addysg, iechyd a gofal cymdeithasol, ac yn sicrhau y bydd lleisiau a phrofiad bywyd pobl niwroamrywiol yn ganolog wrth lunio polisi a gwasanaethau. 16074 7 2026-06-16T13:30:01 763541 98 Cy 2026-06-16T14:22:45 http://www.senedd.tv/cy/16074?startPos=3167&l=cy http://www.senedd.tv/en/16074?startPos=3167&l=en 260616-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog 1. Questions to the First Minister C 330 330 Sera Evans AS https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=330 https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=330 Evans, Sera Diolch am eich ymateb, Brif Weinidog. Un o'r pethau sy'n fy nharo wrth siarad â phobl niwroamrywiol, eu teuluoedd a darparwyr arbenigol yw mai'n anaml y mae profiad o wasanaethau cyhoeddus wedi'i gyfyngu i un adran neu wasanaeth, ac maent yn dweud wrthyf yn barhaus fod symiau sylweddol wedi'u buddsoddi dros nifer o flynyddoedd ar draws gwahanol rannau o'r system, ond maen nhw i gyd yn gytûn nid yw'r canlyniadau wedi gwella cymaint ag y disgwyliwyd, ac nid yw'r gwasanaethau wedi'u hintegreiddio ar draws meysydd. Gyda hynny mewn golwg, sut mae Gweinidogion yn gweithio ar y cyd i sicrhau bod penderfyniadau ariannu a dylunio gwasanaethau niwrowahaniaeth i gyd yn tynnu i'r un cyfeiriad? Diolch. Thank you for that response, First Minister. One of the things that strikes me in speaking to neurodivergent people, their families and specialist providers is that very rarely is their experience of public service limited to one department or to one service, and they tell me time and again that significant sums have been invested over a number of years across different parts of the system, but they are all agreed that the outcomes haven't improved as much as expected, and the services aren't integrated across different areas. With that in mind, how are Ministers working together to ensure that funding and service-design decisions for neurodiversity are all pulling in the same direction? Thank you. 16074 7 2026-06-16T13:30:01 763543 99 Cy 2026-06-16T14:23:34 http://www.senedd.tv/cy/16074?startPos=3216&l=cy http://www.senedd.tv/en/16074?startPos=3216&l=en 260616-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog 1. Questions to the First Minister C 2717 2717 Rhun ap Iorwerth AC https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=2717 https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=2717 First Minister of Wales Prif Weinidog Cymru ap Iorwerth, Rhun Mewn ffordd, mae'r ateb yn y cwestiwn hefyd, ac mae'r Aelod yn sylweddoli yr her, ac mae cydweithio ar draws Llywodraeth yn rhywbeth dwi'n gobeithio fydd yn dod yn thema y byddwn ni'n dychwelyd ati dro ar ôl tro. Mae gwaith eisoes yn digwydd o fewn y Llywodraeth o fapio allan sut i wneud i'r cydweithio yna ddigwydd, beth bynnag ydy'r mater. Yn yr achos hwn, mae gwella canlyniadau i bobl niwroamrywiol yn rhywbeth sy'n barod yn rhedeg ar draws rhaglen gyfan y Llywodraeth. Dyna sy'n bwysig; nid rhywbeth un adran ydy hi, fel mae'r Aelod yn dweud. Rydyn ni'n cyflawni hyn drwy'r rhaglen gwella niwroamrywiaeth, ac mae honno wedi'i halinio yn glir iawn efo'n hymrwymiad ni i un gwasanaeth cyhoeddus Cymru, yn dod â iechyd, addysg, gofal cymdeithasol, a llywodraeth leol a phartneriaid eraill ynghyd o amgylch canlyniadau sy'n cael eu rhannu gan bob un ohonom ni. Mae'r mesur yn mynd i fod ym mha mor llwyddiannus yr ydym ni'n gwneud i hynny ddigwydd, ond dwi'n cyd-fynd yn llwyr efo'r egwyddor sy'n cael ei nodi gan yr Aelod, mai cael y cydweithio yna yn iawn ydy'r allwedd i gael yr allbynnau neu'r canlyniadau rydym ni eu hangen i bobl. In a way, the answer's in the question again, and the Member realises the challenge, and collaboration across the Government is something that I hope will become a theme that we'll return to time and again. Work is already happening within the Government in terms of mapping out how that collaboration happens, whatever the issue. And in this case, improving outcomes for neurodivergent people is something that is already running across the whole Government programme. That's the important thing; it's not just for one department, as the Member said. We're delivering this through the improvement programme on neurodivergence, and that is aligned very clearly with our commitment to one public service in Wales, and bringing health, education, social care, and local government and other partners together around outcomes that are shared by all of us. The measurement will be of how successful we are in making that happen, but I do agree completely with the principle that was brought up by the Member, namely that getting that collaboration right is the key to getting the outcomes or the results that we need for people. 16074 7 2026-06-16T13:30:01 763545 100 En 2026-06-16T14:24:51 http://www.senedd.tv/en/16074?startPos=3293&l=en http://www.senedd.tv/cy/16074?startPos=3293&l=cy 260616-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog 1. Questions to the First Minister C 145 145 Paul Davies AC https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=145 https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=145 Davies, Paul First Minister, as you know, I introduced the Autism (Wales) Bill back in 2018, which I believed would deliver real and sustainable improvements for autistic people in Wales and their families—a Bill that I'm pleased to say that Plaid Cymru supported at the time. Now, as we know, the Bill was ultimately voted down by Welsh Labour and the Welsh Liberal Democrats, but with a new Government comes new opportunities to address this important issue. So, in light of this, can you confirm whether the Welsh Government will consider bringing forward legislation during this Senedd to support the autism community here in Wales, and ensure access to a timely diagnosis and appropriate services? Brif Weinidog, fel gwyddoch, fe gyflwynais i Fil Awtistiaeth (Cymru) yn ôl yn 2018, a fyddai'n cynnig gwelliannau gwirioneddol a chynaliadwy i bobl awtistig yng Nghymru a'u teuluoedd nhw, yn fy marn i—Bil yr wyf i'n falch o ddweud bod Plaid Cymru wedi ei gefnogi ar y pryd. Nawr, fel gwyddom ni, fe bleidleisiodd Plaid Lafur Cymru a Democratiaid Rhyddfrydol Cymru yn erbyn y Bil yn y pen draw, ond gyda Llywodraeth newydd fe ddaw cyfleoedd newydd i fynd i'r afael â'r mater pwysig hwn. Felly, yng ngoleuni hyn, a wnewch chi gadarnhau a fydd Llywodraeth Cymru yn ystyried cyflwyno deddfwriaeth yn ystod y Senedd hon i gefnogi cymuned awtistiaeth yma yng Nghymru, a sicrhau mynediad at ddiagnosis amserol a gwasanaethau priodol? 16074 7 2026-06-16T13:30:01 763547 101 En 2026-06-16T14:25:00 http://www.senedd.tv/en/16074?startPos=3302&l=en http://www.senedd.tv/cy/16074?startPos=3302&l=cy 260616-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog 1. Questions to the First Minister C 16074 7 2026-06-16T13:30:01 763553 102 En 2026-06-16T14:25:32 http://www.senedd.tv/en/16074?startPos=3334&l=en http://www.senedd.tv/cy/16074?startPos=3334&l=cy 260616-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog 1. Questions to the First Minister C 2717 2717 Rhun ap Iorwerth AC https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=2717 https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=2717 First Minister of Wales Prif Weinidog Cymru ap Iorwerth, Rhun The Member is right that I and we on these benches were supportive of that legislative response, and going down the legislative route is something that can still be discussed. There is a significant programme of legislation that we need to pursue, but let's keep on talking about where opportunities might arise. What we can't do is wait for that legislative window and let that stop us from taking action that we're already able to take, of the kind that I mentioned in my previous answer, in making sure that Government works across departments to provide the kind of support that neurodivergent people should be able to expect from Government. Mae'r Aelod yn gywir i ddweud fy mod i, a ni ar y meinciau hyn yn gefnogol i'r ymateb deddfwriaethol hwnnw, ac mae mynd i lawr y llwybr deddfwriaethol yn parhau i fod yn rhywbeth y gellir ei drafod. Mae yna raglen sylweddol o ddeddfwriaeth y mae angen i ni ei dilyn, ond gadewch i ni ddal ati i siarad am yr amseroedd pryd y gallai cyfleoedd fod yn codi. Yr hyn na allwn ni ei wneud yw aros am y ffenestr ddeddfwriaethol honno a gadael i hynny ein rhwystro ni rhag cymryd camau yr ydym ni'n gallu eu cymryd eisoes, o'r math y soniais i amdanynt yn fy ateb blaenorol, i sicrhau bod y Llywodraeth yn gweithio ar draws adrannau i roi'r math o gefnogaeth y dylai pobl niwroamrywiol fod yn gallu ei disgwyl oddi wrth y Llywodraeth. 16074 7 2026-06-16T13:30:01 763555 103 Cy 260616-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog 1. Questions to the First Minister B Prosiectau Ynni Gwynt Wind Energy Projects 16074 7 2026-06-16T13:30:01 763556 104 Cy 260616-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog 1. Questions to the First Minister O 12153 12153 Helen Jenner AS https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=12153 https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12153 Jenner, Hellen 8. Pa sicrwydd wnaiff y Prif Weinidog ei roi i gymunedau gwledig y bydd sylw gwirioneddol yn cael ei roi i bryderon lleol pan fydd prosiectau ynni gwynt ar raddfa fawr yn cael eu hystyried? OQ64189 8. What assurances will the First Minister provide rural communities that local concerns will be given genuine weight when large scale wind energy projects are being considered? OQ64189 16074 7 2026-06-16T13:30:01 763557 105 En 2026-06-16T14:26:30 http://www.senedd.tv/en/16074?startPos=3392&l=en http://www.senedd.tv/cy/16074?startPos=3392&l=cy 260616-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog 1. Questions to the First Minister C 2717 2717 Rhun ap Iorwerth AC https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=2717 https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=2717 First Minister of Wales Prif Weinidog Cymru ap Iorwerth, Rhun We will review our planning and infrastructure policies to ensure the scale, siting and cumulative impact of energy developments, including transmission and distribution infrastructure, are properly considered through the planning system. The review will allow communities to express their views and ensure that local concerns are given appropriate weight when applications for energy developments are considered. Fe fyddwn ni'n adolygu ein polisïau cynllunio a seilwaith i sicrhau y bydd ystyriaeth briodol yn cael ei rhoi i faint, lleoliad ac effaith gronnol datblygiadau ynni, gan gynnwys seilwaith trosglwyddo a dosbarthu, drwy'r system gynllunio. Fe fydd yr adolygiad yn caniatáu i gymunedau fynegi barn ac yn sicrhau y bydd pryderon lleol yn cael ystyriaeth briodol pan fydd ceisiadau datblygiadau ynni yn cael eu hystyried. 16074 7 2026-06-16T13:30:01 763559 106 En 2026-06-16T14:26:50 http://www.senedd.tv/en/16074?startPos=3412&l=en http://www.senedd.tv/cy/16074?startPos=3412&l=cy 260616-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog 1. Questions to the First Minister C 12153 12153 Helen Jenner AS https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=12153 https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12153 Jenner, Hellen Diolch. First Minister, residents are repeatedly told that their views matter, yet when developments of national significance are involved, the final decision can rest with Welsh Ministers rather than locally elected councillors. Does the First Minister accept that this creates a democratic deficit, and what assurances can he give communities that local opposition will not simply be overridden in pursuit of Welsh Government targets? Diolch yn fawr. Diolch. Brif Weinidog, fe ddywedir wrth drigolion dro ar ôl tro fod eu barn nhw'n bwysig, ond pan fo datblygiadau o arwyddocâd cenedlaethol dan sylw, fe all y penderfyniad terfynol fod yn nwylo Gweinidogion Cymru yn hytrach na chynghorwyr a etholwyd yn lleol. A yw'r Prif Weinidog yn derbyn bod hyn yn achosi diffyg democrataidd, a pha sicrwydd a all ef ei roi i gymunedau na fydd gwrthwynebiad lleol yn cael ei ddiystyru wrth fynd ar drywydd targedau Llywodraeth Cymru? Diolch yn fawr. 16074 7 2026-06-16T13:30:01 763564 107 En 2026-06-16T14:27:16 http://www.senedd.tv/en/16074?startPos=3438&l=en http://www.senedd.tv/cy/16074?startPos=3438&l=cy 260616-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog 1. Questions to the First Minister C 2717 2717 Rhun ap Iorwerth AC https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=2717 https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=2717 First Minister of Wales Prif Weinidog Cymru ap Iorwerth, Rhun I think it's very important that decisions are ones that we are able to control here in Wales, and I hope the Member would join me in making the call for all energy projects to be devolved from Westminster to Wales, because in Westminster there's certainly no understanding of what's important to our communities, I believe. We have in Wales the Infrastructure (Wales) Act 2024, which provides an up-to-date decision-making process for large-scale wind projects. Developers are required to provide robust evidence to support and justify their proposals, including the effect on communities. And what I've said, and I will repeat time and time again, is that this Government is serious about making sure that we are able to use those tools, including legislation already in place, to give communities a genuine voice, and whether it's on developers having to propose shared ownership, or the development of more nationally focused wealth funds that can help those communities, those are the principles that guide our thinking around renewables projects. We're in favour of renewables projects, but we're in favour of protecting communities in the context of their development too. Rwy'n credu ei bod hi'n bwysig iawn fod unrhyw benderfyniadau yn rhai y gallwn ni eu rheoli nhw yma yng Nghymru, ac rwy'n gobeithio y byddai'r Aelod yn ymuno â mi i alw am ddatganoli pob prosiect ynni o San Steffan i Gymru, oherwydd nid oes unrhyw ddealltwriaeth yn San Steffan o'r hyn sy'n bwysig i'n cymunedau ni, yn fy marn i. Mae Deddf Seilwaith (Cymru) 2024 gennym ni yng Nghymru, sy'n darparu proses gyfredol ar gyfer gwneud penderfyniadau ar brosiectau gwynt sydd o faint mawr. Mae hi'n ofynnol i ddatblygwyr ddarparu tystiolaeth gadarn i gefnogi a chyfiawnhau eu cynigion nhw, sy'n cynnwys yr effaith ar gymunedau. A'r hyn a ddywedais i o'r blaen, ac fe fyddaf i'n ei ailadrodd dro ar ôl tro, yw bod y Llywodraeth hon o ddifri ynghylch sicrhau ein bod ni'n gallu defnyddio'r offerynnau hynny, gan gynnwys deddfwriaeth sydd ar waith eisoes, i roi llais gwirioneddol i gymunedau, ac os yw hynny'n ymdrin â datblygwyr yn cynnig rhannu perchnogaeth, neu â datblygu cronfeydd cyfoeth sydd â chanolbwynt mwy cenedlaethol sy'n gallu helpu'r cymunedau hynny, y rhain yw'r egwyddorion sy'n llywio ein meddylfryd ynghylch prosiectau ynni adnewyddadwy. Rydym ni o blaid prosiectau ynni adnewyddadwy, ond rydym ni o blaid amddiffyn cymunedau yng nghyd-destun eu datblygiad nhw hefyd. 16074 7 2026-06-16T13:30:01 763565 108 Cy 260616-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog 1. Questions to the First Minister B Datblygu Economaidd Economic Development 16074 7 2026-06-16T13:30:01 763566 109 Cy 260616-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog 1. Questions to the First Minister O 12172 12172 Rebeca Phillips AS https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=12172 https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12172 Phillips, Rebaca 9. Sut y bydd y Llywodraeth yn sicrhau bod datblygu economaidd yn cefnogi ardaloedd gwledig a threfol? OQ64168 9. How will the Government ensure that economic development supports both rural and urban areas? OQ64168 16074 7 2026-06-16T13:30:01 763567 110 En 2026-06-16T14:28:50 http://www.senedd.tv/en/16074?startPos=3532&l=en http://www.senedd.tv/cy/16074?startPos=3532&l=cy 260616-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog 1. Questions to the First Minister C 2717 2717 Rhun ap Iorwerth AC https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=2717 https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=2717 First Minister of Wales Prif Weinidog Cymru ap Iorwerth, Rhun The Welsh Government will ensure that economic development supports businesses across the country, with the 100 days plan looking to bring together a panel of experts to look at forming a national development agency to help unlock the potential of businesses across the whole of Wales. Fe fydd Llywodraeth Cymru yn sicrhau bod datblygu economaidd yn cefnogi busnesau ledled y wlad, gyda'r cynllun 100 diwrnod yn ceisio dod â phanel o arbenigwyr at ei gilydd i ystyried ffurfio asiantaeth datblygiad cenedlaethol i helpu i ddatgloi potensial busnesau ledled Cymru. 16074 7 2026-06-16T13:30:01 763568 111 Cy 2026-06-16T14:29:04 http://www.senedd.tv/cy/16074?startPos=3546&l=cy http://www.senedd.tv/en/16074?startPos=3546&l=en 260616-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog 1. Questions to the First Minister C 12172 12172 Rebeca Phillips AS https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=12172 https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12172 Phillips, Rebaca Diolch, Brif Weinidog. Fel gwlad, rydym yn rheolaidd tuag at waelod y tablau economaidd ar ôl dros 26 mlynedd o Lywodraeth Llafur. Mae'r angen i wella a chryfhau economi Cymru yn amlwg, ac mae cynllun economaidd Plaid Cymru a'r syniadau yn y maniffesto yn addewidiol iawn. Ond mae'n rhaid sicrhau bod pawb yn ein gwlad yn medru buddio o'r gwellhad yma a bod ein gweledigaeth ar gyfer yr economi yn gweithio i amryw sectorau a chymunedau. Sut fydd Llywodraeth Cymru yn sicrhau nad yw ein hardaloedd gwledig yn cael eu hanghofio a'u bod yn derbyn y gefnogaeth maent yn ei haeddu? Diolch. Thank you, First Minister. As a nation, we are regularly towards the bottom of economic tables after over 26 years of Labour Government. The need to improve and strengthen the Welsh economy is clear, and the Plaid Cymru economic plan and the ideas set out in the manifesto are very promising. But we must ensure that everyone in our country can benefit from these improvements and that our vision for the economy works for many sectors and communities. How will the Welsh Government ensure that our rural areas are not forgotten and that they do receive the support that they deserve? Thank you. 16074 7 2026-06-16T13:30:01 763570 112 Cy 2026-06-16T14:29:47 http://www.senedd.tv/cy/16074?startPos=3589&l=cy http://www.senedd.tv/en/16074?startPos=3589&l=en 260616-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog 1. Questions to the First Minister C 2717 2717 Rhun ap Iorwerth AC https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=2717 https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=2717 First Minister of Wales Prif Weinidog Cymru ap Iorwerth, Rhun Rwy'n cytuno'n llwyr. Mae cyfoeth a bwrlwm economaidd yn gorfod bod yn gallu cael eu teimlo ym mhob rhan o'r wlad, ac mewn cymunedau efo nodweddion gwahanol. Un o'r syniadau tu ôl i Arfor, wrth gwrs, oedd gwneud yn siŵr bod ardaloedd gwledig Cymraeg eu hiaith yn gallu teimlo'r math o fwrlwm economaidd a fyddai’n arfer cael ei gysylltu efo ardaloedd dinesig mawr. Rydyn ni wedi gosod cenhadaeth genedlaethol glir fel Llywodraeth i gau'r bwlch cynhyrchiant efo'r Deyrnas Unedig dros y degawd nesaf, a dim ond os bydd pob rhan o Gymru'n llwyddo y gallwn ni gyflawni hynny. Rydyn ni’n gwreiddio twf daearyddol gytbwys wrth galon ein strategaeth economaidd. Fel y dywedais i mewn ateb i gwestiwn cynharach, mae'n rhaid i fwrlwm, llwyddiant a llewyrch gael eu teimlo ym mhob rhan o'r wlad, ac mae hynny'n golygu sicrhau bod Cymru wledig a threfol fel ei gilydd yn elwa o fuddsoddiad.  I agree entirely. Economic activity and wealth have to be felt in all parts of the country, and in communities with different characteristics. One of the ideas behind Arfor, of course, was ensuring that rural areas that are Welsh speaking can feel that kind of economic activity that would usually be connected with large urban areas. We have set out a clear national mission as a Government to reduce the productivity gap with the UK Government over the next 10 years, and only if all parts of Wales succeed can we deliver that. We are embedding geographically balanced growth at the heart of our economic strategy. As I said in response to a previous question, economic prosperity and activity have to be felt in all parts of the country, and that ensures that all parts of Wales, rural and urban, can benefit from investment. 16074 7 2026-06-16T13:30:01 763576 113 Cy 2026-06-16T14:30:00 http://www.senedd.tv/cy/16074?startPos=3602&l=cy http://www.senedd.tv/en/16074?startPos=3602&l=en 260616-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog 1. Questions to the First Minister C 16074 7 2026-06-16T13:30:01 763598 114 En 2026-06-16T14:32:33 http://www.senedd.tv/en/16074?startPos=3755&l=en http://www.senedd.tv/cy/16074?startPos=3755&l=cy 260616-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog 1. Questions to the First Minister C 16074 7 2026-06-16T13:30:01 763580 115 Cy 2026-06-16T14:30:44 http://www.senedd.tv/cy/16074?startPos=3646&l=cy http://www.senedd.tv/en/16074?startPos=3646&l=en 260616-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog 1. Questions to the First Minister C 5053 5053 Huw Irranca-Davies AC https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=5053 https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5053 Llywydd Llywydd Irranca-Davies, Huw Ac yn olaf, Brif Weinidog, cwestiwn 10, Cristiana Emsley.  And finally, First Minister, question 10, Cristiana Emsley.  16074 7 2026-06-16T13:30:01 763589 116 Cy 260616-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog 1. Questions to the First Minister B Cydlyniant Cymunedol Community Cohesion 16074 7 2026-06-16T13:30:01 763590 117 Cy 260616-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog 1. Questions to the First Minister O 12185 12185 Cristiana Emsley AS https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=12185 https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12185 Emsley, Cristiana 10. Pa gamau y mae Llywodraeth Cymru yn eu cymryd i hyrwyddo cydlyniant cymunedol a meithrin ymdeimlad cyffredin o berthyn ledled Cymru? OQ64184 10. What action is the Welsh Government taking to promote community cohesion and foster a shared sense of belonging across Wales? OQ64184 16074 7 2026-06-16T13:30:01 763591 118 En 2026-06-16T14:31:00 http://www.senedd.tv/en/16074?startPos=3662&l=en http://www.senedd.tv/cy/16074?startPos=3662&l=cy 260616-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog 1. Questions to the First Minister C 2717 2717 Rhun ap Iorwerth AC https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=2717 https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=2717 First Minister of Wales Prif Weinidog Cymru ap Iorwerth, Rhun Respect, solidarity and fair play will guide how this Government builds fairer, safer and united communities. We want Wales to be a safe and inclusive nation where people and communities thrive. Our community cohesion programme is designed to promote cohesion and foster shared belonging across the whole of Wales. Bydd parch, cydsafiad a chwarae teg yn llywio dull y Llywodraeth hon o feithrin cymunedau sy'n fwy teg, diogel, ac unedig. Rydym ni'n dyheu am i Gymru fod yn genedl ddiogel a chynhwysol lle gall pobl a chymunedau ffynnu. Cafodd ein rhaglen cydlyniant cymunedol ei chynllunio i hyrwyddo cydlyniant a meithrin perthynas a rennir ledled Cymru. 16074 7 2026-06-16T13:30:01 763593 119 En 2026-06-16T14:31:20 http://www.senedd.tv/en/16074?startPos=3682&l=en http://www.senedd.tv/cy/16074?startPos=3682&l=cy 260616-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog 1. Questions to the First Minister C 12185 12185 Cristiana Emsley AS https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=12185 https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12185 Emsley, Cristiana Thank you. First Minister, as someone who came to the UK from eastern Europe and later chose to make Wales my home, I find this debate deeply important. I did not embrace Wales despite its identity, traditions and national symbols; I embraced Wales because of them. I learned its history, I respect its heritage and I proudly celebrate Y Ddraig Goch as the flag of the nation I now call home. Most people who settle here do exactly the same. Integration is a two-way process. Newcomers should be welcomed warmly, but Wales should never be asked to apologise for being Wales. So, can the First Minister give a clear answer? Does he agree that the Welsh flag and our national heritage are symbols of belonging and pride for all who live here, or does he believe they should be diluted or removed if some claim to find them exclusionary or offensive? Diolch i chi. Brif Weinidog, a minnau'n un a ddaeth i'r DU o ddwyrain Ewrop ac a ddewisodd gwneud Cymru yn gartref i mi yn ddiweddarach, rwy'n ystyried y ddadl hon yn un bwysig iawn. Nid wyf i wedi anwesu Cymru er gwaethaf ei hunaniaeth, ei thraddodiadau a'i symbolau cenedlaethol; fe wnes i anwesu Cymru oherwydd y pethau hyn. Fe ddysgais am ei hanes hi, rwy'n parchu ei threftadaeth ac rwy'n falch o ddathlu'r Ddraig Goch fel baner y wlad yr wyf i'n ei galw yn gartref i mi erbyn hyn. Mae'r rhan fwyaf o bobl sy'n ymgartrefu yma yn gwneud yr un peth. Mae integreiddio yn mynd y ddwy ffordd. Fe ddylid rhoi croeso cynnes i newydd-ddyfodiaid, ond ni ddylid gofyn i Gymru ymddiheuro am fod yn Gymru. Felly, a wnaiff y Prif Weinidog roi ateb eglur? A yw ef yn cytuno bod baner Cymru a'i threftadaeth genedlaethol yn symbolau o berthyn a balchder i bawb sy'n byw yma, neu a yw ef o'r farn y dylid eu glastwreiddio neu eu tynnu nhw i lawr pe byddai rhai yn honni eu bod nhw'n bethau sy'n waharddol neu'n sarhaus? 16074 7 2026-06-16T13:30:01 763596 120 En 2026-06-16T14:32:25 http://www.senedd.tv/en/16074?startPos=3747&l=en http://www.senedd.tv/cy/16074?startPos=3747&l=cy 260616-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog 1. Questions to the First Minister C 2717 2717 Rhun ap Iorwerth AC https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=2717 https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=2717 First Minister of Wales Prif Weinidog Cymru ap Iorwerth, Rhun I find our flag to be a symbol of immense national pride and I don't support it being misused. Rwy'n ystyried ein baner ni'n arwydd o falchder cenedlaethol aruthrol fawr ac nid wyf i'n cefnogi ei chamddefnyddio hi. 16074 7 2026-06-16T13:30:01 763597 121 Cy 2026-06-16T14:32:32 http://www.senedd.tv/cy/16074?startPos=3754&l=cy http://www.senedd.tv/en/16074?startPos=3754&l=en 260616-1 1. Cwestiynau i'r Prif Weinidog 1. Questions to the First Minister C 5053 5053 Huw Irranca-Davies AC https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=5053 https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5053 Llywydd Llywydd Irranca-Davies, Huw Diolch, Brif Weinidog.  Thank you, First Minister.  16074 7 2026-06-16T13:30:01 763603 122 Cy 2026-06-16T14:32:33 http://www.senedd.tv/cy/16074?startPos=3755&l=cy http://www.senedd.tv/en/16074?startPos=3755&l=en 260616-2 2. Cwestiynau i’r Gweinidog Cabinet dros Effeithiolrwydd Llywodraeth a'r Cyfansoddiad 2. Questions to the Cabinet Minister for Government Effectiveness and the Constitution C 5053 5053 Huw Irranca-Davies AC https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=5053 https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5053 Llywydd Llywydd Irranca-Davies, Huw Cwestiynau nawr i'r Gweinidog Cabinet dros Effeithiolrwydd Llywodraeth a'r Cyfansoddiad. Cwestiwn 1, Niamh Salkeld.  Cwestiynau nawr i'r Gweinidog Cabinet dros Effeithiolrwydd Llywodraeth a'r Cyfansoddiad. Cwestiwn 1, Niamh Salkeld.  16074 7 2026-06-16T13:30:01 763607 123 Cy 260616-2 2. Cwestiynau i’r Gweinidog Cabinet dros Effeithiolrwydd Llywodraeth a'r Cyfansoddiad 2. Questions to the Cabinet Minister for Government Effectiveness and the Constitution B Datganoli Cyllid Rheilffyrdd Devolution of Rail Funding 16074 7 2026-06-16T13:30:01 763608 124 Cy 260616-2 2. Cwestiynau i’r Gweinidog Cabinet dros Effeithiolrwydd Llywodraeth a'r Cyfansoddiad 2. Questions to the Cabinet Minister for Government Effectiveness and the Constitution O 12143 12143 Niamh Salkeld AS https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=12143 https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12143 Salkeld, Niamh 1. A wnaiff y Gweinidog Cabinet roi'r wybodaeth ddiweddaraf am y cynnydd sy'n cael ei wneud i ddatganoli cyllid rheilffyrdd? OQ64146 1. Will the Cabinet Minister provide an update on the progress being made to devolve rail funding? OQ64146 16074 7 2026-06-16T13:30:01 763609 125 Cy 2026-06-16T14:32:52 http://www.senedd.tv/cy/16074?startPos=3774&l=cy http://www.senedd.tv/en/16074?startPos=3774&l=en 260616-2 2. Cwestiynau i’r Gweinidog Cabinet dros Effeithiolrwydd Llywodraeth a'r Cyfansoddiad 2. Questions to the Cabinet Minister for Government Effectiveness and the Constitution C 12140 12140 Dafydd Trystan Davies AS https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=12140 https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12140 Cabinet Minister for Government Effectiveness and the Constitution Y Gweinidog Cabinet dros Effeithiolrwydd Llywodraeth a’r Cyfansoddiad Trystan Davies, Dafydd Mae sicrhau cyllid rheilffyrdd tecach, ynghyd â llwybr at ddatganoli llawn, yn flaenoriaeth i Lywodraeth Cymru. Mae'r Prif Weinidog wedi codi cyllid rheilffyrdd gyda Phrif Weinidog y Deyrnas Gyfunol. Mae'r Dirprwy Weinidog trafnidiaeth wedi ysgrifennu at yr Ysgrifennydd Gwladol dros Drafnidiaeth ar y mater, ac mae e'n cyfarfod yn fuan gyda'r Gweinidog rheilffyrdd i ddatblygu'r trafodaethau hynny. Securing fairer rail funding, along with a pathway to full devolution, is a key priority for the Welsh Government. The First Minister has raised rail funding with the Prime Minister of the United Kingdom. The Deputy Minister for Transport has written to the Secretary of State for Transport on this issue and is meeting soon with the UK rail Minister to progress those discussions. 16074 7 2026-06-16T13:30:01 763624 126 En 2026-06-16T14:33:20 http://www.senedd.tv/en/16074?startPos=3802&l=en http://www.senedd.tv/cy/16074?startPos=3802&l=cy 260616-2 2. Cwestiynau i’r Gweinidog Cabinet dros Effeithiolrwydd Llywodraeth a'r Cyfansoddiad 2. Questions to the Cabinet Minister for Government Effectiveness and the Constitution C 12143 12143 Niamh Salkeld AS https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=12143 https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12143 Salkeld, Niamh Diolch, Cabinet Minister. Abertillery is a prime example of a community that is being held back by the UK Government's chronic underfunding of Wales's rail network. The proposed Abertillery spur would reconnect a town of around 10,000 people and serve up to 20,000 residents across the wider Ebbw Fawr valley, improving access to jobs and education, increasing footfall for local businesses and supporting town centre regeneration. This is not a speculative proposal. It was identified by the Burns commission, included in the Wales rail board pipeline, and has already undergone years of development work. Yet there is still no funding route to deliver it. Given the transformative impact this project could have, what representations is the Welsh Government making to the UK Government to secure Wales's fair share of rail funding and ensure that projects such as the Abertillery spur can finally become a reality? Diolch, Weinidog Cabinet. Mae Abertyleri yn enghraifft berffaith o gymuned sy'n cael ei dal yn ôl gan ddiffyg ariannu ofnadwy gan Lywodraeth y DU o ran rhwydwaith rheilffyrdd Cymru. Fe fyddai cangen arfaethedig Abertyleri yn ailgysylltu tref o tua 10,000 o bobl unwaith eto ac yn gwasanaethu hyd at 20,000 o drigolion ar draws cwm Ebwy Fawr yn fwy eang, gan wella cysylltiad â swyddi ac addysg, a chynyddu nifer yr ymwelwyr ar gyfer busnesau lleol a chefnogi adfywiad canol y dref. Nid cynnig tybiannol mohono. Fe'i nodwyd gan gomisiwn Burns, a'i gynnwys yn llif prosiectau bwrdd rheilffyrdd Cymru, ac mae eisoes wedi gweld blynyddoedd o waith datblygu arno. Ac eto ni chyflawnwyd llwybr cyllido fyth ar ei gyfer. O ystyried yr effaith drawsnewidiol y gallai'r prosiect hwn ei chael, pa sylwadau y mae Llywodraeth Cymru yn eu gwneud i Lywodraeth y DU i sicrhau cyfran deg o gyllid rheilffyrdd i Gymru a sicrhau y gall prosiectau fel cangen Abertyleri gael eu gwireddu o'r diwedd? 16074 7 2026-06-16T13:30:01 763633 127 Cy 2026-06-16T14:34:22 http://www.senedd.tv/cy/16074?startPos=3864&l=cy http://www.senedd.tv/en/16074?startPos=3864&l=en 260616-2 2. Cwestiynau i’r Gweinidog Cabinet dros Effeithiolrwydd Llywodraeth a'r Cyfansoddiad 2. Questions to the Cabinet Minister for Government Effectiveness and the Constitution C 12140 12140 Dafydd Trystan Davies AS https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=12140 https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12140 Trystan Davies, Dafydd Diolch yn fawr am y cwestiwn.  Thank you for the question.  16074 7 2026-06-16T13:30:01 763636 128 En 2026-06-16T14:34:24 http://www.senedd.tv/en/16074?startPos=3866&l=en http://www.senedd.tv/cy/16074?startPos=3866&l=cy 260616-2 2. Cwestiynau i’r Gweinidog Cabinet dros Effeithiolrwydd Llywodraeth a'r Cyfansoddiad 2. Questions to the Cabinet Minister for Government Effectiveness and the Constitution C 12140 12140 Dafydd Trystan Davies AS https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=12140 https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12140 Trystan Davies, Dafydd The figures are stark. The UK Government has promised an investment of £445 million, which sounds like a large figure, but when you compare it to the £4.5 billion owed to Wales under HS2 money, it is merely a drop in the ocean. That £4.5 billion would allow us to invest in Abertillery, it would allow us to invest in rail and bus services across the country. It is our fair share, it is chwarae teg for Wales. That is why I am proud that my colleague the Deputy Minister for Transport is pursuing this case energetically with the UK Government. It is only right, it is only fair. Mae'r ffigurau yn gignoeth. Mae Llywodraeth y DU wedi addo buddsoddiad o £445 miliwn, sy'n swnio fel ffigur mawr, ond pan fyddwch chi'n cymharu hwnnw â'r £4.5 biliwn sy'n ddyledus i Gymru yn sgil HS2, dim ond y mymryn lleiaf ydyw. Fe fyddai'r £4.5 biliwn hwnnw'n ein galluogi ni i fuddsoddi yn Abertyleri, fe fyddai'n ein galluogi ni i fuddsoddi mewn gwasanaethau rheilffyrdd a bysiau ledled y wlad. Honno yw ein cyfran deg, dyna fyddai chwarae teg i Gymru. Dyna pam rwy'n falch fod fy nghyd-Aelod, y Dirprwy Weinidog dros Drafnidiaeth, yn mynd yn frwd ar drywydd yr achos hwn gyda Llywodraeth y DU. Dyna sy'n iawn, dyna sy'n deg. 16074 7 2026-06-16T13:30:01 763578 129 En 2026-06-16T14:35:00 http://www.senedd.tv/en/16074?startPos=3902&l=en http://www.senedd.tv/cy/16074?startPos=3902&l=cy 260616-2 2. Cwestiynau i’r Gweinidog Cabinet dros Effeithiolrwydd Llywodraeth a'r Cyfansoddiad 2. Questions to the Cabinet Minister for Government Effectiveness and the Constitution C 16074 7 2026-06-16T13:30:01 763579 130 En 2026-06-16T14:35:14 http://www.senedd.tv/en/16074?startPos=3916&l=en http://www.senedd.tv/cy/16074?startPos=3916&l=cy 260616-2 2. Cwestiynau i’r Gweinidog Cabinet dros Effeithiolrwydd Llywodraeth a'r Cyfansoddiad 2. Questions to the Cabinet Minister for Government Effectiveness and the Constitution C 332 332 Mike Hedges AC https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=332 https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=332 Hedges, Mike I have consistently argued for the devolution of rail funding. Asymmetric devolution has not worked. It hasn't worked in Britain, it hasn't worked in Spain. It is important that rail funding is devolved. The main question is how should the funding be calculated. Which of these does the Minister prefer: relative population, relative population with the 20 per cent addition that the Barnett formula provides, relative track length, or relative passenger numbers? Each of those will give you a different answer. Rwyf i wedi dadlau bob amser dros ddatganoli cyllid rheilffyrdd. Nid yw datganoli anghymesur wedi gweithio. Nid yw hynny wedi gweithio ym Mhrydain, nid yw hynny wedi gweithio yn Sbaen. Mae hi'n bwysig fod cyllid rheilffyrdd yn cael ei ddatganoli. Y prif gwestiwn yw sut y dylid cyfrifo'r cyllid. Pa un o'r rhain sy'n rhoi gwell cyfrif ym marn y Gweinidog: poblogaeth gymharol, poblogaeth gymharol gyda'r ychwanegiad o 20 y cant y mae fformiwla Barnett yn ei ddarparu, hyd cymharol y cledrau, neu niferoedd teithwyr cymharol? Fe fydd pob un o'r rhain yn rhoi ateb gwahanol i chi. 16074 7 2026-06-16T13:30:01 763581 131 En 2026-06-16T14:35:43 http://www.senedd.tv/en/16074?startPos=3945&l=en http://www.senedd.tv/cy/16074?startPos=3945&l=cy 260616-2 2. Cwestiynau i’r Gweinidog Cabinet dros Effeithiolrwydd Llywodraeth a'r Cyfansoddiad 2. Questions to the Cabinet Minister for Government Effectiveness and the Constitution C 12140 12140 Dafydd Trystan Davies AS https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=12140 https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12140 Trystan Davies, Dafydd Indeed, and I thank the Member for the question. There is clearly work to be done in our detailed negotiations with the UK Department for Transport. The Member will know that we would do pretty well out of relative track length, because of the geography of Wales. We have historically received a disproportionately low share of rail enhancement funding from the UK Government. Transport for Wales set out a vision of £14 billion of rail spending. That is the kind of rail funding that Wales needs to improve our rail services and to ensure that we have a twenty-first century rail system. I welcome the support of the Member and we will pursue those negotiations with the UK Government energetically. Ie wir, ac rwy'n diolch i'r Aelod am y cwestiwn. Mae hi'n amlwg fod gwaith i'w wneud eto yn ein trafodaethau manwl gydag Adran Drafnidiaeth y DU. Fe ŵyr yr Aelod y byddem ni'n elwa ar gyfrifo hyd cymharol y trac, oherwydd daearyddiaeth Cymru. Yn hanesyddol, rydym ni wedi derbyn cyfran anghymesur isel o gyllid i wella rheilffyrdd oddi wrth Lywodraeth y DU. Fe amlinellodd Trafnidiaeth Cymru weledigaeth o £14 biliwn o wariant ar y rheilffyrdd. Dyna'r math o gyllid sydd ei angen ar reilffyrdd Gymru er mwyn gwella ein gwasanaethau rheilffyrdd a sicrhau bod system reilffyrdd gennym ni sy'n addas i'r unfed ganrif ar hugain. Rwy'n croesawu'r gefnogaeth gan yr Aelod ac fe fyddwn ni'n parhau i drafod hynny'n frwd iawn gyda Llywodraeth y DU. 16074 7 2026-06-16T13:30:01 763582 132 Cy 260616-2 2. Cwestiynau i’r Gweinidog Cabinet dros Effeithiolrwydd Llywodraeth a'r Cyfansoddiad 2. Questions to the Cabinet Minister for Government Effectiveness and the Constitution B Gwasanaeth Sifil Cymru The Welsh Civil Service 16074 7 2026-06-16T13:30:01 763583 133 Cy 260616-2 2. Cwestiynau i’r Gweinidog Cabinet dros Effeithiolrwydd Llywodraeth a'r Cyfansoddiad 2. Questions to the Cabinet Minister for Government Effectiveness and the Constitution O 12161 12161 Sarah Edwards AS https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=12161 https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12161 Edwards, Sarah 2. A wnaiff y Gweinidog Cabinet gadarnhau pryd oedd y tro diwethaf y cynhaliodd Llywodraeth Cymru adolygiad sylfaenol o strwythur, gallu ac effeithiolrwydd gwasanaeth sifil Cymru, ac a oes ganddi unrhyw gynlluniau i gomisiynu adolygiad o'r fath? OQ64140 2. Will the Cabinet Minister confirm when the Welsh Government last conducted a fundamental review of the structure, capability and effectiveness of the Welsh civil service, and whether it has any plans to commission such a review? OQ64140 16074 7 2026-06-16T13:30:01 763584 134 En 2026-06-16T14:36:56 http://www.senedd.tv/en/16074?startPos=4018&l=en http://www.senedd.tv/cy/16074?startPos=4018&l=cy 260616-2 2. Cwestiynau i’r Gweinidog Cabinet dros Effeithiolrwydd Llywodraeth a'r Cyfansoddiad 2. Questions to the Cabinet Minister for Government Effectiveness and the Constitution C 12140 12140 Dafydd Trystan Davies AS https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=12140 https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12140 Trystan Davies, Dafydd Thank you. The Welsh Government is committed to continuous improvement, pursuing reform through its multi‑year WG2025 programme. This has helped to strengthen organisational capability and effectiveness, alongside improving workforce capacity and estate efficiency. We continue to work to align resources to priorities. Strong internal and external scrutiny helps to ensure continuous improvement. No stand-alone fundamental review is planned, although we remain open to conversations about how we strengthen the civil service in the Welsh Government. Diolch i chi. Mae Llywodraeth Cymru wedi ymrwymo i welliant parhaus, gan fynd ar drywydd diwygio drwy ei rhaglen amlflwyddyn LlC2025. Mae hyn wedi helpu i gryfhau gallu ac effeithiolrwydd sefydliadol, ar y cyd â gwella gallu'r gweithlu ac effeithlonrwydd ystadau. Rydym ni'n parhau i weithio i gael adnoddau sy'n cyd-fynd â blaenoriaethau. Mae craffu mewnol ac allanol cadarn yn helpu i sicrhau gwelliant parhaus. Ni chafodd adolygiad sylfaenol annibynnol ei gynllunio, er ein bod ni'n dal yn agored i gael sgyrsiau ynglŷn â'n dull o gryfhau'r gwasanaeth sifil yn Llywodraeth Cymru. 16074 7 2026-06-16T13:30:01 763592 135 En 2026-06-16T14:37:42 http://www.senedd.tv/en/16074?startPos=4064&l=en http://www.senedd.tv/cy/16074?startPos=4064&l=cy 260616-2 2. Cwestiynau i’r Gweinidog Cabinet dros Effeithiolrwydd Llywodraeth a'r Cyfansoddiad 2. Questions to the Cabinet Minister for Government Effectiveness and the Constitution C 12161 12161 Sarah Edwards AS https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=12161 https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12161 Edwards, Sarah The Welsh civil service sits within the UK-wide Civil Service Commission framework. But that governs only whether appointments follow due process, not whether the institution is fit to deliver for Wales. The UK Government sits within that same framework and commissioned the Maude review anyway. In 27 years of devolution, no Welsh Government has done the equivalent. What evaluation has the Minister made of committing to an independent, externally led, publicly published review of the civil service's capability, or can he explain whether there is some alternative work under way? Mae gwasanaeth sifil Cymru yn eistedd o fewn fframwaith Comisiwn y Gwasanaeth Sifil drwy'r DU. Ond dim ond arolygu pa un a yw penodiadau yn dilyn proses briodol a wna hynny, ac nid yw'n arolygu addasrwydd y sefydliad i gyflawni er mwyn Cymru. Mae Llywodraeth y DU yn eistedd o fewn yr un fframwaith ac fe gomisiynodd adolygiad Maude beth bynnag. Yn ystod 27 mlynedd o ddatganoli, nid oes unrhyw Lywodraeth yng Nghymru wedi gwneud rhywbeth cyfatebol. Pa werthusiad a wnaeth y Gweinidog o ymrwymiad i adolygiad annibynnol, dan arweiniad allanol, i'w gyhoeddi i'r cyhoedd o allu'r gwasanaeth sifil, neu a allai ef egluro bod cyfran o waith arall ar y gweill? 16074 7 2026-06-16T13:30:01 763595 136 En 2026-06-16T14:38:27 http://www.senedd.tv/en/16074?startPos=4109&l=en http://www.senedd.tv/cy/16074?startPos=4109&l=cy 260616-2 2. Cwestiynau i’r Gweinidog Cabinet dros Effeithiolrwydd Llywodraeth a'r Cyfansoddiad 2. Questions to the Cabinet Minister for Government Effectiveness and the Constitution C 12140 12140 Dafydd Trystan Davies AS https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=12140 https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12140 Trystan Davies, Dafydd I thank the Member for the question. It is right to note that the Welsh civil service sits within the framework of the UK civil service. She will also be aware that the Permanent Secretary is responsible for the day-to-day running of the civil service. I think the Maude review, and the review in Scotland of the civil service, suggest a number of pointers. I know colleagues at the UK level are looking at civil service reform. It is a conversation that we as a Government, and I as the Government Minister responsible, are very open to having across this Senedd and more broadly.  I think it is very interesting and very telling that when we look at the figures for civil service employees over the past five years, there has been growth at the UK level, there has been significant growth of the civil service in Scotland, and yet in Wales, we've seen a fall in the number of civil servants. I'm not yet in a position to take a view as to whether our civil service complement is at the right level, but I think we should be having a serious, open and constructive conversation about what that level should be for the future. That is one I hope that all parties—and I welcome the input of the Member and others on the opposition benches into that conversation—would take part in. Rwy'n diolch i'r Aelod am y cwestiwn. Mae hi'n iawn nodi bod gwasanaeth sifil Cymru yn eistedd o fewn fframwaith gwasanaeth sifil y DU. Mae hi'n siŵr o fod yn ymwybodol hefyd mai'r Ysgrifennydd Parhaol sy'n gyfrifol am redeg y gwasanaeth sifil o ddydd i ddydd. Rwy'n credu bod adolygiad Maude, a'r adolygiad o'r gwasanaeth sifil yn yr Alban, yn cynnig nifer o awgrymiadau. Fe wn i fod aelodau cyfatebol ar lefel y DU yn ystyried diwygio'r gwasanaeth sifil. Mae honno'n sgwrs yr ydym ni yn y Llywodraeth, a minnau'r Gweinidog cyfrifol yn y Llywodraeth, yn agored iawn i'w chael ar draws y Senedd hon ac yn fwy eang.  Rwy'n credu ei bod hi'n ddiddorol iawn ac yn drawiadol iawn, wrth i ni edrych ar y ffigurau ar gyfer gweithwyr y gwasanaeth sifil dros y pum mlynedd diwethaf, fe fu twf ar lefel y DU, fe fu twf sylweddol yn y gwasanaeth sifil yn yr Alban, ac eto yng Nghymru, fe welsom ni ostyngiad yn nifer y gweision sifil. Nid wyf i mewn sefyllfa eto i fod â barn ynghylch a yw niferoedd yn ein gwasanaeth sifil ni ar y gyfradd gywir, ond rwy'n credu y dylem ni fod yn cael sgwrs ddifrifol, agored ac adeiladol ynglŷn â'r hyn y dylai'r gyfradd honno fod i'r dyfodol. Fe fyddai honno'n un yr wyf i'n gobeithio y byddai pob plaid—ac rwy'n croesawu mewnbwn yr Aelod ac eraill ar feinciau'r wrthblaid i'r sgwrs honno—yn cymryd rhan ynddi. 16074 7 2026-06-16T13:30:01 763606 137 En 2026-06-16T14:39:57 http://www.senedd.tv/en/16074?startPos=4199&l=en http://www.senedd.tv/cy/16074?startPos=4199&l=cy 260616-2 2. Cwestiynau i’r Gweinidog Cabinet dros Effeithiolrwydd Llywodraeth a'r Cyfansoddiad 2. Questions to the Cabinet Minister for Government Effectiveness and the Constitution C 12178 12178 Anna Nicholl AS https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=12178 https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12178 Nicholl, Anna I welcome the question, but I am concerned that the opposition party has been constantly running down our public servants, calling for jobs and pay to be cut and for scrapping practices that support fairness in our workplaces. This will not deliver the improvements that our communities are calling out for. What Wales needs is political leadership that believes in our public services and our public servants. Wales needs leaders with new ideas and energy who can work with and inspire our public servants to deliver better outcomes. With that in mind, please could the Minister update the Chamber on his work in the Welsh Government to establish measurable outcomes and milestones? Rwy'n croesawu'r cwestiwn, ond rwy'n pryderu bod yr wrthblaid wedi bod yn lladd ar ein gweision cyhoeddus trwy'r amser, gan alw am dorri swyddi a chyflogau ac am gael ymwared ar arferion sy'n cefnogi tegwch yn ein gweithleoedd ni. Ni fyddai hynny'n cyflawni'r gwelliannau y mae ein cymunedau ni'n galw amdanyn nhw. Yr hyn sydd ei angen ar Gymru yw arweinyddiaeth wleidyddol sydd â ffydd yn ein gwasanaethau cyhoeddus a'n gweision cyhoeddus. Mae angen arweinwyr ar Gymry sydd â syniadau ac egni newydd ac sy'n gallu gweithio gyda'n gweision cyhoeddus a'u hysbrydoli nhw i gyflawni canlyniadau gwell. Gyda hynny mewn golwg, a wnaiff y Gweinidog roi'r wybodaeth ddiweddaraf i'r Siambr am ei waith ef yn Llywodraeth Cymru i sefydlu canlyniadau a cherrig milltir mesuradwy? 16074 7 2026-06-16T13:30:01 763588 138 En 2026-06-16T14:40:00 http://www.senedd.tv/en/16074?startPos=4202&l=en http://www.senedd.tv/cy/16074?startPos=4202&l=cy 260616-2 2. Cwestiynau i’r Gweinidog Cabinet dros Effeithiolrwydd Llywodraeth a'r Cyfansoddiad 2. Questions to the Cabinet Minister for Government Effectiveness and the Constitution C 16074 7 2026-06-16T13:30:01 763594 139 En 2026-06-16T14:40:38 http://www.senedd.tv/en/16074?startPos=4240&l=en http://www.senedd.tv/cy/16074?startPos=4240&l=cy 260616-2 2. Cwestiynau i’r Gweinidog Cabinet dros Effeithiolrwydd Llywodraeth a'r Cyfansoddiad 2. Questions to the Cabinet Minister for Government Effectiveness and the Constitution C 12140 12140 Dafydd Trystan Davies AS https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=12140 https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12140 Trystan Davies, Dafydd I thank the Member for her question. We are committed to public services in Plaid Cymru. It is part of our DNA. We are committed to effective and efficient public services. As part of that work, we have established a strengthened Cabinet office to oversee and regularly review progress, co-ordinate activity across Government and ensure that barriers to delivery are identified and resolved. This supports both effective internal monitoring and external scrutiny. Our plan is to make full use of existing high-quality data sources, ensuring that information used to track progress is robust and can be used with confidence. At the same time, we will be transparent where data gaps exist and consider how these can be addressed over time. I'm pleased to report that I've asked the chief statistician to work on these data issues. I'll be updating Members within the 100 days as to progress on those transparently published measures and dashboards that this Senedd can look at and scrutinise on a regular basis. Rwy'n diolch i'r Aelod am ei chwestiwn. Ym Mhlaid Cymru, rydym ni'n ymrwymedig i wasanaethau cyhoeddus. Mae honno'n rhan annatod ohonom ni. Rydym ni'n ymrwymedig i wasanaethau cyhoeddus effeithiol ac effeithlon. Yn rhan o'r gwaith hwnnw, rydym ni wedi sefydlu swyddfa'r Cabinet fwy grymus i oruchwylio ac adolygu cynnydd yn rheolaidd, i gydlynu gweithgarwch ar draws y Llywodraeth a sicrhau bod rhwystrau rhag cyflawni yn cael eu nodi a'u symud. Mae hynny'n cefnogi monitro mewnol a chraffu allanol, fel ei gilydd, yn effeithiol. Ein cynllun yw gwneud defnydd llawn o ffynonellau cyfredol o ddata o ansawdd da, a fydd yn sicrhau y bydd yr wybodaeth a ddefnyddir i olrhain cynnydd yn gadarn ac y gellir ei defnyddio gyda hyder. Ar yr un pryd, fe fyddwn ni'n dryloyw lle ceir bylchau yn y data ac yn ystyried sut y gellir mynd i'r afael â'r rhain dros amser. Rwy'n falch o adrodd fy mod i wedi gofyn i'r prif ystadegydd weithio ar y materion hyn o ran data.  Fe fyddaf yn rhoi'r wybodaeth ddiweddaraf i'r Aelodau o fewn y 100 diwrnod ynghylch cynnydd o ran y mesurau a'r dangosfyrddau hynny a gyhoeddir yn dryloyw y gall y Senedd hon edrych a chraffu arnyn nhw'n gyson. 16074 7 2026-06-16T13:30:01 763599 140 En 2026-06-16T14:41:54 http://www.senedd.tv/en/16074?startPos=4316&l=en http://www.senedd.tv/cy/16074?startPos=4316&l=cy 260616-2 2. Cwestiynau i’r Gweinidog Cabinet dros Effeithiolrwydd Llywodraeth a'r Cyfansoddiad 2. Questions to the Cabinet Minister for Government Effectiveness and the Constitution C 12175 12175 Shav Taj AS https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=12175 https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12175 Taj, Shav I'm declaring an interest as a former national officer for the PCS union, which was one of the unions for the civil service, so I do know the civil service pretty well. Does the Minister agree that reform shouldn't be a euphemism for cuts and that the priority must be ensuring that the civil service has the capacity and the capability to deliver for the people of Wales, which ultimately means strengthening delivery, not cutting the Welsh civil service? What I would like to also hear is the words 'union' and 'social partnership', because you can't do this work without having the unions on your side and part of that process too. Rwy'n datgan buddiant gan i mi fod yn swyddog cenedlaethol ar gyfer undeb PCS, a oedd yn un o'r undebau ar gyfer y gwasanaeth sifil, ac felly rwy'n gwybod cryn dipyn am y gwasanaeth sifil. A yw'r Gweinidog yn cytuno na ddylai diwygio fod yn air teg ar gyfer toriadau ac mai sicrhau bod y maint a'r gallu gan y gwasanaeth sifil i gyflawni er mwyn pobl Cymru ddylai'r flaenoriaeth fod, sy'n golygu grymuso cyflawniad yn y pen draw, nid torri ar wasanaeth sifil Cymru? Yr hyn yr hoffwn ei glywed hefyd yw'r geiriau 'undeb' a 'phartneriaeth gymdeithasol', oherwydd ni allwch wneud y gwaith hwn heb fod â'r undebau ar eich ochr chi ac yn rhan o'r broses honno hefyd. 16074 7 2026-06-16T13:30:01 763615 141 En 2026-06-16T14:42:35 http://www.senedd.tv/en/16074?startPos=4357&l=en http://www.senedd.tv/cy/16074?startPos=4357&l=cy 260616-2 2. Cwestiynau i’r Gweinidog Cabinet dros Effeithiolrwydd Llywodraeth a'r Cyfansoddiad 2. Questions to the Cabinet Minister for Government Effectiveness and the Constitution C 12140 12140 Dafydd Trystan Davies AS https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=12140 https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12140 Trystan Davies, Dafydd I thank the Member for the question. Absolutely, our view is that we should strengthen our capacity and capability to deliver on the people's priorities here in Wales. I am totally committed to the social partnership model. I should probably declare that I was once a member of the PCS union many years ago in one of my earlier professional backgrounds. I am committed to working with the trade unions. What we've seen, and what I've seen in my role already, is how productive and effective trade union representation can be in delivering and driving positive change across our public services. Rwy'n diolch i'r Aelod am y cwestiwn. Yn bendant, ein barn ni yw y dylem ni gryfhau ein gallu a'n capasiti i gyflawni o ran blaenoriaethau pobl yma yng Nghymru. Rwy'n gwbl ymrwymedig i'r model o bartneriaeth gymdeithasol. Mae'n debyg y dylwn innau ddatgan i mi fod gynt yn aelod o undeb PCS flynyddoedd lawer yn ôl mewn un cefndir proffesiynol blaenorol. Rwy'n ymrwymedig i weithio gyda'r undebau llafur. Yr hyn a welsom ni, a'r hyn a welais innau yn fy swydd eisoes, yw pa mor gynhyrchiol ac effeithiol y gall cynrychiolaeth o'r undebau llafur fod o ran cyflawni ac ysgogi newid cadarnhaol ar draws ein gwasanaethau cyhoeddus. 16074 7 2026-06-16T13:30:01 763616 142 Cy 260616-2 2. Cwestiynau i’r Gweinidog Cabinet dros Effeithiolrwydd Llywodraeth a'r Cyfansoddiad 2. Questions to the Cabinet Minister for Government Effectiveness and the Constitution B Cwestiynau Heb Rybudd gan Lefarwyr y Pleidiau Questions Without Notice from Party Spokespeople 16074 7 2026-06-16T13:30:01 763617 143 Cy 2026-06-16T14:43:17 http://www.senedd.tv/cy/16074?startPos=4399&l=cy http://www.senedd.tv/en/16074?startPos=4399&l=en 260616-2 2. Cwestiynau i’r Gweinidog Cabinet dros Effeithiolrwydd Llywodraeth a'r Cyfansoddiad 2. Questions to the Cabinet Minister for Government Effectiveness and the Constitution C 5053 5053 Huw Irranca-Davies AC https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=5053 https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5053 Llywydd Llywydd Irranca-Davies, Huw Galwaf yn awr ar lefarwyr y pleidiau i holi'r Gweinidog Cabinet. Yn gyntaf, llefarydd Reform UK, Adrian Mason. I now call on the party spokespeople to question the Cabinet Minister. First of all, Reform UK spokesperson, Adrian Mason. 16074 7 2026-06-16T13:30:01 763620 144 En 2026-06-16T14:43:27 http://www.senedd.tv/en/16074?startPos=4409&l=en http://www.senedd.tv/cy/16074?startPos=4409&l=cy 260616-2 2. Cwestiynau i’r Gweinidog Cabinet dros Effeithiolrwydd Llywodraeth a'r Cyfansoddiad 2. Questions to the Cabinet Minister for Government Effectiveness and the Constitution C 12181 12181 Adrian Mason AS https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=12181 https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12181 Mason, Adrian Diolch yn fawr, Lywydd. May I congratulate the Minister on his appointment? Minister, Plaid Cymru has long argued for more powers for Wales and greater responsibility here in Cardiff Bay. But Plaid cannot present itself as a new beginning after the Labour-Plaid era when, at key moments, it helped keep Labour in power. After 27 years of Labour-led devolution in health, education, transport and the economy, does the Minister accept that Plaid shares some responsibility for that record? Why should Wales hand more powers to the same governing consensus that helped create the failures it now claims it can fix? Diolch yn fawr, Lywydd. A gaf i longyfarch y Gweinidog ar ei benodiad? Weinidog, mae Plaid Cymru wedi dadlau ers tro byd o blaid rhoi mwy o bwerau i Gymru a bod â mwy o gyfrifoldeb yma ym Mae Caerdydd. Ond ni all Plaid Cymru ei chyflwyno ei hun fel dechreuad newydd wedi oes y Blaid Lafur a Phlaid Cymru, pryd yr helpodd Plaid Cymru i gadw'r Blaid Lafur mewn grym ar adegau allweddol. Ar ôl 27 mlynedd o ddatganoli dan arweiniad y Blaid Lafur mewn iechyd, addysg, trafnidiaeth a'r economi, a yw'r Gweinidog yn derbyn bod Plaid Cymru yn rhannu rhywfaint o gyfrifoldeb am yr hanes hwnnw? Pam ddylai Cymru roi mwy o bwerau i'r un consensws llywodraethol a helpodd i lunio'r methiannau y mae'n honni y bydd yn gallu eu datrys nhw? 16074 7 2026-06-16T13:30:01 763625 145 En 2026-06-16T14:44:08 http://www.senedd.tv/en/16074?startPos=4450&l=en http://www.senedd.tv/cy/16074?startPos=4450&l=cy 260616-2 2. Cwestiynau i’r Gweinidog Cabinet dros Effeithiolrwydd Llywodraeth a'r Cyfansoddiad 2. Questions to the Cabinet Minister for Government Effectiveness and the Constitution C 12140 12140 Dafydd Trystan Davies AS https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=12140 https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12140 Trystan Davies, Dafydd I welcome the opposition spokesperson to his role. We in Plaid Cymru are clear that we are a new Government, we set out a new course, focused on the people's priorities—on childcare, on child poverty, on the economy, on schools, on healthcare. I think it is clear to everyone in this Chamber that the legacy of 27 years of Labour Government led to their election result. That is why so many of our fellow countrymen and women voted for a new leadership for Wales, and that is a Plaid Cymru leadership. Turning to the question of powers that you raise, for us, powers is about delivering the people's priorities. Therefore, if we can do a better job of delivering on justice and policing where we have integration with health and education, then that is what we will do, because it will improve the lives of people in Wales. Rwy'n croesawu llefarydd yr wrthblaid i'w swydd. Rydym ni ym Mhlaid Cymru yn eglur mai Llywodraeth newydd ydym ni, fe wnaethom ni nodi cwrs newydd, sy'n canolbwyntio ar flaenoriaethau'r bobl—o ran gofal plant, o ran tlodi plant, o ran yr economi, o ran yr ysgolion, o ran gofal iechyd. Rwy'n credu ei bod hi'n amlwg i bawb yn y Siambr hon mai etifeddiaeth 27 mlynedd o Lywodraeth Lafur sydd wedi arwain at ganlyniad eu plaid nhw yn yr etholiad. Dyna pam y pleidleisiodd cymaint o'n cydwladwyr dros arweiniad newydd i Gymru, ac arweiniad Plaid Cymru yw hwnnw. Gan droi at y cwestiwn a godwch chi ynglŷn â phwerau, i ni, ystyr pwerau yw bod â gallu i gyflawni blaenoriaethau'r bobl. Felly, os gallwn ni wneud gwell jobyn o gyflawni o ran cyfiawnder a phlismona lle bydd integreiddio ag iechyd ac addysg gennym ni, dyna'r hyn a wnawn ni felly, oherwydd fe fydd hynny'n gwella bywydau i bobl yng Nghymru. 16074 7 2026-06-16T13:30:01 763604 146 En 2026-06-16T14:45:00 http://www.senedd.tv/en/16074?startPos=4502&l=en http://www.senedd.tv/cy/16074?startPos=4502&l=cy 260616-2 2. Cwestiynau i’r Gweinidog Cabinet dros Effeithiolrwydd Llywodraeth a'r Cyfansoddiad 2. Questions to the Cabinet Minister for Government Effectiveness and the Constitution C 16074 7 2026-06-16T13:30:01 763610 147 En 2026-06-16T14:45:10 http://www.senedd.tv/en/16074?startPos=4512&l=en http://www.senedd.tv/cy/16074?startPos=4512&l=cy 260616-2 2. Cwestiynau i’r Gweinidog Cabinet dros Effeithiolrwydd Llywodraeth a'r Cyfansoddiad 2. Questions to the Cabinet Minister for Government Effectiveness and the Constitution C 12181 12181 Adrian Mason AS https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=12181 https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12181 Mason, Adrian Thank you. Minister, Plaid's manifesto is clear: it wants independence. But in the latest polling—and it's true—the people of Wales do not. So, is the Government pursuing independence by instalments—more powers, more separation, more institutions—without first asking the Welsh people the direct question? Will the Minister commit today that there will be no constitutional change by the backdoor, no move towards independence and no further substantive devolution without clear public consent? Diolch i chi. Weinidog, mae maniffesto Plaid Cymru yn eglur: mae'n dymuno annibyniaeth. Ond yn y polau diweddaraf—a'r gwir yw—nid yw pobl Cymru yn dymuno hynny. Felly, a yw'r Llywodraeth yn ceisio annibyniaeth gam wrth gam—mwy o bwerau, mwy o wahanu, mwy o sefydliadau—heb ofyn y cwestiwn uniongyrchol i bobl Cymru yn gyntaf? A wnaiff y Gweinidog ymrwymo heddiw i beidio â chyflawni unrhyw newid cyfansoddiadol drwy'r drws cefn, heb unrhyw symudiad tuag at annibyniaeth nac unrhyw ddatganoli sylweddol pellach heb ganiatâd pendant gan y cyhoedd? 16074 7 2026-06-16T13:30:01 763613 148 En 2026-06-16T14:45:45 http://www.senedd.tv/en/16074?startPos=4547&l=en http://www.senedd.tv/cy/16074?startPos=4547&l=cy 260616-2 2. Cwestiynau i’r Gweinidog Cabinet dros Effeithiolrwydd Llywodraeth a'r Cyfansoddiad 2. Questions to the Cabinet Minister for Government Effectiveness and the Constitution C 12140 12140 Dafydd Trystan Davies AS https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=12140 https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12140 Trystan Davies, Dafydd Let us begin with the question of independence. Our Prif Weinidog, our leader, set out clearly during the election, and it was clear in our manifesto, that there will be no referendum on independence during this term. I repeat that commitment here today, and I am happy to repeat it. Let us move forward to your question about more powers. Where there are opportunities to improve the lives of people in Wales, then we will take them. There are discussions ongoing on natural resources and water and tackling the scandal of pollution in our rivers. Yes, we will pursue those negotiations with the UK Government with vigour, to seek to improve the lives of people in Wales. We will make no apology whatsoever for that. We are on a constitutional journey in Wales. It is a journey that is best served by consensus and collaboration, and that is what we will seek to do. Gadewch i ni ddechrau gyda'r cwestiwn ynghylch annibyniaeth. Mae ein Prif Weinidog ni, ein harweinydd ni, wedi nodi yn eglur yn ystod yr etholiad, ac roedd hynny'n amlwg yn ein maniffesto, na fydd yna refferendwm ar annibyniaeth yn ystod y tymor hwn. Rwy'n ailadrodd yr ymrwymiad hwnnw yn y fan hon heddiw, ac rwy'n hapus i'w ailadrodd. Gadewch i ni symud ymlaen at eich cwestiwn ynglŷn â mwy o bwerau. Lle ceir cyfleoedd i wella bywydau pobl yng Nghymru, fe fyddwn ni'n eu cymryd nhw. Mae trafodaethau yn parhau ynglŷn ag adnoddau naturiol a dŵr a mynd i'r afael â gwarth llygredd yn ein hafonydd. Byddwn, fe fyddwn ni'n mynd yn frwd ar ôl y trafodaethau hynny gyda Llywodraeth y DU, i geisio gwella bywydau pobl yng Nghymru. Ni fyddwn ni'n ymddiheuro o gwbl am hynny. Rydym ni ar daith gyfansoddiadol yng Nghymru. Taith yw honno a fydd yn elwa ar gydsyniad a chydweithio, a dyna'r hyn y byddwn ni'n ceisio ei gael. 16074 7 2026-06-16T13:30:01 763619 149 En 2026-06-16T14:46:46 http://www.senedd.tv/en/16074?startPos=4608&l=en http://www.senedd.tv/cy/16074?startPos=4608&l=cy 260616-2 2. Cwestiynau i’r Gweinidog Cabinet dros Effeithiolrwydd Llywodraeth a'r Cyfansoddiad 2. Questions to the Cabinet Minister for Government Effectiveness and the Constitution C 12181 12181 Adrian Mason AS https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=12181 https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12181 Mason, Adrian Minister, I'm not sure if that was a straight answer to a straight question, because Wales deserves clarity. If the self-styled party of Wales has a constitutional agenda, it should be honest about where that agenda leads. Reform will hold this Government to account, and vague constitutional language will not be enough. So, Minister, we are told again and again that Wales needs more power, but, on health, education, transport, local government and the economy, the record of devolved delivery has fallen far short of what Wales was led to expect. So, before asking for yet more powers, will the Minister tell us plainly what measurable benefit each proposed new power would deliver and the business case there? If he cannot, people will ask the obvious question: is this really better Government, or independence by instalments, a constitutional path to independence by stealth?  Weinidog, nid wyf i'n siŵr ai ateb plaen i gwestiwn plaen oedd hwnna, oherwydd mae Cymru yn haeddu eglurder. Os oes gan Blaid Cymru, fel mae hi'n ei galw ei hun, agenda gyfansoddiadol, fe ddylai hi fod yn onest ynglŷn â chyfeiriad yr agenda honno. Bydd Reform yn dal y Llywodraeth hon i gyfrif, ac ni fydd iaith gyfansoddiadol amwys yn ddigonol. Felly, Weinidog, fe ddywedir wrthym ni dro ar ôl tro bod angen mwy o bŵer ar Gymru, ond, o ran iechyd, addysg, trafnidiaeth, llywodraeth leol a'r economi, mae'r hanes o gyflawniad datganoledig wedi siomi disgwyliadau Cymru. Felly, cyn gofyn am fwy o bwerau, a wnaiff y Gweinidog ddweud wrthym ni'n bendant pa fudd mesuradwy y byddai pob pŵer newydd arfaethedig yn ei roi a beth yw eu hachos busnes? Os na all ef wneud felly, fe fydd pobl yn gofyn y cwestiwn amlwg: a yw hon yn well Llywodraeth mewn gwirionedd, neu onid annibyniaeth gam wrth gam sydd yma, sef llwybr cyfansoddiadol i annibyniaeth yn ddistaw bach? 16074 7 2026-06-16T13:30:01 763623 150 En 2026-06-16T14:47:39 http://www.senedd.tv/en/16074?startPos=4661&l=en http://www.senedd.tv/cy/16074?startPos=4661&l=cy 260616-2 2. Cwestiynau i’r Gweinidog Cabinet dros Effeithiolrwydd Llywodraeth a'r Cyfansoddiad 2. Questions to the Cabinet Minister for Government Effectiveness and the Constitution C 12140 12140 Dafydd Trystan Davies AS https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=12140 https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12140 Trystan Davies, Dafydd Thank you. I think I was very clear that there would be no referendum in this Senedd term. Turning to the matter of delivery, I have been clear, and our party was clear during the election, the 27 years of failure to deliver was an indictment of the previous Labour Government. The challenge is to deliver on childcare, on child poverty, on health, on education, on the economy, and by those measures shall we be known. Diolch i chi. Rwy'n credu i mi fod yn eglur iawn na fyddai unrhyw refferendwm yn ystod tymor y Senedd hon. Gan droi at fater cyflawni, fe fues i'n eglur, ac roedd ein plaid ni'n eglur yn ystod yr etholiad, roedd y 27 mlynedd o fethiant o ran cyflawni yn gyhuddiad yn erbyn y Llywodraeth Lafur flaenorol. Yr her yw cyflawni o ran gofal plant, o ran tlodi plant, o ran iechyd, o ran addysg, o ran yr economi, a thrwy'r mesurau hynny y cawn ni ein hadnabod. 16074 7 2026-06-16T13:30:01 763626 151 Cy 2026-06-16T14:48:13 http://www.senedd.tv/cy/16074?startPos=4695&l=cy http://www.senedd.tv/en/16074?startPos=4695&l=en 260616-2 2. Cwestiynau i’r Gweinidog Cabinet dros Effeithiolrwydd Llywodraeth a'r Cyfansoddiad 2. Questions to the Cabinet Minister for Government Effectiveness and the Constitution C 5053 5053 Huw Irranca-Davies AC https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=5053 https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5053 Llywydd Llywydd Irranca-Davies, Huw Llefarydd Llafur Cymru nawr, Huw Thomas. The Welsh Labour spokesperson, Huw Thomas. 16074 7 2026-06-16T13:30:01 763627 152 Cy 2026-06-16T14:48:17 http://www.senedd.tv/cy/16074?startPos=4699&l=cy http://www.senedd.tv/en/16074?startPos=4699&l=en 260616-2 2. Cwestiynau i’r Gweinidog Cabinet dros Effeithiolrwydd Llywodraeth a'r Cyfansoddiad 2. Questions to the Cabinet Minister for Government Effectiveness and the Constitution C 12156 12156 Huw Thomas AS https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=12156 https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12156 Thomas, Huw A gaf i groesawu'r Gweinidog i'r swydd a dymuno'n dda iddo fe, gan obeithio bod digon o aer yn nheiars y beic gweinidogol swyddogol, a digon o wynt yn ei ysgyfaint e hefyd?  Weinidog, yr wythnos diwethaf, pleidleisiodd y Senedd o blaid dod â chynigion deddfwriaethol ymlaen yn ystod blwyddyn gyntaf y Senedd hon i sefydlu corff negodi statudol ar gyfer staff cymorth ysgolion. May I welcome the Minister to his role and wish him well, in the hope that there is enough air in the tyres of the ministerial bike, and enough wind in his sails too? Minister, last week, the Senedd voted in favour of bringing legislative proposals forward during the first year of the Senedd to establish a statutory negotiating body for school support staff. 16074 7 2026-06-16T13:30:01 763640 153 En 2026-06-16T14:48:44 http://www.senedd.tv/en/16074?startPos=4726&l=en http://www.senedd.tv/cy/16074?startPos=4726&l=cy 260616-2 2. Cwestiynau i’r Gweinidog Cabinet dros Effeithiolrwydd Llywodraeth a'r Cyfansoddiad 2. Questions to the Cabinet Minister for Government Effectiveness and the Constitution C 12156 12156 Huw Thomas AS https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=12156 https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12156 Thomas, Huw Can you confirm, as the Cabinet Minister with responsibility for the legislative programme and the programme for government, that you are now respecting the Senedd's wishes and have begun preparing legislation for a school support staff negotiating body to be contained in the legislative programme? Diolch yn fawr. A wnewch chi gadarnhau, fel Gweinidog y Cabinet sydd â chyfrifoldeb am y rhaglen ddeddfwriaethol a'r rhaglen lywodraethu, eich bod chi'n parchu dymuniadau'r Senedd erbyn hyn a'ch bod chi wedi dechrau paratoi deddfwriaeth ar gyfer corff negodi staff cymorth ysgolion i'w gynnwys yn y rhaglen ddeddfwriaethol? Diolch yn fawr. 16074 7 2026-06-16T13:30:01 763643 154 Cy 2026-06-16T14:49:01 http://www.senedd.tv/cy/16074?startPos=4743&l=cy http://www.senedd.tv/en/16074?startPos=4743&l=en 260616-2 2. Cwestiynau i’r Gweinidog Cabinet dros Effeithiolrwydd Llywodraeth a'r Cyfansoddiad 2. Questions to the Cabinet Minister for Government Effectiveness and the Constitution C 12140 12140 Dafydd Trystan Davies AS https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=12140 https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12140 Trystan Davies, Dafydd Diolch yn fawr i'r llefarydd, a diolch iddo am ei ddymuniadau gorau. Rydw innau'n dymuno'n dda iawn iddo fe. Fe fydd e'n gwybod fy mod i, fel Aelod etholaeth, wedi dilyn dau o'i gydweithwyr ef a oedd yn frwd iawn dros faterion amgylcheddol a chynaliadwy a theithio llesol. Dwi'n talu teyrnged iddyn nhw, os caf i—Jenny Rathbone a Julie Morgan—ac yn dymuno'n dda iddyn nhw yn eu hymddeoliad.  O ran y rhaglen ddeddfwriaethol, mae yna waith manwl yn digwydd ar hyn o bryd gan y tîm gwasanaethau cyfreithiol i lunio'r rhaglen honno, i ystyried cymhlethdodau y rhaglen sylweddol iawn sydd ger ein bron o ran y ddeddfwriaeth gynradd ac o ran y ddeddfwriaeth eilradd y bydd yn rhaid i ni graffu arni. Hefyd, fel y bydd yr Aelod yn gwybod, mae rhaglen sylweddol yn sgil Araith y Brenin yn y Deyrnas Gyfunol o legislative consent motions ac ati, ac felly mae'r gwaith hwnnw yn mynd yn ei flaen ar hyn o bryd. Rwy'n gobeithio y byddwn ni, fel Llywodraeth, mewn sefyllfa i ddiweddaru'r Senedd ac i wneud cyhoeddiad yn ystod yr wythnosau nesaf ar y rhaglen ddeddfwriaethol. I thank the spokesperson for his best wishes. I wish him well, too. He will know that I, as a constituency Member, follow two of his colleagues who were very enthusiastic about environmental and sustainability issues and about active travel. I pay tribute to them as well, if I may—Jenny Rathbone and Julie Morgan—and I wish them well in their retirement. In terms of the legislative programme, detailed work is happening at present among the legal services team to draw up that programme, to consider the complexities of the significant programme that we have before us in terms of primary legislation and secondary legislation that we will need to scrutinise. Also, as the Member will know, there's a significant programme in the light of the King's Speech in the UK in terms of legislative consent motions and so forth, and therefore that work is progressing at present. I hope that, as a Government, we'll be in a position to update the Senedd and to make a statement during the coming weeks on the legislative programme. 16074 7 2026-06-16T13:30:01 763605 155 Cy 2026-06-16T14:50:00 http://www.senedd.tv/cy/16074?startPos=4802&l=cy http://www.senedd.tv/en/16074?startPos=4802&l=en 260616-2 2. Cwestiynau i’r Gweinidog Cabinet dros Effeithiolrwydd Llywodraeth a'r Cyfansoddiad 2. Questions to the Cabinet Minister for Government Effectiveness and the Constitution C 16074 7 2026-06-16T13:30:01 763611 156 Cy 2026-06-16T14:50:19 http://www.senedd.tv/cy/16074?startPos=4821&l=cy http://www.senedd.tv/en/16074?startPos=4821&l=en 260616-2 2. Cwestiynau i’r Gweinidog Cabinet dros Effeithiolrwydd Llywodraeth a'r Cyfansoddiad 2. Questions to the Cabinet Minister for Government Effectiveness and the Constitution C 12156 12156 Huw Thomas AS https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=12156 https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12156 Thomas, Huw Dwi'n diolch i'r Gweinidog am yr ateb hwnnw. Doedd dim llawer o gadarnhad yn fanna, mae'n rhaid i mi ddweud, a dwi'n gobeithio na fydd cynorthwywyr dysgu, y cogyddion a'r glanhawyr sy'n gwrando ar y drafodaeth hon yn teimlo bod eu buddiannau nhw yn mynd i wynebu strygl uphill, os caf i barhau gyda'r references beicio. I thank the Minister for that response. There wasn't a great deal of confirmation given there, and I do hope that the teaching assistants, cleaners and cooks listening to this discussion won't feel that their interests will face an uphill struggle, if I can continue with my cycling references.  16074 7 2026-06-16T13:30:01 763614 157 En 2026-06-16T14:50:45 http://www.senedd.tv/en/16074?startPos=4847&l=en http://www.senedd.tv/cy/16074?startPos=4847&l=cy 260616-2 2. Cwestiynau i’r Gweinidog Cabinet dros Effeithiolrwydd Llywodraeth a'r Cyfansoddiad 2. Questions to the Cabinet Minister for Government Effectiveness and the Constitution C 12156 12156 Huw Thomas AS https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=12156 https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12156 Thomas, Huw Turning now, Minister, to what you have said you would be doing, on your manifesto during the election, the Institute for Fiscal Studies warned that Plaid Cymru's policies would deepen the cuts faced by unprotected services. Welsh Labour, my party, warned that your policies were undeliverable without severe cuts. Plaid Cymru, of course, told the electorate that you had costed policies but that you wouldn't publish them. So, given, Minister, that you have responsibility for planning the Welsh Government's legislative programme and oversight of the programme for government, can you today unambiguously confirm on the record in the Senedd that every pledge in your manifesto will make its way into the legislative programme and the programme for government in the form that they are outlined in your manifesto? And if the answer is 'no', what are you already deprioritising? Thank you. Gan droi nawr, Weinidog, at yr hyn y gwnaethoch chi ei ddweud y byddech chi'n ei wneud, yn eich maniffesto yn ystod yr etholiad, fe rybuddiodd y Sefydliad Astudiaethau Cyllidol y byddai polisïau Plaid Cymru yn dyfnhau'r toriadau sy'n wynebu gwasanaethau nad ydyn nhw'n cael eu diogelu. Roedd Plaid Lafur Cymru, fy mhlaid i, yn rhybuddio na ellid cyflawni eich polisïau chi heb wneud toriadau difrifol. Roedd Plaid Cymru yn dweud, wrth gwrs, wrth yr etholwyr eich bod chi wedi prisio polisïau ond na fyddech chi'n cyhoeddi hynny. Felly, o gofio, Weinidog, mai chi sy'n gyfrifol am gynllunio rhaglen ddeddfwriaethol Llywodraeth Cymru a goruchwylio'r rhaglen lywodraethu, a wnewch chi gadarnhau ar gofnod heddiw yn ddiamwys yn y Senedd y bydd pob addewid yn eich maniffesto chi'n gwneud ei ffordd i'r rhaglen ddeddfwriaethol a'r rhaglen lywodraethu ar y ffurf y cânt eu hamlinellu yn eich maniffesto? Ac os 'na wnaf' yw'r ateb, beth sydd wedi colli'r flaenoriaeth yn eich golwg chi eisoes? Diolch i chi. 16074 7 2026-06-16T13:30:01 763621 158 Cy 2026-06-16T14:51:38 http://www.senedd.tv/cy/16074?startPos=4900&l=cy http://www.senedd.tv/en/16074?startPos=4900&l=en 260616-2 2. Cwestiynau i’r Gweinidog Cabinet dros Effeithiolrwydd Llywodraeth a'r Cyfansoddiad 2. Questions to the Cabinet Minister for Government Effectiveness and the Constitution C 12140 12140 Dafydd Trystan Davies AS https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=12140 https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12140 Trystan Davies, Dafydd Diolch am y cwestiwn.  I thank him for the question. 16074 7 2026-06-16T13:30:01 763628 159 En 2026-06-16T14:51:40 http://www.senedd.tv/en/16074?startPos=4902&l=en http://www.senedd.tv/cy/16074?startPos=4902&l=cy 260616-2 2. Cwestiynau i’r Gweinidog Cabinet dros Effeithiolrwydd Llywodraeth a'r Cyfansoddiad 2. Questions to the Cabinet Minister for Government Effectiveness and the Constitution C 12140 12140 Dafydd Trystan Davies AS https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=12140 https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12140 Trystan Davies, Dafydd As I set out to the Senedd, we are undertaking detailed work on the legislative programme at the moment and we will be making an announcement to the Senedd in due course on those priorities. But the Prif Weinidog, I and my Cabinet colleagues have been clear: our priorities set out in the manifesto around childcare, around child poverty, around the health service and reducing waiting times, around improving standards in school, around improving the economy are our priorities, and people must understand that those are the areas that we seek to deliver on and those are the areas on which we will be judged by the people of Wales. Fel nodais i'r Senedd, rydym ni'n ymgymryd â gwaith manwl ar y rhaglen ddeddfwriaethol ar hyn o bryd ac fe fyddwn ni'n gwneud cyhoeddiad i'r Senedd am y blaenoriaethau hynny maes o law. Ond mae'r Prif Weinidog, fy nghyd-Aelodau yn y Cabinet a minnau wedi bod yn eglur iawn: y blaenoriaethau a nodir gennym yn y maniffesto ynghylch gofal plant, ynghylch tlodi plant, ynghylch y gwasanaeth iechyd a lleihau amseroedd aros, ynghylch gwella safonau yn yr ysgol, ynghylch gwella'r economi yw ein blaenoriaethau ni, ac mae'n rhaid i bobl ddeall mai'r rhain yw'r meysydd yr ydym ni'n ceisio cyflawni arnyn nhw a'r rhain yw'r meysydd y bydd pobl Cymru yn ein barnu ni am ein gwaith ni ynddyn nhw. 16074 7 2026-06-16T13:30:01 763637 160 Cy 2026-06-16T14:52:23 http://www.senedd.tv/cy/16074?startPos=4945&l=cy http://www.senedd.tv/en/16074?startPos=4945&l=en 260616-2 2. Cwestiynau i’r Gweinidog Cabinet dros Effeithiolrwydd Llywodraeth a'r Cyfansoddiad 2. Questions to the Cabinet Minister for Government Effectiveness and the Constitution C 5053 5053 Huw Irranca-Davies AC https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=5053 https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5053 Llywydd Llywydd Irranca-Davies, Huw Llefarydd y Ceidwadwyr Cymreig, Sam Rowlands.  The Welsh Conservatives' spokesperson, Sam Rowlands. 16074 7 2026-06-16T13:30:01 763641 161 En 2026-06-16T14:52:26 http://www.senedd.tv/en/16074?startPos=4948&l=en http://www.senedd.tv/cy/16074?startPos=4948&l=cy 260616-2 2. Cwestiynau i’r Gweinidog Cabinet dros Effeithiolrwydd Llywodraeth a'r Cyfansoddiad 2. Questions to the Cabinet Minister for Government Effectiveness and the Constitution C 8734 8734 Sam Rowlands AS https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=8734 https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=8734 Rowlands, Sam Diolch, Lywydd. Cabinet Minister, let me also congratulate you on your role and thank you for your early engagement also. Cabinet Minister, what assessment have you made of how much ministerial and civil service time and resource is likely to be spent on constitutional and independence-pursuing work over the Senedd term, and how do you think that that may affect the Government's capacity to focus on core public service delivery? Diolch, Lywydd. Weinidog Cabinet, a gaf innau eich llongyfarch chi ar eich swydd a diolch i chi am eich ymgysylltiad cynnar. Weinidog Cabinet, pa asesiad a wnaethoch chi o faint o amser ac adnoddau gweinidogion a'r gwasanaeth sifil sy'n debygol o gael eu defnyddio ar waith cyfansoddiadol ac i fynd ar drywydd annibyniaeth dros dymor y Senedd, a sut ydych chi'n meddwl y gallai hynny effeithio ar allu'r Llywodraeth i ganolbwyntio ar gyflawni gwasanaethau cyhoeddus creiddiol? 16074 7 2026-06-16T13:30:01 763734 162 Cy 2026-06-16T14:52:51 http://www.senedd.tv/cy/16074?startPos=4973&l=cy http://www.senedd.tv/en/16074?startPos=4973&l=en 260616-2 2. Cwestiynau i’r Gweinidog Cabinet dros Effeithiolrwydd Llywodraeth a'r Cyfansoddiad 2. Questions to the Cabinet Minister for Government Effectiveness and the Constitution C 12140 12140 Dafydd Trystan Davies AS https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=12140 https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12140 Trystan Davies, Dafydd Diolch i'r llefarydd. I thank the spokesperson. 16074 7 2026-06-16T13:30:01 763651 163 En 2026-06-16T14:52:54 http://www.senedd.tv/en/16074?startPos=4976&l=en http://www.senedd.tv/cy/16074?startPos=4976&l=cy 260616-2 2. Cwestiynau i’r Gweinidog Cabinet dros Effeithiolrwydd Llywodraeth a'r Cyfansoddiad 2. Questions to the Cabinet Minister for Government Effectiveness and the Constitution C 12140 12140 Dafydd Trystan Davies AS https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=12140 https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12140 Trystan Davies, Dafydd I welcome him to his role and thank him for his congratulations. For me, and for us, the test of this Government will be how we deliver on those bread-and-butter issues, if you'd like to describe them as such, on childcare, on child poverty and the issues I've outlined. I expect, and we have agreed, that the Government will focus on those priorities. I have outlined, and I'll outline over the next few weeks in my oral statement, my priorities on the constitution. I will work across this Senedd on matters of the constitution and seek to bring consensus and collaboration to those issues. Therefore, in line with the Plaid Cymru manifesto, our focus will be on those public priorities that we have set out, and, on the constitution, it will be focused on those very specific priorities that we set out in our manifesto that will improve people's lives—on water, on policing, on justice, on the Crown Estate, to improve people's lives in Wales. Rwy'n ei groesawu yntau i'w swydd ac yn diolch iddo yntau am ei longyfarchiadau. I mi, ac i ninnau, yr hyn a fydd yn rhoi prawf ar y Llywodraeth hon fydd sut y byddwn ni'n cyflawni o ran y materion sylfaenol hynny, pe byddech chi'n hoffi eu disgrifio nhw fel yna, o ran gofal plant, o ran tlodi plant a'r materion y gwnes i eu hamlinellu. Rwy'n disgwyl, ac rydym ni wedi cytuno, y bydd y Llywodraeth yn canolbwyntio ar y blaenoriaethau hynny. Rwyf i wedi amlinellu, ac fe fyddaf i'n amlinellu dros yr wythnosau nesaf yn fy natganiadau llafar, fy mlaenoriaethau i o ran y cyfansoddiad. Fe fyddaf i'n gweithio ar draws y Senedd hon ar faterion cyfansoddiadol ac yn ceisio dwyn consensws a chydweithrediad i'r materion hynny. Felly, yn unol â maniffesto Plaid Cymru, fe fyddwn ni'n canolbwyntio ar y blaenoriaethau cyhoeddus hynny y gwnaethom ni eu nodi ac, o ran y cyfansoddiad, fe fydd yn canolbwyntio ar y blaenoriaethau penodol iawn hynny y gwnaethom ni eu nodi yn ein maniffesto ac a fydd yn gwella bywydau i bobl—o ran dŵr, o ran plismona, o ran cyfiawnder, o ran Ystad y Goron, er mwyn gwella bywydau pobl yng Nghymru. 16074 7 2026-06-16T13:30:01 763662 164 En 2026-06-16T14:54:08 http://www.senedd.tv/en/16074?startPos=5050&l=en http://www.senedd.tv/cy/16074?startPos=5050&l=cy 260616-2 2. Cwestiynau i’r Gweinidog Cabinet dros Effeithiolrwydd Llywodraeth a'r Cyfansoddiad 2. Questions to the Cabinet Minister for Government Effectiveness and the Constitution C 8734 8734 Sam Rowlands AS https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=8734 https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=8734 Rowlands, Sam Thank you for your response, Cabinet Minister. I agree with you that the people of Wales expect their Government in Wales to focus on what really matters in their day-to-day lives—the economy and those important public services. But there is a very real risk, of course, that a Plaid Cymru Government will spend far too much energy on those constitutional debates and the push for independence. And you will know, of course, Cabinet Minister, that economic analysis has suggested that independence would cost the average working taxpayer around £11,000 a year—a huge figure that highlights the level of risk and uncertainty being attached to this debate at a time when families are already under significant pressure. You'll also be aware that your own finance Cabinet Minister recently stated that the outlook for the Government's finances is challenging, and added that there is probably more challenge than she expected there to be, which raises further questions about whether it is the right focus of your attention to pursue this agenda of independence here in Wales. So, Cabinet Minister, explain what assessment has been made of the impact this ongoing focus on the constitution is having on your ability to deliver on your core responsibilities. Surely, your priority right now should be to get the powers that you already have working well for the people of Wales. Diolch i chi am eich ymateb, Weinidog Cabinet. Rwy'n cytuno â chi fod pobl Cymru yn disgwyl i'w Llywodraeth yng Nghymru ganolbwyntio ar yr hyn sy'n wirioneddol bwysig yn eu bywydau bob dydd—yr economi a'r gwasanaethau cyhoeddus pwysig hynny. Ond mae perygl gwirioneddol iawn, wrth gwrs, y bydd Llywodraeth Plaid Cymru yn defnyddio llawer gormod o egni ar y dadleuon cyfansoddiadol hynny a'r gwthio am annibyniaeth. Ac fe wyddoch chi, wrth gwrs, Weinidog Cabinet, fod dadansoddiad economaidd wedi awgrymu y byddai annibyniaeth yn costio tua £11,000 y flwyddyn ar gyfartaledd i'r trethdalwr sy'n gweithio—swm enfawr sy'n tynnu sylw at lefel y risg a'r ansicrwydd sy'n gysylltiedig â'r ddadl hon mewn cyfnod pan fo teuluoedd eisoes dan bwysau sylweddol. Rydych chi'n siŵr o fod yn ymwybodol hefyd fod eich Gweinidog Cabinet dros gyllid wedi datgan yn ddiweddar fod y rhagolygon ar gyfer cyllid y Llywodraeth yn heriol, ac fe ychwanegodd ei bod hi'n fwy o her nag yr oedd hi'n ei disgwyl, sy'n codi cwestiynau pellach ynghylch a yw hi'n briodol i chi ganolbwyntio eich sylw ar fynd ar ôl yr agenda hon o annibyniaeth yma yng Nghymru. Felly, Weinidog Cabinet, esboniwch pa asesiad a gafodd ei wneud o'r effaith y mae'r canolbwyntio parhaus hwn ar y cyfansoddiad yn ei chael ar eich gallu chi i gyflawni eich cyfrifoldebau craidd. Yn sicr, ceisio defnyddio'r pwerau sydd gennych chi eisoes yn iawn er mwyn pobl Cymru ddylai eich blaenoriaeth chi fod ar hyn o bryd. 16074 7 2026-06-16T13:30:01 763602 165 En 2026-06-16T14:55:00 http://www.senedd.tv/en/16074?startPos=5102&l=en http://www.senedd.tv/cy/16074?startPos=5102&l=cy 260616-2 2. Cwestiynau i’r Gweinidog Cabinet dros Effeithiolrwydd Llywodraeth a'r Cyfansoddiad 2. Questions to the Cabinet Minister for Government Effectiveness and the Constitution C 16074 7 2026-06-16T13:30:01 763612 166 En 2026-06-16T14:55:26 http://www.senedd.tv/en/16074?startPos=5128&l=en http://www.senedd.tv/cy/16074?startPos=5128&l=cy 260616-2 2. Cwestiynau i’r Gweinidog Cabinet dros Effeithiolrwydd Llywodraeth a'r Cyfansoddiad 2. Questions to the Cabinet Minister for Government Effectiveness and the Constitution C 12140 12140 Dafydd Trystan Davies AS https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=12140 https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12140 Trystan Davies, Dafydd I can assure the Member that there is plenty of energy to go around in this Plaid Cymru Government and Plaid Cymru Cabinet. I'm not sure whether I was clear enough, but I shall repeat myself again: our priority is delivering tangible improvements to people's lives in Wales. Every morning, I receive from my colleagues in the Cabinet office a spreadsheet of progress on all of those priorities that we've set out and how we are progressing on those 100-day plans. We have set out clearly the way forward we want to go on the constitution, and those are our priorities. Fe allaf i sicrhau'r Aelod bod digonedd o egni i fynd o gwmpas yn Llywodraeth Plaid Cymru ac yng Nghabinet Plaid Cymru. Nid wyf i'n siŵr a fues i'n ddigon eglur, ond fe wnaf i ailadrodd unwaith eto: ein blaenoriaeth ni yw cyflawni gwelliannau gwirioneddol i fywydau pobl yng Nghymru. Bob bore, rwy'n cael taenlen gan fy nghyd-Aelodau yn swyddfa'r Cabinet yn dangos y cynnydd o ran y blaenoriaethau hynny y gwnaethom ni eu pennu i gyd ac o ran sut rydym ni'n symud ymlaen gyda'r cynlluniau 100 diwrnod hynny. Rydym ni wedi nodi ein ffordd ymlaen yn bendant o ran y cyfansoddiad, a dyna yw ein blaenoriaethau ni. 16074 7 2026-06-16T13:30:01 763646 167 Cy 260616-2 2. Cwestiynau i’r Gweinidog Cabinet dros Effeithiolrwydd Llywodraeth a'r Cyfansoddiad 2. Questions to the Cabinet Minister for Government Effectiveness and the Constitution B Dyfodol Cyfansoddiadol Cymru Wales’s Constitutional Future 16074 7 2026-06-16T13:30:01 763647 168 Cy 260616-2 2. Cwestiynau i’r Gweinidog Cabinet dros Effeithiolrwydd Llywodraeth a'r Cyfansoddiad 2. Questions to the Cabinet Minister for Government Effectiveness and the Constitution O 8579 8579 Peredur Owen Griffiths AS https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=8579 https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=8579 Griffiths, Peredur Owen 3. Pa gamau mae'r Gweinidog Cabinet yn eu cymryd i sefydlu comisiwn cenedlaethol ar ddyfodol cyfansoddiadol Cymru? OQ64145 3. What steps is the Cabinet Minister taking to establish a national commission on Wales's constitutional future? OQ64145 16074 7 2026-06-16T13:30:01 763648 169 Cy 2026-06-16T14:56:27 http://www.senedd.tv/cy/16074?startPos=5189&l=cy http://www.senedd.tv/en/16074?startPos=5189&l=en 260616-2 2. Cwestiynau i’r Gweinidog Cabinet dros Effeithiolrwydd Llywodraeth a'r Cyfansoddiad 2. Questions to the Cabinet Minister for Government Effectiveness and the Constitution C 12140 12140 Dafydd Trystan Davies AS https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=12140 https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12140 Trystan Davies, Dafydd Mae comisiwn cenedlaethol newydd yn cael ei ddatblygu fel rhan o'n cynllun 100 diwrnod. Bydd yn goruchwylio cynnydd o ran datganoli pellach, yn ymgysylltu â'r cyhoedd fel rhan o drafodaeth genedlaethol am ddyfodol cyfansoddiadol Cymru, ac yn cryfhau'r sylfaen dystiolaeth ar gyfer rhaglen o ddiwygio. Byddaf yn diweddaru'r Senedd wrth i'r gwaith pwysig hwn fynd rhagddo. A new national commission is being developed as part of our 100-day plan. It will oversee progress on further devolution, engage with the public in a national conversation about Wales's constitutional future, and strengthen the evidence base for further reform. I will update the Senedd as this important work develops. 16074 7 2026-06-16T13:30:01 763653 170 Cy 2026-06-16T14:56:50 http://www.senedd.tv/cy/16074?startPos=5212&l=cy http://www.senedd.tv/en/16074?startPos=5212&l=en 260616-2 2. Cwestiynau i’r Gweinidog Cabinet dros Effeithiolrwydd Llywodraeth a'r Cyfansoddiad 2. Questions to the Cabinet Minister for Government Effectiveness and the Constitution C 8579 8579 Peredur Owen Griffiths AS https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=8579 https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=8579 Griffiths, Peredur Owen Diolch yn fawr am yr ateb yna, ac mae'n hen bryd i setliad cyfansoddiadol blêr Cymru gael ei ddatrys. Roedd Llywodraethau Llafur olynol yn fodlon gweld y mater yma'n cael ei ohirio droeon, ond mae'r diffyg gweithredu hwn wedi methu pobl a chymunedau Cymru. Mae Plaid Cymru wedi galw am ragor o bwerau i'n gwlad, nid er mwyn mwy o bwerau yn unig, ond er mwyn cael y cyfle i wneud newidiadau a fydd yn dod ag effaith gadarnhaol i'n pobl a'n cymunedau. Ar y mater hwn, mae'n rhaid cael mwy o weithredu a mwy o symud yn y Senedd hon, a dwi'n falch iawn bod gennych chi lwyth o egni i wneud hynny. Mae llu o gomisiynau, papurau, llyfrau a barn ysgolheigion wedi bod yn dweud bod angen rhwygo'r setliad presennol i fyny a chreu un newydd sy'n adlewyrchu sefyllfa bresennol Cymru yn yr oes sydd ohoni. Felly, sut bydd y comisiwn yn tynnu ar y gwahanol gomisiynau a phapurau sydd wedi dod o'i flaen? Pa fath o dystiolaeth newydd fydd angen ei chasglu gan y comisiwn cenedlaethol i ategu'r sylfaen wybodaeth bresennol? A sut bydd y sgwrs genedlaethol ar y mater yma yn cael ei hwyluso? Diolch. Thank you very much for that answer, and it's high time that Wales's messy constitutional settlement was sorted out. Successive Labour Governments were content to see the matter kicked into the long grass, but this inertia has failed people and communities in Wales. Plaid Cymru has asked for further power for our country, not just for the sake of it, but for the chance to make the changes that will deliver positive impacts for our people and communities. On this issue, there must be more action and more movement in this Senedd, and I'm pleased that you have a lot of energy to do that. A myriad of commissions, papers, books and opinions of learned scholars have said that the current settlement needs to be ripped up and that a new and improved one should be created that reflects Wales's position in the present day. So, how will the commission draw on the various commissions and papers that have gone before it? What kind of new evidence will need to be gathered by the national commission to complement the existing knowledge base? And how will the national conversation be facilitated on this issue? 16074 7 2026-06-16T13:30:01 763670 171 Cy 2026-06-16T14:58:00 http://www.senedd.tv/cy/16074?startPos=5282&l=cy http://www.senedd.tv/en/16074?startPos=5282&l=en 260616-2 2. Cwestiynau i’r Gweinidog Cabinet dros Effeithiolrwydd Llywodraeth a'r Cyfansoddiad 2. Questions to the Cabinet Minister for Government Effectiveness and the Constitution C 12140 12140 Dafydd Trystan Davies AS https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=12140 https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12140 Trystan Davies, Dafydd Wel, diolch am gyfres o gwestiynau, mewn gwirionedd, yn fanna. Dwi'n credu, er mwyn cychwyn, gawn ni gychwn gydag adeiladu ar y gwaith a fu? Ro'n i'n ffodus iawn i gyfarfod gyda'r cyn-archesgob, Rowan Williams, dros y dyddiau diwethaf, a dwi'n cyfarfod gyda Laura McAllister yn y dyddiau sy'n dod hefyd, oherwydd yr hyn dwi'n gweld y comisiwn newydd yn ei wneud yw adeiladu ar y gwaith da mae'r comisiwn annibynnol wedi'i wneud, a chomisiwn Silk, comisiwn Thomas. Mae yna sail dystiolaeth gadarn yn y fan yna. Yr hyn dwi am ofyn i'r comisiwn ei wneud ac i drafod ymhellach yw ble mae yna gaps. Ble mae yna elfennau lle mae angen mwy o waith? Ac un enghraifft sydd eisoes wedi dod i'r amlwg yn barod yw rhywfaint o'r gwaith o gwmpas sut byddai function cyfiawnder yn Llywodraeth Cymru yn edrych. Beth yw hyd a lled hwnnw? Beth fyddai siâp hwnnw er mwyn gallu delifro llwyddiant ym maes cyfiawnder ieuenctid, er enghraifft? Felly, dyna'r math o waith y byddwn ni'n gobeithio gweld yn fanna. Ond byddwn i hefyd yn dymuno gweld mwy o waith yn cael ei wneud ar ddemocratiaeth gyfranogol sy'n tynnu pobl i mewn, sy'n tynnu'r sgwrs genedlaethol yna yn ei blaen, ac yn tynnu pob math o perspectives—rŷn ni wedi clywed sawl un heddiw ar ddyfodol cyfansoddiadol Cymru—ac yn tynnu'r holl perspectives hynny at ei gilydd mewn sgwrs genedlaethol wirioneddol wedi ei harwain gan y bobl. Well, thank you for a range of questions there. If we could start with building on the work that's been done in the past, I was fortunate to meet with the former archbishop, Rowan Williams, over recent days, and I will be meeting Laura McAllister in the coming days, because what I see the new commission doing is building on the good work that the independent commission did, and the Silk commission, the Thomas commission. There is a robust evidence base there. What I will ask the commission to do and to discuss further is where the gaps are. Where are the elements where more work is needed? And one example that's already emerged is some of the work around how the function of justice within Welsh Government would look. What's the length and breadth of that? How would it be shaped in order to deliver successfully in terms of youth justice, for example? So, that's the kind of work that I would hope to see done there. But I would also wish to see more work done on participative democracy that draws people in, that generates that national conversation, and draws on all sorts of perspectives. We've heard a number of different perspectives on the constitutional future of Wales today, and we need to draw all of those perspectives together in a real national conversation that is led by the people. 16074 7 2026-06-16T13:30:01 763695 172 En 2026-06-16T14:59:39 http://www.senedd.tv/en/16074?startPos=5381&l=en http://www.senedd.tv/cy/16074?startPos=5381&l=cy 260616-2 2. Cwestiynau i’r Gweinidog Cabinet dros Effeithiolrwydd Llywodraeth a'r Cyfansoddiad 2. Questions to the Cabinet Minister for Government Effectiveness and the Constitution C 12170 12170 Iain McIntosh AS https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=12170 https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12170 McIntosh, Iain Many congratulations and welcome to your place, Minister. Cabinet Minister, many of my constituents in Brycheiniog Tawe Nedd tell me that their priorities are reducing NHS waiting lists, improving public services, fixing our roads, supporting local businesses and addressing the rising costs of living. They rarely, if ever, raise constitutional reform. So, given the significant pressures on public finances, can you explain what evidence the Welsh Government has that establishing a national commission on Wales's constitutional future is a priority for the people of Wales, what the expected cost of such a commission would be, and whether you will ensure that its membership fairly reflects the full range of constitutional views across Wales, including those who believe that the focus should be on improving the delivery of devolved services, rather than pursuing further constitutional change? Diolch. Llongyfarchiadau mawr a chroeso i'ch sedd, Weinidog. Weinidog Cabinet, mae llawer o'm hetholwyr i ym Mrycheiniog Tawe Nedd yn dweud wrthyf i mai eu blaenoriaethau nhw yw byrhau rhestrau aros y GIG, gwella gwasanaethau cyhoeddus, trwsio'r ffyrdd yma, cefnogi busnesau lleol a mynd i'r afael â chostau byw cynyddol. Yn anaml iawn, os o gwbl, y byddan nhw'n codi diwygio cyfansoddiadol. Felly, o ystyried y pwysau sylweddol ar gyllid cyhoeddus, a wnewch chi esbonio pa dystiolaeth sydd gan Lywodraeth Cymru fod sefydlu comisiwn cenedlaethol ar ddyfodol cyfansoddiadol Cymru yn flaenoriaeth i bobl Cymru, beth fyddai cost ddisgwyliedig comisiwn o'r fath, ac a fyddwch chi'n sicrhau y bydd ei aelodaeth yn rhoi adlewyrchiad teg o ystod lawn y safbwyntiau cyfansoddiadol ledled Cymru, gan gynnwys y rhai sy'n credu y dylai'r canolbwyntio fod ar wella darpariaeth gwasanaethau datganoledig, yn hytrach na mynd ar drywydd newid cyfansoddiadol pellach? Diolch. 16074 7 2026-06-16T13:30:01 763618 173 En 2026-06-16T15:00:00 http://www.senedd.tv/en/16074?startPos=5402&l=en http://www.senedd.tv/cy/16074?startPos=5402&l=cy 260616-2 2. Cwestiynau i’r Gweinidog Cabinet dros Effeithiolrwydd Llywodraeth a'r Cyfansoddiad 2. Questions to the Cabinet Minister for Government Effectiveness and the Constitution C 16074 7 2026-06-16T13:30:01 763629 174 En 2026-06-16T15:00:39 http://www.senedd.tv/en/16074?startPos=5441&l=en http://www.senedd.tv/cy/16074?startPos=5441&l=cy 260616-2 2. Cwestiynau i’r Gweinidog Cabinet dros Effeithiolrwydd Llywodraeth a'r Cyfansoddiad 2. Questions to the Cabinet Minister for Government Effectiveness and the Constitution C 16074 7 2026-06-16T13:30:01 763634 175 En 2026-06-16T15:02:05 http://www.senedd.tv/en/16074?startPos=5527&l=en http://www.senedd.tv/cy/16074?startPos=5527&l=cy 260616-2 2. Cwestiynau i’r Gweinidog Cabinet dros Effeithiolrwydd Llywodraeth a'r Cyfansoddiad 2. Questions to the Cabinet Minister for Government Effectiveness and the Constitution C 16074 7 2026-06-16T13:30:01 763622 176 En 2026-06-16T15:00:39 http://www.senedd.tv/en/16074?startPos=5441&l=en http://www.senedd.tv/cy/16074?startPos=5441&l=cy 260616-2 2. Cwestiynau i’r Gweinidog Cabinet dros Effeithiolrwydd Llywodraeth a'r Cyfansoddiad 2. Questions to the Cabinet Minister for Government Effectiveness and the Constitution C 12140 12140 Dafydd Trystan Davies AS https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=12140 https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12140 Trystan Davies, Dafydd I thank the Member for his congratulations and for the question. I think we've rehearsed several times the interplay between constitutional powers and priorities of the Government already in this question time; I suspect we might rehearse them a few more times before this Senedd term is out. I do want to make an absolute commitment, which is that the national commission that we are seeking to establish must be broad based and must reflect the wide range of views that the people of Wales hold. That is a commitment I am happy to make here in the Senedd. It is how we have operated as a party in the past, and it is how we seek to operate as a Government. I would question the Member if no elector in Brycheiniog Tawe Nedd has no concern whatsoever of the sewage in their rivers or of the police on their street or of the windfarm developments and energy infrastructure. These are the very issues that are illuminated by some of the constitutional issues that we are currently grappling with, and we will seek to grapple with them and seek to ensure that those decisions are made in Wales and are driven by the priorities of the people of Brycheiniog Tawe Nedd and of Wales. Diolch i'r Aelod am ei longyfarchiadau ac am y cwestiwn. Rwy'n credu ein bod ni wedi ailadrodd sawl gwaith y rhyngweithio rhwng pwerau cyfansoddiadol a blaenoriaethau'r Llywodraeth eisoes yn yr amser cwestiynau hwn; rwy'n amau y gallwn ni eu hailadrodd ychydig mwy o weithiau cyn i dymor y Senedd hon ddod i ben. Rwyf eisiau gwneud ymrwymiad llwyr, sef bod yn rhaid i'r comisiwn cenedlaethol yr ydym ni'n ceisio ei sefydlu fod yn eang ac yn adlewyrchu'r ystod eang o safbwyntiau sydd gan bobl Cymru. Mae hwnnw'n ymrwymiad yr wyf i'n hapus i'w wneud yma yn y Senedd. Dyma sut rydym ni wedi gweithredu fel plaid yn y gorffennol, a dyma sut rydym ni'n ceisio gweithredu fel Llywodraeth. Byddwn i'n cwestiynu'r Aelod pe na bai gan unrhyw etholwr ym Mrycheiniog Tawe Nedd unrhyw bryder o gwbl am y carthion yn eu hafonydd na'r heddlu ar eu stryd na'r datblygiadau ffermydd gwynt a seilwaith ynni. Dyma'r union faterion sy'n cael eu hamlygu gan rai o'r materion cyfansoddiadol yr ydym ni'n ymdrin â nhw ar hyn o bryd, a byddwn ni'n ceisio ymdrin â nhw ac yn ceisio sicrhau bod y penderfyniadau hynny'n cael eu gwneud yng Nghymru ac yn cael eu hysgogi gan flaenoriaethau pobl Brycheiniog Tawe Nedd a Chymru. 16074 7 2026-06-16T13:30:01 763666 177 Cy 2026-06-16T15:02:02 http://www.senedd.tv/cy/16074?startPos=5524&l=cy http://www.senedd.tv/en/16074?startPos=5524&l=en 260616-2 2. Cwestiynau i’r Gweinidog Cabinet dros Effeithiolrwydd Llywodraeth a'r Cyfansoddiad 2. Questions to the Cabinet Minister for Government Effectiveness and the Constitution C 5053 5053 Huw Irranca-Davies AC https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=5053 https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5053 Llywydd Llywydd Irranca-Davies, Huw Cwestiwn 4, Catherine Cullen. Question 4, Catherine Cullen. 16074 7 2026-06-16T13:30:01 763630 178 Cy 260616-2 2. Cwestiynau i’r Gweinidog Cabinet dros Effeithiolrwydd Llywodraeth a'r Cyfansoddiad 2. Questions to the Cabinet Minister for Government Effectiveness and the Constitution B Datganoli Plismona Devolution of Policing 16074 7 2026-06-16T13:30:01 763723 179 En 2026-06-16T15:02:06 http://www.senedd.tv/en/16074?startPos=5528&l=en http://www.senedd.tv/cy/16074?startPos=5528&l=cy 260616-2 2. Cwestiynau i’r Gweinidog Cabinet dros Effeithiolrwydd Llywodraeth a'r Cyfansoddiad 2. Questions to the Cabinet Minister for Government Effectiveness and the Constitution C 12154 12154 Catherine Cullen AS https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=12154 https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12154 Cullen, Catherine Diolch, Llywydd. Congratulations on your new role. Diolch, Lywydd. Llongyfarchiadau ar eich rôl newydd. 16074 7 2026-06-16T13:30:01 763631 180 Cy 260616-2 2. Cwestiynau i’r Gweinidog Cabinet dros Effeithiolrwydd Llywodraeth a'r Cyfansoddiad 2. Questions to the Cabinet Minister for Government Effectiveness and the Constitution O 12154 12154 Catherine Cullen AS https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=12154 https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12154 Cullen, Catherine 4. Pa drafodaethau mae'r Gweinidog Cabinet wedi'u cael gyda'r Gweinidog Cabinet dros Gyllid am oblygiadau ariannol datganoli plismona? OQ64137 [R] 4. What discussions has the Cabinet Minister had with the Cabinet Minister for Finance about the financial implications of devolving policing? OQ64137 [R] 16074 7 2026-06-16T13:30:01 763632 181 En 2026-06-16T15:02:21 http://www.senedd.tv/en/16074?startPos=5543&l=en http://www.senedd.tv/cy/16074?startPos=5543&l=cy 260616-2 2. Cwestiynau i’r Gweinidog Cabinet dros Effeithiolrwydd Llywodraeth a'r Cyfansoddiad 2. Questions to the Cabinet Minister for Government Effectiveness and the Constitution C 12140 12140 Dafydd Trystan Davies AS https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=12140 https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12140 Trystan Davies, Dafydd Devolving policing has been the recommendation of a series of independent commissions, dating back to the Silk commission in 2014. Each one of those commissions considered the financial implications amongst other implications in reaching their conclusions. Mae datganoli plismona wedi bod yn argymhelliad cyfres o gomisiynau annibynnol, ac yn dyddio'n ôl i'r comisiwn Silk yn 2014. Ystyriodd pob un o'r comisiynau hynny y goblygiadau ariannol ymhlith goblygiadau eraill wrth ddod i'w casgliadau. 16074 7 2026-06-16T13:30:01 763639 182 En 2026-06-16T15:02:42 http://www.senedd.tv/en/16074?startPos=5564&l=en http://www.senedd.tv/cy/16074?startPos=5564&l=cy 260616-2 2. Cwestiynau i’r Gweinidog Cabinet dros Effeithiolrwydd Llywodraeth a'r Cyfansoddiad 2. Questions to the Cabinet Minister for Government Effectiveness and the Constitution C 12154 12154 Catherine Cullen AS https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=12154 https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12154 Cullen, Catherine Can I thank the Minister for his answer? Minister, across my constituency of Blaenau Gwent Caerffili Rhymni, and right across Wales, people want your Welsh Government to get on with the day job. They want to see NHS waiting lists reduced. They want better jobs and higher salaries, and they want to see a better Welsh education system. What they don't want to see is their taxes wasted on devolving more powers. Given the costs associated with preparing for and implementing further devolution, why does this Plaid Government think this should be a priority, when so many of the public services that people rely upon are already under considerable pressure? A gaf i ddiolch i'r Gweinidog am ei ateb? Weinidog, ar draws fy etholaeth i ym Mlaenau Gwent Caerffili Rhymni, a ledled Cymru, mae pobl eisiau i'ch Llywodraeth chi barhau â'r swydd ddyddiol. Maen nhw eisiau gweld rhestrau aros y GIG yn lleihau. Maen nhw eisiau gwell swyddi a chyflogau uwch, ac maen nhw eisiau gweld system addysg well yng Nghymru. Yr hyn nad ydyn nhw eisiau ei weld yw eu trethi yn cael eu gwastraffu ar ddatganoli mwy o bwerau. O ystyried y costau sy'n gysylltiedig â pharatoi ar gyfer datganoli pellach a'i weithredu, pam mae Llywodraeth Plaid Cymru yn credu y dylai hyn fod yn flaenoriaeth, pan fo cymaint o'r gwasanaethau cyhoeddus y mae pobl yn dibynnu arnynt eisoes o dan bwysau sylweddol? 16074 7 2026-06-16T13:30:01 763644 183 En 2026-06-16T15:03:29 http://www.senedd.tv/en/16074?startPos=5611&l=en http://www.senedd.tv/cy/16074?startPos=5611&l=cy 260616-2 2. Cwestiynau i’r Gweinidog Cabinet dros Effeithiolrwydd Llywodraeth a'r Cyfansoddiad 2. Questions to the Cabinet Minister for Government Effectiveness and the Constitution C 12140 12140 Dafydd Trystan Davies AS https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=12140 https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12140 Trystan Davies, Dafydd Okay. So, I shall repeat again: our priorities are the NHS, are schools, are the economy, are child poverty and childcare. Llywydd, I think it'll be a very long four years if we carry on like this. However, the Member has highlighted one important area where we will be discussing with the UK Government, when we come round to policing. There clearly are negotiations to be had around the transfer of functions and how effectively those resources are transferred from the UK level to the Welsh level. We will be robust and energetic in those discussions with our UK counterparts. I should also note—and some Members will be aware of this—there is a significant programme of policing reform being led by the UK Government at the moment, and therefore there is a significant opportunity, as part of those discussions, to advance the case for a more Welsh-focused solution to policing and justice in our country. Iawn. Felly, fe wnaf i ailadrodd eto: ein blaenoriaethau ni yw'r GIG, ysgolion, yr economi, tlodi plant a gofal plant. Lywydd, rwy'n credu y bydd hi'n bedair blynedd hir iawn os byddwn ni'n parhau fel hyn. Fodd bynnag, mae'r Aelod wedi tynnu sylw at un maes pwysig y byddwn ni'n ei drafod gyda Llywodraeth y DU, pan ddown ni at blismona. Mae'n amlwg bod trafodaethau i'w cael ynghylch trosglwyddo swyddogaethau a pha mor effeithiol y mae'r adnoddau hynny'n cael eu trosglwyddo o lefel y DU i lefel Cymru. Byddwn ni'n gadarn ac yn egnïol yn y trafodaethau hynny gyda'n swyddogion cyfatebol yn y DU. Dylwn i hefyd nodi—a bydd rhai Aelodau yn ymwybodol o hyn—bod rhaglen sylweddol o ddiwygio plismona yn cael ei harwain gan Lywodraeth y DU ar hyn o bryd, ac felly mae cyfle sylweddol, fel rhan o'r trafodaethau hynny, i hyrwyddo'r achos dros ateb sy'n canolbwyntio mwy ar Gymru o ran plismona a chyfiawnder yn ein gwlad. 16074 7 2026-06-16T13:30:01 763659 184 En 2026-06-16T15:04:40 http://www.senedd.tv/en/16074?startPos=5682&l=en http://www.senedd.tv/cy/16074?startPos=5682&l=cy 260616-2 2. Cwestiynau i’r Gweinidog Cabinet dros Effeithiolrwydd Llywodraeth a'r Cyfansoddiad 2. Questions to the Cabinet Minister for Government Effectiveness and the Constitution C 332 332 Mike Hedges AC https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=332 https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=332 Hedges, Mike Policing is one of the anomalies in the current devolution settlement. I led a debate back in 2013—it seems a long time ago now—that succeeded in this Chamber, calling for the devolution of policing. It didn't get very far, but it did get the majority's support in this Chamber. Policing is devolved to Northern Ireland, Scotland, London and other areas with elected mayors, but not to Wales. Different devolution settlements for Wales, Scotland and Northern Ireland do not work, as I said earlier. Currently, Wales gets 20 per cent extra for devolved services than England gets. Why would it be different for policing? Plismona yw un o'r anghysondebau yn y setliad datganoli presennol. Fe wnes i arwain dadl yn ôl yn 2013—mae'n ymddangos fel amser maith yn ôl nawr—a lwyddodd yn y Siambr hon, gan alw am ddatganoli plismona. Nid aeth yn bell iawn, ond cafodd gefnogaeth y mwyafrif yn y Siambr hon. Mae plismona wedi'i ddatganoli i Ogledd Iwerddon, yr Alban, Llundain ac ardaloedd eraill sydd â meiri etholedig, ond nid i Gymru. Nid yw gwahanol setliadau datganoli ar gyfer Cymru, yr Alban a Gogledd Iwerddon yn gweithio, fel y dywedais i yn gynharach. Ar hyn o bryd, mae Cymru'n cael 20 y cant yn ychwanegol ar gyfer gwasanaethau datganoledig nag y mae Lloegr yn ei gael. Pam fyddai'n wahanol ar gyfer plismona? 16074 7 2026-06-16T13:30:01 763638 185 En 2026-06-16T15:05:00 http://www.senedd.tv/en/16074?startPos=5702&l=en http://www.senedd.tv/cy/16074?startPos=5702&l=cy 260616-2 2. Cwestiynau i’r Gweinidog Cabinet dros Effeithiolrwydd Llywodraeth a'r Cyfansoddiad 2. Questions to the Cabinet Minister for Government Effectiveness and the Constitution C 16074 7 2026-06-16T13:30:01 763683 186 En 2026-06-16T15:08:31 http://www.senedd.tv/en/16074?startPos=5913&l=en http://www.senedd.tv/cy/16074?startPos=5913&l=cy 260616-2 2. Cwestiynau i’r Gweinidog Cabinet dros Effeithiolrwydd Llywodraeth a'r Cyfansoddiad 2. Questions to the Cabinet Minister for Government Effectiveness and the Constitution C 16074 7 2026-06-16T13:30:01 763642 187 En 2026-06-16T15:05:20 http://www.senedd.tv/en/16074?startPos=5722&l=en http://www.senedd.tv/cy/16074?startPos=5722&l=cy 260616-2 2. Cwestiynau i’r Gweinidog Cabinet dros Effeithiolrwydd Llywodraeth a'r Cyfansoddiad 2. Questions to the Cabinet Minister for Government Effectiveness and the Constitution C 12140 12140 Dafydd Trystan Davies AS https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=12140 https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12140 Trystan Davies, Dafydd I thank the Member for his support for devolving policing, and he has set out previously in this Chamber and elsewhere the case for devolution. Policing, of course, is not only, as he reminds us, devolved to Scotland and Northern Ireland, but also to a number of the mayors in England. It is a complete anomaly that Wales sits apart from that. It is an anomaly that we hope to address as a Government. Diolch i'r Aelod am ei gefnogaeth i ddatganoli plismona, ac mae wedi nodi o'r blaen yn y Siambr hon ac mewn mannau eraill yr achos dros ddatganoli. Mae plismona, wrth gwrs, nid yn unig, fel y mae e'n ein hatgoffa, wedi'i ddatganoli i'r Alban a Gogledd Iwerddon, ond hefyd i nifer o feiri Lloegr. Mae'n anghysondeb llwyr fod Cymru yn eistedd ar wahân i hynny. Mae'n anghysondeb yr ydym yn gobeithio mynd i'r afael ag ef fel Llywodraeth. 16074 7 2026-06-16T13:30:01 763652 188 Cy 2026-06-16T15:05:49 http://www.senedd.tv/cy/16074?startPos=5751&l=cy http://www.senedd.tv/en/16074?startPos=5751&l=en 260616-2 2. Cwestiynau i’r Gweinidog Cabinet dros Effeithiolrwydd Llywodraeth a'r Cyfansoddiad 2. Questions to the Cabinet Minister for Government Effectiveness and the Constitution C 4983 4983 Jane Dodds AS https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=4983 https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=4983 Dodds, Jane Llongyfarchiadau ar eich swydd chi hefyd.  Congratulations on your role too. 16074 7 2026-06-16T13:30:01 763654 189 En 2026-06-16T15:05:52 http://www.senedd.tv/en/16074?startPos=5754&l=en http://www.senedd.tv/cy/16074?startPos=5754&l=cy 260616-2 2. Cwestiynau i’r Gweinidog Cabinet dros Effeithiolrwydd Llywodraeth a'r Cyfansoddiad 2. Questions to the Cabinet Minister for Government Effectiveness and the Constitution C 4983 4983 Jane Dodds AS https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=4983 https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=4983 Dodds, Jane Unlike Reform UK, I do want to talk about something that affects the people of Wales directly and affects women. The devolution of justice and policing is not an abstract debate—it has real human consequences, and in the last Senedd, the Equality and Social Justice Committee concluded that the current devolution settlement is causing direct harm to women in Wales. There is no women's prison in Wales. Welsh women serving custodial sentences are held in England far from their families and far from their communities, and far from the support services that they need. We do not want more prison places. We do not want more prison places for women here in Wales. What we want are other resources, such as what was promised us under the last Labour Government, the Swansea residential women's centre. It is vital and was promised to us. So, what will you be doing in order to ensure that women in Wales are not being failed? What is your plan for securing these powers and a timetable? Diolch yn fawr.  Yn wahanol i Reform UK, rwyf eisiau siarad am rywbeth sy'n effeithio'n uniongyrchol ar bobl Cymru ac yn effeithio ar fenywod. Nid dadl haniaethol yw datganoli cyfiawnder a phlismona—mae ganddo ganlyniadau dynol go iawn, ac yn y Senedd ddiwethaf, daeth y Pwyllgor Cydraddoldeb a Chyfiawnder Cymdeithasol i'r casgliad bod y setliad datganoli presennol yn achosi niwed uniongyrchol i fenywod yng Nghymru. Nid oes carchar i fenywod yng Nghymru. Mae menywod o Gymru sy'n treulio dedfrydau o garchar yn cael eu cadw yn Lloegr ymhell o'u teuluoedd ac ymhell o'u cymunedau, ac ymhell o'r gwasanaethau cymorth y mae eu hangen arnynt. Nid ydym eisiau mwy o leoedd carchar. Nid ydym eisiau mwy o leoedd carchar i fenywod yma yng Nghymru. Yr hyn rydym ni ei eisiau yw adnoddau eraill, fel yr hyn a addawyd i ni o dan y Llywodraeth Lafur ddiwethaf, canolfan menywod preswyl Abertawe. Mae'n hanfodol ac fe'i haddawyd i ni. Felly, beth fyddwch chi'n ei wneud i sicrhau nad yw menywod yng Nghymru yn cael eu siomi? Beth yw eich cynllun ar gyfer sicrhau'r pwerau hyn ac amserlen? Diolch yn fawr.  16074 7 2026-06-16T13:30:01 763663 190 Cy 2026-06-16T15:07:10 http://www.senedd.tv/cy/16074?startPos=5832&l=cy http://www.senedd.tv/en/16074?startPos=5832&l=en 260616-2 2. Cwestiynau i’r Gweinidog Cabinet dros Effeithiolrwydd Llywodraeth a'r Cyfansoddiad 2. Questions to the Cabinet Minister for Government Effectiveness and the Constitution C 12140 12140 Dafydd Trystan Davies AS https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=12140 https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12140 Trystan Davies, Dafydd Diolch yn fawr iawn i'r Aelod. Mae yna nifer o bethau yn fanna o ran gwasanaethau i fenywod sydd ddim yn ddigon da o dan y system gyfiawnder bresennol. Dwi'n credu bod yna waith i'w wneud o ran y system gyfiawnder a datganoli. Mae yna waith i'w wneud o ran y system heddlua sy'n gysylltiedig â datganoli. Er mwyn gwneud cynnydd ar hyn, mae'n rhaid wrth adeiladu perthynas effeithiol a chynhyrchiol gyda Llywodraeth Prydain. Mae yna gyfarfod eisoes wedi'i drefnu gyda Gweinidog heddlua Prydain, y Dirprwy Brif Weinidog a minnau. Ddydd Mercher diwethaf, roeddwn i yn y Swyddfa Gartref yn y bwrdd gwrth- derfysgaeth gweinidogol ar draws Prydain, lle buon ni'n trafod materion o gydweithio rhwng Llywodraethau datganoledig a Llywodraeth Prydain. A'r hyn oedd yn drawiadol, hyd yn oed mewn sefyllfa ddifrifol iawn, felly, oedd bod angen cydweithio effeithiol rhwng yr adran gyfiawnder, yr adran iechyd a'r adran addysg. Thank you very much to the Member. There are a number of issues there in terms of services for women that are currently not good enough under the current justice system. I do think that there is work to be done in terms of the justice system and devolution. There is work to be done in terms of policing that is related to devolution. In order to make progress on this, we must build an effective, productive relationship with the UK Government. A meeting has already been arranged with the Minister for policing in the UK, the Deputy First Minister and myself. Last Wednesday, I was at the Home Office at the ministerial anti-terrorism board, where we discussed issues of collaboration between devolved Governments and the UK Government. And what was striking, even in such grave circumstances, was that there needed to be effective collaboration between justice, health and education. 16074 7 2026-06-16T13:30:01 763681 191 Cy 2026-06-16T15:08:29 http://www.senedd.tv/cy/16074?startPos=5911&l=cy http://www.senedd.tv/en/16074?startPos=5911&l=en 260616-2 2. Cwestiynau i’r Gweinidog Cabinet dros Effeithiolrwydd Llywodraeth a'r Cyfansoddiad 2. Questions to the Cabinet Minister for Government Effectiveness and the Constitution C 5053 5053 Huw Irranca-Davies AC https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=5053 https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5053 Llywydd Llywydd Irranca-Davies, Huw Cwestiwn 5, Cristiana Emsley. Question 5, Cristiana Emsley.  16074 7 2026-06-16T13:30:01 763677 192 Cy 260616-2 2. Cwestiynau i’r Gweinidog Cabinet dros Effeithiolrwydd Llywodraeth a'r Cyfansoddiad 2. Questions to the Cabinet Minister for Government Effectiveness and the Constitution B Diwygio Gwasanaethau Cyhoeddus Public Service Reform 16074 7 2026-06-16T13:30:01 763739 193 En 2026-06-16T15:08:31 http://www.senedd.tv/en/16074?startPos=5913&l=en http://www.senedd.tv/cy/16074?startPos=5913&l=cy 260616-2 2. Cwestiynau i’r Gweinidog Cabinet dros Effeithiolrwydd Llywodraeth a'r Cyfansoddiad 2. Questions to the Cabinet Minister for Government Effectiveness and the Constitution C 12185 12185 Cristiana Emsley AS https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=12185 https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12185 Emsley, Cristiana Diolch, Llywydd, and, Minister, congratulations on your appointment.  Diolch, Lywydd, a Weinidog, llongyfarchiadau ar eich penodiad.  16074 7 2026-06-16T13:30:01 763678 194 Cy 260616-2 2. Cwestiynau i’r Gweinidog Cabinet dros Effeithiolrwydd Llywodraeth a'r Cyfansoddiad 2. Questions to the Cabinet Minister for Government Effectiveness and the Constitution O 12185 12185 Cristiana Emsley AS https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=12185 https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12185 Emsley, Cristiana 5. Sut bydd Llywodraeth Cymru yn dangos ei hymrwymiad i ddiwygio gwasanaethau cyhoeddus i sicrhau canlyniadau gwell i bobl Cymru, cyn ceisio unrhyw bwerau pellach? OQ64142 5. How will the Welsh Government demonstrate its commitment to public service reform to secure better outcomes for the people of Wales, ahead of seeking any further powers? OQ64142 16074 7 2026-06-16T13:30:01 763679 195 En 2026-06-16T15:08:47 http://www.senedd.tv/en/16074?startPos=5929&l=en http://www.senedd.tv/cy/16074?startPos=5929&l=cy 260616-2 2. Cwestiynau i’r Gweinidog Cabinet dros Effeithiolrwydd Llywodraeth a'r Cyfansoddiad 2. Questions to the Cabinet Minister for Government Effectiveness and the Constitution C 12140 12140 Dafydd Trystan Davies AS https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=12140 https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12140 Cabinet Minister for Government Effectiveness and the Constitution Y Gweinidog Cabinet dros Effeithiolrwydd Llywodraeth a’r Cyfansoddiad Trystan Davies, Dafydd Supporting public services to tangibly improve people's lives is at the forefront of this Government's agenda. It is this principle that will guide us in any requests for new powers, as I've outlined already to some of your colleagues. Taking a one Welsh public service approach, we will reduce fragmentation, increase collaboration and invest in capability through a new national school of government. Mae cefnogi gwasanaethau cyhoeddus i wella bywydau pobl ar flaen agenda'r Llywodraeth hon. Yr egwyddor hon fydd yn ein harwain mewn unrhyw geisiadau am bwerau newydd, fel yr wyf eisoes wedi'i amlinellu i rai o'ch cyd-Aelodau. Gan fabwysiadu dull un gwasanaeth cyhoeddus i Gymru, byddwn yn lleihau darnio, cynyddu cydweithredu ac yn buddsoddi mewn gallu drwy ysgol lywodraethu genedlaethol newydd. 16074 7 2026-06-16T13:30:01 763687 196 En 2026-06-16T15:09:15 http://www.senedd.tv/en/16074?startPos=5957&l=en http://www.senedd.tv/cy/16074?startPos=5957&l=cy 260616-2 2. Cwestiynau i’r Gweinidog Cabinet dros Effeithiolrwydd Llywodraeth a'r Cyfansoddiad 2. Questions to the Cabinet Minister for Government Effectiveness and the Constitution C 12185 12185 Cristiana Emsley AS https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=12185 https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12185 Emsley, Cristiana Thank you. Minister, devolution demands trust, and trust is earned through competent stewardship of the powers you already possess. Yet, last week during a debate on women's rights, some Members walked out of the room and the Government failed to explain how it would uphold the law in practice. If you cannot reassure women that you understand and will faithfully apply the Equality Act 2010 as it stands, why should they trust you with even greater powers over their rights?  Diolch. Weinidog, mae datganoli yn gofyn am ymddiriedaeth, ac mae ymddiriedaeth yn cael ei ennill trwy stiwardiaeth gymwys o'r pwerau sydd gennych eisoes. Eto, yr wythnos diwethaf yn ystod dadl ar hawliau menywod, cerddodd rhai Aelodau allan o'r ystafell a methodd y Llywodraeth ag esbonio sut y byddai'n cynnal y gyfraith yn ymarferol. Os na allwch chi roi sicrwydd i fenywod eich bod chi'n deall ac y byddwch yn ffyddlon yn cymhwyso Deddf Cydraddoldeb 2010 fel y mae'n sefyll, pam ddylen nhw ymddiried ynoch chi gyda hyd yn oed mwy o bwerau dros eu hawliau?  16074 7 2026-06-16T13:30:01 763690 197 En 2026-06-16T15:09:54 http://www.senedd.tv/en/16074?startPos=5996&l=en http://www.senedd.tv/cy/16074?startPos=5996&l=cy 260616-2 2. Cwestiynau i’r Gweinidog Cabinet dros Effeithiolrwydd Llywodraeth a'r Cyfansoddiad 2. Questions to the Cabinet Minister for Government Effectiveness and the Constitution C 12140 12140 Dafydd Trystan Davies AS https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=12140 https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12140 Trystan Davies, Dafydd Thank you for the question. I'm not wholly sure, Llywydd, how that relates to public service reform. However, I will make this commitment quite clearly, as my colleagues have already made: the Welsh Government will follow the law and will uphold the law in everything it does. Diolch am y cwestiwn. Nid wyf yn hollol siŵr, Lywydd, ym mha ffordd y mae hynna’n ymwneud â diwygio gwasanaethau cyhoeddus. Fodd bynnag, fe wnaf yr ymrwymiad hwn yn eithaf clir, fel y mae fy nghyd-Aelodau eisoes wedi'i wneud: bydd Llywodraeth Cymru yn dilyn y gyfraith a bydd yn cynnal y gyfraith ym mhopeth y mae'n ei wneud. 16074 7 2026-06-16T13:30:01 763649 198 En 2026-06-16T15:10:00 http://www.senedd.tv/en/16074?startPos=6002&l=en http://www.senedd.tv/cy/16074?startPos=6002&l=cy 260616-2 2. Cwestiynau i’r Gweinidog Cabinet dros Effeithiolrwydd Llywodraeth a'r Cyfansoddiad 2. Questions to the Cabinet Minister for Government Effectiveness and the Constitution C 16074 7 2026-06-16T13:30:01 763655 199 Cy 2026-06-16T15:10:09 http://www.senedd.tv/cy/16074?startPos=6011&l=cy http://www.senedd.tv/en/16074?startPos=6011&l=en 260616-2 2. Cwestiynau i’r Gweinidog Cabinet dros Effeithiolrwydd Llywodraeth a'r Cyfansoddiad 2. Questions to the Cabinet Minister for Government Effectiveness and the Constitution C 16074 7 2026-06-16T13:30:01 763660 200 Cy 2026-06-16T15:10:12 http://www.senedd.tv/cy/16074?startPos=6014&l=cy http://www.senedd.tv/en/16074?startPos=6014&l=en 260616-2 2. Cwestiynau i’r Gweinidog Cabinet dros Effeithiolrwydd Llywodraeth a'r Cyfansoddiad 2. Questions to the Cabinet Minister for Government Effectiveness and the Constitution C 16074 7 2026-06-16T13:30:01 763661 201 Cy 2026-06-16T15:10:24 http://www.senedd.tv/cy/16074?startPos=6026&l=cy http://www.senedd.tv/en/16074?startPos=6026&l=en 260616-2 2. Cwestiynau i’r Gweinidog Cabinet dros Effeithiolrwydd Llywodraeth a'r Cyfansoddiad 2. Questions to the Cabinet Minister for Government Effectiveness and the Constitution C 16074 7 2026-06-16T13:30:01 763704 202 Cy 2026-06-16T15:14:58 http://www.senedd.tv/cy/16074?startPos=6300&l=cy http://www.senedd.tv/en/16074?startPos=6300&l=en 260616-2 2. Cwestiynau i’r Gweinidog Cabinet dros Effeithiolrwydd Llywodraeth a'r Cyfansoddiad 2. Questions to the Cabinet Minister for Government Effectiveness and the Constitution C 16074 7 2026-06-16T13:30:01 763759 203 Cy 2026-06-16T15:10:00 http://www.senedd.tv/cy/16074?startPos=6002&l=cy http://www.senedd.tv/en/16074?startPos=6002&l=en 260616-2 2. Cwestiynau i’r Gweinidog Cabinet dros Effeithiolrwydd Llywodraeth a'r Cyfansoddiad 2. Questions to the Cabinet Minister for Government Effectiveness and the Constitution C 16074 7 2026-06-16T13:30:01 763761 204 Cy 260616-2 2. Cwestiynau i’r Gweinidog Cabinet dros Effeithiolrwydd Llywodraeth a'r Cyfansoddiad 2. Questions to the Cabinet Minister for Government Effectiveness and the Constitution B Datganoli Cyfiawnder Devolution of Justice 16074 7 2026-06-16T13:30:01 763762 205 Cy 260616-2 2. Cwestiynau i’r Gweinidog Cabinet dros Effeithiolrwydd Llywodraeth a'r Cyfansoddiad 2. Questions to the Cabinet Minister for Government Effectiveness and the Constitution O 4491 4491 Alun Cox AS https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=4491 https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=4491 Cox, Alun 6. Pa gamau mae'r Gweinidog Cabinet yn eu cymryd i fwrw ymlaen â'r broses o ddatganoli cyfiawnder, fel yr argymhellwyd gan y Comisiwn ar Gyfiawnder yng Nghymru? OQ64144 6. What steps is the Cabinet Minister taking to progress the devolution of justice, as recommended by the Commission on Justice in Wales? OQ64144 16074 7 2026-06-16T13:30:01 763763 206 Cy 2026-06-16T15:10:25 http://www.senedd.tv/cy/16074?startPos=6027&l=cy http://www.senedd.tv/en/16074?startPos=6027&l=en 260616-2 2. Cwestiynau i’r Gweinidog Cabinet dros Effeithiolrwydd Llywodraeth a'r Cyfansoddiad 2. Questions to the Cabinet Minister for Government Effectiveness and the Constitution C 12140 12140 Dafydd Trystan Davies AS https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=12140 https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12140 Trystan Davies, Dafydd Mae safbwynt y Llywodraeth hon yn glir: mi ddylai cyfiawnder gael ei ddatganoli’n llawn i Gymru, fel sydd wedi digwydd yn yr Alban a Gogledd Iwerddon. Yn ystod yr wythnosau nesaf, mi fyddaf i'n cyfarfod â Gweinidogion Llywodraeth y Deyrnas Unedig i egluro ein safbwynt ac i ddechrau'r trafodaethau hynny. Mi fyddwn ni’n mynd ar drywydd datganoli cyfiawnder a phlismona fel un o’n blaenoriaethau yn y maes cyfansoddiadol. This Government’s position is clear: justice should be fully devolved to Wales, as it is in Scotland and Northern Ireland. In the coming weeks, I’ll be meeting with UK Government Ministers to set out our position and to start those discussions. We will pursue the devolution of justice and policing as an immediate constitutional priority. 16074 7 2026-06-16T13:30:01 763667 207 En 2026-06-16T15:10:52 http://www.senedd.tv/en/16074?startPos=6054&l=en http://www.senedd.tv/cy/16074?startPos=6054&l=cy 260616-2 2. Cwestiynau i’r Gweinidog Cabinet dros Effeithiolrwydd Llywodraeth a'r Cyfansoddiad 2. Questions to the Cabinet Minister for Government Effectiveness and the Constitution C 4491 4491 Alun Cox AS https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=4491 https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=4491 Cox, Alun Diolch, Weinidog. We know that the current justice settlement undermines Wales, leading to complexity, confusion and poorer outcomes for our communities. The Commission on Justice in Wales found that, due to the Welsh Government often having to operate in reserved areas, almost 40 per cent of the total funding is actually contributed in Wales, above other tax revenue that is raised from Wales and then allocated by the UK Government to Wales. The commission states that: ‘This position is unsustainable when the Welsh Government has so little say in justice policy and overall spending.' Furthermore, they conclude that there is no rational basis for Wales to be treated differently from Scotland and Northern Ireland when it comes to justice settlements, particularly as Wales has its own long legal tradition. Devolving justice would allow the Welsh Government to align policy with its distinct and developing social, health and education policies and services and the growing body of Welsh law, allowing us to adopt a whole-system approach to tackling the root causes of offending. What assessment has the Government made on the positive effects of devolving justice for constituencies across Wales, such as mine? Diolch, Weinidog. Gwyddom fod y setliad cyfiawnder presennol yn tanseilio Cymru, gan arwain at gymhlethdod, dryswch a chanlyniadau gwael i'n cymunedau. Canfu'r Comisiwn Cyfiawnder yng Nghymru, oherwydd bod Llywodraeth Cymru yn aml yn gorfod gweithredu mewn meysydd a gedwir yn ôl, fod bron i 40 y cant o gyfanswm y cyllid yn gyfraniad gan Gymru mewn gwirionedd, uwchben refeniw treth arall sy'n cael ei godi yng Nghymru ac yna'n cael ei ddyrannu gan Lywodraeth y DU i Gymru. Mae'r comisiwn yn nodi: 'Ni all y sefyllfa hon barhau, pan na chaiff Llywodraeth Cymru fawr ddim dylanwad ar bolisi cyfiawnder na gwariant yn gyffredinol.' Ar ben hynny, maen nhw'n dod i'r casgliad nad oes sail resymegol i Gymru gael ei thrin yn wahanol i'r Alban a Gogledd Iwerddon o ran setliadau cyfiawnder, yn enwedig gan fod gan Gymru ei thraddodiad cyfreithiol hir ei hun. Byddai datganoli cyfiawnder yn caniatáu i Lywodraeth Cymru alinio polisi â'i pholisïau penodol a datblygol ym meysydd gwasanaethau cymdeithasol, iechyd ac addysg a'r corff cynyddol o gyfraith Cymru, gan ein galluogi i fabwysiadu dull system gyfan o fynd i'r afael ag achosion sylfaenol troseddu. Pa asesiad y mae'r Llywodraeth wedi'i wneud o effeithiau cadarnhaol datganoli cyfiawnder i etholaethau ledled Cymru, fel fy un i? 16074 7 2026-06-16T13:30:01 763672 208 Cy 2026-06-16T15:12:05 http://www.senedd.tv/cy/16074?startPos=6127&l=cy http://www.senedd.tv/en/16074?startPos=6127&l=en 260616-2 2. Cwestiynau i’r Gweinidog Cabinet dros Effeithiolrwydd Llywodraeth a'r Cyfansoddiad 2. Questions to the Cabinet Minister for Government Effectiveness and the Constitution C 12140 12140 Dafydd Trystan Davies AS https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=12140 https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12140 Trystan Davies, Dafydd Ein hasesiad ni yw'r union bwyntiau y mae'r Aelod yn cyfeirio atyn nhw yn fanna. Byddai datganoli yn caniatáu inni fabwysiadu dull system gyfan, yn ymgorffori set gyson o werthoedd ag arweinir gan dystiolaeth a thrawma ar draws pob gwasanaeth. Byddai’n rhoi cyfle inni ddod â chyfiawnder a phlismona ynghyd â'r gwasanaethau datganoledig sy'n hanfodol i atal troseddu, cefnogi dioddefwyr ac adsefydlu pobl. Our assessment is the exact points that the Member refers to there. Devolution would allow us to adopt a whole-system approach, embedding a consistent set of values led by evidence and trauma across all services. It would enable us to bring justice and policing together with the other devolved services that are vital to prevent offending, support victims and rehabilitate people. 16074 7 2026-06-16T13:30:01 763685 209 En 2026-06-16T15:12:41 http://www.senedd.tv/en/16074?startPos=6163&l=en http://www.senedd.tv/cy/16074?startPos=6163&l=cy 260616-2 2. Cwestiynau i’r Gweinidog Cabinet dros Effeithiolrwydd Llywodraeth a'r Cyfansoddiad 2. Questions to the Cabinet Minister for Government Effectiveness and the Constitution C 12180 12180 Paul Marr AS https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=12180 https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12180 Marr, Paul May I also add my congratulations to the Minister on his appointment, and may I thank the Member for his question? Minister, I'm quite sure that I speak for many other people across Wales when I say that, rather than looking for further devolved powers—and I say this respectfully, you're going to be looking for trust, as my colleague Cristiana Emsley has pointed out, in support for further powers—these people would actually like to see the problems fixed in Wales before they issue any trust for any further devolved powers. Minister, let me ask you this: what suitable qualifications do you have within your Government to effectively oversee the judicial system? After serving 20 years in Her Majesty's Prison Service, and more recently providing drug and alcohol interventions in police custody, I have seen first-hand the devastating effects of crime, both to the victim and the offender. This arguably makes me suitably qualified to scrutinise your plans. Minister, in 2024 your party supported the decriminalisation of illegal drugs and proposed cleansing convictions for drug possession. If justice is devolved to Wales, would you pursue these policies, and what assurances can you give the public, the NHS, the police and the brave men and women who enter our prisons on a daily basis that decriminalisation would not be—[Interruption.] A gaf i hefyd ychwanegu fy llongyfarchiadau i'r Gweinidog ar ei benodiad, a gaf i ddiolch i'r Aelod am ei gwestiwn? Weinidog, rwy'n eithaf siŵr fy mod yn siarad ar ran llawer o bobl eraill ledled Cymru pan fyddaf yn dweud, yn hytrach na chwilio am bwerau datganoledig pellach—ac rwy'n dweud hyn yn barchus, rydych chi'n mynd i fod yn chwilio am ymddiriedaeth, fel y nododd fy nghyd-Aelod Cristiana Emsley, i gefnogi pwerau pellach—byddai'r bobl hyn yn hoffi gweld y problemau yn cael eu datrys yng Nghymru cyn iddyn nhw roi unrhyw ymddiriedaeth ar gyfer unrhyw bwerau datganoledig pellach. Weinidog, gadewch i mi ofyn hyn i chi: pa gymwysterau addas sydd gennych o fewn eich Llywodraeth i oruchwylio'r system farnwrol yn effeithiol? Ar ôl gwasanaethu am 20 mlynedd yng Ngwasanaeth Carchardai Ei Mawrhydi, ac yn fwy diweddar darparu ymyriadau cyffuriau ac alcohol yn nalfa'r heddlu, rwyf wedi gweld yn uniongyrchol effeithiau dinistriol troseddu, i'r dioddefwr a'r troseddwr. Gellir dadlau bod hyn yn fy ngwneud yn addas i graffu ar eich cynlluniau. Weinidog, yn 2024 cefnogodd eich plaid ddad-droseddoli cyffuriau anghyfreithlon a chynigiodd euogfarnau adsefydlu am feddiant cyffuriau. Os bydd cyfiawnder yn cael ei ddatganoli i Gymru, a fyddech chi'n dilyn y polisïau hyn, a pha sicrwydd y gallwch chi ei roi i'r cyhoedd, y GIG, yr heddlu a'r dynion a'r menywod dewr sy'n mynd i mewn i'n carchardai bob dydd na fyddai dad-droseddoli yn—[Torri ar draws.] 16074 7 2026-06-16T13:30:01 763699 210 En 2026-06-16T15:14:07 http://www.senedd.tv/en/16074?startPos=6249&l=en http://www.senedd.tv/cy/16074?startPos=6249&l=cy 260616-2 2. Cwestiynau i’r Gweinidog Cabinet dros Effeithiolrwydd Llywodraeth a'r Cyfansoddiad 2. Questions to the Cabinet Minister for Government Effectiveness and the Constitution C 12140 12140 Dafydd Trystan Davies AS https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=12140 https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12140 Trystan Davies, Dafydd Diolch. Thank you for the question, and I pay tribute to the Member's long-standing service on our behalf, keeping everyone safe. I think there is an important discussion around probation, around prisons, around justice that we need to have, that we need to have as a Senedd, that we need to have as a nation, as we move towards devolving justice. As I mentioned, I was recently at the counter-terrorism ministerial board, where the Welsh Government could play a positive role in working with colleagues in the Home Office, right across the UK. That is what I expect our Government to do, and that is what I hope our Government would do were we successful in devolving justice. Diolch am y cwestiwn, ac rwy'n talu teyrnged i wasanaeth hir yr Aelod ar ein rhan, gan gadw pawb yn ddiogel. Rwy'n credu bod trafodaeth bwysig ynglŷn â phrofiad, ynghylch carchardai, ynghylch cyfiawnder y mae angen i ni ei chael, y mae angen i ni ei chael fel Senedd, y mae angen i ni ei chael fel cenedl wrth i ni symud tuag at ddatganoli cyfiawnder. Fel y soniais i, roeddwn i yn ddiweddar yn y bwrdd gweinidogol gwrthderfysgaeth, lle gallai Llywodraeth Cymru chwarae rôl gadarnhaol wrth weithio gyda chydweithwyr yn y Swyddfa Gartref, ledled y DU. Dyna beth rwy'n disgwyl i'n Llywodraeth ni ei wneud, a dyna rwy'n gobeithio y byddai ein Llywodraeth ni yn ei wneud pe baem yn llwyddo i ddatganoli cyfiawnder. 16074 7 2026-06-16T13:30:01 763688 211 Cy 2026-06-16T00:00:00 http://www.senedd.tv/cy/16074?startPos=-48598&l=cy http://www.senedd.tv/en/16074?startPos=-48598&l=en 260616-2 2. Cwestiynau i’r Gweinidog Cabinet dros Effeithiolrwydd Llywodraeth a'r Cyfansoddiad 2. Questions to the Cabinet Minister for Government Effectiveness and the Constitution C 16074 7 2026-06-16T13:30:01 763656 212 Cy 260616-2 2. Cwestiynau i’r Gweinidog Cabinet dros Effeithiolrwydd Llywodraeth a'r Cyfansoddiad 2. Questions to the Cabinet Minister for Government Effectiveness and the Constitution B Blaenoriaethau Llywodraeth Cymru The Welsh Government's Priorities 16074 7 2026-06-16T13:30:01 763657 213 Cy 260616-2 2. Cwestiynau i’r Gweinidog Cabinet dros Effeithiolrwydd Llywodraeth a'r Cyfansoddiad 2. Questions to the Cabinet Minister for Government Effectiveness and the Constitution O 12171 12171 David Mills AS https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=12171 https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12171 Mills, David 7. Sut bydd y Gweinidog Cabinet yn gweithio gyda chydweithwyr yn y cabinet i gyflawni blaenoriaethau Llywodraeth Cymru? OQ64141 7. How will the Cabinet Minister work with cabinet colleagues to deliver the Welsh Government's priorities? OQ64141 16074 7 2026-06-16T13:30:01 763658 214 En 2026-06-16T15:15:13 http://www.senedd.tv/en/16074?startPos=6315&l=en http://www.senedd.tv/cy/16074?startPos=6315&l=cy 260616-2 2. Cwestiynau i’r Gweinidog Cabinet dros Effeithiolrwydd Llywodraeth a'r Cyfansoddiad 2. Questions to the Cabinet Minister for Government Effectiveness and the Constitution C 12140 12140 Dafydd Trystan Davies AS https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=12140 https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12140 Trystan Davies, Dafydd The Government is united in its vision for Wales. That starts with our 100-day plan, which I am working collaboratively and co-operatively with all my Cabinet colleagues to deliver. The programme for government will build upon this foundation, with clarity of focus, improved cross-Government working and meaningful outcomes for the people of Wales. Mae'r Llywodraeth yn unedig yn ei gweledigaeth ar gyfer Cymru. Mae honno'n dechrau gyda'n cynllun 100 diwrnod, yr wyf i'n gweithio ar y cyd ac yn gydweithredol gyda fy holl gyd-Weinidogion yn y Cabinet i'w gyflawni. Bydd y rhaglen lywodraethu yn adeiladu ar y sylfaen hon, gyda phwyslais cryf, gwell gwaith trawslywodraethol a chanlyniadau ystyrlon i bobl Cymru. 16074 7 2026-06-16T13:30:01 763645 215 En 2026-06-16T15:15:37 http://www.senedd.tv/en/16074?startPos=6339&l=en http://www.senedd.tv/cy/16074?startPos=6339&l=cy 260616-2 2. Cwestiynau i’r Gweinidog Cabinet dros Effeithiolrwydd Llywodraeth a'r Cyfansoddiad 2. Questions to the Cabinet Minister for Government Effectiveness and the Constitution C 12171 12171 David Mills AS https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=12171 https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12171 Mills, David In a written answer to a colleague, the Minister described delivery as driven by a sustained focus on outcomes and high-quality use of data, but there's a real difference between measuring activity—what Government has done—and measuring outcomes—what's actually changed for people. So, specifically, is there a single consistent framework that measures delivery against the programme for government on a comparable basis across all departments, or does each assess its own progress, in which case, a focus on outcomes is only as credible as the framework that captures them? Mewn ateb ysgrifenedig i gyd-Aelod, disgrifiodd y Gweinidog gyflawniad fel un sy'n cael ei ysgogi gan bwyslais parhaus ar ganlyniadau a defnydd o ansawdd uchel o ddata, ond mae gwahaniaeth gwirioneddol rhwng mesur gweithgaredd—yr hyn y mae'r Llywodraeth wedi'i wneud—a mesur canlyniadau—yr hyn sydd wedi newid i bobl mewn gwirionedd. Felly, yn benodol, a oes un fframwaith cyson sy'n mesur cyflawniad yn erbyn y rhaglen lywodraethu ar sail debyg ar draws pob adran, neu a yw pob un yn asesu ei gynnydd ei hun, ac yn yr achos hwnnw, mae pwyslais ar ganlyniadau dim ond mor gredadwy â'r fframwaith sy'n eu nodi? 16074 7 2026-06-16T13:30:01 763668 216 En 2026-06-16T15:16:28 http://www.senedd.tv/en/16074?startPos=6390&l=en http://www.senedd.tv/cy/16074?startPos=6390&l=cy 260616-2 2. Cwestiynau i’r Gweinidog Cabinet dros Effeithiolrwydd Llywodraeth a'r Cyfansoddiad 2. Questions to the Cabinet Minister for Government Effectiveness and the Constitution C 12140 12140 Dafydd Trystan Davies AS https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=12140 https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12140 Trystan Davies, Dafydd I thank the Member for the question, and I have some sympathy for the points he makes. If we are to be successful, our Government must deliver on outcomes not on activities, because, if we deliver on outcomes, they will be felt and measurable to the people of Wales, and, when we face the electors in four-years times, we will be able to point to those outcomes that are not only in a Government press release but are felt in communities right across Wales. I'm working with colleagues, as I've mentioned, our director of statistics and others to develop those measurable outcomes, to develop dashboards, which will be transparently available, and I look forward to updating the Senedd in due course on progress on those matters. Diolch i'r Aelod am y cwestiwn, ac mae gennyf rywfaint o gydymdeimlad â'r pwyntiau y mae'n eu gwneud. Os ydym am fod yn llwyddiannus, rhaid i'n Llywodraeth gyflawni canlyniadau nid gweithgareddau, oherwydd, os ydym ni'n cyflawni canlyniadau, byddan nhw'n cael eu teimlo a'u mesur gan bobl Cymru, ac, pan fyddwn ni'n wynebu'r etholwyr ymhen pedair blynedd, byddwn ni'n gallu tynnu sylw at y canlyniadau hynny sydd nid yn unig mewn datganiad i'r wasg gan y Llywodraeth ond sy'n cael eu teimlo mewn cymunedau ledled Cymru. Rwy'n gweithio gyda chyd-Aelodau, fel yr wyf wedi sôn, ein cyfarwyddwr ystadegau ac eraill i ddatblygu'r canlyniadau mesuradwy hynny, i ddatblygu dangosfyrddau a fydd ar gael yn dryloyw, ac edrychaf ymlaen at ddiweddaru'r Senedd maes o law ynghylch cynnydd ar y materion hynny. 16074 7 2026-06-16T13:30:01 763671 217 Cy 2026-06-16T15:17:19 http://www.senedd.tv/cy/16074?startPos=6441&l=cy http://www.senedd.tv/en/16074?startPos=6441&l=en 260616-2 2. Cwestiynau i’r Gweinidog Cabinet dros Effeithiolrwydd Llywodraeth a'r Cyfansoddiad 2. Questions to the Cabinet Minister for Government Effectiveness and the Constitution C 5053 5053 Huw Irranca-Davies AC https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=5053 https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5053 Llywydd Llywydd Irranca-Davies, Huw Ac yn olaf, Weinidog Cabinet, cwestiwn 8, Carrie Harper. And finally, Cabinet Minister, question 8, Carrie Harper. 16074 7 2026-06-16T13:30:01 763673 218 Cy 260616-2 2. Cwestiynau i’r Gweinidog Cabinet dros Effeithiolrwydd Llywodraeth a'r Cyfansoddiad 2. Questions to the Cabinet Minister for Government Effectiveness and the Constitution B Datganoli Plismona Devolution of Policing 16074 7 2026-06-16T13:30:01 763674 219 Cy 260616-2 2. Cwestiynau i’r Gweinidog Cabinet dros Effeithiolrwydd Llywodraeth a'r Cyfansoddiad 2. Questions to the Cabinet Minister for Government Effectiveness and the Constitution O 278 278 Carrie Harper AS https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=278 https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=278 Harper, Carrie 8. Beth yw safbwynt y Gweinidog Cabinet ar ddatganoli plismona, yng ngoleuni diwygiadau plismona yn Lloegr? OQ64143 8. What is the Cabinet Minister’s position on the devolution of policing, in light of policing reforms in England? OQ64143 16074 7 2026-06-16T13:30:01 763675 220 En 2026-06-16T15:17:33 http://www.senedd.tv/en/16074?startPos=6455&l=en http://www.senedd.tv/cy/16074?startPos=6455&l=cy 260616-2 2. Cwestiynau i’r Gweinidog Cabinet dros Effeithiolrwydd Llywodraeth a'r Cyfansoddiad 2. Questions to the Cabinet Minister for Government Effectiveness and the Constitution C 12140 12140 Dafydd Trystan Davies AS https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=12140 https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12140 Trystan Davies, Dafydd This Government’s position is clear and unequivocal: justice, including policing, should be fully devolved to Wales, as it is in Scotland and Northern Ireland. The policing reforms in England are an excellent opportunity to progress the devolution of policing. Mae safbwynt y Llywodraeth hon yn glir ac yn ddiamwys: dylai cyfiawnder, gan gynnwys plismona, gael ei ddatganoli'n llawn i Gymru, fel y mae yn yr Alban a Gogledd Iwerddon. Mae'r diwygiadau plismona yn Lloegr yn gyfle gwych i symud ymlaen â datganoli plismona. 16074 7 2026-06-16T13:30:01 763705 221 Cy 260616-2 2. Cwestiynau i’r Gweinidog Cabinet dros Effeithiolrwydd Llywodraeth a'r Cyfansoddiad 2. Questions to the Cabinet Minister for Government Effectiveness and the Constitution I Daeth y Dirprwy Lywydd (Kerry Ferguson) i’r Gadair. The Deputy Presiding Officer (Kerry Ferguson) took the Chair. 16074 7 2026-06-16T13:30:01 763680 222 En 2026-06-16T15:17:47 http://www.senedd.tv/en/16074?startPos=6469&l=en http://www.senedd.tv/cy/16074?startPos=6469&l=cy 260616-2 2. Cwestiynau i’r Gweinidog Cabinet dros Effeithiolrwydd Llywodraeth a'r Cyfansoddiad 2. Questions to the Cabinet Minister for Government Effectiveness and the Constitution C 278 278 Carrie Harper AS https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=278 https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=278 Harper, Carrie Diolch, Cabinet Minister. Before being elected to the Senedd, I served on the north Wales police and crime panel. There still remains considerable uncertainty about the future of policing in Wales. We are in the extraordinary position of being the only UK nation without responsibility for policing. Indeed, as has been said, many metropolitan areas in England now have greater powers over policing than Wales does, yet the services that interact most closely with policing every day—health, education, housing and social services—are already devolved. As the UK Government pursues the biggest reforms to policing in England since the 1960s, does the Cabinet Secretary agree that the case for devolving policing to Wales has never been stronger? As a point of principle, if powers over policing are considered appropriate for Greater Manchester, the west midlands and other English regions, then surely they are appropriate for Wales. So, can the Cabinet Secretary outline what discussions he has had with the UK Government to ensure that Wales is not left behind once again and to secure the devolution of this vital service? Diolch, Weinidog Cabinet. Cyn cael fy ethol i'r Senedd, roeddwn i'n gwasanaethu ar banel heddlu a throseddu gogledd Cymru. Mae cryn ansicrwydd o hyd ynglŷn â dyfodol plismona yng Nghymru. Rydym yn y sefyllfa eithriadol o fod yr unig genedl yn y DU heb gyfrifoldeb am blismona. Yn wir, fel y dywedwyd, mae gan lawer o ardaloedd metropolitan yn Lloegr bellach fwy o bwerau dros blismona na Chymru, ond mae'r gwasanaethau sy'n rhyngweithio agosaf â phlismona bob dydd—iechyd, addysg, tai a gwasanaethau cymdeithasol—eisoes wedi'u datganoli. Wrth i Lywodraeth y DU fynd ar drywydd y diwygiadau mwyaf i blismona yn Lloegr ers y 1960au, a yw'r Ysgrifennydd Cabinet yn cytuno nad yw'r achos dros ddatganoli plismona i Gymru erioed wedi bod yn gryfach? Fel pwynt o egwyddor, os ystyrir bod pwerau dros blismona yn briodol ar gyfer Manceinion Fwyaf, gorllewin canolbarth Lloegr a rhanbarthau eraill Lloegr, yna yn sicr maent yn briodol i Gymru. Felly, a all yr Ysgrifennydd Cabinet amlinellu pa drafodaethau y mae wedi'u cael gyda Llywodraeth y DU i sicrhau nad yw Cymru'n cael ei gadael ar ôl unwaith eto ac i sicrhau datganoli'r gwasanaeth hanfodol hwn? 16074 7 2026-06-16T13:30:01 763684 223 En 2026-06-16T15:18:57 http://www.senedd.tv/en/16074?startPos=6539&l=en http://www.senedd.tv/cy/16074?startPos=6539&l=cy 260616-2 2. Cwestiynau i’r Gweinidog Cabinet dros Effeithiolrwydd Llywodraeth a'r Cyfansoddiad 2. Questions to the Cabinet Minister for Government Effectiveness and the Constitution C 12140 12140 Dafydd Trystan Davies AS https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=12140 https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12140 Trystan Davies, Dafydd I can wholeheartedly agree with that. In principle, and on principle, policing should be devolved to Wales. The current reforms offer an excellent opportunity. As I mentioned in a previous answer, I have already met with colleagues at the Home Office. The Dirprwy Brif Weinidog and I will be pursuing the conversation around further devolution with the policing Minister in coming weeks, and, ahead of that, we will be in discussions with our police and crime commissioners here in Wales, with the chief constables, with representatives from local government and the policing partnership board for Wales at the end of the month. We are also arranging meetings with Lord Hogan-Howe. There is a significant opportunity here to get it right. I look forward to working with Members in Government, but across this Chamber, in delivering the devolution of policing to Wales. Gallaf gytuno'n llwyr â hynny. Mewn egwyddor, ac ar egwyddor, dylid datganoli plismona i Gymru. Mae'r diwygiadau presennol yn cynnig cyfle ardderchog. Fel y soniais i mewn ateb blaenorol, rwyf eisoes wedi cwrdd â chydweithwyr yn y Swyddfa Gartref. Bydd y Dirprwy Brif Weinidog a minnau yn parhau â'r sgwrs ynglŷn â datganoli pellach gyda'r Gweinidog plismona yn yr wythnosau nesaf, a chyn hynny byddwn mewn trafodaethau gyda'n comisiynwyr heddlu a throseddu yma yng Nghymru, gyda'r prif gwnstabliaid, gyda chynrychiolwyr o lywodraeth leol a bwrdd partneriaeth plismona Cymru ddiwedd y mis. Rydym hefyd yn trefnu cyfarfodydd gyda'r Arglwydd Hogan-Howe. Mae cyfle sylweddol yma i wneud hyn yn iawn. Edrychaf ymlaen at weithio gydag Aelodau yn y Llywodraeth, ond ar draws y Siambr hon, wrth gyflawni'r broses o ddatganoli plismona i Gymru. 16074 7 2026-06-16T13:30:01 763689 224 Cy 2026-06-16T15:19:50 http://www.senedd.tv/cy/16074?startPos=6592&l=cy http://www.senedd.tv/en/16074?startPos=6592&l=en 260616-2 2. Cwestiynau i’r Gweinidog Cabinet dros Effeithiolrwydd Llywodraeth a'r Cyfansoddiad 2. Questions to the Cabinet Minister for Government Effectiveness and the Constitution C 12177 12177 Kerry Ferguson AS https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=12177 https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12177 Deputy Presiding Officer Dirprwy Lywydd Ferguson, Kerry Diolch, Weinidog. Thank you, Minister. 16074 7 2026-06-16T13:30:01 763692 225 Cy 2026-06-16T15:19:51 http://www.senedd.tv/cy/16074?startPos=6593&l=cy http://www.senedd.tv/en/16074?startPos=6593&l=en 260616-3 3. Datganiad a Chyhoeddiad Busnes 3. Business Statement and Announcement C 12177 12177 Kerry Ferguson AS https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=12177 https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12177 Deputy Presiding Officer Dirprwy Lywydd Ferguson, Kerry Eitem 3, felly, y datganiad a chyhoeddiad busnes. Galwaf ar y Trefnydd, Heledd Fychan, os gwelwch yn dda. Item 3 is the business statement and announcement. I call on the Trefnydd, Heledd Fychan. 16074 7 2026-06-16T13:30:01 763693 226 Cy 2026-06-16T15:19:57 http://www.senedd.tv/cy/16074?startPos=6599&l=cy http://www.senedd.tv/en/16074?startPos=6599&l=en 260616-3 3. Datganiad a Chyhoeddiad Busnes 3. Business Statement and Announcement C 426 426 Heledd Fychan AS https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=426 https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=426 Trefnydd, Chief Whip and Cabinet Minister for Culture and Sport Trefnydd, Prif Chwip a Gweinidog Cabinet dros Ddiwylliant a Chwaraeon Fychan, Heledd Diolch, Ddirprwy Lywydd. Mae yna un newid i fusnes yr wythnos hon. Mae teitl datganiad y Gweinidog Cabinet dros Addysg a'r Gymraeg wedi newid i 'Blaenoriaethau ar gyfer Addysg'. Mae hyn yn golygu y bydd yna ddatganiad ar wahân ar y Gymraeg yn dilyn y mis nesaf er mwyn sicrhau craffu llawn ar y Gweinidog. Mae busnes drafft y tair wythnos nesaf wedi'i nodi yn y datganiad busnes, sydd ar gael i Aelodau yn electronig. Thank you, Dirprwy Lywydd. There is one change to this week's business. The title of the Cabinet Minister for Education and the Welsh Language's statement has changed to 'Priorities for Education'. This will mean that a separate statement on the Welsh language will follow next month in order to ensure full scrutiny of the Minister. Draft Plenary business for the next three weeks is set out in the business statement and it's available to Members electronically. 16074 7 2026-06-16T13:30:01 763650 227 Cy 2026-06-16T15:20:00 http://www.senedd.tv/cy/16074?startPos=6602&l=cy http://www.senedd.tv/en/16074?startPos=6602&l=en 260616-3 3. Datganiad a Chyhoeddiad Busnes 3. Business Statement and Announcement C 16074 7 2026-06-16T13:30:01 763665 228 En 2026-06-16T15:20:23 http://www.senedd.tv/en/16074?startPos=6625&l=en http://www.senedd.tv/cy/16074?startPos=6625&l=cy 260616-3 3. Datganiad a Chyhoeddiad Busnes 3. Business Statement and Announcement C 11971 11971 Llŷr Powell AS https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=11971 https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=11971 Powell, Llyr Will the Government update the Senedd with an oral or written statement on how it's working with HMRC, Trading Standards Wales, local authorities and the Welsh police forces regarding the reported tax evasion, money laundering, labour exploitation or any other criminal activity associated with car washes, barber shops and vape retailers operating in Wales? A wnaiff y Llywodraeth ddiweddaru'r Senedd gyda datganiad llafar neu ysgrifenedig ar sut mae'n gweithio gyda CThEF, Safonau Masnach Cymru, awdurdodau lleol a heddluoedd Cymru ynghylch efadu trethi, gwyngalchu arian, ecsbloetio llafur neu unrhyw weithgaredd troseddol arall sy'n gysylltiedig â safleoedd golchi ceir, siopau barbwr a manwerthwyr fêps sy'n gweithredu yng Nghymru? 16074 7 2026-06-16T13:30:01 763669 229 Cy 2026-06-16T15:20:48 http://www.senedd.tv/cy/16074?startPos=6650&l=cy http://www.senedd.tv/en/16074?startPos=6650&l=en 260616-3 3. Datganiad a Chyhoeddiad Busnes 3. Business Statement and Announcement C 426 426 Heledd Fychan AS https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=426 https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=426 Fychan, Heledd Gaf i ddiolch i'r Aelod am godi hynny? Mi fyddwn i'n awgrymu eich bod chi yn ysgrifennu at y Gweinidog perthnasol gyda'r hyn yr hoffech fod yn ei weld. Yn amlwg, mae yna atebion wedi'u rhoi ar y meysydd hyn o'r blaen; mi wnaethoch chi glywed gan y Gweinidog rŵan ynglŷn â'r ffyrdd rydym ni eisiau gweithio o ran cyfiawnder. Felly, byddwn i yn eich annog chi i ysgrifennu at y Gweinidog. May I thank the Member for raising this issue? I would suggest that you write to the relevant Minister with your concerns. Clearly, some answers have been given in the past on these areas; you heard from the Minister just now in terms of how we want to work in relation to justice. So, I would encourage you to write to the Minister. 16074 7 2026-06-16T13:30:01 763676 230 En 2026-06-16T15:21:13 http://www.senedd.tv/en/16074?startPos=6675&l=en http://www.senedd.tv/cy/16074?startPos=6675&l=cy 260616-3 3. Datganiad a Chyhoeddiad Busnes 3. Business Statement and Announcement C 5107 5107 Vikki Howells AC https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=5107 https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5107 Howells, Vikki Trefnydd, can I ask for a statement from the Cabinet Minister for Health and Care on the MBRRACE-UK 'state of the nation' report that was published last week, which shows that Wales has recorded the highest stillbirth rate in the UK for the third consecutive year, and, between 2022 and 2024, had the highest combined rate of stillbirths and neonatal deaths across all four of the UK nations? Given these concerning findings, what specific actions is the Welsh Government taking to reduce stillbirths and neonatal deaths and improve outcomes for babies and families in Wales? Drefnydd, a gaf i ofyn am ddatganiad gan y Gweinidog Cabinet dros Iechyd a Gofal ar adroddiad 'cyflwr y genedl' MBRRACE-UK a gyhoeddwyd yr wythnos diwethaf, sy'n dangos bod Cymru wedi cofnodi'r gyfradd farw-enedigaethau uchaf yn y DU am y drydedd flwyddyn yn olynol, a rhwng 2022 a 2024, wedi cael y gyfradd gyfunol uchaf o farw-enedigaethau a marwolaethau newydd-anedig ym mhob un o'r pedair gwlad yn y DU? O ystyried y canfyddiadau pryderus hyn, pa gamau penodol y mae Llywodraeth Cymru yn eu cymryd i leihau marw-enedigaethau a marwolaethau newydd-anedig a gwella canlyniadau i fabanod a theuluoedd yng Nghymru? 16074 7 2026-06-16T13:30:01 763686 231 En 2026-06-16T15:21:52 http://www.senedd.tv/en/16074?startPos=6714&l=en http://www.senedd.tv/cy/16074?startPos=6714&l=cy 260616-3 3. Datganiad a Chyhoeddiad Busnes 3. Business Statement and Announcement C 426 426 Heledd Fychan AS https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=426 https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=426 Fychan, Heledd Can I thank the Member for raising this really crucially important issue, an issue that I hope unifies us as a Senedd in wanting to see action? I'm very pleased that the Business Committee this morning chose to have a Member's debate on this very issue next week. There will, of course, be a full Government response during that debate. Like you, I have received casework on this heartbreaking situation and I think we all acknowledge the devastating impact of losing a baby at any stage of pregnancy. So, I'm glad that we found cross-party consensus this morning to have that Member's debate, and I very much look forward to seeing how we can work cross-party on such an important issue. A gaf ddiolch i'r Aelod am godi'r mater hanfodol bwysig hwn, mater yr wyf yn gobeithio sy'n ein huno ni fel Senedd am ein bod eisiau gweld gweithredu? Rwy'n falch iawn bod y Pwyllgor Busnes y bore yma wedi dewis cynnal dadl Aelod ar y mater hwn yr wythnos nesaf. Wrth gwrs, bydd ymateb llawn gan y Llywodraeth yn ystod y ddadl honno. Fel chi, rydw i wedi derbyn gwaith achos ar y sefyllfa dorcalonnus hon ac rwy'n credu ein bod ni i gyd yn cydnabod yr effaith ddinistriol o golli babi ar unrhyw gam o feichiogrwydd. Felly, rwy'n falch ein bod wedi dod o hyd i gonsensws trawsbleidiol y bore yma i gael y ddadl Aelod honno, ac rwy'n edrych ymlaen yn fawr at weld sut y gallwn weithio'n drawsbleidiol ar fater mor bwysig. 16074 7 2026-06-16T13:30:01 763694 232 En 2026-06-16T15:22:38 http://www.senedd.tv/en/16074?startPos=6760&l=en http://www.senedd.tv/cy/16074?startPos=6760&l=cy 260616-3 3. Datganiad a Chyhoeddiad Busnes 3. Business Statement and Announcement C 171 171 Darren Millar AC https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=171 https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=171 Millar, Darren Can I raise my concerns about the fact that an announcement to extend childcare was made to the media prior to its being made to this Senedd Chamber? This is where announcements of that sort ought to be made, Trefnydd, and I think it's incumbent upon all Welsh Governments to honour and respect Members of this Senedd by bringing their announcements to this Senedd first, in order that they can be properly scrutinised. Secondly, can I call for a statement on the support that is available for carers in Wales? Last week was Carers Week, and one of the things that many carers suffer from is complete burn-out because of the support that they're giving to their loved ones. There is a need for a statutory right to respite in my view and in the view of the Welsh Conservatives, and I would like to know what the new Welsh Government's attitude is towards that. Finally, can I request an update from the Welsh Government, the new Welsh Government Cabinet Minister for Rural Resilience and Sustainability, on the action that the Welsh Government is taking in order to develop and support the development and roll-out of a squirrelpox vaccine in order to protect the red squirrel population in Wales, which I am very proud to say that I continue to be the species champion for? A gaf i godi fy mhryderon ynglŷn â'r ffaith bod cyhoeddiad i ymestyn gofal plant wedi'i wneud i'r cyfryngau cyn iddo gael ei wneud i Siambr y Senedd hon? Dyma lle dylid gwneud cyhoeddiadau o'r fath, Drefnydd, ac rwy'n credu ei bod yn ddyletswydd ar holl Lywodraethau Cymru i anrhydeddu a pharchu Aelodau o'r Senedd hon drwy ddod â'u cyhoeddiadau i'r Senedd hon yn gyntaf, er mwyn i ni graffu arnynt yn briodol. Yn ail, a gaf i alw am ddatganiad ar y cymorth sydd ar gael i ofalwyr yng Nghymru? Yr wythnos diwethaf oedd Wythnos Gofalwyr, ac un o'r pethau y mae llawer o ofalwyr yn dioddef ohono yw diffygiad llwyr oherwydd y gefnogaeth y maen nhw'n ei rhoi i'w hanwyliaid. Mae angen hawl statudol i seibiant yn fy marn i ac ym marn y Ceidwadwyr Cymreig, a hoffwn wybod beth yw agwedd Llywodraeth newydd Cymru tuag at hynny. Yn olaf, a gaf i ofyn am ddiweddariad gan Lywodraeth Cymru, Gweinidog Cabinet newydd Llywodraeth Cymru dros Wydnwch a Chynaliadwyedd Gwledig, ar y camau y mae Llywodraeth Cymru yn eu cymryd er mwyn datblygu a chefnogi'r broses o ddatblygu a chyflwyno brechlyn brech y gwiwerod er mwyn diogelu poblogaeth y gwiwerod coch yng Nghymru, yr wyf i'n falch iawn o ddweud fy mod yn parhau i fod yn hyrwyddwr rhywogaeth ar eu cyfer? 16074 7 2026-06-16T13:30:01 763698 233 En 2026-06-16T15:23:57 http://www.senedd.tv/en/16074?startPos=6839&l=en http://www.senedd.tv/cy/16074?startPos=6839&l=cy 260616-3 3. Datganiad a Chyhoeddiad Busnes 3. Business Statement and Announcement C 426 426 Heledd Fychan AS https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=426 https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=426 Fychan, Heledd Can I thank the Member for raising three points? On childcare, I think that every Member in this Chamber is fully aware of Plaid Cymru's policy position and that this announcement was in line with our policy position in terms of the roll-out. On the second point, points were made last week and raised in the business statement around Carers Week. I made my views clear there in terms of our support for carers, and further information will be provided in due course. Regarding the squirrelpox vaccine, may I suggest that you write to the Cabinet Secretary for that update? And I'm proud to see that you are continuing that long tradition of being the champion for the red squirrel in this Senedd. A gaf i ddiolch i'r Aelod am godi tri phwynt? O ran gofal plant, credaf fod pob Aelod yn y Siambr hon yn gwbl ymwybodol o safbwynt polisi Plaid Cymru a bod y cyhoeddiad hwn yn unol â'n safbwynt polisi o ran cyflwyno. Ar yr ail bwynt, gwnaed pwyntiau yr wythnos diwethaf a'u codi yn y datganiad busnes ynghylch Wythnos Gofalwyr. Fe wnes i fy safbwyntiau'n glir yno o ran ein cefnogaeth i ofalwyr, a bydd rhagor o wybodaeth yn cael ei darparu maes o law. Ynglŷn â'r brechlyn brech y gwiwerod, a gaf awgrymu eich bod yn ysgrifennu at yr Ysgrifennydd Cabinet ynghylch y diweddariad hwnnw? Ac rwy'n falch o weld eich bod yn parhau â'r traddodiad hir hwnnw o fod yn hyrwyddwr y wiwer goch yn y Senedd hon. 16074 7 2026-06-16T13:30:01 763701 234 Cy 2026-06-16T15:24:46 http://www.senedd.tv/cy/16074?startPos=6888&l=cy http://www.senedd.tv/en/16074?startPos=6888&l=en 260616-3 3. Datganiad a Chyhoeddiad Busnes 3. Business Statement and Announcement C 12149 12149 Lis McLean AS https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=12149 https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12149 McLean, Lis Hoffwn ofyn am ddatganiad gan y Gweinidog Cabinet dros Gyllid ynghylch dyraniad cyllid rhanbarthol i Gymru. Fel bydd Aelodau'n gwybod, tynnodd Llinos Medi, Aelod Seneddol dros Ynys Môn, sylw at y bwlch sylweddol o £86 miliwn rhwng y £633 miliwn oedd i fod i ddod i Gymru trwy’r gronfa twf lleol, sef y local growth fund, a’r £547 miliwn ddaeth i Gymru. Mae hyn, unwaith eto, yn enghraifft o’r ffordd mae Llywodraeth Lafur y Deyrnas Unedig wedi tanseilio datganoli yng Nghymru. Serch hynny, mae’n bwysig cofio bod gan Lywodraeth Cymru reolaeth dros sut gall y £547 miliwn gael ei wario. Penderfynodd y Llywodraeth flaenorol roi 70 y cant o’r cyllid i wariant cyfalaf a 30 y cant i refeniw. Wrth siarad gyda’r trydydd sector, mae un neges wedi bod yn gyson: nid yw’r rhaniad hwn yn cynnig sefydlogrwydd tymor hir, nac yn galluogi’r sector i gynnal a chryfhau ei gwasanaethau craidd, sy’n hanfodol i gymunedau fel Merthyr Tudful. Felly, hoffwn ofyn i’r Gweinidog: a fydd y Llywodraeth Cymru newydd yn barod i ailystyried y dyraniad hwn er mwyn sicrhau bod mwy o gyllid refeniw ar gael i flaenoriaethu’r gwasanaethau craidd hynny sy’n cynnal ein cymunedau? I would like to request a statement from the Cabinet Minister for Finance regarding the allocation of regional funding to Wales. As Members will know, Llinos Medi, the MP for Anglesey, drew attention to the significant gap of £86 million between the £633 million that was supposed to come to Wales through the local growth fund and the £547 million that actually came to Wales. This, once again, is an example of how the UK Labour Government has undermined devolution in Wales. However, it's important to remember that the Welsh Government has control over how that £547 million can be spent. The previous Government decided to allocate 70 per cent of the funding to capital expenditure and 30 per cent to revenue. In speaking to the third sector, one message has emerged consistently: this division does not offer long-term stability, and nor does it enable the sector to maintain and strengthen core services, which are essential for communities like Merthyr Tydfil. Therefore, I'd like to ask the Minister: will the new Welsh Government be prepared to reconsider this allocation in order to ensure that more revenue funding is available to prioritise those core services that sustain our communities? 16074 7 2026-06-16T13:30:01 763664 235 Cy 2026-06-16T15:25:00 http://www.senedd.tv/cy/16074?startPos=6902&l=cy http://www.senedd.tv/en/16074?startPos=6902&l=en 260616-3 3. Datganiad a Chyhoeddiad Busnes 3. Business Statement and Announcement C 16074 7 2026-06-16T13:30:01 763682 236 Cy 2026-06-16T15:26:12 http://www.senedd.tv/cy/16074?startPos=6974&l=cy http://www.senedd.tv/en/16074?startPos=6974&l=en 260616-3 3. Datganiad a Chyhoeddiad Busnes 3. Business Statement and Announcement C 426 426 Heledd Fychan AS https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=426 https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=426 Fychan, Heledd Gaf i ddiolch i'r Aelod am godi'r mater pwysig hwn? Mi ydw i ar y record yn ceisio rhoi pwysau ar y Llywodraeth flaenorol o ran y maes hwn, a nifer eraill ohonom ni yn y Siambr hon. Yn gyntaf, mi hoffwn i fod yn cydnabod y pwysau ariannol mae'r sectorau hyn yn eu hwynebu a'r gwaith gwirioneddol bwysig maen nhw yn ei wneud. Mi oedden ni'n gyson fel gwrthblaid o ran pa mor fregus oedd y penderfyniad hwn yn gadael y sectorau hyn a'r effaith fyddai hyn yn ei gael ar bobl yn ein cymunedau ni. Mae'r Gweinidog Cabinet dros Fenter, Cysylltedd ac Ynni yn adolygu'r trefniadau ar gyfer y gronfa twf leol y cytunwyd arnynt rhwng y Llywodraeth Cymru flaenorol a Llywodraeth y Deyrnas Unedig. Mae'r gyfran gyntaf o gyllid eisoes wedi ei darparu i lywodraeth leol ar gyfer 2026-27, ac mi fyddwn ni'n cadw'r trefniadau pontio hyn dan adolygiad i fonitro cynnydd. May I thank the Member for raising this important issue? I am on the record in trying to push the previous Government in this area, as are many others in this Chamber. First of all, I'd like to recognise the financial pressures that those sectors do face and the truly valuable work that they do. We were consistent in opposition in terms of how vulnerable this decision left these organisations and the impact that this would have on people in our communities. The Cabinet Minister for Enterprise, Connectivity and Energy is reviewing the arrangements for the local growth fund that were agreed on between the previous Welsh Government and the UK Government. The first block of funding has already been allocated to local government for 2026-27, and we will keep these transitional arrangements under review to monitor progress. 16074 7 2026-06-16T13:30:01 763700 237 En 2026-06-16T15:27:10 http://www.senedd.tv/en/16074?startPos=7032&l=en http://www.senedd.tv/cy/16074?startPos=7032&l=cy 260616-3 3. Datganiad a Chyhoeddiad Busnes 3. Business Statement and Announcement C 12158 12158 Jason O'Connell AS https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=12158 https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12158 O'Connell, Jason Trefnydd, can we have a statement from the Cabinet Minister for enterprise on the decision by Marshall Land Systems to relocate its operations to Merthyr Tydfil? At a time of heightened global tensions, and with instability and indecision on defence spending rising in Westminster, Wales must play its part in continuing to support Britain's defence industry and seek opportunities such as this to expand our manufacturing base across Wales. This investment is a major vote of confidence in Merthyr and south Wales, bringing skilled jobs and long-term opportunities to a deprived area. The Welsh Government must ensure that Welsh workers and businesses benefit fully, and go further by positioning Pontypridd Cynon Merthyr, alongside neighbouring Valleys, as a hub for defence and advanced manufacturing, driving high-skilled jobs and much-needed investment. Diolch. Drefnydd, a allwn ni gael datganiad gan y Gweinidog Cabinet dros fenter ar benderfyniad Marshall Land Systems i adleoli ei weithrediadau i Ferthyr Tudful? Ar adeg o densiynau byd-eang uwch, a gydag ansefydlogrwydd a diffyg penderfyniad ar wariant amddiffyn yn cynyddu yn San Steffan, rhaid i Gymru chwarae ei rhan wrth barhau i gefnogi diwydiant amddiffyn Prydain a chwilio am gyfleoedd fel hyn i ehangu ein sylfaen weithgynhyrchu ledled Cymru. Mae'r buddsoddiad hwn yn bleidlais o hyder bwysig ym Merthyr a de Cymru, gan ddod â swyddi medrus a chyfleoedd hirdymor i ardal ddifreintiedig. Rhaid i Lywodraeth Cymru sicrhau bod gweithwyr a busnesau Cymru yn elwa'n llawn, a mynd ymhellach drwy osod Pontypridd Cynon Merthyr, ochr yn ochr â'r Cymoedd cyfagos, fel canolbwynt ar gyfer amddiffyn a gweithgynhyrchu uwch, gan sbarduno swyddi sgiliau uchel a buddsoddiad y mae mawr ei angen. Diolch. 16074 7 2026-06-16T13:30:01 763702 238 Cy 2026-06-16T15:28:03 http://www.senedd.tv/cy/16074?startPos=7085&l=cy http://www.senedd.tv/en/16074?startPos=7085&l=en 260616-3 3. Datganiad a Chyhoeddiad Busnes 3. Business Statement and Announcement C 426 426 Heledd Fychan AS https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=426 https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=426 Fychan, Heledd Diolch i'r Aelod am godi'r mater hwnnw. Mi ddylwn i ddatgan, wrth gwrs, Ddirprwy Lywydd, fod hyn o fewn yr etholaeth dwi'n ei chynrychioli ac yn fater fel Aelod lleol y byddwn i yn ymgysylltu efo'r Llywodraeth arno. Yr hyn fyddwn i yn gofyn i'r Aelod ei wneud, oherwydd natur yr hyn mae o wedi ei godi—. Wrth gwrs, mae o yn berthnasol i'r datganiad blaenoriaethau wnaed gan y Gweinidog, ond byddwn i'n argymell bod yr Aelod yn ysgrifennu at y Gweinidog Cabinet ac yn sicrhau bod yr ymateb hwnnw, felly, yn ffurfiol yn dod ato fo. I thank the Member for raising this issue, and I should declare, Dirprwy Lywydd, that this is within the constituency that I represent, and this is an issue that I will be engaging with the Government on as a local Member. What I would ask the Member to do, because of the nature of what he has raised—. Of course, it is relevant to the statement of priorities that was made by the Minister, but I would recommend that the Member does write to the Cabinet Minister and ensures that that response does come back to him formally. 16074 7 2026-06-16T13:30:01 763707 239 En 2026-06-16T15:28:39 http://www.senedd.tv/en/16074?startPos=7121&l=en http://www.senedd.tv/cy/16074?startPos=7121&l=cy 260616-3 3. Datganiad a Chyhoeddiad Busnes 3. Business Statement and Announcement C 212 212 Janet Finch-Saunders AC https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=212 https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=212 Finch-Saunders, Janet Ambulance waiting times I'd like a statement on, please. Emergency category 1 red ambulance response times in the Betsi Cadwaladr University Health Board are now facing severe and over delays, as a result, of course, of something I raised last week, that being corridor care. So many examples are coming in through my mailbox of our vulnerable elderly adults lying for hours, sometimes outside. It's just not acceptable. So could I have—? I actually submitted a freedom of information that showed that 2,149 people were declared life extinct whilst in an ambulance in the 24 months leading up to December 2025. Will the Cabinet Minister for health or yourself clarify what actions you are actually doing to reduce the waiting times? How are they working with the ambulance trust to ensure that the 45-minute target is now adhered to, rather than what can be often where the paramedic goes home, leaving a patient in an ambulance with a new member of staff coming on, coming back the next morning seeing that same patient? It's unacceptable, and we need urgency on this now. Hoffwn ddatganiad ar amseroedd aros ambiwlans, os gwelwch yn dda. Mae amseroedd ymateb galwadau ambiwlans brys Categori 1 coch ym Mwrdd Iechyd Prifysgol Betsi Cadwaladr bellach yn wynebu oedi difrifol a gormodol, o ganlyniad, wrth gwrs, i rywbeth a godais yr wythnos diwethaf, sef gofal mewn coridor. Mae cymaint o enghreifftiau yn dod i mewn i fy mlwch post o'n hoedolion oedrannus agored i niwed yn gorwedd am oriau, weithiau y tu allan. Nid yw'n dderbyniol. Felly a allwn i fod—? Fe wnes i gyflwyno ystadegyn drwy ryddid gwybodaeth yn dangos bod 2,149 o achosion o 'gydnabod bywyd wedi darfod' tra oedden nhw mewn ambiwlans yn y 24 mis cyn Rhagfyr 2025. A wnaiff y Gweinidog Cabinet dros iechyd neu chi eich hun egluro pa gamau rydych chi'n eu cymryd mewn gwirionedd i leihau'r amseroedd aros? Sut maen nhw'n gweithio gyda'r ymddiriedolaeth ambiwlans i sicrhau bod y targed 45 munud bellach yn cael ei gyflawni, yn hytrach na'r hyn a all fod yn digwydd yn aml pan fo'r parafeddyg yn mynd adref, gan adael claf mewn ambiwlans gydag aelod o staff newydd yn dod ar ddyletswydd, ac yn dod yn ôl y bore wedyn a gweld yr un claf? Mae'n annerbyniol, ac mae angen gweithredu brys ar hyn nawr. 16074 7 2026-06-16T13:30:01 763696 240 En 2026-06-16T15:30:00 http://www.senedd.tv/en/16074?startPos=7202&l=en http://www.senedd.tv/cy/16074?startPos=7202&l=cy 260616-3 3. Datganiad a Chyhoeddiad Busnes 3. Business Statement and Announcement C 16074 7 2026-06-16T13:30:01 763697 241 Cy 2026-06-16T15:30:02 http://www.senedd.tv/cy/16074?startPos=7204&l=cy http://www.senedd.tv/en/16074?startPos=7204&l=en 260616-3 3. Datganiad a Chyhoeddiad Busnes 3. Business Statement and Announcement C 426 426 Heledd Fychan AS https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=426 https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=426 Fychan, Heledd Wel, a gaf i ddiolch i'r Aelod am godi mater sydd, wrth gwrs, yn eithriadol o bwysig? Ac mi fyddwn i, wrth gwrs, wastad yn annog yr Aelod, pan fydd yna achosion y mae hi'n wybyddus amdanyn nhw, i barhau i fod yn ymgysylltu'n uniongyrchol â'r Gweinidog dros iechyd i sicrhau eu bod nhw'n gallu ymateb a'u bod nhw'n ymwybodol o hynny. Byddwch chi'n ymwybodol bod y Gweinidog Cabinet dros Iechyd a Gofal wedi amlinellu blaenoriaethau lle mae yna benderfynolrwydd i fynd i'r afael â hyn, yn sicr, ac mi fydd yna gyfle pellach i fod yn codi cwestiynau efo fo yn uniongyrchol drwy gwestiynau iddo fo fel Gweinidog. Well, may I thank the Member for raising an issue that is, of course, extremely important? And I would, of course, always encourage the Member, when there are cases that she is aware of, to continue to engage directly with the Minister for health to ensure that the department can respond and are aware of that. You will be aware that the Cabinet Minister for Health and Care has outlined his priorities where there is a determination to tackle this issue, certainly, and there will be further opportunities to raise questions with him directly through questions to him as Minister.  16074 7 2026-06-16T13:30:01 763709 242 Cy 2026-06-16T15:30:43 http://www.senedd.tv/cy/16074?startPos=7245&l=cy http://www.senedd.tv/en/16074?startPos=7245&l=en 260616-3 3. Datganiad a Chyhoeddiad Busnes 3. Business Statement and Announcement C 8371 8371 Elwyn Vaughan https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=8371 https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=8371 Vaughan, Elwyn Unwaith eto, yn ystod y dyddiau diwethaf, mae trigolion y Waun wedi dioddef ogleuon afiach a llygredd amgylcheddol difrifol yn dod o gyfeiriad ffatri Kronospan. Mae'r trigolion yn nodi pan fo aroglau cemegol yno, maes o law daw trwch o lwch mân wedyn yn gorchuddio pob dim, sy'n cynyddu pryder ei fod ynghlwm efo allbwn tŵr a elwir yn WESP 32. Yr anhawster ydy diffyg systemau monitro amserol ac mae angen system monitro llygredd parhaol yn mesur llygredd mewn amser gwirioneddol. Mae'n anodd i drigolion ac i reoleiddwyr brofi yn union pa lygredd sy'n dod allan ar adegau fel hyn. Mae angen, felly, system monitro gyflawn, cywir, amserol, tryloywder a'r wybodaeth yma ar gael i bawb. A allwn ni gael datganiad gan y Gweinidog perthnasol am y sefyllfa yma? Diolch. Once again, during recent days, the residents of Chirk have endured unhealthy odours and serious environmental pollution coming from the direction of the Kronospan factory. Residents point out that when the chemical odours are present, they are followed shortly afterwards by a thick layer of dust that covers everything, which increases concern that it's connected with the output of a tower known as WESP 32. The difficulty is a lack of timely monitoring systems and there is a need for a permanent pollution monitoring system that measures pollution in real time. It is difficult for residents and regulators to prove exactly what kind of pollution is emerging at these times. We therefore need a complete, accurate and timely monitoring system, transparency and assurance that the information is available for all to see. Could I request a statement from the relevant Minister about this situation? Thanks. 16074 7 2026-06-16T13:30:01 763715 243 Cy 2026-06-16T15:31:31 http://www.senedd.tv/cy/16074?startPos=7293&l=cy http://www.senedd.tv/en/16074?startPos=7293&l=en 260616-3 3. Datganiad a Chyhoeddiad Busnes 3. Business Statement and Announcement C 426 426 Heledd Fychan AS https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=426 https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=426 Fychan, Heledd A gaf i ddiolch i'r Aelod am godi'r mater hwn a'n gwneud ni'n ymwybodol o'r diweddaraf o ran y sefyllfa hon? Mae'n bwysig dros ben fod rheoleiddwyr amgylcheddol yn defnyddio'r grymoedd sydd ganddyn nhw, gan gynnwys sicrhau bod iechyd cyhoeddus a'r amgylchedd yn cael eu gwarchod. Mae'n bwysig bod y cyhoedd yn parhau i adrodd unrhyw broblemau sy'n deillio o'r safle hwn i Gyfoeth Naturiol Cymru. Mi fyddwch chi'n ymwybodol bod yna ymchwiliad gan Gyfoeth Naturiol Cymru yn sgil rhai problemau ar y safle, ac mae'r Gweinidog Cabinet yn cadw llygad agos iawn ar hynny, fel bod y monitro hwnnw'n digwydd a'n bod ni'n sicrhau bod y rheoleiddwyr yn defnyddio'r grymoedd sydd ganddyn nhw. May I thank the Member for raising this issue and making us aware of the latest position in relation to this? It is extremely important that environmental regulators do use the powers that they have, including ensuring that public health and the environment are protected. It's important that the public continue to report any problems emerging from this site to Natural Resources Wales. You will be aware that there is an investigation by NRW in light of certain problems on this site, and the Cabinet Minister is keeping a very close eye on that, so that that monitoring can happen and that we do ensure that the regulators use the powers available to them. 16074 7 2026-06-16T13:30:01 763721 244 En 2026-06-16T15:32:19 http://www.senedd.tv/en/16074?startPos=7341&l=en http://www.senedd.tv/cy/16074?startPos=7341&l=cy 260616-3 3. Datganiad a Chyhoeddiad Busnes 3. Business Statement and Announcement C 12179 12179 Claire Archibald AS https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=12179 https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12179 Archibald, Claire I would be grateful if the education Minister could bring forward a statement on the future of rural village schools in Wales, particularly where local authorities are bringing forward closure proposals, despite strong community concern. In Pembrokeshire, village schools such as Manorbier VC School and Ysgol Clydau are facing closure. When the village school closes, the village does not just lose a building, it loses its heart. Families are drawn away and often the shops, services and community spaces close too. These schools also provide a very particular kind of education. For some children, especially those with additional learning needs, autism, anxiety and sensory difficulties, this is where they are best able to cope and learn. At a time when children's mental health is declining and more children are struggling and feeling unable to attend school, we should be protecting the small nurturing schools where some children best thrive. The Welsh Government says rural schools should be protected. I therefore ask the education Minister to bring forward a statement setting out whether the current protections for rural village schools are strong enough and what steps the Welsh Government will take to ensure local councils cannot close them without fully providing that every alternative has properly been explored. Thank you. Byddwn yn ddiolchgar pe gallai'r Gweinidog dros addysg gyflwyno datganiad ar ddyfodol ysgolion pentrefi gwledig yng Nghymru, yn enwedig lle mae awdurdodau lleol yn cyflwyno cynigion cau, er gwaethaf pryder cymunedol cryf. Yn sir Benfro, mae ysgolion pentref fel yr Ysgol Wirfoddol a Reolir ym Maenorbŷr ac Ysgol Clydau yn wynebu camau i'w cau. Pan fydd ysgol y pentref yn cau, bydd y pentref nid yn unig yn colli adeilad, bydd yn colli ei galon. Mae teuluoedd yn cael eu tynnu i ffwrdd ac yn aml mae'r siopau, gwasanaethau a mannau cymunedol yn cau hefyd. Mae'r ysgolion hyn hefyd yn darparu math arbennig iawn o addysg. I rai plant, yn enwedig y rhai sydd ag anghenion dysgu ychwanegol, awtistiaeth, gorbryder ac anawsterau synhwyraidd, dyma lle maen nhw'n gallu ymdopi a dysgu orau. Ar adeg pan fo iechyd meddwl plant yn dirywio ac mae mwy o blant yn cael trafferth ac yn teimlo na allant fynychu'r ysgol, dylem fod yn amddiffyn yr ysgolion bach sy'n meithrin a lle mae rhai plant yn ffynnu orau. Mae Llywodraeth Cymru yn dweud y dylid diogelu ysgolion gwledig. Felly, gofynnaf i'r Gweinidog addysg gyflwyno datganiad sy'n nodi a yw'r amddiffyniadau presennol ar gyfer ysgolion pentref gwledig yn ddigon cryf a pha gamau y bydd Llywodraeth Cymru yn eu cymryd i sicrhau na all cynghorau lleol eu cau heb ddarparu'n llawn bod pob dewis arall wedi'i archwilio'n briodol. Diolch. 16074 7 2026-06-16T13:30:01 763726 245 Cy 2026-06-16T15:33:29 http://www.senedd.tv/cy/16074?startPos=7411&l=cy http://www.senedd.tv/en/16074?startPos=7411&l=en 260616-3 3. Datganiad a Chyhoeddiad Busnes 3. Business Statement and Announcement C 426 426 Heledd Fychan AS https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=426 https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=426 Fychan, Heledd Diolch i'r Aelod am godi'r mater hwnnw. Mae'r Gweinidog Cabinet dros Addysg a'r Gymraeg yma ac wedi clywed hynny. Yn amlwg, mae ganddi ddatganiad blaenoriaethau'r prynhawn yma, lle mae yna gyfle i unrhyw Aelod godi mater perthnasol i'w phwnc. Felly, yn amlwg, rydych chi wedi rhoi rhagrybudd efallai o rywbeth y byddwch chi yn ei godi, sydd yn help i'r Gweinidog baratoi. Ac, yn sicr, byddwn i wastad yn annog hefyd Aelodau i fod yn codi materion lleol drwy ysgrifennu at y Gweinidogion Cabinet. I thank the Member for raising this issue. The Cabinet Minister for Education and the Welsh Language is here and has heard that. Evidently, she does have a statement on her priorities this afternoon, where all Members have the opportunity to raise relevant issues. So, clearly, you have given a forewarning perhaps of something that you will raise, which will help the Minister in terms of her preparation. And, certainly, I would always encourage Members to raise local issues by writing to the Cabinet Ministers. 16074 7 2026-06-16T13:30:01 763733 246 En 2026-06-16T15:34:02 http://www.senedd.tv/en/16074?startPos=7444&l=en http://www.senedd.tv/cy/16074?startPos=7444&l=cy 260616-3 3. Datganiad a Chyhoeddiad Busnes 3. Business Statement and Announcement C 336 336 Natasha Asghar AS https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=336 https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=336 Asghar, Natasha Business Minister, can I please request a statement from the Cabinet Secretary for Health and Care on the all-Wales cardiology and radiology consumable framework for 2027? Concerns have been raised with me, personally, that the proposed procurement approach may give insufficient weight to whole-life value, patient outcomes, clinical input, innovation and sustainability, with significant weighting instead placed upon upfront product costs. By putting more of an onus on cost instead of whole-life value, this runs the risk of costing more in the long term. So, for anyone like me who doesn't have a medical degree, a cheaper replacement heart valve may seem appealing, but could also come at an increased risk of major post-operative implications, significantly higher adverse events and less evidence of durability, which would be worse for the patient and for the system in the short to medium term. Not only will this be beneficial to the public purse, but it is also better for the patient's health and well-being. Given the Welsh Government's commitment to value-based procurement and the potential long-term implications for patient care and NHS Wales costs, can time be made for a statement on how Ministers are ensuring that this framework reflects best value for the NHS in Wales? Thank you. Weinidog busnes, a gaf ofyn am ddatganiad gan yr Ysgrifennydd Cabinet dros Iechyd a Gofal ar fframwaith nwyddau traul cardioleg a radioleg Cymru gyfan ar gyfer 2027? Mae pryderon wedi cael eu codi gyda mi, yn bersonol, y gallai'r dull caffael arfaethedig roi pwysau annigonol ar werth oes gyfan, canlyniadau cleifion, mewnbwn clinigol, arloesedd a chynaliadwyedd, gyda phwysau sylweddol yn hytrach yn cael ei roi ar gostau cynnyrch ymlaen llaw. Trwy roi mwy o gyfrifoldeb ar gost yn hytrach na gwerth oes gyfan, mae perygl i hyn gostio mwy yn y tymor hir. Felly, i unrhyw un fel fi nad oes ganddo radd feddygol, gall falf y galon newydd ratach ymddangos yn ddeniadol, ond gallai hefyd greu risg uwch o oblygiadau ôl-lawdriniaeth mawr, mwy o ddigwyddiadau niweidiol a llai o dystiolaeth o wydnwch, a fyddai'n waeth i'r claf ac i'r system yn y tymor byr i ganolig. Nid yn unig y bydd hyn yn fuddiol i'r pwrs cyhoeddus, ond mae hefyd yn well i iechyd a llesiant y claf. O ystyried ymrwymiad Llywodraeth Cymru i gaffael sy'n seiliedig ar werth a'r goblygiadau hirdymor posibl i ofal cleifion a chostau GIG Cymru, a ellir neilltuo amser ar gyfer datganiad ar sut mae Gweinidogion yn sicrhau bod y fframwaith hwn yn adlewyrchu'r gwerth gorau i'r GIG yng Nghymru? Diolch. 16074 7 2026-06-16T13:30:01 763710 247 En 2026-06-16T15:35:00 http://www.senedd.tv/en/16074?startPos=7502&l=en http://www.senedd.tv/cy/16074?startPos=7502&l=cy 260616-3 3. Datganiad a Chyhoeddiad Busnes 3. Business Statement and Announcement C 16074 7 2026-06-16T13:30:01 763712 248 Cy 2026-06-16T15:35:05 http://www.senedd.tv/cy/16074?startPos=7507&l=cy http://www.senedd.tv/en/16074?startPos=7507&l=en 260616-3 3. Datganiad a Chyhoeddiad Busnes 3. Business Statement and Announcement C 426 426 Heledd Fychan AS https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=426 https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=426 Fychan, Heledd Diolch i'r Aelod am godi'r mater hwnnw. Mi glywsoch chi'r sylwadau o ran procurement yn gynharach gan y Prif Weinidog, ond, yn amlwg, mae hwn yn fater penodol iawn rydych chi yn ei godi. Oherwydd natur yr hyn rydych chi wedi sôn amdano fo, mi fyddwn i'n gofyn i chi yn garedig i ysgrifennu at y Gweinidog Cabinet dros Iechyd a Gofal i sicrhau eich bod chi'n cael ateb mor llawn ag sydd ei angen arnoch chi, ac oherwydd, hefyd, natur y wybodaeth sydd gennych chi, er mwyn sicrhau eich bod chi'n cael yr ateb hwnnw. Yn amlwg, mae atebion felly yn gallu bod ar gael i bob Aelod o'r Senedd hon. I thank the Member for raising that issue. You will have heard the comments made in relation to procurement earlier by the First Minister, but, clearly, this is a very specific issue that you have raised. Now, because of the nature of your request, I would kindly request that you write to the Cabinet Minister for Health and Care to ensure that you do get as full a response as required, and also, because of the nature of the information that you have, in order to ensure that you do get that response. Clearly, those answers can be available to all Members of the Senedd.  16074 7 2026-06-16T13:30:01 763714 249 Cy 2026-06-16T15:35:44 http://www.senedd.tv/cy/16074?startPos=7546&l=cy http://www.senedd.tv/en/16074?startPos=7546&l=en 260616-3 3. Datganiad a Chyhoeddiad Busnes 3. Business Statement and Announcement C 12165 12165 Elfed Williams AS https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=12165 https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12165 Williams, Elfed Dwi'n datgan diddordeb bod aelod o'r teulu yn gweithio yn y gwasanaeth eiriolaeth. Hoffwn ofyn am ddatganiad ysgrifenedig gan y Dirprwy Weinidog dros ofal cymdeithasol am ddyfarniad y Goruchaf Lys i gulhau yn sylweddol yr amgylchiadau lle yr ystyrir bod person sydd heb allu meddyliol yn cael ei amddifadu o'i ryddid. Mae penderfyniad y llys yn golygu y gall llawer o unigolion sy'n byw mewn cartrefi gofal, trefniadau byw â chymorth, a lleoliadau gofal eraill bellach ddisgyn y tu allan i gwmpas amddiffyniadau erthygl 5, a'u llais trwy eiriolwr galluedd meddyliol annibynnol, os ystyrir eu bod yn fodlon ar eu trefniadau gofal.  Rydw i, a nifer o fewn y sector gofal, yn pryderu y bydd colli craffu allanol ac annibynnol hollbwysig yn gallu arwain at nifer o bobl anabl yn colli eu hawliau dynol ac yn derbyn gofal sy'n mynd yn groes i'w anghenion a'u dymuniadau. Hoffwn ddatganiad, felly, sydd yn amlinellu sut y bydd Llywodraeth Cymru yn ymateb i ddyfarniad y Goruchaf Lys, a sut y byddant yn sicrhau bod mesuriadau diogelu a llais trwy eiriolaeth yn parhau yn eu lle i'r unigolion sydd yn wynebu newidiadau sylfaenol i'w darpariaethau gofal yn sgil hyn.  I would like to declare an interest that a member of my family works in the advocacy service. I'd like to request a written statement from the Deputy Minister for social care about the Supreme Court's ruling to significantly narrow the circumstances in which it's considered that a person who lacks mental capacity is deprived of their liberty. The court's decision means that many individuals living in care homes, supported living arrangements, and other care settings can now fall outside the scope of the protections under article 5, and their voice through an independent mental capacity advocate, if they are considered to be satisfied with their care arrangements.  Along with many within the care sector, I am concerned that the loss of critical external and independent scrutiny will lead to many disabled people losing their human rights and receiving care that runs counter to their needs and wishes. I would therefore like a statement that outlines how the Welsh Government will respond to the Supreme Court's ruling, and how it will ensure that safeguards and a voice through an advocate remain in place for individuals who face fundamental changes to their care provision as a result. 16074 7 2026-06-16T13:30:01 763718 250 Cy 2026-06-16T15:37:17 http://www.senedd.tv/cy/16074?startPos=7639&l=cy http://www.senedd.tv/en/16074?startPos=7639&l=en 260616-3 3. Datganiad a Chyhoeddiad Busnes 3. Business Statement and Announcement C 426 426 Heledd Fychan AS https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=426 https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=426 Fychan, Heledd A gaf i ddiolch i'r Aelod am godi mater, wrth gwrs, eithriadol o bwysig? Mae Llywodraeth Cymru yn llwyr ymwybodol o'r penderfyniad arwyddocaol hwn, ac mae Llywodraeth Cymru yn ystyried yr effaith y bydd yn ei gael ar gymhwyso'r Ddeddf Galluedd Meddyliol 2005 yng Nghymru. Mi fyddwn ni yn parhau i weithio gyda Llywodraeth y Deyrnas Unedig i ddeall goblygiadau'r dyfarniad yng Nghymru yn llawn, ac i sicrhau cysondeb yn y neges i fyrddau iechyd lleol ac awdurdodau lleol. Mi fydd yna ddiweddariad i'r Senedd wedi ystyriaeth lawn o oblygiadau hyn i Gymru.  May I thank the Member for raising an extremely important issue? The Welsh Government is fully aware of this significant decision, and the Welsh Government is considering the impact it will have on applying the Mental Capacity Act 2005 in Wales. We will continue to work with the UK Government to understand the implications of the judgment in Wales in full, and to ensure consistency in messaging to local health boards and local authorities. There will be an update to the Senedd once we have given full consideration to the implications of this for Wales.  16074 7 2026-06-16T13:30:01 764317 251 Cy 2026-06-16T15:37:51 http://www.senedd.tv/cy/16074?startPos=7673&l=cy http://www.senedd.tv/en/16074?startPos=7673&l=en 260616-3 3. Datganiad a Chyhoeddiad Busnes 3. Business Statement and Announcement C 4983 4983 Jane Dodds AS https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=4983 https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=4983 Dodds, Jane Prynhawn da i chi, Drefnydd. Good afternoon, Trefnydd. 16074 7 2026-06-16T13:30:01 763722 252 En 2026-06-16T15:37:56 http://www.senedd.tv/en/16074?startPos=7678&l=en http://www.senedd.tv/cy/16074?startPos=7678&l=cy 260616-3 3. Datganiad a Chyhoeddiad Busnes 3. Business Statement and Announcement C 4983 4983 Jane Dodds AS https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=4983 https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=4983 Dodds, Jane Can I request a statement please on NHS dentistry? We have a desperate situation, I know, across Wales, and many people have heard from constituents around not being able to access an NHS dentist.  In my own constituency, including Powys, we know that there are 4,600 adults and 270 children on the dental waiting list in Powys, with the health board actually saying that the numbers of children are rising. And across Wales, we know that NHS dental coverage has fallen from 53 per cent to just 40 per cent today. And for children in Wales, only 48 per cent receive NHS treatment, as opposed to 90 per cent in Scotland. So, somehow, they're getting it right in Scotland.  I'd like to, if possible, ask for a statement to the Senedd on NHS dentistry. We didn't hear that in the Minister's statement, and I know it affects more than just me, but others as well. Diolch yn fawr iawn. A gaf i ofyn am ddatganiad ar ddeintyddiaeth y GIG? Mae gennym sefyllfa anobeithiol, rwy'n gwybod, ledled Cymru, ac mae llawer o bobl wedi clywed oddi wrth etholwyr yn dweud na allant gael mynediad at ddeintydd y GIG.  Yn fy etholaeth fy hun, gan gynnwys Powys, gwyddom fod 4,600 o oedolion a 270 o blant ar y rhestr aros ddeintyddol ym Mhowys, gyda'r bwrdd iechyd yn dweud bod niferoedd y plant yn cynyddu. Ac ar draws Cymru, gwyddom fod maint y ddarpariaeth o ddeintyddiaeth y GIG wedi lleihau o 53 y cant i ddim ond 40 y cant heddiw. Ac ar gyfer plant yng Nghymru, dim ond 48 y cant sy'n derbyn triniaeth y GIG, o'i gymharu â 90 y cant yn yr Alban. Felly, rywsut, maen nhw'n cael pethau'n iawn yn yr Alban.  Hoffwn ofyn am ddatganiad i'r Senedd ar ddeintyddiaeth y GIG, os yn bosibl. Ni chlywsom hynny yn natganiad y Gweinidog, ac rwy'n gwybod ei fod yn effeithio ar eraill hefyd nid dim ond arnaf i. Diolch yn fawr iawn. 16074 7 2026-06-16T13:30:01 763725 253 Cy 2026-06-16T15:39:03 http://www.senedd.tv/cy/16074?startPos=7745&l=cy http://www.senedd.tv/en/16074?startPos=7745&l=en 260616-3 3. Datganiad a Chyhoeddiad Busnes 3. Business Statement and Announcement C 426 426 Heledd Fychan AS https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=426 https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=426 Fychan, Heledd Diolch yn fawr iawn i'r Aelod am godi mater sydd, wrth gwrs, o bwys i bawb yn y Siambr hon. A dwi'n meddwl ei bod hi'n bwysig cydnabod ei bod hi'n anodd cael mynediad, ac yn arbennig mewn ardaloedd gwledig fel Powys, ei bod hi hyd yn oed yn anoddach. Yn sicr, mae'r Llywodraeth hon wedi ymrwymo—mi oedd yna ymrwymiadau pendant yn ein maniffesto ni—o ran ailedrych ar y contract o ran deintyddiaeth NHS. Mi fyddwch chi'n ymwybodol bod nifer o Aelodau sydd bellach yn rhan o'r Llywodraeth wedi ymgyrchu dros agor ysbyty deintyddol newydd hefyd er mwyn mynd i'r afael â'r bylchau sydd yn bodoli, a sut ydyn ni wedyn yn sicrhau cysondeb ledled Cymru.  Wrth gwrs, mae hi'n broblem mewn ardaloedd dinesig hefyd, ond mae yna broblem benodol fan hyn. Ac, yn sicr, mi fyddaf yn gofyn i'r Gweinidog Cabinet dros Iechyd a Gofal i sicrhau bod yna ddiweddariad, o ran deintyddiaeth, i'r Senedd.  I thank the Member for raising such an important issue for everyone in this Chamber. And I think it is important to recognise that it is difficult to gain access, and that particularly in rural areas such as Powys, it's even harder. Certainly, the Government is committed—there were specific commitments in our manifesto—to look at the contract in terms of NHS dentistry. You'll be aware that many Members who are part of the Government now had campaigned for opening a new dental hospital in order to tackle the gaps that exist, and then it's about how we ensure consistency across Wales.  Of course, it is a problem in urban areas as well, but there is a specific problem here. And I will certainly ask the Cabinet Minister for Health and Care to ensure that there is an update on dentistry to the Senedd.  16074 7 2026-06-16T13:30:01 763706 254 Cy 2026-06-16T15:40:00 http://www.senedd.tv/cy/16074?startPos=7802&l=cy http://www.senedd.tv/en/16074?startPos=7802&l=en 260616-3 3. Datganiad a Chyhoeddiad Busnes 3. Business Statement and Announcement C 16074 7 2026-06-16T13:30:01 763754 255 Cy 2026-06-16T15:43:15 http://www.senedd.tv/cy/16074?startPos=7997&l=cy http://www.senedd.tv/en/16074?startPos=7997&l=en 260616-3 3. Datganiad a Chyhoeddiad Busnes 3. Business Statement and Announcement C 16074 7 2026-06-16T13:30:01 763708 256 Cy 2026-06-16T15:40:03 http://www.senedd.tv/cy/16074?startPos=7805&l=cy http://www.senedd.tv/en/16074?startPos=7805&l=en 260616-3 3. Datganiad a Chyhoeddiad Busnes 3. Business Statement and Announcement C 12177 12177 Kerry Ferguson AS https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=12177 https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12177 Deputy Presiding Officer Dirprwy Lywydd Ferguson, Kerry Ac yn olaf, Peredur Owen Griffiths. And finally, Peredur Owen Griffiths. 16074 7 2026-06-16T13:30:01 763711 257 Cy 2026-06-16T15:40:06 http://www.senedd.tv/cy/16074?startPos=7808&l=cy http://www.senedd.tv/en/16074?startPos=7808&l=en 260616-3 3. Datganiad a Chyhoeddiad Busnes 3. Business Statement and Announcement C 8579 8579 Peredur Owen Griffiths AS https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=8579 https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=8579 Griffiths, Peredur Owen Diolch, Ddirprwy Lywydd. Drefnydd, gaf fi ofyn i'r Llywodraeth am ddatganiad ar wella diogelwch tân yng Nghymru? Mae gen i ddiddordeb penodol mewn cryfhau trefniadau diogelwch ar gyfer adeiladau neu safleoedd sy'n cael eu defnyddio'n achlysurol ar gyfer digwyddiadau. Mae pryderon wedi cael eu codi efo fi yn cwestiynu a yw'r math yma o safleoedd bob amser yn cydymffurfio'n llawn â'r gyfraith. Os nad ydyn nhw, wrth gwrs, fe allai hyn roi diogelwch pobl sy'n mynychu'r digwyddiad mewn perygl. Hoffwn weld y Llywodraeth yn ystyried cyflwyno trefn, drwy'r gwasanaeth tân, o archwiliadau yn ystod perfformiadau neu yn ystod digwyddiadau, er mwyn gwella diogelwch ac, o bosib, osgoi rhai o'r digwyddiadau ofnadwy rydyn ni wedi eu gweld mewn gwledydd eraill dros y blynyddoedd diwethaf. Roedd y Llywodraeth flaenorol yn monitro gwersi yr oedd angen eu dysgu o'r digwyddiad yn y Swistir. Felly, byddwn yn gwerthfawrogi datganiad i ddiweddaru'r Senedd ar y gwaith hwnnw. Diolch. Thank you, Dirprwy Lywydd. Trefnydd, can I ask the Government for a statement on improving fire safety in Wales? I'm particularly interested in the tightening up of safety arrangements for buildings or premises that are occasionally used for events. Concerns have been raised with me, questioning whether these kinds of sites always comply fully with the law. If they don't, of course, this could put the safety of people who attend such events at risk. I would like the Government to consider introducing, through the fire service, a regime of inspections during performances or during events, in order to improve safety and to possibly avoid some of the horrendous incidents that we have seen in other countries in recent years. The previous Government was monitoring the lessons that needed to be learned from the incident in Switzerland. So, I would appreciate a statement to update the Senedd on that work. Thank you. 16074 7 2026-06-16T13:30:01 763720 258 Cy 2026-06-16T15:41:04 http://www.senedd.tv/cy/16074?startPos=7866&l=cy http://www.senedd.tv/en/16074?startPos=7866&l=en 260616-3 3. Datganiad a Chyhoeddiad Busnes 3. Business Statement and Announcement C 426 426 Heledd Fychan AS https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=426 https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=426 Fychan, Heledd Diolch i'r Aelod am godi mater sydd, wrth gwrs, o bwys mawr. Mi welsom ni, wrth gwrs—. Dwi'n siŵr ein bod ni i gyd yn cofio gweld pa mor erchyll oedd y sefyllfa honno yn y Swistir, a chymaint o bobl ifanc wedi'u heffeithio a theuluoedd wedi'u newid am byth. Yn sicr, mi fyddwch chi'n ymwybodol bod adeiladau cyhoeddus a masnachol wedi eu rheoleiddio gan ddeddfau diogelwch tân llym, sy'n mynnu bod perchnogion a chyflogwyr yn cymryd pob cam posib i leihau'r risg. Mae peidio â gwneud hynny yn gallu cael ei ystyried yn drosedd ddifrifol. Felly, yn sicr, mae'r rheoleiddio yna; sut y mae o'n cael ei weithredu sydd angen edrych arno. Mi wnaf i sicrhau ein bod ni'n gweld pa waith pellach sydd angen ei wneud, a bydd yna ddiweddariad. Mi fyddwn i hefyd yn annog unrhyw Aelod, gan gynnwys yr Aelod a gododd hyn, os ydych chi'n ymwybodol o unrhyw bryderon penodol, mi fyddwn i yn eich annog chi i fod yn sicrhau bod y rheini yn cael eu hadrodd, ond hefyd eich bod chi'n gwneud y Gweinidog Cabinet yn ymwybodol hefyd. Diolch. I thank the Member for raising an issue that, of course, is of great importance. We saw, of course—. I'm sure we all remember seeing how horrific that situation was in Switzerland, and how many young people were affected and families' lives changed forever. Certainly, you'll be aware that public buildings and commercial buildings are regulated by very strict fire regulations, which insist that employers and owners take every step possible to reduce risk. Not doing that can be considered a very serious offence. So, certainly, that regulation is there; how it's implemented is what needs to be looked at. I will ensure that we look at what further work needs to be done, and there will be an update. I would also encourage every Member, including the Member who raised this issue, that, if you are aware of any specific issues, I would encourage you to ensure that they are reported, but also that you do make the Cabinet Minister aware of those issues. Thank you. 16074 7 2026-06-16T13:30:01 763727 259 Cy 2026-06-16T15:42:11 http://www.senedd.tv/cy/16074?startPos=7933&l=cy http://www.senedd.tv/en/16074?startPos=7933&l=en 260616-3 3. Datganiad a Chyhoeddiad Busnes 3. Business Statement and Announcement C 12177 12177 Kerry Ferguson AS https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=12177 https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12177 Deputy Presiding Officer Dirprwy Lywydd Ferguson, Kerry Diolch, Drefnydd. Thank you, Trefnydd. 16074 7 2026-06-16T13:30:01 763729 260 Cy 2026-06-16T15:42:12 http://www.senedd.tv/cy/16074?startPos=7934&l=cy http://www.senedd.tv/en/16074?startPos=7934&l=en 260616-4 4. Cynnig o dan Reol Sefydlog 16.1 i gytuno teitlau a chylchoedd gwaith pwyllgorau 4. Motion under Standing Order 16.1 to agree the titles and remits of committees C 12177 12177 Kerry Ferguson AS https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=12177 https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12177 Deputy Presiding Officer Dirprwy Lywydd Ferguson, Kerry Eitem 4, cynnig o dan Reol Sefydlog 16.1 i gytuno teitlau a chylchoedd gwaith pwyllgorau. Galwaf ar aelod o'r Pwyllgor Busnes i wneud y cynnig yn ffurfiol—Heledd Fychan. Item 4, a motion under Standing Order 16.1 to agree the titles and remits of committees. I call on a member of the Business Committee to move the motion formally—Heledd Fychan. 16074 7 2026-06-16T13:30:01 763730 261 Cy 260616-4 4. Cynnig o dan Reol Sefydlog 16.1 i gytuno teitlau a chylchoedd gwaith pwyllgorau 4. Motion under Standing Order 16.1 to agree the titles and remits of committees I Cynnig NDM9248 Huw Irranca-Davies Cynnig bod y Senedd, yn unol â Rheol Sefydlog 16.1, yn sefydlu: 1. Pwyllgor y Blynyddoedd Cynnar, Plant, Pobl Ifanc ac Addysg i archwilio deddfwriaeth a dwyn Llywodraeth Cymru i gyfrif drwy graffu ar faterion o ran ei gwariant, ei gweinyddiaeth a’i pholisi, gan gwmpasu’r meysydd a ganlyn (ond heb fod yn gyfyngedig iddynt): y blynyddoedd cynnar, addysg (gan gynnwys y Gymraeg mewn addysg), sgiliau, ac iechyd a llesiant plant a phobl ifanc, gan gynnwys eu gofal cymdeithasol. 2. Pwyllgor Iechyd a Gofal Cymdeithasol i archwilio deddfwriaeth a dwyn Llywodraeth Cymru i gyfrif drwy graffu ar faterion o ran ei gwariant, ei gweinyddiaeth a'i pholisi, gan gwmpasu’r meysydd a ganlyn (ond heb fod yn gyfyngedig iddynt): iechyd corfforol, iechyd meddwl, iechyd cyhoeddus a llesiant pobl Cymru, gan gynnwys y system gofal cymdeithasol. 3. Pwyllgor Newid Hinsawdd, yr Amgylchedd, Cynaliadwyedd a Materion Gwledig i archwilio deddfwriaeth a dwyn Llywodraeth Cymru i gyfrif drwy graffu ar faterion o ran ei gwariant, ei gweinyddiaeth a’i pholisi, gan gwmpasu’r meysydd a ganlyn (ond heb fod yn gyfyngedig iddynt): hinsawdd, natur, yr amgylchedd, cynaliadwyedd, a materion gwledig. 4. Pwyllgor Cydraddoldeb, Hawliau Dynol a Chyfiawnder Cymdeithasol i archwilio deddfwriaeth a dwyn Llywodraeth Cymru i gyfrif drwy graffu ar faterion o ran ei gwariant, ei gweinyddiaeth a’i pholisi, gan gwmpasu’r meysydd a ganlyn (ond heb fod yn gyfyngedig iddynt): cydraddoldeb a hawliau dynol, gwaith teg, cydlyniant cymunedol a diogelwch, mynd i’r afael â thlodi, a chyfiawnder cymdeithasol. At hynny, caiff y Pwyllgor ymchwilio i unrhyw faes polisi o safbwynt cydraddoldeb a hawliau dynol. 5. Pwyllgor yr Economi, Ynni a Chysylltedd i archwilio deddfwriaeth a dwyn Llywodraeth Cymru i gyfrif drwy graffu ar faterion o ran ei gwariant, ei gweinyddiaeth a’i pholisi, gan gwmpasu’r meysydd a ganlyn (ond heb fod yn gyfyngedig iddynt): menter, datblygu economaidd, ymchwil a datblygu, ynni, trafnidiaeth, a chysylltedd. 6. Pwyllgor Diwylliant, Cyfathrebu, y Gymraeg a Chwaraeon i archwilio deddfwriaeth a dwyn Llywodraeth Cymru i gyfrif drwy graffu ar faterion o ran ei gwariant, ei gweinyddiaeth a’i pholisi, gan gwmpasu’r meysydd a ganlyn (ond heb fod yn gyfyngedig iddynt): diwylliant, y celfyddydau, yr amgylchedd hanesyddol, cyfathrebu, y Gymraeg, darlledu, y cyfryngau, a chwaraeon. 7.  Pwyllgor Llywodraeth Leol, Tai a Chynllunio i archwilio deddfwriaeth a dwyn Llywodraeth Cymru i gyfrif drwy graffu ar faterion o ran ei gwariant, ei gweinyddiaeth a’i pholisi, gan gwmpasu’r meysydd a ganlyn (ond heb fod yn gyfyngedig iddynt): llywodraeth leol, cymunedau, tai, cynllunio, ac adfywio. 8. Pwyllgor y Cyfansoddiad, Cyfiawnder a Materion Allanol i archwilio deddfwriaeth a dwyn Llywodraeth Cymru i gyfrif drwy graffu ar faterion o ran ei gwariant, ei gweinyddiaeth a’i pholisi, gan gwmpasu’r meysydd a ganlyn (ond heb fod yn gyfyngedig iddynt): materion cyfansoddiadol, cyfiawnder, materion allanol (gan gynnwys cysylltiadau o fewn y DU a chysylltiadau rhyngwladol), masnach, materion sy’n ymwneud ag etholiadau’r Senedd, a gweithredu Deddf Llesiant Cenedlaethau’r Dyfodol 2015, ac i gyflawni'r swyddogaethau a bennir ar gyfer pwyllgor yn adrannau 7 a 19 o Ddeddf Senedd Cymru (Aelodau ac Etholiadau) 2024 (os bydd y Senedd yn cytuno ar y cynigion perthnasol y mae’n ofynnol eu cyflwyno o dan Ddeddf Senedd Cymru (Aelodau ac Etholiadau) 2024). 9. Pwyllgor Cyllid i gyflawni swyddogaethau'r pwyllgor cyfrifol a nodir yn Rheolau Sefydlog 18.10, 18.11, 18A, a 19 y Senedd. O dan Reol Sefydlog 19, mae cyfrifoldebau'r pwyllgor yn cynnwys ystyried unrhyw adroddiad neu ddogfen a osodir gerbron y Senedd ynghylch defnyddio adnoddau, neu wariant o Gronfa Gyfunol Cymru, gan gynnwys craffu ar gyllidebau’r cyrff a ariennir yn uniongyrchol gan Gronfa Gyfunol Cymru. O dan Reolau Sefydlog 18.10 a 18.11, mae cyfrifoldebau'r pwyllgor yn cynnwys goruchwylio llywodraethu Swyddfa Archwilio Cymru, fel y nodir yn Neddf Archwilio Cyhoeddus (Cymru) 2013. O dan Reol Sefydlog 18A, mae cyfrifoldebau’r pwyllgor yn cynnwys goruchwylio Ombwdsmon Gwasanaethau Cyhoeddus Cymru. Gall y pwyllgor hefyd, fel rhan o'i gyfrifoldebau, ystyried unrhyw gynigion ar gyfer datganoli pwerau cyllidol i Gymru. Gall y pwyllgor graffu ar ddeddfwriaeth a gyflwynir i'r Senedd. 10. Pwyllgor Cyfrifon Cyhoeddus a Gweinyddiaeth Gyhoeddus i gyflawni’r swyddogaethau fel y’u nodir yn Rheolau Sefydlog 18.2 a 18.3, ac ystyried unrhyw fater arall sy’n ymwneud â pha mor ddarbodus, effeithlon ac effeithiol y caiff adnoddau eu defnyddio wrth gyflawni swyddogaethau cyhoeddus yng Nghymru. Caiff y Pwyllgor graffu ar unrhyw fater arall sy’n ymwneud â pheirianwaith ac effeithiolrwydd llywodraethu, gan gynnwys ansawdd a safonau’r gwaith gweinyddu a ddarperir gan Wasanaeth Sifil Llywodraeth Cymru a chyrff a noddir gan Lywodraeth Cymru. 11. Pwyllgor Deddfwriaeth i gyflawni swyddogaethau’r pwyllgor cyfrifol fel y’u nodir yn Rheol Sefydlog 21 a Rheol Sefydlog 26C, ac ystyried unrhyw fater arall sy’n ymwneud â deddfwriaeth, o fewn cymhwysedd neu’n gysylltiedig â chymhwysedd y Senedd neu Weinidogion Cymru, gan gynnwys ansawdd deddfwriaeth. 12. Pwyllgor Safonau Ymddygiad i gyflawni swyddogaethau’r pwyllgor cyfrifol fel y’u nodir yn Rheol Sefydlog 22. 13. Pwyllgor Deisebau i gyflawni swyddogaethau’r pwyllgor cyfrifol fel y’u nodir yn Rheol Sefydlog 23. Motion NDM9248 Huw Irranca-Davies To propose that the Senedd, in accordance with Standing Order 16.1, establishes: 1. An Early Years, Children, Young People and Education Committee to examine legislation and hold the Welsh Government to account by scrutinising its expenditure, administration and policy matters, encompassing (but not restricted to): early years, education (including Welsh-language in education), skills, and the health and well-being of children and young people, including their health and social care. 2. A Health and Social Care Committee to examine legislation and hold the Welsh Government to account by scrutinising its expenditure, administration and policy matters, encompassing (but not restricted to): the physical, mental and public health and well-being of the people of Wales, including the social care system. 3. A Climate Change, Environment, Sustainability and Rural Affairs Committee to examine legislation and hold the Welsh Government to account by scrutinising its expenditure, administration and policy matters, encompassing (but not restricted to): climate, nature, environment, sustainability, and rural affairs. 4. An Equality, Human Rights and Social Justice Committee to examine legislation and hold the Welsh Government to account by scrutinising its expenditure, administration and policy matters, encompassing (but not restricted to): equality and human rights, fair work, community cohesion and safety, tackling poverty, and social justice. Additionally, the Committee may investigate any area of policy from the perspective of equality and human rights. 5. An Economy, Energy and Connectivity Committee to examine legislation and hold the Welsh Government to account by scrutinising its expenditure, administration and policy matters, encompassing (but not restricted to): enterprise, economic development, research and development, energy, transport, and connectivity. 6. A Culture, Communications, Cymraeg and Sport Committee to examine legislation and hold the Welsh Government to account by scrutinising its expenditure, administration and policy matters, encompassing (but not restricted to): culture, the arts, historic environment, communications, Welsh Language, broadcasting, the media, and sport. 7. A Local Government, Housing and Planning Committee to examine legislation and hold the Welsh Government to account by scrutinising its expenditure, administration and policy matters, encompassing (but not restricted to): local government, communities, housing, planning, and regeneration. 8. A Constitution, Justice and External Affairs Committee to examine legislation and hold the Welsh Government to account by scrutinising its expenditure, administration and policy matters, encompassing (but not restricted to): constitutional affairs, justice, external affairs (including intra-UK and international relations), trade, matters relating to Senedd elections, the implementation of the Well-being of Future Generations (Wales) Act 2015, and to carry out the functions specified for a committee in sections 7 and 19 of the Senedd Cymru (Members and Elections) Act 2024 (should the Senedd agree the relevant motions required to be tabled under the Senedd Cymru (Members and Elections) Act 2024). 9. A Finance Committee to carry out the functions of the responsible committee set out in Standing Orders 18.10, 18.11, 18A and 19 of the Senedd. Under Standing Order 19, the committee’s responsibilities include considering any report or document laid before the Senedd concerning the use of resources, or expenditure from the Welsh Consolidated Fund, including undertaking budget scrutiny of the bodies directly funded from the Welsh Consolidated Fund. Under Standing Orders 18.10 and 18.11, the Committee’s responsibilities include oversight of the governance of the Wales Audit Office, as set out in the Public Audit (Wales) Act 2013. Under Standing Order 18A, the Committee’s responsibilities include oversight of the Public Services Ombudsman for Wales. The Committee may also consider any proposals for, and the progress of, the devolution of fiscal powers to Wales as part of its responsibilities. The Committee may scrutinise legislation introduced to the Senedd. 10. A Public Accounts and Public Administration Committee to carry out the functions set out in Standing Orders 18.2 and 18.3, to consider any other matter that relates to the economy, efficiency and effectiveness with which resources are employed in the discharge of public functions in Wales. The Committee may scrutinise any other matter relating to the machinery and effectiveness of government, including the quality and standards of administration provided by the Welsh Government’s Civil Service and Welsh Government Sponsored Bodies. 11. A Legislation Committee to carry out the functions of the responsible committee set out in Standing Order 21 and Standing Order 26C, and to consider any other matter relating to legislation within or relating to the competence of the Senedd or the Welsh Ministers, including the quality of legislation. 12. A Standards of Conduct Committee to carry out the functions of the responsible committee set out in Standing Order 22. 13. A Petitions Committee to carry out the functions of the responsible committee set out in Standing Order 23. 16074 7 2026-06-16T13:30:01 763731 262 Cy 260616-4 4. Cynnig o dan Reol Sefydlog 16.1 i gytuno teitlau a chylchoedd gwaith pwyllgorau 4. Motion under Standing Order 16.1 to agree the titles and remits of committees I Cynigiwyd y cynnig. Motion moved. 16074 7 2026-06-16T13:30:01 763735 263 Cy 2026-06-16T15:42:25 http://www.senedd.tv/cy/16074?startPos=7947&l=cy http://www.senedd.tv/en/16074?startPos=7947&l=en 260616-4 4. Cynnig o dan Reol Sefydlog 16.1 i gytuno teitlau a chylchoedd gwaith pwyllgorau 4. Motion under Standing Order 16.1 to agree the titles and remits of committees C 426 426 Heledd Fychan AS https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=426 https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=426 Trefnydd, Chief Whip and Cabinet Minister for Culture and Sport Trefnydd, Prif Chwip a Gweinidog Cabinet dros Ddiwylliant a Chwaraeon Fychan, Heledd Yn ffurfiol. Formally. 16074 7 2026-06-16T13:30:01 763736 264 Cy 2026-06-16T15:42:27 http://www.senedd.tv/cy/16074?startPos=7949&l=cy http://www.senedd.tv/en/16074?startPos=7949&l=en 260616-4 4. Cynnig o dan Reol Sefydlog 16.1 i gytuno teitlau a chylchoedd gwaith pwyllgorau 4. Motion under Standing Order 16.1 to agree the titles and remits of committees C 12177 12177 Kerry Ferguson AS https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=12177 https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12177 Deputy Presiding Officer Dirprwy Lywydd Ferguson, Kerry Y cwestiwn yw: a ddylid derbyn y cynnig? A oes unrhyw Aelod yn gwrthwynebu? Nac oes. Felly, derbynnir y cynnig yn unol â Rheol Sefydlog 12.36. The proposal is to agree the motion. Does any Member object? No. The motion is therefore agreed in accordance with Standing Order 12.36. 16074 7 2026-06-16T13:30:01 763738 265 Cy 260616-4 4. Cynnig o dan Reol Sefydlog 16.1 i gytuno teitlau a chylchoedd gwaith pwyllgorau 4. Motion under Standing Order 16.1 to agree the titles and remits of committees I Derbyniwyd y cynnig yn unol â Rheol Sefydlog 12.36. Motion agreed in accordance with Standing Order 12.36. 16074 7 2026-06-16T13:30:01 763740 266 Cy 2026-06-16T15:42:42 http://www.senedd.tv/cy/16074?startPos=7964&l=cy http://www.senedd.tv/en/16074?startPos=7964&l=en 260616-5 Cynnig o dan Rheol Sefydlog 17.2A i ddyrannu Cadeiryddion pwyllgorau i’r grwpiau pleidiau Motion under Standing Order 17.2A to allocate committee Chairs to political groups C 12177 12177 Kerry Ferguson AS https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=12177 https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12177 Deputy Presiding Officer Dirprwy Lywydd Ferguson, Kerry Gan symud ymlaen, cynnig o dan Reol Sefydlog 17.2A i ddyrannu cadeiryddion pwyllgorau i’r grwpiau pleidiau. Galwaf ar aelod o'r Pwyllgor Busnes i wneud y cynnig yn ffurfiol—Heledd Fychan. We will now move to a motion under Standing Order 17.2A to allocate committee chairs to political groups. I call on a member of the Business Committee to move the motion formally—Heledd Fychan. 16074 7 2026-06-16T13:30:01 763741 267 Cy 260616-5 Cynnig o dan Rheol Sefydlog 17.2A i ddyrannu Cadeiryddion pwyllgorau i’r grwpiau pleidiau Motion under Standing Order 17.2A to allocate committee Chairs to political groups I Cynnig NNDM9255 Huw Irranca-Davies Cynnig bod y Senedd, yn unol â Rheol Sefydlog 17.2A, yn cytuno mai'r grwpiau gwleidyddol y caiff cadeiryddion pwyllgorau eu hethol ohonynt fydd fel a ganlyn: 1. Pwyllgor y Blynyddoedd Cynnar, Plant, Pobl Ifanc ac Addysg—Plaid Cymru. 2. Y Pwyllgor Iechyd a Gofal Cymdeithasol—Llafur Cymru. 3. Pwyllgor Newid Hinsawdd, yr Amgylchedd, Cynaliadwyedd a Materion Gwledig—Reform UK. 4. Y Pwyllgor Cydraddoldeb, Hawliau Dynol a Chyfiawnder Cymdeithasol—Plaid Cymru. 5. Pwyllgor yr Economi, Ynni a Chysylltedd—Plaid Cymru. 6. Pwyllgor Diwylliant, Cyfathrebu, y Gymraeg a Chwaraeon—Plaid Cymru. 7. Y Pwyllgor Llywodraeth Leol, Tai a Chynllunio—Reform UK. 8. Pwyllgor y Cyfansoddiad, Cyfiawnder a Materion Allanol—Plaid Cymru. 9. Y Pwyllgor Cyllid—Ceidwadwyr Cymreig. 10. Y Pwyllgor Cyfrifon Cyhoeddus a Gweinyddiaeth Gyhoeddus—Reform UK. 11. Y Pwyllgor Deddfwriaeth—Reform UK. 12. Y Pwyllgor Safonau Ymddygiad—Plaid Cymru. 13. Y Pwyllgor Deisebau—Reform UK. Motion NNDM9255 Huw Irranca-Davies To propose that the Senedd, in accordance with Standing Order 17.2A, agrees that the political groups from which the chairs of committees are elected will be as follows: 1. Early Years, Children, Young People and Education Committee—Plaid Cymru. 2. Health and Social Care Committee—Welsh Labour. 3. Climate Change, Environment, Sustainability and Rural Affairs Committee—Reform UK. 4. Equality, Human Rights and Social Justice Committee—Plaid Cymru. 5. Economy, Energy and Connectivity Committee—Plaid Cymru. 6. Culture, Communications, Cymraeg and Sport Committee—Plaid Cymru. 7. Local Government, Housing and Planning Committee—Reform UK. 8. Constitution, Justice and External Affairs Committee—Plaid Cymru. 9. Finance Committee—Welsh Conservatives. 10. Public Accounts and Public Administration Committee—Reform UK. 11. Legislation Committee—Reform UK. 12. Standards of Conduct Committee—Plaid Cymru. 13. Petitions Committee—Reform UK. 16074 7 2026-06-16T13:30:01 763742 268 Cy 260616-5 Cynnig o dan Rheol Sefydlog 17.2A i ddyrannu Cadeiryddion pwyllgorau i’r grwpiau pleidiau Motion under Standing Order 17.2A to allocate committee Chairs to political groups I Cynigiwyd y cynnig. Motion moved. 16074 7 2026-06-16T13:30:01 763745 269 Cy 2026-06-16T15:42:56 http://www.senedd.tv/cy/16074?startPos=7978&l=cy http://www.senedd.tv/en/16074?startPos=7978&l=en 260616-5 Cynnig o dan Rheol Sefydlog 17.2A i ddyrannu Cadeiryddion pwyllgorau i’r grwpiau pleidiau Motion under Standing Order 17.2A to allocate committee Chairs to political groups C 426 426 Heledd Fychan AS https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=426 https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=426 Trefnydd, Chief Whip and Cabinet Minister for Culture and Sport Trefnydd, Prif Chwip a Gweinidog Cabinet dros Ddiwylliant a Chwaraeon Fychan, Heledd Dwi'n cynnig yn ffurfiol, Ddirprwy Lywydd. I move formally, Dirprwy Lywydd. 16074 7 2026-06-16T13:30:01 763748 270 Cy 2026-06-16T15:42:58 http://www.senedd.tv/cy/16074?startPos=7980&l=cy http://www.senedd.tv/en/16074?startPos=7980&l=en 260616-5 Cynnig o dan Rheol Sefydlog 17.2A i ddyrannu Cadeiryddion pwyllgorau i’r grwpiau pleidiau Motion under Standing Order 17.2A to allocate committee Chairs to political groups C 12177 12177 Kerry Ferguson AS https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=12177 https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12177 Deputy Presiding Officer Dirprwy Lywydd Ferguson, Kerry Y cwestiwn yw: a ddylid derbyn y cynnig? A oes unrhyw Aelod yn gwrthwynebu? Nac oes. Felly, derbynnir y cynnig yn unol â Rheol Sefydlog 12.36. The proposal is to agree the motion. Does any Member object? No. The motion is therefore agreed in accordance with Standing Order 12.36. 16074 7 2026-06-16T13:30:01 763751 271 Cy 260616-5 Cynnig o dan Rheol Sefydlog 17.2A i ddyrannu Cadeiryddion pwyllgorau i’r grwpiau pleidiau Motion under Standing Order 17.2A to allocate committee Chairs to political groups I Derbyniwyd y cynnig yn unol â Rheol Sefydlog 12.36. Motion agreed in accordance with Standing Order 12.36. 16074 7 2026-06-16T13:30:01 763753 272 Cy 2026-06-16T15:43:14 http://www.senedd.tv/cy/16074?startPos=7996&l=cy http://www.senedd.tv/en/16074?startPos=7996&l=en 260616-6 Cynnig o dan Rheol Sefydlog 17.A6 i caniatáu enwebu cadeiryddion Pwyllgorau ar sail rhannu swyddi Motion under Standing Order 17.A6 to allow the nomination of committee Chairs on a job-sharing basis C 12177 12177 Kerry Ferguson AS https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=12177 https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12177 Deputy Presiding Officer Dirprwy Lywydd Ferguson, Kerry Cynnig o dan Reol Sefydlog 17.A6 i ganiatáu enwebu cadeiryddion pwyllgorau ar sail rhannu swyddi. Galwaf ar aelod o'r Pwyllgor Busnes i wneud y cynnig yn ffurfiol—Heledd Fychan. A motion under Standing Order 17.A6 to allow the nomination of committee chairs on a job-sharing basis. I call on a member of the Business Committee to formally move the motion—Heledd Fychan. 16074 7 2026-06-16T13:30:01 763755 273 Cy 260616-6 Cynnig o dan Rheol Sefydlog 17.A6 i caniatáu enwebu cadeiryddion Pwyllgorau ar sail rhannu swyddi Motion under Standing Order 17.A6 to allow the nomination of committee Chairs on a job-sharing basis I Cynnig NDM9256 Huw Irranca-Davies Cynnig bod y Senedd, yn unol â Rheol Sefydlog 17.A6, yn cytuno bod cadeirydd y Pwyllgor Diwylliant, Cyfathrebu, y Gymraeg a Chwaraeon yn gymwys i enwebu dau Aelod i’w hethol i rannu swydd cadeirydd pwyllgor. Motion NDM9256 Huw Irranca-Davies To propose that the Senedd, in accordance with Standing Order 17.A6, agrees that the Culture, Communications, Cymraeg and Sport Committee be eligible for the nomination of two Members to be elected to share the position of committee chair on a job-sharing basis. 16074 7 2026-06-16T13:30:01 763756 274 Cy 260616-6 Cynnig o dan Rheol Sefydlog 17.A6 i caniatáu enwebu cadeiryddion Pwyllgorau ar sail rhannu swyddi Motion under Standing Order 17.A6 to allow the nomination of committee Chairs on a job-sharing basis I Cynigiwyd y cynnig. Motion moved. 16074 7 2026-06-16T13:30:01 763757 275 Cy 2026-06-16T15:43:28 http://www.senedd.tv/cy/16074?startPos=8010&l=cy http://www.senedd.tv/en/16074?startPos=8010&l=en 260616-6 Cynnig o dan Rheol Sefydlog 17.A6 i caniatáu enwebu cadeiryddion Pwyllgorau ar sail rhannu swyddi Motion under Standing Order 17.A6 to allow the nomination of committee Chairs on a job-sharing basis C 426 426 Heledd Fychan AS https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=426 https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=426 Trefnydd, Chief Whip and Cabinet Minister for Culture and Sport Trefnydd, Prif Chwip a Gweinidog Cabinet dros Ddiwylliant a Chwaraeon Fychan, Heledd Dwi'n cynnig yn ffurfiol, Ddirprwy Lywydd. I move formally, Dirprwy Lywydd. 16074 7 2026-06-16T13:30:01 763758 276 Cy 2026-06-16T15:43:30 http://www.senedd.tv/cy/16074?startPos=8012&l=cy http://www.senedd.tv/en/16074?startPos=8012&l=en 260616-6 Cynnig o dan Rheol Sefydlog 17.A6 i caniatáu enwebu cadeiryddion Pwyllgorau ar sail rhannu swyddi Motion under Standing Order 17.A6 to allow the nomination of committee Chairs on a job-sharing basis C 12177 12177 Kerry Ferguson AS https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=12177 https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12177 Deputy Presiding Officer Dirprwy Lywydd Ferguson, Kerry Y cwestiwn yw: a ddylid derbyn y cynnig? A oes unrhyw Aelod yn gwrthwynebu? Mae pawb yn dawel heddiw. Felly, derbynnir y cynnig yn unol â Rheol Sefydlog 12.36. Diolch yn fawr iawn. The proposal is to agree the motion. Does any Member object? Everyone's silent today. The motion is therefore agreed in accordance with Standing Order 12.36. Thank you very much. 16074 7 2026-06-16T13:30:01 763764 277 Cy 260616-6 Cynnig o dan Rheol Sefydlog 17.A6 i caniatáu enwebu cadeiryddion Pwyllgorau ar sail rhannu swyddi Motion under Standing Order 17.A6 to allow the nomination of committee Chairs on a job-sharing basis I Derbyniwyd y cynnig yn unol â Rheol Sefydlog 12.36. Motion agreed in accordance with Standing Order 12.36. 16074 7 2026-06-16T13:30:01 763767 278 Cy 2026-06-16T15:43:46 http://www.senedd.tv/cy/16074?startPos=8028&l=cy http://www.senedd.tv/en/16074?startPos=8028&l=en 260616-7 5. Datganiad gan y Gweinidog Cabinet dros Addysg a’r Gymraeg: Blaenoriaethau ar gyfer Addysg 5. Statement by the Cabinet Minister for Education and the Welsh Language: Priorities for Education C 12177 12177 Kerry Ferguson AS https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=12177 https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12177 Deputy Presiding Officer Dirprwy Lywydd Ferguson, Kerry Gan symud ymlaen at eitem 5, datganiad gan y Gweinidog Cabinet dros Addysg a’r Gymraeg: blaenoriaethau ar gyfer addysg. Galwaf ar y Gweinidog Cabinet dros Addysg a'r Gymraeg, Anna Brychan. We move now to item 5, a statement by the Cabinet Minister for Education and the Welsh Language: priorities for education. I call on the Cabinet Minister for Education and the Welsh Language, Anna Brychan. 16074 7 2026-06-16T13:30:01 763769 279 Cy 2026-06-16T15:43:59 http://www.senedd.tv/cy/16074?startPos=8041&l=cy http://www.senedd.tv/en/16074?startPos=8041&l=en 260616-7 5. Datganiad gan y Gweinidog Cabinet dros Addysg a’r Gymraeg: Blaenoriaethau ar gyfer Addysg 5. Statement by the Cabinet Minister for Education and the Welsh Language: Priorities for Education C 12145 12145 Anna Brychan AS https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=12145 https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12145 Cabinet Minister for Education and the Welsh Language Y Gweinidog Cabinet dros Addysg a’r Gymraeg Brychan, Anna Diolch yn fawr, Ddirprwy Lywydd. Heddiw, dwi am gyflwyno blaenoriaethau’r Llywodraeth hon ar gyfer addysg. Fi yn amlwg sydd hefyd yn gyfrifol am y Gymraeg yn ehangach, gan weithio gyda holl aelodau'r Cabinet, gan fod y Gymraeg yn rhan o'n gwaith a'n cenhadaeth ni i gyd. Felly, byddaf i'n canolbwyntio ar y blaenoriaethau addysg heddiw, gan gynnwys yn amlwg addysg Gymraeg, ond byddaf i yn gwneud datganiad pellach—datganiad llafar pellach, felly—ar y Gymraeg cyn yr haf. Addysg dda yw’r cychwyn gorau y gallwn ni ei roi i’n plant a’n pobl ifanc. Addysg yw’r allwedd i ddatgloi potensial ein cenedl, a dyma pam mae’r Llywodraeth hon wedi gwneud addysg yn flaenoriaeth genedlaethol, i godi safonau yn ein hysgolion a sicrhau'r amodau gorau ar gyfer dysgu ac addysgu. Mae’r system addysg ar hyn o bryd yn methu gormod o’n plant a’n pobl ifanc. Nid diffyg talent yw’r broblem, na diffyg ymrwymiad. Mae gyda ni blant a phobl ifanc llawn potensial, a gweithlu abl ac ymroddedig. Y broblem yw nad yw’r system gyfan bob amser yn gweithio gyda’i gilydd i gefnogi a datgloi potensial ein dysgwyr, nac ychwaith yn rhannu data a dealltwriaeth o’r hyn sydd ei angen i sicrhau cynnydd ym mhob ysgol, ym mhob ardal, yn gyson ac yn rymus. Rydyn ni'n moyn i’r system addysg weithredu fel un system gysylltiedig, i gefnogi’n plant o’r blynyddoedd cynnar tan y pwynt pan maen nhw’n dechrau gweithio. Fy mlaenoriaeth gyntaf yw codi safonau i bob plentyn ym mhob cymuned. Rwyf am sicrhau bod ein haddysg yn rhoi sylfeini cryf i’n plant a’n pobl ifanc i lwyddo—yn yr ysgol, yn y coleg, mewn gwaith ac mewn bywyd. Mewn pedair blynedd rwyf am sicrhau fod mwy o bobl ifanc yn gadael yr ysgol gyda’r lefelau uchaf posib o lythrennedd a rhifedd, bod llai o blant yn gadael yr ysgol heb sgiliau sylfaenol, a bod mwy o blant yn llwyddo i gael cymwysterau defnyddiol. Mae angen hwyluso gwaith ysgolion, awdurdodau lleol a’r dysgwyr eu hunain drwy nodi’n gliriach beth yw ein disgwyliadau ni a rhoi canllawiau cenedlaethol clir i’n hysgolion. Bydd hynny yn rhan ganolog o’r cynllun sylfaenol llythrennedd a rhifedd. Dyma beth mae’n partneriaid ni yn y system addysg wedi gofyn amdano, dyma beth mae rhieni a dysgwyr ei angen. Drwy ei ffocws clir ar lythrennedd a rhifedd, dyma beth mae Estyn hefyd yn ei flaenoriaethu. Mae gyda ni ddata i adeiladu arno eisoes, ond defnydd annigonol ohono. Byddaf yn amlinellu sut y byddwn ni’n defnyddio’r data yn ein cynllun ni yn y man. Ond rwyf hefyd am i blant feithrin cariad at ddarllen. Mae hwnna'n allweddol bwysig. Felly byddwn ni hefyd yn sicrhau bod llyfrgell gyda ni ym mhob ysgol gynradd yn ystod tymor y Senedd hwn. Rwyf wedi addo i bob ysgol y byddaf yn cysylltu eto gyda nhw cyn diwedd yr haf i ymhelaethu ar ein cynllun ni, a byddaf yn sicr yn gwneud hynny. Mae hyn yn dod â fi at flaenoriaeth bwysig pellach. Thank you very much, Dirprwy Lywydd. Today, I wish to set out this Government's priorities for education. I am also of course responsible for the Welsh language more broadly, working with all members of the Cabinet, as the Welsh language is part of our work and a mission for all of us. Therefore, I'll be focusing on our education priorities today, including of course Welsh education, but I will be making a further statement—an oral statement—on the Welsh language before the summer. A good education is the best start that we can give our children and young people. Education is the key to unlocking our nation's potential, and that's why this Government has made education a national priority, to raise standards in our schools and ensure the best conditions for learning and teaching. The education system is currently failing too many of our children and young people. A lack of talent is not the problem, neither is a lack of commitment. We have children and young people who are full of potential, and we have an able and dedicated workforce. The problem is that the whole system hasn't always worked together to support and unlock the potential of our learners, nor do we share data and understanding of what is needed to ensure progress in every school, in every area, consistently and powerfully.  We want the education system to function as one connected system, to support our children from the early years right up to the point where they start working. My first priority is to raise standards for every child, in every community. I want to make sure that our education gives our children and young people strong foundations to succeed—at school, at college, in work and in life. In four years' time, I want to see more young people leave school with the highest possible levels of literacy and numeracy, that fewer children leave school without basic skills, and that more children earn useful qualifications.  There is a need to facilitate the work of schools, local authorities and the learners themselves by stating clearly what our expectations are and giving clear national guidance to our schools. This will form a central part of the literacy and numeracy foundation plan. This is what our partners in the educational system have asked for, that's what parents and learners need. Through its clear focus on literacy and numeracy, that is also what Estyn prioritises. We already have data to build on, but we don’t make sufficient use of it. I will outline how we will use the data in our plan in due course. I also want children to develop a love of reading. That is very important. So, we will ensure that we have a library in every primary school during this Senedd term. I have promised all schools that I will contact them again before the end of the summer to elaborate on our plan, and I will certainly do that. That brings me to another important priority.  16074 7 2026-06-16T13:30:01 763713 280 Cy 2026-06-16T15:45:00 http://www.senedd.tv/cy/16074?startPos=8102&l=cy http://www.senedd.tv/en/16074?startPos=8102&l=en 260616-7 5. Datganiad gan y Gweinidog Cabinet dros Addysg a’r Gymraeg: Blaenoriaethau ar gyfer Addysg 5. Statement by the Cabinet Minister for Education and the Welsh Language: Priorities for Education C 16074 7 2026-06-16T13:30:01 763716 281 En 2026-06-16T15:47:48 http://www.senedd.tv/en/16074?startPos=8270&l=en http://www.senedd.tv/cy/16074?startPos=8270&l=cy 260616-7 5. Datganiad gan y Gweinidog Cabinet dros Addysg a’r Gymraeg: Blaenoriaethau ar gyfer Addysg 5. Statement by the Cabinet Minister for Education and the Welsh Language: Priorities for Education C 12145 12145 Anna Brychan AS https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=12145 https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12145 Brychan, Anna No education system can succeed unless we support the workforce that makes it possible. We must work collaboratively with our educators on improving education, unlocking the incredible creativity and potential that is in our workforce, investing in them, trusting them, supporting them and offering accessible professional learning opportunities. We have begun to tackle the crisis in recruitment. Prospective secondary teachers in subjects where there is a shortage of teachers will receive up to £20,000 while in initial teacher education. This is just the beginning. Too many educators leave the profession too early. We need to improve learning conditions and keep them in the classroom, including giving clear national guidance on the challenges that they face. Schools are a microcosm of our society. I've seen first-hand the challenges they face around mental health issues, children with additional learning needs, technology, and the continuing side effects of COVID. Our leaders, classroom teachers and support staff tackle these complex social issues on a daily basis. They do it with great care and little fanfare. This Chamber may not yet reflect the remarkable diversity of our society, but it isn't so in our schools. There, the excitement, the possibilities, the creativity and the challenges of society can clearly be seen. Just one example: there is growing evidence of the impact of smartphones and social media on our children. Our schools are a place to learn, and teachers are there to teach. I welcome the UK Government's statement on banning social media for under-16s. This is not a devolved issue, of course, and the details around implementation will be important. Therefore, we will be looking forward to more in-depth discussions with the UK Government, and following closely what is happening in this policy area in other places, such as Australia, which introduced this ban earlier.  Our 100-day plan is clear. We will act with urgency. I have heard the calls for greater clarity on the use of mobile phones in our schools. Today, I am confirming that we will be limiting the use of mobile phones in our schools. In September, we'll begin a consultation on statutory guidance in this area, listening to our teachers and parents and taking action. I want to be particularly clear on this: as Cabinet Minister, I fully support and strongly encourage headteachers to introduce clear and robust restrictions on mobile phone use during the school day, up to and including a full restriction across the school site.  Ni all unrhyw system addysg lwyddo oni bai ein bod yn cefnogi'r gweithlu sy'n gwneud hynny'n bosibl. Rhaid i ni weithio ar y cyd â'n haddysgwyr ar wella addysg, datgloi'r creadigrwydd a'r potensial anhygoel sydd yn ein gweithlu, buddsoddi ynddyn nhw, ymddiried ynddyn nhw, eu cefnogi nhw a chynnig cyfleoedd dysgu proffesiynol hygyrch. Rydyn ni wedi dechrau mynd i'r afael â'r argyfwng recriwtio. Bydd darpar athrawon uwchradd mewn pynciau lle mae prinder athrawon yn cael hyd at £20,000 tra maent mewn addysg gychwynnol i athrawon. Dim ond megis dechrau yw hyn. Mae gormod o addysgwyr yn gadael y proffesiwn yn rhy gynnar. Mae angen i ni wella amodau dysgu a'u cadw yn yr ystafell ddosbarth, gan gynnwys rhoi arweiniad cenedlaethol clir ar yr heriau maen nhw'n eu hwynebu. Mae ysgolion yn ficrocosm o'n cymdeithas. Rwyf wedi gweld yn uniongyrchol yr heriau maen nhw'n eu hwynebu o ran materion iechyd meddwl, plant ag anghenion dysgu ychwanegol, technoleg, a sgil-effeithiau parhaus COVID. Mae ein harweinwyr, athrawon dosbarth a staff cymorth yn mynd i'r afael â'r materion cymdeithasol cymhleth hyn o ddydd i ddydd. Maen nhw'n gwneud hynny gyda gofal mawr a heb ffanffer. Efallai nad yw'r Siambr hon yn adlewyrchu amrywiaeth ryfeddol ein cymdeithas eto, ond nid felly mae hi yn ein hysgolion. Yno, gellir gweld cyffro, posibiliadau, creadigrwydd a heriau cymdeithas yn glir. Dim ond un enghraifft: mae tystiolaeth gynyddol o effaith ffonau clyfar a'r cyfryngau cymdeithasol ar ein plant. Lle i ddysgu yw ein hysgolion, ac mae athrawon yno i addysgu. Rwy'n croesawu datganiad Llywodraeth y DU ar wahardd y cyfryngau cymdeithasol ar gyfer pobl ifanc dan 16 oed. Nid mater datganoledig yw hwn, wrth gwrs, a bydd y manylion gweithredu yn bwysig. Felly, byddwn ni'n edrych ymlaen at drafodaethau mwy manwl gyda Llywodraeth y DU, ac yn dilyn yn agos yr hyn sy'n digwydd yn y maes polisi hwn mewn lleoedd eraill, fel Awstralia, a gyflwynodd y gwaharddiad hwn yn gynharach.  Mae ein cynllun 100 diwrnod yn glir. Byddwn ni'n gweithredu ar frys. Rwyf wedi clywed y galwadau am fwy o eglurder ynghylch y defnydd o ffonau symudol yn ein hysgolion. Heddiw, rwy'n cadarnhau y byddwn ni'n cyfyngu ar y defnydd o ffonau symudol yn ein hysgolion. Ym mis Medi, byddwn ni'n dechrau ymgynghoriad ar ganllawiau statudol yn y maes hwn, yn gwrando ar ein hathrawon a'n rhieni ac yn cymryd camau. Rwyf eisiau bod yn arbennig o glir ar hyn: fel y Gweinidog Cabinet, rwy'n cefnogi'n llawn ac yn annog penaethiaid yn gryf i gyflwyno cyfyngiadau clir a chadarn ar y defnydd o ffonau symudol yn ystod y diwrnod ysgol, hyd at a chan gynnwys cyfyngiad llawn ar draws safle'r ysgol.  16074 7 2026-06-16T13:30:01 763703 282 En 2026-06-16T15:50:00 http://www.senedd.tv/en/16074?startPos=8402&l=en http://www.senedd.tv/cy/16074?startPos=8402&l=cy 260616-7 5. Datganiad gan y Gweinidog Cabinet dros Addysg a’r Gymraeg: Blaenoriaethau ar gyfer Addysg 5. Statement by the Cabinet Minister for Education and the Welsh Language: Priorities for Education C 16074 7 2026-06-16T13:30:01 763724 283 Cy 2026-06-16T15:50:54 http://www.senedd.tv/cy/16074?startPos=8456&l=cy http://www.senedd.tv/en/16074?startPos=8456&l=en 260616-7 5. Datganiad gan y Gweinidog Cabinet dros Addysg a’r Gymraeg: Blaenoriaethau ar gyfer Addysg 5. Statement by the Cabinet Minister for Education and the Welsh Language: Priorities for Education C 12145 12145 Anna Brychan AS https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=12145 https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12145 Brychan, Anna Mae’n hanfodol bod gennym ni system addysg gynhwysol, felly byddwn ni’n sicrhau bod y gefnogaeth i blant gydag anghenion dysgu ychwanegol yn gliriach i deuluoedd ac i’r system gyfan. Rydym ni wedi ymrwymo i ddatblygu model gynaliadwy ar gyfer anghenion dysgu ychwanegol wedi blynyddoedd o bwysau sylweddol. Mae’r Gymraeg hefyd yn rhan greiddiol o’r un system addysg gynhwysol honno. Mae'r Gymraeg yn perthyn i ni i gyd, a dwi am sicrhau cyfle teg i bob plentyn yng Nghymru ddysgu a mwynhau'r Gymraeg trwy weithredu llawn botensial Deddf y Gymraeg ac Addysg (Cymru) 2025. Yn ogystal â chryfhau darpariaeth mewn ysgolion dwy iaith ac ysgolion cyfrwng Saesneg, rŷn ni am osod seiliau i sicrhau bod 50 y cant o'n plant yn derbyn addysg cyfrwng Cymraeg erbyn 2050—y targed mwyaf uchelgeisiol gan unrhyw Lywodraeth o safbwynt twf y Gymraeg. Byddwn yn ehangu darpariaeth Gymraeg yn ystod y blynyddoedd cynnar ar y naill law, ac addysg bellach ac uwch ar y llall, yn cael gwared â’r rhwystrau i gael addysg cyfrwng Cymraeg gan sicrhau llwybr iaith ac addysg barhaus a di-dor. It is vital that we have an inclusive education system, and so we will ensure that the support for children with additional learning needs is clearer for families and for our whole system. We have committed to developing a sustainable model for ALN education following years of significant pressure.  The Welsh language is a core part of that inclusive education system. The Welsh language belongs to us all, and I want to ensure a fair opportunity for every child in Wales to learn and enjoy the Welsh language by implementing the full potential of the Welsh Language and Education (Wales) Act 2025. As well as strengthening provision in bilingual and English-medium schools, we want to lay the foundations to ensure that 50 per cent of our children receive Welsh-medium education by 2050—the most ambitious target by any Government in terms of the growth of the Welsh language. We will expand Welsh language provision during the early years on the one hand, and in further and higher education on the other, removing barriers to Welsh-medium education and ensuring a continuous and uninterrupted language education pathway. 16074 7 2026-06-16T13:30:01 763732 284 En 2026-06-16T15:52:21 http://www.senedd.tv/en/16074?startPos=8543&l=en http://www.senedd.tv/cy/16074?startPos=8543&l=cy 260616-7 5. Datganiad gan y Gweinidog Cabinet dros Addysg a’r Gymraeg: Blaenoriaethau ar gyfer Addysg 5. Statement by the Cabinet Minister for Education and the Welsh Language: Priorities for Education C 12145 12145 Anna Brychan AS https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=12145 https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12145 Brychan, Anna Poverty affects the potential of our children and young people. Our children are our future, and their ability to learn should not be impacted by the cost of living. That's why our manifesto also included a commitment to extend free school meals to pupils in secondary schools on universal credit. I'll share more details about this soon. The education system must function as one connected national system. Learners don't experience education in silos, and Governments shouldn't formulate policy in that way either. We will adopt a much more collaborative approach between schools, colleges, universities, training providers and employers, because when the system works together, outcomes improve and learners are better supported. Mae tlodi yn effeithio ar botensial ein plant a'n pobl ifanc. Ein plant yw ein dyfodol, ac ni ddylai costau byw effeithio ar eu gallu i ddysgu. Dyna pam roedd ein maniffesto hefyd yn cynnwys ymrwymiad i ymestyn prydau ysgol am ddim i ddisgyblion mewn ysgolion uwchradd ar gredyd cynhwysol. Byddaf yn rhannu mwy o fanylion am hyn yn fuan. Rhaid i'r system addysg weithredu fel un system genedlaethol gysylltiedig. Dydy dysgwyr ddim yn profi addysg mewn seilos, a dylai Llywodraethau ddim llunio polisi yn y modd hwnnw chwaith. Byddwn ni'n mabwysiadu dull llawer mwy cydweithredol rhwng ysgolion, colegau, prifysgolion, darparwyr hyfforddiant a chyflogwyr, oherwydd pan fydd y system yn gweithio gyda'i gilydd, mae canlyniadau'n gwella ac mae dysgwyr yn cael eu cefnogi'n well. 16074 7 2026-06-16T13:30:01 763737 285 Cy 2026-06-16T15:53:19 http://www.senedd.tv/cy/16074?startPos=8601&l=cy http://www.senedd.tv/en/16074?startPos=8601&l=en 260616-7 5. Datganiad gan y Gweinidog Cabinet dros Addysg a’r Gymraeg: Blaenoriaethau ar gyfer Addysg 5. Statement by the Cabinet Minister for Education and the Welsh Language: Priorities for Education C 12145 12145 Anna Brychan AS https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=12145 https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12145 Brychan, Anna Mae hynny'n arbennig o bwysig wrth bontio o addysg statudol i addysg drydyddol neu gyflogaeth. O ran y Gymraeg, rŷn ni'n gwybod bod gormod o bobl ifanc yn colli cyswllt â'r iaith ar y cyfnod hwn, gan fod y cyfleoedd i gadw cyswllt yn lleihau yn sylweddol. I ormod o bobl ifanc, mae'r system yn teimlo'n gymhleth ac yn ddarniog, ac mae hynny'n golygu bod potensial yn gallu cael ei golli, eu bod nhw'n rhy aml wedyn yn ffeindio'u hunain mewn sefyllfa lle nad ydyn nhw mewn gwaith, addysg na hyfforddiant. Ein rôl ni yw creu llwybrau cliriach, rhoi gwell cyngor a chanllaw a chefnogi'n dysgwyr yn well i barhau i astudio, hyfforddi a gweithio yn y Gymraeg yn ogystal ag yn Saesneg, a dysgu o brofiad a thystiolaeth fyd-eang.  That is particularly important in the transition from statutory education to tertiary education or employment. With regard to the Welsh language, we know that too many young people lose contact with the language at this time, as the opportunities to keep in touch are significantly reduced. For too many young people, the system feels complex and fragmented. That means that potential is lost, that they too often find themselves in a situation where they're not in work, education or training. Our role is to create clearer pathways to provide better advice and guidance and to better support our learners to continue to study, train and work in Welsh as well as in English, and also to learn from experience and global evidence.  16074 7 2026-06-16T13:30:01 763747 286 En 2026-06-16T15:54:15 http://www.senedd.tv/en/16074?startPos=8657&l=en http://www.senedd.tv/cy/16074?startPos=8657&l=cy 260616-7 5. Datganiad gan y Gweinidog Cabinet dros Addysg a’r Gymraeg: Blaenoriaethau ar gyfer Addysg 5. Statement by the Cabinet Minister for Education and the Welsh Language: Priorities for Education C 12145 12145 Anna Brychan AS https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=12145 https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12145 Brychan, Anna We cannot either separate education from the Welsh economy. If we want to see a stronger Wales, a stronger economy, better paying jobs, we need a stronger skills system. That's why we've embarked on an all-Wales skills audit to understand future skills needs and ensure that our policy decisions are aligned with the demands of the future economy and the demands of our employers. In the autumn, we will be hosting a skills summit with representation from the worlds of education, skills, training and business, our research centres, colleges and universities to create one vision, one direction, one system that works better for learners and the economy. Our universities are central to our plans for a more prosperous Wales. Research of global importance takes place in our universities, often without being adequately recognised. A better connection and interconnectedness with the economy is needed. Yes, there are serious challenges facing our universities, but we are equally serious about working with the sector to create a more sustainable higher education system that works for Wales and for our learners. In the coming weeks, we will announce how we will implement our commitment to review the funding for our universities to ensure that the benefit of Welsh Government investment remains in Wales. Too much young talent is being lost. I want to encourage more people to stay in Wales, to study in Wales and build their future here, because they see that our universities, our economy and our nation have a lot to offer them. Allwn ni ddim gwahanu addysg oddi wrth economi Cymru chwaith. Os ydyn ni eisiau gweld Cymru gryfach, economi gryfach, swyddi sy'n talu'n well, mae angen system sgiliau gryfach arnon ni. Dyna pam rydyn ni wedi cychwyn archwiliad sgiliau Cymru gyfan i ddeall anghenion sgiliau yn y dyfodol a sicrhau bod ein penderfyniadau polisi yn cyd-fynd â gofynion economi'r dyfodol a gofynion ein cyflogwyr. Yn yr hydref, byddwn ni'n cynnal uwchgynhadledd sgiliau gyda chynrychiolaeth o fyd addysg, sgiliau, hyfforddiant a busnes, ein canolfannau ymchwil, colegau a phrifysgolion i greu un weledigaeth, un cyfeiriad, un system sy'n gweithio'n well i ddysgwyr a'r economi. Mae ein prifysgolion yn ganolog i'n cynlluniau ar gyfer Cymru fwy llewyrchus. Mae ymchwil o bwysigrwydd byd-eang yn digwydd yn ein prifysgolion, yn aml heb iddi gael ei chydnabod yn ddigonol. Mae angen gwell cysylltiad a rhyng-gysylltedd â'r economi. Ydyn, mae ein prifysgolion yn wynebu heriau difrifol, ond rydyn ni'r un mor ddifrifol ynglŷn â gweithio gyda'r sector i greu system addysg uwch fwy cynaliadwy sy'n gweithio i Gymru ac i'n dysgwyr. Yn ystod yr wythnosau nesaf, byddwn ni'n cyhoeddi sut y byddwn ni'n mynd ati i weithredu ein hymrwymiad i adolygu'r cyllid ar gyfer ein prifysgolion i sicrhau bod y budd a geir o fuddsoddiad Llywodraeth Cymru yn aros yng Nghymru. Mae gormod o dalent ifanc yn cael ei cholli. Rwyf eisiau annog mwy o bobl i aros yng Nghymru, i astudio yng Nghymru ac i adeiladu eu dyfodol yma, am eu bod nhw'n gweld bod gan ein prifysgolion, ein heconomi a'n cenedl lawer i'w gynnig iddyn nhw. 16074 7 2026-06-16T13:30:01 763635 287 En 2026-06-16T15:55:00 http://www.senedd.tv/en/16074?startPos=8702&l=en http://www.senedd.tv/cy/16074?startPos=8702&l=cy 260616-7 5. Datganiad gan y Gweinidog Cabinet dros Addysg a’r Gymraeg: Blaenoriaethau ar gyfer Addysg 5. Statement by the Cabinet Minister for Education and the Welsh Language: Priorities for Education C 16074 7 2026-06-16T13:30:01 763746 288 Cy 2026-06-16T15:57:05 http://www.senedd.tv/cy/16074?startPos=8827&l=cy http://www.senedd.tv/en/16074?startPos=8827&l=en 260616-7 5. Datganiad gan y Gweinidog Cabinet dros Addysg a’r Gymraeg: Blaenoriaethau ar gyfer Addysg 5. Statement by the Cabinet Minister for Education and the Welsh Language: Priorities for Education C 16074 7 2026-06-16T13:30:01 763744 289 Cy 2026-06-16T15:56:02 http://www.senedd.tv/cy/16074?startPos=8764&l=cy http://www.senedd.tv/en/16074?startPos=8764&l=en 260616-7 5. Datganiad gan y Gweinidog Cabinet dros Addysg a’r Gymraeg: Blaenoriaethau ar gyfer Addysg 5. Statement by the Cabinet Minister for Education and the Welsh Language: Priorities for Education C 12145 12145 Anna Brychan AS https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=12145 https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12145 Brychan, Anna Mae'r Llywodraeth hon wedi gwneud addysg yn flaenoriaeth oherwydd bod dyfodol Cymru yn dibynnu arnom ni'n gwneud hynny. Mae'n huchelgais economaidd yn dibynnu ar y system addysg, mae ein gwasanaethau cyhoeddus yn dibynnu arni. Heb system addysg gref, fyddwn ni ddim yn gallu datgloi llawn botensial Cymru. Mae angen bod yn onest: bydd hi yn anodd ac yn heriol ar adegau, rŷn ni'n gwybod hynny, a bydd angen gwneud penderfyniadau anodd o dro i dro. Ond mae'r weledigaeth yn glir, a gofynnwn i'n partneriaid yn y sector addysg weithio gyda ni i'w gwireddu.  Bydd y Llywodraeth hon yn canolbwyntio'n egnïol ar godi safonau i gefnogi'r gweithlu, i gryfhau sgiliau, ac adeiladu system addysg sy'n gweithio i bob dysgwr, yn y Gymraeg ac yn Saesneg—ein dwy iaith genedlaethol—ac yn anad dim, i Gymru. Diolch yn fawr. This Government has made education a priority because the future of Wales depends on us doing that. Our economic ambitions depend on the education system, our public services depend on it. Without a strong education system, we won't be able to unlock the full potential of Wales. We do need to be honest: it will be difficult and challenging at times, we know that, and tough decisions will need to be made from time to time. But our vision is clear, and we ask our partners in the education sector to work with us to achieve it. This Government will focus relentlessly on raising standards, supporting the workforce, strengthening skills and building an education system that works for all learners, in Welsh and English—in our two national languages—and above all else, for Wales. Thank you very much. 16074 7 2026-06-16T13:30:01 763749 290 Cy 2026-06-16T15:57:08 http://www.senedd.tv/cy/16074?startPos=8830&l=cy http://www.senedd.tv/en/16074?startPos=8830&l=en 260616-7 5. Datganiad gan y Gweinidog Cabinet dros Addysg a’r Gymraeg: Blaenoriaethau ar gyfer Addysg 5. Statement by the Cabinet Minister for Education and the Welsh Language: Priorities for Education C 12153 12153 Helen Jenner AS https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=12153 https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12153 Jenner, Hellen Diolch i'r Gweinidog Cabinet dros Addysg a'r Iaith Gymraeg am ei datganiad heddiw. Mae llawer iawn y medraf gytuno ag ef yn y datganiad yna. Yn amlwg, mae gwneud yn siŵr ein bod ni'n recriwtio athrawon ar gyfer pynciau allweddol yn bwysig iawn o ran llenwi bylchau. Mae denu athrawon i mewn i'r proffesiwn yn hollbwysig, ac edrychaf ymlaen i glywed sut yn union y bydd Llywodraeth Cymru yn ariannu'r cynnig hwn. I thank the Cabinet Minister for Education and the Welsh Language for the statement this afternoon. There's much that I can agree with in that statement. Clearly, making sure that we recruit teachers into key subjects is vitally important in order to fill gaps. Attracting teachers into the profession is crucial, and I look forward to hearing exactly how the Welsh Government will fund this offer. 16074 7 2026-06-16T13:30:01 763752 291 En 2026-06-16T15:57:35 http://www.senedd.tv/en/16074?startPos=8857&l=en http://www.senedd.tv/cy/16074?startPos=8857&l=cy 260616-7 5. Datganiad gan y Gweinidog Cabinet dros Addysg a’r Gymraeg: Blaenoriaethau ar gyfer Addysg 5. Statement by the Cabinet Minister for Education and the Welsh Language: Priorities for Education C 12153 12153 Helen Jenner AS https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=12153 https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12153 Jenner, Hellen What concerns me ever so slightly about the statement is while there's been a lot of emphasis on recruitment, there's not quite enough detail when it comes to retention. What precisely is the Welsh Government going to do to retain the teaching workforce we already have? Cabinet Minister, you acknowledged in your statement today that too many educators leave the profession too early and that we need to keep them in the classroom. On that point, I agree, but the question is: how? What specifically is going to change for teachers working in our schools? Having been a teacher myself, I understand why many are leaving the profession. Despite successive recruitment drives, Wales continues to struggle with teacher retention. We're losing experienced teachers faster than we can replace them. That concern is only amplified by our shared ambitions for bilingual and Welsh-medium education. The challenge is not simply finding teachers; it's finding teachers with the language skills needed to deliver those ambitions. Every experienced bilingual teacher who leaves the profession is not easily replaced. If we're already struggling to retain the workforce we have today, how can the Government realistically hope to deliver the workforce it will need tomorrow? Cabinet Minister, you say that you want to address issues associated with workload, but I would like to know, and I think teachers would like to know, what exactly that means. Where are the tangible changes our current teachers can expect to see? So far, there's been very little detail about what workload reduction would look like in practice. Thinking of the secondary sector, for example, would there be time off timetables to mark mock exams and controlled assessments? More notably, there was very little mention of what has undoubtedly become one of the biggest problems facing education, and that is the deterioration of pupil behaviour in schools. Cabinet Secretary, where is the confidence and determination to get to grips with the rise of violence in schools? A recent Welsh teaching union survey found that 43 per cent of teachers had been shoved or barged by pupils, 12 per cent had been hit or punched, 9 per cent had been kicked, and 3 per cent reported being headbutted. Almost half—and this is particularly distressing—said that they felt blamed when raising those concerns about poor behaviour. Behaviour is now one of the biggest barriers to teacher retention, yet today's statement has remarkably little to say about it. A teacher in my constituency, for example, recently said, 'For the first time in my 25-year career, I don't feel safe in school'. I really don't think today's statement will have instilled much confidence in our teaching workforce that the Welsh Government intends to get to grips with violent behaviour or unsustainable workloads. And if it can't get to grips with those two things, we will continue to lose our teachers. Cabinet Secretary, in your statement today, you also said the education system is currently failing too many of our children and young people, and on that point, I absolutely agree. But what I find slightly extraordinary is that Plaid Cymru now seems to be talking about the state of Welsh education, as though they spent the last 26 years glued to the opposition benches. Plaid Cymru has spent years helping Labour govern Wales, shaping budgets, legislation and education policy. Indeed, Plaid Members are often keen to remind us of the achievements delivered through their agreements with Labour, whether that's free school meals, childcare expansion or other policies. They're more than happy to stand up and claim the credit for those successes. But Plaid Cymru can't have it both ways. If they want to claim credit for the successes of working with Labour, they must also accept responsibility for the failures. They cannot claim ownership of free school meals one minute, then pretend to be an innocent bystander when educational standards fall short the next, because teachers, parents and pupils don't care which party gets the credit. They care about outcomes. And after more than two decades of Labour Government, supported at various times by Plaid Cymru, those outcomes simply aren't good enough. So, I end by asking this: can you reassure this Senedd that you are speaking directly to teachers and teaching unions about how exactly your Government will improve teacher working conditions? Because the reality is that recruitment alone will not solve this problem. A change of culture is needed. You can recruit all the new teachers you like, but if your experienced teachers continue leaving the profession, Welsh education will simply be running to standstill. Every one of us here can remember a teacher who changed our lives. The problem is that experience takes years to build, but only a moment to lose. If this Government fails to address workload and behaviour in detail, Wales will continue to lose our best teachers, and when teachers leave, it is not the Ministers who pay the price, it is our children. Diolch yn fawr. Yr hyn sy'n fy mhoeni ychydig bach am y datganiad yw, er bod llawer o bwyslais wedi bod ar recriwtio, does dim digon o fanylion ynghylch cadw. Beth yn union mae Llywodraeth Cymru yn mynd i'w wneud i gadw'r gweithlu addysgu sydd gennym ni eisoes? Gweinidog Cabinet, fe wnaethoch chi gydnabod yn eich datganiad heddiw bod gormod o addysgwyr yn gadael y proffesiwn yn rhy gynnar a bod angen i ni eu cadw yn yr ystafell ddosbarth. Ar y pwynt hwnnw, rwy'n cytuno, ond y cwestiwn yw: sut? Beth yn benodol sy'n mynd i newid i athrawon sy'n gweithio yn ein hysgolion? Fel cyn-athrawes fy hun, rwy'n deall pam mae llawer yn gadael y proffesiwn. Er gwaethaf ymgyrchoedd recriwtio olynol, mae Cymru'n parhau i'w chael hi'n anodd cadw athrawon. Rydyn ni'n colli athrawon profiadol yn gyflymach nag y gallwn ni lenwi eu swyddi. Mae'r pryder hwnnw ond yn cael ei fwyhau gan ein huchelgeisiau cyffredin ar gyfer addysg cyfrwng Cymraeg a dwyieithog. Nid dod o hyd i athrawon yn unig yw'r her ond dod o hyd i athrawon sydd â'r sgiliau iaith sydd eu hangen arnon ni i gyflawni'r uchelgeisiau hynny. Nid yw'n hawdd llenwi swydd pob athro dwyieithog profiadol sy'n gadael y proffesiwn. Os ydyn ni eisoes yn ei chael hi'n anodd cadw'r gweithlu sydd gennym ni heddiw, sut all y Llywodraeth obeithio'n realistig i ddarparu'r gweithlu y bydd ei angen arnon ni yfory? Gweinidog Cabinet, rydych chi'n dweud eich bod chi eisiau mynd i'r afael â materion sy'n gysylltiedig â llwyth gwaith, ond hoffwn i wybod, ac rwy'n credu y byddai athrawon yn hoffi gwybod, beth yn union mae hynny'n ei olygu. Ble mae'r newidiadau gweladwy y gall ein hathrawon presennol ddisgwyl eu gweld? Hyd yn hyn, ychydig iawn o fanylion sydd wedi bod ynglŷn â sut y byddai lleihau llwyth gwaith yn edrych yn ymarferol. Wrth feddwl am y sector uwchradd, er enghraifft, a fyddai amser i ffwrdd o amserlenni i farcio ffug arholiadau ac asesiadau dan reolaeth? Yn fwy nodedig, ni chafwyd llawer o sôn am yr hyn sydd, yn ddi-au, wedi dod yn un o'r problemau mwyaf sy'n wynebu addysg, sef y dirywiad yn ymddygiad disgyblion mewn ysgolion. Ysgrifennydd Cabinet, ble mae'r hyder a'r penderfyniad i fynd i'r afael â'r cynnydd mewn trais mewn ysgolion? Canfu arolwg diweddar gan undeb athrawon yng Nghymru fod 43 y cant o athrawon wedi cael eu gwthio neu eu hyrddio gan ddisgyblion, 12 y cant wedi cael eu taro neu eu dyrnu, 9 y cant wedi cael eu cicio, a dywedodd 3 y cant eu bod wedi cael eu penio gan ddisgybl. Dywedodd bron i hanner—ac mae hyn yn arbennig o ofidus—eu bod yn teimlo bod y bai yn cael ei roi arnyn nhw wrth godi'r pryderon hynny am ymddygiad gwael. Ymddygiad yw un o'r rhwystrau mwyaf i gadw athrawon erbyn hyn, ond does fawr ddim sôn amdano yn y datganiad heddiw. Dywedodd athro yn fy etholaeth i, er enghraifft, yn ddiweddar, 'Am y tro cyntaf yn fy ngyrfa 25 mlynedd, dydw i ddim yn teimlo'n ddiogel yn yr ysgol'. Dydw i wir ddim yn credu y bydd y datganiad heddiw wedi ennyn llawer o hyder ymhlith ein gweithlu addysgu bod Llywodraeth Cymru yn bwriadu mynd i'r afael ag ymddygiad treisgar neu lwythi gwaith anghynaliadwy. Ac os na all fynd i'r afael â'r ddau beth hynny, byddwn ni'n parhau i golli ein hathrawon. Ysgrifennydd Cabinet, yn eich datganiad heddiw, gwnaethoch chi ddweud hefyd fod y system addysg yn methu gormod o'n plant a'n pobl ifanc ar hyn o bryd, ac ar y pwynt hwnnw, rwy'n cytuno'n llwyr. Ond yr hyn sy'n fy rhyfeddu rhywfaint yw bod Plaid Cymru nawr yn ymddangos fel eu bod yn siarad am gyflwr addysg yng Nghymru, fel pe baen nhw wedi treulio'r 26 mlynedd diwethaf yn gaeth i feinciau'r wrthblaid. Mae Plaid Cymru wedi treulio blynyddoedd yn helpu Llafur i lywodraethu Cymru, gan lunio cyllidebau, deddfwriaeth a pholisi addysg. Yn wir, mae Aelodau Plaid yn aml yn awyddus i'n hatgoffa ni o'r cyflawniadau a gyflawnwyd trwy eu cytundebau â Llafur, boed hynny'n brydau ysgol am ddim, ehangu gofal plant neu bolisïau eraill. Maen nhw'n fwy na hapus i sefyll i fyny a hawlio'r clod am y llwyddiannau hynny. Ond all Plaid Cymru ddim ei chael hi'r ddwy ffordd. Os ydyn nhw eisiau hawlio clod am lwyddiannau gweithio gyda Llafur, rhaid iddyn nhw hefyd dderbyn cyfrifoldeb am y methiannau. Allan nhw ddim hawlio perchnogaeth dros brydau ysgol am ddim un funud ac yna esgus bod yn ddiniwed pan fydd safonau addysgol yn methu y funud nesaf, oherwydd dydy athrawon, rhieni a disgyblion ddim yn poeni pa blaid sy'n cael y clod. Maen nhw'n poeni am ganlyniadau. Ac ar ôl mwy na dau ddegawd o Lywodraeth Lafur, wedi'i chefnogi ar adegau gwahanol gan Blaid Cymru, dydy'r canlyniadau hynny ddim yn ddigon da. Felly, rwy'n gorffen trwy ofyn hyn: a allwch chi roi sicrwydd i'r Senedd hon eich bod chi'n siarad yn uniongyrchol ag athrawon ac undebau athrawon ynghylch sut yn union y bydd eich Llywodraeth yn gwella amodau gwaith athrawon? Oherwydd y gwir yw na fydd recriwtio ar ei ben ei hun yn datrys y broblem hon. Mae angen newid diwylliant. Gallwch chi recriwtio cynifer o athrawon newydd ag y mynnoch chi, ond os bydd eich athrawon profiadol yn parhau i adael y proffesiwn, bydd addysg yng Nghymru yn rhedeg er mwyn aros yn llonydd. Gall pob un ohonon ni yma gofio athro a newidiodd ein bywydau. Y broblem yw bod profiad yn cymryd blynyddoedd i'w ddatblygu, ond dim ond eiliad i'w golli. Os na fydd y Llywodraeth hon yn mynd i'r afael â llwyth gwaith ac ymddygiad yn fanwl, bydd Cymru'n parhau i golli ein hathrawon gorau, a phan fo athrawon yn gadael, nid y Gweinidogion sy'n talu'r pris, ond ein plant ni. Diolch yn fawr. 16074 7 2026-06-16T13:30:01 763717 292 En 2026-06-16T16:00:00 http://www.senedd.tv/en/16074?startPos=9002&l=en http://www.senedd.tv/cy/16074?startPos=9002&l=cy 260616-7 5. Datganiad gan y Gweinidog Cabinet dros Addysg a’r Gymraeg: Blaenoriaethau ar gyfer Addysg 5. Statement by the Cabinet Minister for Education and the Welsh Language: Priorities for Education C 16074 7 2026-06-16T13:30:01 763719 293 Cy 2026-06-16T16:02:21 http://www.senedd.tv/cy/16074?startPos=9143&l=cy http://www.senedd.tv/en/16074?startPos=9143&l=en 260616-7 5. Datganiad gan y Gweinidog Cabinet dros Addysg a’r Gymraeg: Blaenoriaethau ar gyfer Addysg 5. Statement by the Cabinet Minister for Education and the Welsh Language: Priorities for Education C 12145 12145 Anna Brychan AS https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=12145 https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12145 Brychan, Anna Diolch yn fawr am y cwestiynau hynny. Fe wnaf i fynd trwyddyn nhw, ond gallaf sicrhau'r Aelod gyferbyn hefyd fy mod i'n edrych ymlaen at gydweithio gyda hi a gyda'r llefaryddion addysg eraill—rwy'n gwybod ein bod ni'n trefnu cyfarfodydd ar hyn o bryd—oherwydd mae gyda hi gyfraniad a phrofiad gwerthfawr i'w gynnig i'r maes yma. Ac fe fyddwn i'n dweud ar fy rhan i ac ar ei rhan hithau: dŷn ni ddim wedi cael ein gludo i unman yn y 27 mlynedd diwethaf. Mae'r ddwy ohonom ni wedi gweithio yn y system addysg. Ond ni fyddaf i chwaith yn ymddiheuro am roi pwysau ar y Llywodraeth flaenorol ynglŷn â materion fel prydau ysgol am ddim, sydd yn gwneud gwahaniaeth sylweddol i deuluoedd o dan bwysau. Rwy'n cytuno gyda hi fod cadw athrawon yn llawn mor bwysig â'u recriwtio nhw, yn enwedig o ystyried y buddsoddiad sylweddol mae system addysg Cymru yn rhoi i mewn i'r broses o hyfforddi athrawon. Rwyf ar goedd yn aml yn dweud fy mod i o'r farn mae hon yw'r rôl proffesiwn pwysicaf yn ein cymdeithas ni—ac rwy'n siŵr bydd pobl fan hyn yn anghytuno, ond dyna fy marn i—ac wedyn bod angen cadw'r profiad yna yn yr ystafell ddosbarth. Fel rhan o'n gwaith ni, gallaf i hefyd ei sicrhau hi y byddwn ni'n gweithio gydag athrawon, awdurdodau lleol a chydag undebau yn y bartneriaeth gymdeithasol sydd gyda ni i edrych ar symud ymlaen gyda'r gwaith manwl ynglŷn â gostwng baich gwaith, i daclo, i bob pwrpas, yr amodau y mae athrawon yn gweithio ynddyn nhw, ac mae hwnna'n waith pwysig sydd yn adeiladu ar beth o'r gwaith a wnaethpwyd gan y Llywodraeth flaenorol, ond rŷn ni'n ymwybodol bod yna lot yn fwy i'w wneud. Felly, rwy'n croesawu ei phwyslais hi ar hwnna ac yn cytuno gydag e. O ran ymddygiad hefyd, rŷn ni wedi ymrwymo yn y maniffesto i weithio ar fframwaith a fyddai'n ein cynorthwyo ni i daclo rhai o'r materion hynny sydd yn peri problem yn ein hysgolion ni ac yn broblem i'r gweithlu, ac rŷn ni'n frwd wedyn i sicrhau ein bod ni'n gwneud gwahaniaeth go iawn. Felly, mae yna gynllun pendant gyda ni i symud ymlaen yn y maes hwnnw. Rŷn ni'n gwybod ei fod e'n effeithio ar ein gallu ni i gadw athrawon yn yr ystafell ddosbarth. Mae yna heriau cymdeithasol ehangach sydd yn effeithio ar blant a phobl ifainc yn ein hysgolion ni. Ni all y cyfrifoldeb am ddelio gyda'r rheini i gyd orwedd dim ond yn yr ysgol. Mae cydweithio gydag asiantaethau a chefnogaeth arall yn allweddol bwysig hefyd. Gwnes i sylwi hefyd ar y cyfeiriadau at hyblygrwydd. Rwy'n frwd i edrych ar y graddau yr ydym ni'n gallu cyflwyno elfen o hyblygrwydd yn y tymor ysgol i weld a allwn ni ryddhau y baich er mwyn ffocysu ar flaenoriaethau eraill. Rwy'n credu y cyfeirioch chi at arholiadau, ond rwy'n credu ei fod e'n bwysig hefyd edrych i weld i ba raddau y gallwn ni gynnig cyfleoedd dysgu proffesiynol, er enghraifft, o fod yn gallu creu amserlen fwy hyblyg. Felly, mae lot o waith i'w wneud, ond rŷn ni yn mynd ati yn fwriadus i’w gychwyn e, ac rŷn ni'n falch iawn o unrhyw gefnogaeth a chyfraniad ac arbenigedd mae eraill yn yr ystafell hon yn gallu dod i'r gwaith hwnnw. Felly, diolch yn fawr. Thank you very much for those questions. I'll go through them, but I can also assure the Member opposite that I'm looking forward to collaborating with her and with the other education spokespeople—I know that we're arranging meetings at present—because she has a valuable contribution and valuable experience to offer in this area. And I would say, for my part and hers, that we've not been glued to anywhere for the last 27 years. We've both been working in the education system. But I won't apologise either for putting pressure on the previous Government on issues such as free school meals, which are making a considerable difference to families under pressure. I do agree with her that retaining teachers is just as important as recruiting them, particularly considering the significant investment that the Welsh education system does put into the process of training teachers. I've said often that I'm of the opinion that this is the most important professional role in our society—and I'm sure that some people here will disagree, but that is my view—and that we then need to retain that experience within the classroom. As part of our work, I can also assure her that we will be working with teachers and local authorities and with unions in the social partnership that we have to look at how we can proceed with the detailed work on reducing the workload, and tackling, to all intents and purposes, the conditions that teachers are working in, and that's very important work that does build on some of the work that was done by the previous Government, but we're very aware that there's a lot more to do. So, I do welcome her emphasis on that and agree with that. Regarding behaviour as well, we have committed in the manifesto to work on a framework that will assist us to tackle some of the issues that are causing problems in our schools and causing problems for the workforce, and we're enthusiastic, then, about ensuring that we do make a real difference. So, we have a plan to move forward in this area. We know that it does affect our ability to retain teachers in the classroom. There are broader social challenges that do affect children and young people in our schools. The responsibility for dealing with those can't always rest just with the schools. Collaborating with agencies and other support is vitally important too. I noticed the references to flexibility. I'm keen to look at to what extent we can introduce an element of flexibility within the school term to see whether we can reduce the burden to focus on other priorities. I think you referred to exams, but I do think it's important to look at the extent to which we can offer professional learning experiences, for example, if we can create a more flexible timetable. So, there is a lot of work to be done, but we are taking steps to start that work, and we'd be very pleased to receive any support and contribution and experience that others in this room can offer on this work. So, thank you very much. 16074 7 2026-06-16T13:30:01 763743 294 Cy 2026-06-16T16:05:00 http://www.senedd.tv/cy/16074?startPos=9302&l=cy http://www.senedd.tv/en/16074?startPos=9302&l=en 260616-7 5. Datganiad gan y Gweinidog Cabinet dros Addysg a’r Gymraeg: Blaenoriaethau ar gyfer Addysg 5. Statement by the Cabinet Minister for Education and the Welsh Language: Priorities for Education C 16074 7 2026-06-16T13:30:01 763766 295 En 2026-06-16T16:06:21 http://www.senedd.tv/en/16074?startPos=9383&l=en http://www.senedd.tv/cy/16074?startPos=9383&l=cy 260616-7 5. Datganiad gan y Gweinidog Cabinet dros Addysg a’r Gymraeg: Blaenoriaethau ar gyfer Addysg 5. Statement by the Cabinet Minister for Education and the Welsh Language: Priorities for Education C 174 174 Lynne Neagle AC https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=174 https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=174 Neagle, Lynne Can I congratulate the Cabinet Minister on her appointment? It is, without any shadow of a doubt, the very best job in Government, and I wish her well with it. If I can turn to questions on the statement. I wanted to start with literacy and numeracy, which was a priority for me too. I think that she will benefit from the over £10 million-worth of investment that we provided for literacy initiatives. I wanted to ask specifically about the CAL:ON Cymru programme, which was very well received by the ministerial heads advisory group and Dysgu, to ask whether she will continue with that. I agree with her points about data. I had been working to improve the data sharing, and I wanted to ask whether she will be continuing the work that we as a Government were doing around producing clear age-related expectations, so that we can make sure that our children are learning what they need to. Dysgu, obviously, have a crucial role to play, so I wanted to ask whether she had made any amendments to the priorities of literacy, numeracy, inclusion and well-being that were issued to Dysgu by the previous Government. There's a section in the statement on workforce. It's relatively small. I would highlight the fact that there are significant concerns about the fact that this Government has delayed the response to the independent Welsh pay review body report on teachers' pay. I'm sure she's well aware that that will likely lead to teachers not being paid in September, whereas we had made a commitment to consult before the school holidays in order to protect time for our teaching staff. The debate last week gave me some concerns about the strategic education workforce plan for schools. Now, that wasn't just my plan—that plan was co-produced with the sector. There was widespread consultation and work with trade unions. So, I'd like to ask her if she is still committed to that workforce plan, which is so important for recruitment and retention. There was a brief mention in the statement of ALN. You're well aware of my concerns about ALN funding. What representations have you made across the Government to prioritise more funding for ALN? And I agree with you that we need better support for families who have children with ALN. There was a review of advocacy services submitted to the Government just before the election. What are your plans in terms of better advocacy for families? It is my view that we should have a national independent advocacy service to make sure that families can navigate the system. I wanted to ask particularly about mental health. I'm very proud of our record on mental health in schools, our whole-school approach, statutory framework, school counselling in schools, our child and adolescent mental health services inreach. I did receive a rather worrying written answer from you when I asked about the school counselling toolkit, which was commissioned by the previous Government, paid for by the previous Government and co-produced with the school counselling leads across Wales with the British Association for Counselling and Psychotherapy. When you answered my question about when it would go out for consultation and it was almost ready, you said, 'The exact timing is to be agreed, having regard to the need to co-ordinate the range of activity across the education department in line with our manifesto commitments'. There is no reason to delay that work. It is essential to ensure that young people have consistent, high-quality access to school counselling. And if I might say, politics can never ever come before the mental health of children and young people. If I can just briefly touch on tertiary education: I agree entirely that it's an interconnected system and that we need a more collaborative approach between the different sectors. Yet, the only solution you've so far offered in terms of the huge challenges facing the tertiary sector is a review into higher education. There's no recognition in the statement of the challenges facing further education, which are substantial. So, I wanted to ask you how you intend to make that interconnected sector a reality and make sure that there is parity for FE in your considerations. Just finally, you've referred to embarking on an all-Wales skills audit. In actual fact, that audit was undertaken, or initiated and signed off, by the previous Labour Government. Now, I have no problem at all with you continuing the good work of that Government, but I think it's important that there is transparency about that. Diolch. A gaf i longyfarch y Gweinidog Cabinet ar ei phenodiad? Dyma, heb unrhyw amheuaeth, yw'r swydd orau yn y Llywodraeth, ac rwy'n dymuno'n dda iddi gyda hi. Os caf i droi at gwestiynau ynghylch y datganiad. Roeddwn i eisiau dechrau gyda llythrennedd a rhifedd, a oedd yn flaenoriaeth i mi hefyd. Rwy'n credu y bydd hi'n elwa ar y buddsoddiad o fwy na £10 miliwn a ddarparwyd gennym ar gyfer mentrau llythrennedd. Roeddwn i eisiau gofyn yn benodol am raglen CAL:ON Cymru, a gafodd dderbyniad da iawn gan y grŵp cynghori penaethiaid gweinidogol a Dysgu, i ofyn a fydd hi'n parhau â hynny. Rwy'n cytuno â'i phwyntiau am ddata. Roeddwn i wedi bod yn gweithio i wella trefniadau rhannu data, ac roeddwn i eisiau gofyn a fydd hi'n parhau â'r gwaith yr oedden ni fel Llywodraeth yn ei wneud ynghylch cynhyrchu disgwyliadau clir sy'n gysylltiedig ag oedran, fel y gallwn ni wneud yn siŵr bod ein plant yn dysgu'r hyn sydd ei angen arnyn nhw. Mae gan Dysgu, yn amlwg, rôl hanfodol i'w chwarae, felly roeddwn i eisiau gofyn a oedd hi wedi gwneud unrhyw newidiadau i'r blaenoriaethau llythrennedd, rhifedd, cynhwysiant a lles a roddwyd i Dysgu gan y Llywodraeth flaenorol. Mae rhan o'r datganiad yn sôn am y gweithlu. Mae'n gymharol fach. Byddwn i'n tynnu sylw at y ffaith bod pryderon sylweddol am y ffaith bod y Llywodraeth hon wedi gohirio'r ymateb i adroddiad corff adolygu cyflogau annibynnol Cymru ar gyflogau athrawon. Rwy'n siŵr ei bod hi'n ymwybodol iawn y bydd hynny'n debygol o arwain at sefyllfa lle na fydd athrawon yn cael eu talu ym mis Medi, lle roeddem ni wedi gwneud ymrwymiad i ymgynghori cyn gwyliau'r ysgol er mwyn diogelu amser i'n staff addysgu. Yn dilyn y ddadl yr wythnos diwethaf, mae gennyf rai pryderon ynghylch y cynllun gweithlu addysg strategol ar gyfer ysgolion. Nawr, nid fy nghynllun i yn unig oedd hwnnw—cafodd y cynllun hwnnw ei gydgynhyrchu gyda'r sector. Cafwyd ymgynghori eang a gwaith gydag undebau llafur. Felly, hoffwn ofyn iddi a yw hi'n dal i fod yn ymrwymedig i'r cynllun gweithlu hwnnw, sydd mor bwysig ar gyfer recriwtio a chadw. Soniwyd yn fyr yn y datganiad am ADY. Rydych chi'n ymwybodol iawn o fy mhryderon am gyllid ADY. Pa sylwadau ydych chi wedi'u gwneud ar draws y Llywodraeth i flaenoriaethu mwy o gyllid ar gyfer ADY? Ac rwy'n cytuno â chi bod angen gwell cefnogaeth i deuluoedd sydd â phlant ag ADY. Cafodd adolygiad o wasanaethau eiriolaeth ei gyflwyno i'r Llywodraeth ychydig cyn yr etholiad. Beth yw eich cynlluniau o ran sicrhau gwell eiriolaeth i deuluoedd? Yn fy marn i, dylen ni gael gwasanaeth eiriolaeth annibynnol cenedlaethol i wneud yn siŵr bod teuluoedd yn gallu llywio'r system. Roeddwn i eisiau gofyn yn benodol am iechyd meddwl. Rwy'n falch iawn o'n record ar iechyd meddwl mewn ysgolion, ein dull ysgol gyfan, ein fframwaith statudol, cwnsela mewn ysgolion, ein gwasanaethau mewngymorth iechyd meddwl plant a phobl ifanc. Fe ges i ateb ysgrifenedig eithaf gofidus gennych chi pan ofynnais i am y pecyn cymorth cwnsela mewn ysgolion, a gafodd ei gomisiynu gan y Llywodraeth flaenorol, ac y gwnaeth y Llywodraeth flaenorol dalu amdano ac a gafodd ei gynhyrchu ar y cyd gydag arweinwyr cwnsela mewn ysgolion ledled Cymru gyda Chymdeithas Cwnsela a Seicotherapi Prydain. Pan wnaethoch chi ateb fy nghwestiwn ynglŷn â phryd y byddai'n destun ymgynghoriad a'i fod bron yn barod, fe ddywedoch chi, 'Mae'r union amseriad i'w gytuno, gan ystyried yr angen i gydlynu'r amrywiaeth o weithgareddau ar draws yr adran addysg yn unol â'r ymrwymiadau yn ein maniffesto'. Does dim rheswm i oedi'r gwaith hwnnw. Mae'n hanfodol i sicrhau bod pobl ifanc yn cael mynediad cyson o ansawdd uchel at gwnsela mewn ysgolion. Ac os caf i ddweud, ni all gwleidyddiaeth byth fod yn bwysicach nag iechyd meddwl plant a phobl ifanc. Os caf i sôn yn fyr am addysg drydyddol: rwy'n cytuno'n llwyr ei bod yn system rhyng-gysylltiedig a bod angen dull mwy cydweithredol rhwng y gwahanol sectorau. Eto, yr unig ateb rydych chi wedi'i gynnig hyd yn hyn o ran yr heriau enfawr sy'n wynebu'r sector trydyddol yw adolygiad o addysg uwch. Does dim cydnabyddiaeth yn y datganiad o'r heriau sy'n wynebu addysg bellach, sy'n sylweddol. Felly, roeddwn i eisiau gofyn i chi sut ydych chi'n bwriadu sicrhau bod y sector rhyng-gysylltiedig hwnnw yn cael ei wireddu a gwneud yn siŵr bod cydraddoldeb i addysg bellach yn eich ystyriaethau. Yn olaf, rydych chi wedi cyfeirio at gychwyn archwiliad sgiliau Cymru gyfan. Mewn gwirionedd, cafodd yr archwiliad hwnnw ei weithredu, neu ei gychwyn a'i gymeradwyo, gan y Llywodraeth Lafur flaenorol. Nawr, does gen i ddim problem o gwbl eich bod chi'n parhau â gwaith da y Llywodraeth honno, ond rwy'n credu ei bod yn bwysig bod tryloywder ynglŷn â hynny. Diolch. 16074 7 2026-06-16T13:30:01 763750 296 En 2026-06-16T16:10:00 http://www.senedd.tv/en/16074?startPos=9602&l=en http://www.senedd.tv/cy/16074?startPos=9602&l=cy 260616-7 5. Datganiad gan y Gweinidog Cabinet dros Addysg a’r Gymraeg: Blaenoriaethau ar gyfer Addysg 5. Statement by the Cabinet Minister for Education and the Welsh Language: Priorities for Education C 16074 7 2026-06-16T13:30:01 763768 297 En 2026-06-16T16:11:53 http://www.senedd.tv/en/16074?startPos=9715&l=en http://www.senedd.tv/cy/16074?startPos=9715&l=cy 260616-7 5. Datganiad gan y Gweinidog Cabinet dros Addysg a’r Gymraeg: Blaenoriaethau ar gyfer Addysg 5. Statement by the Cabinet Minister for Education and the Welsh Language: Priorities for Education C 12145 12145 Anna Brychan AS https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=12145 https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12145 Brychan, Anna Diolch yn fawr. If I can start by agreeing with her that this is definitely the best job in Government, and I think she and I can agree very happily on that. If I miss any of your points, I will come back to them and write to you, if I can. I hope I wrote them all down. In terms of the literacy and numeracy foundational framework, that is work that is ongoing now. The CAL:ON programme and the materials and resources that that is developing is certainly part of what we want to offer in that space. Valuable work is being done in Bangor University, I think—led by Bangor University—in that field, and also around synthetic phonics, which, obviously, we want to work with. And as we published in our manifesto, the clear age-related expectations is a core part of that plan. Dysgu is the body tasked with aligning educational priorities with professional learning opportunities—an offer, I suppose, for the teaching workforce. It is a very new body, it has a lot to do. I will have an early meeting with them to make sure that they are comfortable, and that we are all comfortable that they are able to do all the work that has been allocated to them, and that we are equally happy with the prioritisation of that work. The pay review body, she will be aware also that I have received the report. It is a report covering a long list of areas. I think she will remember, too, that it is sensible to take time to consider the recommendations of that pay award body and that previous Governments have also found that they would need to take proper time over the summer, before coming to a firm conclusion about that. I will write to her, if I may, on the school counselling programme, because I don't feel well-enough informed to give you a full answer now. The same is true of the advocacy service. On tertiary, though, we do know that further education colleges—. As I said, this should be seen as a continuous, whole system, so I hope I didn't indicate to her or anybody else that it has a lesser place in that one national plan than any other element. That was certainly not my intention. We do know that FE colleges are experiencing challenges born of the fact that they have a greater number of learners than perhaps they had planned for, and the same is forecast for coming years. So, I've already had a conversation with Medr around this, and she will be aware that they have allocated—they allocated, rather—additional investment to support that. On mental health as well, obviously mental health will be a priority for us in schools as well. We know it is a significant factor, and any factors that influence or hinder learners from making the progress we want them to make, we want to see them making, we will make sure that the support is there to support them. Diolch yn fawr. Os caf i ddechrau trwy gytuno â hi mai hon, yn bendant, yw'r swydd orau yn y Llywodraeth, ac rwy'n credu y gall hithau a minnau gytuno yn hapus iawn ar hynny. Os byddaf i'n colli unrhyw un o'ch pwyntiau, fe ddof fi yn ôl atyn nhw ac ysgrifennu atoch chi, os gallaf. Rwy'n gobeithio fy mod i wedi ysgrifenedig pob un ohonyn nhw i lawr. O ran y fframwaith sylfaenol llythrennedd a rhifedd, mae hwnnw'n waith sy'n mynd rhagddo nawr. Mae rhaglen CAL:ON a'r deunyddiau a'r adnoddau y mae'r rhaglen honno yn eu datblygu yn sicr yn rhan o'r hyn rydyn ni eisiau ei gynnig yn y maes hwnnw. Mae gwaith gwerthfawr yn cael ei wneud ym Mhrifysgol Bangor, dan arweiniad Prifysgol Bangor—rwy'n credu—yn y maes hwnnw, a hefyd o amgylch ffoneg synthetig, yr ydym eisiau gweithio ag ef, yn amlwg. Ac fel y gwnaethon ni ei gyhoeddi yn ein maniffesto, mae'r disgwyliadau clir sy'n gysylltiedig ag oedran yn rhan greiddiol o'r cynllun hwnnw. Dysgu yw'r corff sydd â'r dasg o sicrhau bod blaenoriaethau addysgol wedi'u halinio â chyfleoedd dysgu proffesiynol—cynnig ar gyfer y gweithlu addysgu, am wn i. Mae'n gorff newydd iawn, mae ganddo lawer i'w wneud. Byddaf yn cael cyfarfod cynnar gyda nhw i wneud yn siŵr eu bod nhw'n fodlon, a'n bod ni i gyd yn fodlon eu bod nhw'n gallu gwneud yr holl waith sydd wedi'i neilltuo iddyn nhw, a'n bod ni'r un mor hapus â'r ffordd y mae'r gwaith hwnnw'n cael ei flaenoriaethu. O ran y corff adolygu cyflogau, fe fydd hi'n ymwybodol hefyd fy mod i wedi cael yr adroddiad. Mae'n adroddiad sy'n cwmpasu rhestr hir o feysydd. Rwy'n credu y bydd hi'n cofio, hefyd, ei bod hi'n synhwyrol cymryd amser i ystyried argymhellion y corff dyfarnu cyflog hwnnw a bod Llywodraethau blaenorol hefyd wedi canfod y byddai angen iddyn nhw gymryd amser priodol dros yr haf, cyn dod i gasgliad cadarn ynglŷn â hynny. Fe wnaf i ysgrifennu ati, os caf i, ynghylch y rhaglen cwnsela mewn ysgolion, oherwydd dydw i ddim yn teimlo'n ddigon gwybodus i roi ateb llawn i chi nawr. Mae'r un peth yn wir am y gwasanaeth eiriolaeth. Fodd bynnag, o ran addysg drydyddol, rydyn ni'n gwybod bod colegau addysg bellach—. Fel y dywedais i, dylai hon gael ei gweld fel system barhaus, gyfan, felly gobeithio wnes i ddim rhoi'r argraff iddi hi nac i unrhyw arall bod ganddi lai o ran yn yr un cynllun cenedlaethol hwnnw nag unrhyw elfen arall. Nid dyna oedd fy mwriad yn sicr. Rydyn ni'n gwybod bod colegau addysg bellach yn wynebu heriau sy'n deillio o'r ffaith bod ganddyn nhw fwy o ddysgwyr nag yr oedden nhw efallai wedi'i gynllunio ar eu cyfer, a rhagwelir y bydd yr un peth yn wir ar gyfer y blynyddoedd i ddod. Felly, rydw i eisoes wedi cael sgwrs gyda Medr ynglŷn â hyn, ac fe fydd hi'n ymwybodol eu bod nhw wedi dyrannu—y gwnaethon nhw ddyrannu, yn hytrach—fuddsoddiad ychwanegol i gefnogi hynny. O ran iechyd meddwl hefyd, yn amlwg, bydd iechyd meddwl yn flaenoriaeth i ni mewn ysgolion hefyd. Rydyn ni'n gwybod ei fod yn ffactor arwyddocaol, ac o ran unrhyw ffactorau sy'n dylanwadu neu'n rhwystro dysgwyr rhag gwneud y cynnydd rydyn ni eisiau iddyn nhw ei wneud, rydyn ni eisiau eu gweld nhw'n eu gwneud, byddwn ni'n sicrhau bod y cymorth yno i'w cefnogi. 16074 7 2026-06-16T13:30:01 763760 298 En 2026-06-16T16:15:00 http://www.senedd.tv/en/16074?startPos=9902&l=en http://www.senedd.tv/cy/16074?startPos=9902&l=cy 260616-7 5. Datganiad gan y Gweinidog Cabinet dros Addysg a’r Gymraeg: Blaenoriaethau ar gyfer Addysg 5. Statement by the Cabinet Minister for Education and the Welsh Language: Priorities for Education C 16074 7 2026-06-16T13:30:01 763774 299 En 2026-06-16T16:15:57 http://www.senedd.tv/en/16074?startPos=9959&l=en http://www.senedd.tv/cy/16074?startPos=9959&l=cy 260616-7 5. Datganiad gan y Gweinidog Cabinet dros Addysg a’r Gymraeg: Blaenoriaethau ar gyfer Addysg 5. Statement by the Cabinet Minister for Education and the Welsh Language: Priorities for Education C 8734 8734 Sam Rowlands AS https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=8734 https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=8734 Rowlands, Sam Thank you, Cabinet Minister, for your statement, and for sharing it in advance also, and for your early engagement. I declare an interest as an LEA governor as well. I agree with you, Cabinet Minister, that education should be giving every young person in Wales the best possible start in life, but parents across Wales are all asking the same question: is this system delivering the standards our children deserve? And unfortunately, the answer right now to that question is 'no'; the system is not delivering the standards our children deserve. The fact is that we are spending more per head in Wales than in England, yet outcomes continue to lag behind. So, I wonder, as my first question, Cabinet Minister, if you have a view as to the biggest reason why there continues to be a gap, despite that sustained investment over time. It's not enough to point to increased spending; we have to be honest about whether that money is translating into better outcomes for learners. And you've rightly pointed to the desired focus on standards. The reality is that we continue to see Wales at or near the bottom of UK education rankings, and consistently doing poorly on international PISA rankings, with too many young people still leaving school without secure literacy and numeracy skills. That's a longstanding issue and one that requires urgent attention and clear accountability. And in particular, on those PISA rankings, I wonder if you have a target in mind as to where you want Wales to be at the end of this Senedd term to show progress in relation to all-important standards, and also a position that you want to be held accountable for in terms of those PISA rankings. Attendance remains below that of pre-pandemic levels—I agree with you that there has to be a focus on attendance—falling from 94 per cent to around 91 per cent currently. For some of the most vulnerable learners, particularly those eligible for free school meals, persistent absence remains far too high. So, I wonder what further action will be taken to engage with parents to drive up attendance and ensure consistency across all schools, particularly for those disadvantaged pupils. We're also, as we've heard, seeing pressures on the system itself. We know that teacher numbers and support staff numbers have fallen in recent years, while demands on schools have increased. And Cabinet Minister, you mentioned the new teacher initiative of £20,000 to encourage new teachers into the system. But you'll also know that, in England, new teachers are offered £30,000 to start teaching. So, I wonder how you think you'll address that gap of £30,000 to start teaching in England but £20,000 to start teaching here in Wales. On mobile phones in schools, this has been an issue raised consistently by teachers and headteachers, and by the Welsh Conservatives in this Chamber as well. And new survey findings published today by the Welsh Conservatives also reinforce this concern, showing mobile phone restrictions are widely seen as having positive impacts on reducing distraction, improving behaviour, tackling bullying and supporting learner well-being. I welcome your statement, your commitment, to consult on statutory guidance to limit mobile phone use in schools. But can you confirm today whether the Welsh Government intends to take a more consistent, national approach to mobile phone use in schools, or whether it will continue to leave these decisions entirely to individual schools without a national framework in place? You acknowledged, Cabinet Minister, the importance of higher education to the Welsh economy, and indeed Lynne Neagle also picked up on this point, because it, of course, helps create jobs and growth. However, we know that fewer students are going to university here in Wales than in England, which is putting pressure on universities and how they are funded. I believe if we connect universities, apprenticeships and the needs of the economy more closely, we can keep higher education strong, make it more accessible and ensure it's financially sustainable in the long term. But I'd be keen to hear your views on the future of the sector. I appreciate you've answered that, in part, to Lynne Neagle a moment ago, but I would be keen to hear that in a little more detail, to give that assurance to our higher education providers. Deputy Presiding Officer, this is a system that the new Welsh Government has inherited, a system with clear and persistent challenges, so the question that needs answering now is not linked to blame, but about direction and outcomes. Because, ultimately, people will judge this Welsh Government not on plans or statements, but on whether things actually improve in the classroom, and, in my role in this place, that's what I will continue to do to scrutinise your decisions. Diolch yn fawr iawn.  Diolch, Gweinidog Cabinet, am eich datganiad, ac am ei rannu ymlaen llaw hefyd, ac am eich ymgysylltiad cynnar. Rwy'n datgan buddiant fel llywodraethwr AALl hefyd. Rwy'n cytuno â chi, Gweinidog Cabinet, y dylai addysg fod yn rhoi'r dechrau gorau posibl i bob person ifanc yng Nghymru, ond mae rhieni ledled Cymru i gyd yn gofyn yr un cwestiwn: a yw'r system hon yn cyflawni'r safonau y mae ein plant yn eu haeddu? Ac yn anffodus, yr ateb ar hyn o bryd i'r cwestiwn hwnnw yw 'na'; dydy'r system ddim yn cyflawni'r safonau y mae ein plant yn eu haeddu. Y gwir amdani yw ein bod ni'n gwario mwy y pen yng Nghymru nag yn Lloegr, ond mae'r canlyniadau yn parhau i fod ar ei hôl hi. Felly, fy nghwestiwn cyntaf, Gweinidog Cabinet, yw tybed a oes gennych chi farn am y prif reswm pam rydyn ni'n parhau i weld bwlch, er gwaethaf y buddsoddiad parhaus hwnnw dros amser. Dydy hi ddim yn ddigon i dynnu sylw at fwy o wariant; mae'n rhaid i ni fod yn onest ynghylch a yw'r arian hwnnw'n trosglwyddo i ganlyniadau gwell i ddysgwyr. Ac, yn gwbl gywir, rydych chi wedi tynnu sylw at y ffocws rydyn ni'n dymuno ei weld ar safonau. Y gwir amdani yw ein bod ni'n parhau i weld Cymru ar waelod tablau addysg y DU, neu'n agos at y gwaelod, ac yn gwneud yn wael yn gyson o ran safleoedd PISA rhyngwladol, gyda gormod o bobl ifanc yn dal i adael yr ysgol heb sgiliau llythrennedd a rhifedd diogel. Mae hynny'n fater hirsefydlog ac yn un sy'n gofyn am sylw brys ac atebolrwydd clir. Ac yn benodol, o ran y safleoedd PISA hynny, tybed a oes gennych chi darged mewn golwg o ran ble rydych chi eisiau i Gymru fod ar ddiwedd tymor y Senedd hon i ddangos cynnydd o ran safonau hollbwysig, a hefyd safle yr hoffech chi gael eich dal yn atebol amdano o ran y safleoedd PISA hynny. Mae presenoldeb yn parhau i fod yn is na'r lefelau a welwyd cyn y pandemig—rwy'n cytuno â chi fod yn rhaid canolbwyntio ar bresenoldeb—sydd wedi gostwng o 94 y cant i tua 91 y cant ar hyn o bryd. Mae absenoldeb parhaus yn parhau i fod yn llawer rhy uchel i rai o'n dysgwyr mwyaf agored i niwed, yn enwedig y rhai sy'n gymwys i gael prydau ysgol am ddim. Felly, tybed pa gamau eraill fydd yn cael eu cymryd i ymgysylltu â rhieni i gynyddu presenoldeb a sicrhau cysondeb ar draws pob ysgol, yn enwedig i'r disgyblion difreintiedig hynny. Rydyn ni hefyd, fel rydyn ni wedi'i glywed, yn gweld pwysau ar y system ei hun. Rydyn ni'n gwybod bod nifer yr athrawon a'r staff cymorth wedi gostwng yn ystod y blynyddoedd diwethaf, tra bod y galw ar ysgolion wedi cynyddu. A Gweinidog Cabinet, fe wnaethoch chi sôn am y fenter newydd i athrawon, sef £20,000 i annog athrawon newydd i ddod i mewn i'r system. Ond fe fyddwch chi hefyd yn gwybod bod athrawon newydd yn Lloegr yn cael cynnig £30,000 i ddechrau addysgu. Felly, tybed sut fyddwch chi'n mynd i'r afael â'r bwlch hwnnw o £30,000 i ddechrau addysgu yn Lloegr ond £20,000 i ddechrau addysgu yma yng Nghymru. O ran ffonau symudol mewn ysgolion, mae hwn wedi bod yn fater sydd wedi'i godi'n gyson gan athrawon a phenaethiaid, a chan y Ceidwadwyr Cymreig yn y Siambr hon hefyd. Ac mae canfyddiadau arolwg newydd a gyhoeddwyd heddiw gan y Ceidwadwyr Cymreig hefyd yn ategu'r pryder hwn, gan ddangos bod cyfyngiadau ar ffonau symudol yn cael eu gweld yn eang fel rhywbeth sy'n cael effeithiau cadarnhaol ar leihau ymyrraeth, gwella ymddygiad, mynd i'r afael â bwlio a chefnogi lles dysgwyr. Rwy'n croesawu eich datganiad, eich ymrwymiad, i ymgynghori ar ganllawiau statudol i gyfyngu ar y defnydd o ffonau symudol mewn ysgolion. Ond a allwch chi gadarnhau heddiw a yw Llywodraeth Cymru yn bwriadu mabwysiadu dull mwy cyson, cenedlaethol o fynd i'r afael â'r defnydd o ffonau symudol mewn ysgolion, neu a fydd yn parhau i adael y penderfyniadau hyn yn gyfan gwbl i ysgolion unigol heb fod yna fframwaith cenedlaethol ar waith? Fe wnaethoch chi gydnabod, Gweinidog Cabinet, bwysigrwydd addysg uwch i economi Cymru ac, yn wir, fe wnaeth Lynne Neagle godi'r pwynt hwn hefyd, oherwydd, wrth gwrs, mae'n helpu i greu swyddi a thwf. Fodd bynnag, rydyn ni'n gwybod bod llai o fyfyrwyr yn mynd i'r brifysgol yma yng Nghymru nag yn Lloegr, sy'n rhoi pwysau ar brifysgolion a'r ffordd maen nhw'n cael eu hariannu. Rwy'n credu, os gwnawn ni gysylltu prifysgolion, prentisiaethau ac anghenion yr economi yn agosach, y gallwn ni gadw addysg uwch yn gryf, ei gwneud yn fwy hygyrch a sicrhau ei bod yn ariannol gynaliadwy yn y tymor hir. Ond byddwn i'n awyddus i glywed eich barn ar ddyfodol y sector. Rwy'n gwerthfawrogi eich bod chi wedi ateb hynny, yn rhannol, i Lynne Neagle funud yn ôl, ond byddwn i'n awyddus i glywed hynny mewn ychydig mwy o fanylder, i roi'r sicrwydd hwnnw i'n darparwyr addysg uwch. Dirprwy Lywydd, mae hon yn system y mae Llywodraeth newydd Cymru wedi'i hetifeddu, system â heriau clir a pharhaus, felly nid cwestiwn sy'n gysylltiedig â bai yw'r un sydd angen ei ateb nawr ond un sy'n ymwneud â chyfeiriad a chanlyniadau. Oherwydd, yn y pen draw, bydd pobl yn barnu'r Llywodraeth Cymru hon nid ar sail cynlluniau neu ddatganiadau, ond ar sail a yw pethau'n gwella go iawn yn yr ystafell ddosbarth, ac, yn fy rôl i yn y lle hwn, dyna'r hyn y byddaf i'n parhau i'w wneud i graffu ar eich penderfyniadau. Diolch yn fawr iawn.  16074 7 2026-06-16T13:30:01 763781 300 En 2026-06-16T16:20:00 http://www.senedd.tv/en/16074?startPos=10202&l=en http://www.senedd.tv/cy/16074?startPos=10202&l=cy 260616-7 5. Datganiad gan y Gweinidog Cabinet dros Addysg a’r Gymraeg: Blaenoriaethau ar gyfer Addysg 5. Statement by the Cabinet Minister for Education and the Welsh Language: Priorities for Education C 16074 7 2026-06-16T13:30:01 763784 301 Cy 2026-06-16T16:20:51 http://www.senedd.tv/cy/16074?startPos=10253&l=cy http://www.senedd.tv/en/16074?startPos=10253&l=en 260616-7 5. Datganiad gan y Gweinidog Cabinet dros Addysg a’r Gymraeg: Blaenoriaethau ar gyfer Addysg 5. Statement by the Cabinet Minister for Education and the Welsh Language: Priorities for Education C 12145 12145 Anna Brychan AS https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=12145 https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12145 Brychan, Anna Diolch yn fawr am y cwestiynau. Rwy'n croesawu ei ymrwymiad e i graffu ar y cynnydd rŷn ni’n ei wneud dros gyfnod y Senedd hon. Dyna'r union, rwy'n credu, fath o drafod rŷn ni'n moyn ar faes mor bwysig â hwn, ac mae arbenigedd pobl ar draws y Siambr a’r cwestiynau crafog dros y cyfnod nesaf yn mynd i fod yn bwysig i ni fedru dal ein hunain i gyfrif, hefyd, yn yr un modd ag yr oedd fy nghydweithwyr fan hyn—dwi ddim yn cofio ei deitl e—yn dangos i ni. Achos yr allbynnau yna fydd yn bwysig i sicrhau ein bod ni'n gallu dweud wrth bobl yng Nghymru ein bod ni wedi llwyddo yn y meysydd rŷn ni wedi eu blaenoriaethu ac yn gallu rhannu'r wybodaeth yna gyda nhw i ddangos y cynnydd hwnnw, a byddwn ni'n rhannu manylion y rheini yma hefyd. Mae yna fwlch. Dyw'r sefyllfa, dyw ein system addysg ni, ddim yn y fan y dymunwn iddyn nhw fod. Rwy'n credu bod yna gytundeb ar hynna ymysg y gweithlu a'r gymdeithas yn ehangach, a dyna pam rŷn ni'n canolbwyntio ar y pethau elfennol yma ac yn fwriadus yn mynd ati i osod y math o dargedau y mae modd i ni ddal ein hunain i gyfrif arnyn nhw, a hefyd fod yna eglurder disgwyliadau yn y trafodaethau rŷn ni'n eu cael gyda llywodraeth leol ac ysgolion hefyd. Yn absenoldeb hynny, mae e weithiau'n anodd i bobl weld pa gynnydd maen nhw'n ei wneud. Felly, rwyf yn ymrwymo hefyd i hynny. O ran PISA, mi fydd canlyniadau PISA yn cael eu cyhoeddi eto ym mis Medi. Mi fyddaf i’n mynd ati yn fwriadus i fynd â’r wybodaeth fwyaf defnyddiol o hwnna. Mae'n ehangach na'r rhifau. Mae yna lot o ddata defnyddiol, ac rwy'n credu y gallwn ni ddefnyddio hynny'n fwriadus i fwydo hefyd ein cynlluniau rhifedd a llythrennedd ni. Ond, yn ogystal â hynny, rwy'n frwd iawn ein bod ni â dealltwriaeth o berfformiad ein system addysg ni yn ystod y misoedd a'r blynyddoedd nesaf, ac nad ydyn ni wastad yn ddibynnol, efallai, ar edrych nôl, sef beth mae PISA yn caniatáu i ni ei wneud, ond bod gyda ni ddealltwriaeth fanwl o sut mae'r system yn perfformio nawr. Rwy'n derbyn hefyd ei bwynt ef ynglŷn â recriwtio athrawon. Pan wnaethon ni'r cyhoeddiad yr wythnos diwethaf yn cynyddu'r gefnogaeth i £20,000 ar gyfer y rheini sydd yn hyfforddi i wneud y pynciau prin, mi fyddwn ni yn cynyddu hwnna, ac wedi ymrwymo i hynny hefyd dros gyfnod y Senedd, i'r un lefelau ag sydd ar gael yn Lloegr. O ran ffonau symudol a'r cais am gyfarwyddyd a chanllawiau cenedlaethol, does dim cyfarwyddyd na chanllawiau cenedlaethol ar hyn o bryd, a dyna'n hunion fwriad: symud i ganllawiau statudol o fis Medi. Felly, rwy'n gobeithio bod hwnna'n rhoi cysur iddo fe yn y maes hwnnw hefyd. Y pwynt olaf, rwy'n credu, oedd yr un ynglŷn â phrifysgolion a phrentisiaethau, a dod â’n hystyriaethau ni o'r system drydyddol at ei gilydd fel bod y naill yn cefnogi'r llall. Yn hynny o beth, rwy'n credu bod hwnna’n cyd-fynd yn llwyr gyda'r sylwadau roeddwn i’n eu gwneud amboutu’r angen am un system genedlaethol, a bod cefnogaeth i'r syniad yna i'w chroesawu, yn y modd hefyd fe allai fe gyfrannu at gynaliadwyedd y sector yn y tymor hir. Ond, wrth gwrs, rŷn ni'n blaenoriaethu ar hyn o bryd yr ymrwymiad yna i adolygu'r system ariannu addysg uwch ac yn symud i roi'r broses honno yn ei lle dros yr wythnosau nesaf. Diolch yn fawr. Thank you very much for those questions. I welcome his commitment to scrutinise the progress that we make over the period of this Senedd. That's exactly the kind of debate we want in an area as important as this, and people's expertise across the Chamber and the concise questions that will be asked over the next years will be important in holding ourselves to account, just as my colleague here—I can't remember his title—demonstrated to us. Because it's those outputs that will be important in ensuring that we can say to the people of Wales that we have succeeded in our priority areas and that we can share that information with people to demonstrate that progress, and we will share those details here too. There is a gap. Our education system isn't where we would like it to be. I think there is agreement on that among the workforce and broader society, and that is why we are focused on these fundamentals and are deliberately setting targets whereby we can hold ourselves to account, and also that there are clear expectations in terms of the discussions that we're having with local authorities and schools. In the absence of that, it's sometimes difficult for people to see what progress is being made. So, I also commit to that. In terms of PISA, the PISA results will be published again in September. I will very deliberately take the most meaningful information from that. It's about more than just numbers. There’s a lot of data that we can use there, and we can use that meaningfully in order to inform our numeracy and literacy plans. But, in addition to that, I'm very eager that we should have an understanding of the performance of our education system during the next months and years, and that we're not always reliant on looking back, which is what PISA allows us to do, but that we have a detailed understanding of how the system is performing now. I also accept his point on teacher recruitment. When we made the announcement last week increasing the support to £20,000 for those training in those areas where we have a shortage of teachers, we committed to that for the period of the Senedd, and to do so to the same level as is available in England. In terms of mobile phones and the request for national directives and guidance, there is no national directive or guidance at the moment, and that's the exact intention: to move to statutory guidance from September onwards. So, I do hope that that gives him some comfort in that area too. I think his final point was on universities and apprenticeships, and bringing our consideration of the tertiary sector together so that one can support the other. Now, in that regard, I do think that that aligns fully with the comments I made on the need for having a single national system, and that support for that idea is to be welcomed, also in the way that it can contribute to the sustainability of the sector in the long term. But also we are currently prioritising that commitment to review the funding system for HE and are moving to put that process in place in the next few weeks. Thank you. 16074 7 2026-06-16T13:30:01 763770 302 Cy 2026-06-16T16:25:00 http://www.senedd.tv/cy/16074?startPos=10502&l=cy http://www.senedd.tv/en/16074?startPos=10502&l=en 260616-7 5. Datganiad gan y Gweinidog Cabinet dros Addysg a’r Gymraeg: Blaenoriaethau ar gyfer Addysg 5. Statement by the Cabinet Minister for Education and the Welsh Language: Priorities for Education C 16074 7 2026-06-16T13:30:01 763772 303 Cy 2026-06-16T16:25:31 http://www.senedd.tv/cy/16074?startPos=10533&l=cy http://www.senedd.tv/en/16074?startPos=10533&l=en 260616-7 5. Datganiad gan y Gweinidog Cabinet dros Addysg a’r Gymraeg: Blaenoriaethau ar gyfer Addysg 5. Statement by the Cabinet Minister for Education and the Welsh Language: Priorities for Education C 4491 4491 Alun Cox AS https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=4491 https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=4491 Cox, Alun Gaf i hefyd ddiolch i'r Gweinidog Cabinet am y datganiad heddiw? May I also thank the Cabinet Minister for today's statement? 16074 7 2026-06-16T13:30:01 763775 304 En 2026-06-16T16:25:36 http://www.senedd.tv/en/16074?startPos=10538&l=en http://www.senedd.tv/cy/16074?startPos=10538&l=cy 260616-7 5. Datganiad gan y Gweinidog Cabinet dros Addysg a’r Gymraeg: Blaenoriaethau ar gyfer Addysg 5. Statement by the Cabinet Minister for Education and the Welsh Language: Priorities for Education C 4491 4491 Alun Cox AS https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=4491 https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=4491 Cox, Alun As others have already indicated, Wales has the lowest PISA scores in the UK and is significantly below the OECD average. This is not good enough, and so I welcome the Cabinet Minister's commitment to improving this for the good of our young people and our country. I am a governor in two excellent schools, Ysgol Gynradd Gymraeg Llwyncelyn and Ysgol Gyfun Gymraeg Cwm Rhondda, for which I declare the relevant interests. In those schools, standards and attainment are consistently high, but to improve standards across Wales it is vital that we support the recruitment and retention of teachers. Plaid Cymru's increase of the priority subject teacher incentive will be invaluable in supporting our education system. To build on this and further improve our schools, will the Cabinet Minister outline steps that are being taken to develop a new foundational literacy and numeracy plan? Fel y mae eraill wedi'i nodi eisoes, Cymru sydd â'r sgorau PISA isaf yn y DU ac mae'n sylweddol is na chyfartaledd y Sefydliad ar gyfer Cydweithrediad a Datblygiad Economaidd. Dydy hyn ddim yn ddigon da, ac felly rwy'n croesawu ymrwymiad y Gweinidog Cabinet i wella hyn er lles ein pobl ifanc a'n gwlad. Rwy'n llywodraethwr ar ddwy ysgol ardderchog, Ysgol Gynradd Gymraeg Llwyncelyn ac Ysgol Gyfun Gymraeg Cwm Rhondda, yr wyf yn datgan y buddiannau perthnasol ar eu cyfer. Yn yr ysgolion hynny, mae safonau a chyrhaeddiad yn gyson uchel, ond er mwyn gwella safonau ledled Cymru mae'n hanfodol ein bod ni'n cefnogi recriwtio a chadw athrawon. Bydd y cynnydd y mae Plaid Cymru yn ei gyflwyno i'r cymhelliant i athrawon ar gyfer pynciau â blaenoriaeth yn amhrisiadwy wrth gefnogi ein system addysg. Er mwyn datblygu hyn a gwella ein hysgolion ymhellach, a wnaiff y Gweinidog Cabinet amlinellu'r camau sy'n cael eu cymryd i ddatblygu cynllun llythrennedd a rhifedd sylfaenol newydd? 16074 7 2026-06-16T13:30:01 763778 305 Cy 2026-06-16T16:26:39 http://www.senedd.tv/cy/16074?startPos=10601&l=cy http://www.senedd.tv/en/16074?startPos=10601&l=en 260616-7 5. Datganiad gan y Gweinidog Cabinet dros Addysg a’r Gymraeg: Blaenoriaethau ar gyfer Addysg 5. Statement by the Cabinet Minister for Education and the Welsh Language: Priorities for Education C 12145 12145 Anna Brychan AS https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=12145 https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12145 Brychan, Anna Diolch yn fawr, Alun Cox, a diolch yn fawr hefyd i staff ysgol Llwyncelyn a Chwm Rhondda am y gwaith gwerthfawr maen nhw'n ei wneud. Rydym ni wrthi'n gweithio ar y cynllun rhifedd a llythrennedd ar hyn o bryd. Mi fyddaf i yn ac rwyf wedi ymrwymo eisoes y bydd y ffocws ar y gefnogaeth a hefyd ar y targedau—dyna'r math o gynllun rŷn ni'n ei roi at ei gilydd. Byddaf i yn ac rwyf wedi ymrwymo'n barod i rannu mwy o fanylion am y cyfeiriad rŷn ni'n mynd iddo fe gydag ysgolion erbyn diwedd tymor yr haf fel eu bod nhw â syniad o'r hyn y byddan nhw'n ymwneud ag ef yn y flwyddyn academaidd newydd—rwy'n credu bod hwnna'n bwysig yn ei hunan—ac wedyn byddaf i'n rhannu'r manylion mwy pendant yn yr hydref. Rwy'n credu hefyd a phwynt arall y bydden i yn dymuno ei wneud yw'r ffaith bod nifer fawr o'n hysgolion ni yn gweithio'n effeithiol ac yn darparu safonau i'w deisyfu ym mhob man. Felly, mae yna elfen yn fan hyn o dynnu ar yr arbenigedd hwnnw a'i fwydo fe'n fwy effeithiol i'r system i sicrhau ein bod ni'n dysgu o'r ysgolion hynny sydd eisoes yn llwyddiannus iawn. Fe wnes i ymweld ag un yr wythnos diwethaf, er enghraifft, a doedd yna ddim gwahaniaeth o gwbl yn y safonau oedd yn cael eu cyrraedd gan ddisgyblion oedd yn gymwys i gael prydau bwyd am ddim a'r rhai doedd ddim yn gymwys, ac mae hwnna'n rhywbeth sydd wedi bod yn darged anodd iawn i'w gyrraedd ers blynyddoedd. Felly, os oes rhai ysgolion yn gallu llwyddo i wneud hyn, mae lot mwy o arbenigedd i dynnu arno fe'n effeithiol nag efallai rŷn ni weithiau yn meddwl. Thank you very much, Alun Cox, and thank you to the staff at ysgol Llwyncelyn and Cwm Rhondda too for the valuable work that they do. We are currently working on the numeracy and literacy plan. I have already committed that the focus will be on support and targets—that's the kind of plan that we are putting together. I have already committed to sharing more detail on our direction of travel with schools by the end of the summer term so that they have an idea of what they will be dealing with in the new academic year—I think that's important in and of itself—and I will share more specific details in the autumn. Another point that I would wish to make is on the fact that many of our schools are working effectively and providing standards that we should aspire to across the board. So, there is an element here of drawing on that expertise and feeding it more effectively into the system in order to ensure that we do learn from those schools who are already very successful. I visited one last week, for example, and there was no difference at all in the standards that were attained by pupils who did qualify for free school meals and those that didn't, and that is something that has been a target that's been very difficult to achieve for many years. So, if some schools can deliver that, then there's a great deal more expertise to draw on than perhaps we sometimes think. 16074 7 2026-06-16T13:30:01 763783 306 En 2026-06-16T16:28:36 http://www.senedd.tv/en/16074?startPos=10718&l=en http://www.senedd.tv/cy/16074?startPos=10718&l=cy 260616-7 5. Datganiad gan y Gweinidog Cabinet dros Addysg a’r Gymraeg: Blaenoriaethau ar gyfer Addysg 5. Statement by the Cabinet Minister for Education and the Welsh Language: Priorities for Education C 12144 12144 Joshua Kim AS https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=12144 https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12144 Kim, Joshua Thank you for your statement, Minister. A constituent has raised with me a concern that was not covered in your priority statement today. An issue a constituent has asked me to raise in Plenary with you, Minister, is the support available for children with additional learning needs during school holidays. For many families, the challenges do not stop when term ends, yet access to suitable activities, respite support and other appropriate provision can be inconsistent across local authorities. Can the Minister therefore explain what consideration the Welsh Government is giving to improving and standardising support for ALN pupils and their families outside term time, please?  Diolch am eich datganiad, Gweinidog. Mae etholwr wedi codi pryder gyda mi na chafodd ei gynnwys yn eich datganiad blaenoriaeth heddiw. Mater y mae etholwr wedi gofyn i mi ei godi yn y Cyfarfod Llawn gyda chi, Gweinidog, yw'r cymorth sydd ar gael i blant ag anghenion dysgu ychwanegol yn ystod gwyliau'r ysgol. I lawer o deuluoedd, nid yw'r heriau'n peidio pan ddaw'r tymor i ben, ond gall mynediad at weithgareddau addas, cymorth seibiant a darpariaeth briodol arall fod yn anghyson ar draws awdurdodau lleol. Felly, a all y Gweinidog esbonio pa ystyriaeth y mae Llywodraeth Cymru yn ei rhoi i wella a safoni cymorth i ddisgyblion ADY a'u teuluoedd y tu allan i'r tymor ysgol, os gwelwch yn dda?  16074 7 2026-06-16T13:30:01 763785 307 En 2026-06-16T16:29:22 http://www.senedd.tv/en/16074?startPos=10764&l=en http://www.senedd.tv/cy/16074?startPos=10764&l=cy 260616-7 5. Datganiad gan y Gweinidog Cabinet dros Addysg a’r Gymraeg: Blaenoriaethau ar gyfer Addysg 5. Statement by the Cabinet Minister for Education and the Welsh Language: Priorities for Education C 12145 12145 Anna Brychan AS https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=12145 https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12145 Brychan, Anna Diolch yn fawr. Thank you for that question. It's obviously a very important consideration. The way that we support children and young people with additional learning needs is a focus for the entire education system, both in term time and also in school holidays. In terms of the detail for his constituent, I know I have received a few letters from you already, but I would like the opportunity to lay out perhaps in more detail what it looks like in that holiday space where your constituent lives, so I can be as helpful as possible. Diolch. Diolch yn fawr. Diolch am y cwestiwn hwnnw. Mae'n amlwg yn ystyriaeth bwysig iawn. Mae'r ffordd rydyn ni'n cefnogi plant a phobl ifanc ag anghenion dysgu ychwanegol yn ffocws ar gyfer y system addysg gyfan, yn ystod y tymor a hefyd yn ystod gwyliau ysgol. O ran y manylion ar gyfer ei etholwr, rydw i'n gwybod fy mod i wedi cael rhai llythyrau gennych chi eisoes, ond hoffwn gael y cyfle i nodi efallai yn fwy manwl sut olwg sydd ar y ddarpariaeth gwyliau honno lle mae eich etholwr yn byw, fel y gallaf roi cymaint o gymorth â phosibl. Diolch. 16074 7 2026-06-16T13:30:01 763771 308 En 2026-06-16T16:30:00 http://www.senedd.tv/en/16074?startPos=10802&l=en http://www.senedd.tv/cy/16074?startPos=10802&l=cy 260616-7 5. Datganiad gan y Gweinidog Cabinet dros Addysg a’r Gymraeg: Blaenoriaethau ar gyfer Addysg 5. Statement by the Cabinet Minister for Education and the Welsh Language: Priorities for Education C 16074 7 2026-06-16T13:30:01 764311 309 Cy 2026-06-16T00:00:00 http://www.senedd.tv/cy/16074?startPos=-48598&l=cy http://www.senedd.tv/en/16074?startPos=-48598&l=en 260616-7 5. Datganiad gan y Gweinidog Cabinet dros Addysg a’r Gymraeg: Blaenoriaethau ar gyfer Addysg 5. Statement by the Cabinet Minister for Education and the Welsh Language: Priorities for Education C 16074 7 2026-06-16T13:30:01 763773 310 Cy 2026-06-16T16:30:03 http://www.senedd.tv/cy/16074?startPos=10805&l=cy http://www.senedd.tv/en/16074?startPos=10805&l=en 260616-7 5. Datganiad gan y Gweinidog Cabinet dros Addysg a’r Gymraeg: Blaenoriaethau ar gyfer Addysg 5. Statement by the Cabinet Minister for Education and the Welsh Language: Priorities for Education C 12156 12156 Huw Thomas AS https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=12156 https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12156 Thomas, Huw Gaf i gynnig dymuniadau gorau i'r Gweinidog a dweud ei bod hi'n dda gweld, ynddi hi ac ynof fi, dau gyn-ddisgybl o Ysgol Gymraeg Aberystwyth yn y Senedd? Yr ysgol honno, wrth gwrs, oedd yr ysgol gynradd cyfrwng Gymraeg gyntaf erioed i gael ei sefydlu, a mater o falchder i mi, felly, yn ystod fy nghyfnod fel arweinydd Cyngor Caerdydd, fu cyflawni twf sylweddol mewn darpariaeth addysg Gymraeg yn y brif ddinas. Bellach, mae'r ddinas yn ystyried sut y gellid agor pedwaredd ysgol uwchradd cyfrwng Cymraeg yma. Yn gynharach eleni, derbyniais i ymateb cadarnhaol gan y Gweinidog cyllid ar y pryd, Mark Drakeford, i fy nghais yn gofyn i Lywodraeth Cymru ddarparu'r tir sydd yn ei heiddo ar Sgwâr Callaghan i Gyngor Caerdydd fel safle posibl ar gyfer yr ysgol newydd hon. A gaf i gadarnhad heddiw gennych chi fod y cynnig hwnnw'n dal i sefyll o dan y Llywodraeth newydd? Ac a gaf i holi ymhellach ac yn fwy cyffredinol, gyda chynghorau sir fel Caerdydd yn edrych i gynyddu'r ystod ddaearyddol o ysgolion Cymraeg mewn cyfnod lle mae cyfraddau genedigaethau'n disgyn, a fyddwch chi'n darparu ariannu pellach i gynghorau i gynnal y gwarged, y surplus, o lefydd fydd yn bodoli mewn ysgolion presennol wrth i ysgolion newydd gael eu hagor? May I wish the Minister well and say that it's good to see, in her and myself, two former pupils from Ysgol Gymraeg Aberystwyth in the Senedd? That school, of course, was the first Welsh-medium primary school to be established, and it was a cause of pride for me, during my time as leader of Cardiff Council, to deliver significant growth in Welsh-medium education in the capital city. Now, the city is a considering how a fourth Welsh-medium secondary school can be opened. Earlier this year, I received a positive response from the Minister for finance at the time, Mark Drakeford, to my request asking the Welsh Government to provide the land that it owns on Callaghan Square to Cardiff Council as a possible site for this new school. Can I have confirmation today from you that that proposal still stands under this new Government? Can I ask you further and in more general terms, with councils such as Cardiff looking to increase the geographical range of Welsh-medium schools in a period when the birth rate is falling, will you provide further funding to councils to maintain that surplus of places that will exist in current schools as new schools are established? 16074 7 2026-06-16T13:30:01 763786 311 Cy 2026-06-16T16:31:20 http://www.senedd.tv/cy/16074?startPos=10882&l=cy http://www.senedd.tv/en/16074?startPos=10882&l=en 260616-7 5. Datganiad gan y Gweinidog Cabinet dros Addysg a’r Gymraeg: Blaenoriaethau ar gyfer Addysg 5. Statement by the Cabinet Minister for Education and the Welsh Language: Priorities for Education C 12145 12145 Anna Brychan AS https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=12145 https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12145 Brychan, Anna Diolch yn fawr am dynnu sylw at ysgol gynradd Aberystwyth yn y cwestiwn, sefydliad gafodd effaith fawr ar fy addysg i, ac yntau hefyd, mae'n siŵr. Rwy'n ymwybodol fy mod i i fod yn ofalus iawn o ran gwneud datganiadau ar faterion sydd yn ymwneud â dyrannu llefydd ysgol, rhag ofn bydd y rheini'n rhai wedyn bydd yn rhaid i Weinidogion wneud sylw arnyn nhw yn y man. So, rhag tramgwyddo yn fy natganiad llafar cyntaf erioed, gaf i, os gwelwch yn dda, ofyn amynedd ganddo fe i fi gael gwirio i ba raddau mae e'n addas i fi fynd i fanylder ar y cwestiwn a gododd e ynglŷn â phedwaredd ysgol uwchradd yng Nghaerdydd? I thank you for drawing attention to Aberystwyth primary school in the question, an institution that had a huge impact on my education, and for you as well, I'm sure. I'm aware that I need to be very careful in terms of making statements on issues relating to allocating school places, just in case those are issues that Ministers have to comment on in due course. So, rather than committing a breach in my first ever oral statement, could I please ask him for patience so that I can check to what extent I can go into detail on the question that he raised around a fourth Welsh-medium school in Cardiff? 16074 7 2026-06-16T13:30:01 763788 312 Cy 2026-06-16T16:32:13 http://www.senedd.tv/cy/16074?startPos=10935&l=cy http://www.senedd.tv/en/16074?startPos=10935&l=en 260616-7 5. Datganiad gan y Gweinidog Cabinet dros Addysg a’r Gymraeg: Blaenoriaethau ar gyfer Addysg 5. Statement by the Cabinet Minister for Education and the Welsh Language: Priorities for Education C 12177 12177 Kerry Ferguson AS https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=12177 https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12177 Deputy Presiding Officer Dirprwy Lywydd Ferguson, Kerry Ac yn olaf, Niamh Salkeld. And finally, Niamh Salkeld. 16074 7 2026-06-16T13:30:01 763787 313 Cy 2026-06-16T16:32:17 http://www.senedd.tv/cy/16074?startPos=10939&l=cy http://www.senedd.tv/en/16074?startPos=10939&l=en 260616-7 5. Datganiad gan y Gweinidog Cabinet dros Addysg a’r Gymraeg: Blaenoriaethau ar gyfer Addysg 5. Statement by the Cabinet Minister for Education and the Welsh Language: Priorities for Education C 12143 12143 Niamh Salkeld AS https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=12143 https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12143 Salkeld, Niamh Diolch, Ddirprwy Lywydd. Mae’n braf gweld cymaint mwy o blant ledled de-ddwyrain Cymru bellach yn cael y cyfle i gael addysg drwy gyfrwng y Gymraeg. Yn anffodus, ni chafodd fy rhieni i’r un cyfle, ond fe weithion nhw’n galed i sicrhau fy mod i, fy mrawd a fy chwaer yn gallu dysgu a defnyddio’r Gymraeg, fel heddiw—hawl nad oedd ar gael iddyn nhw. Er bod gan Flaenau Gwent un o’r canrannau isaf o siaradwyr Cymraeg yng Nghymru, rwy’n gweld bob dydd yr ymdrech sydd yn bodoli i newid hynny. Mae gwaith rhagorol yn digwydd drwy’r fenter iaith, Cymdeithas Gymraeg Blaenau Gwent, y sesiynau sgwrsio ym Mhentref Tyleri, ein gŵyl ddwyieithog gyntaf erioed, ac, wrth gwrs, drwy sefydlu ysgol Gymraeg newydd yn Nhredegar. Felly, Weinidog Cabinet, beth yw eich gweledigaeth ar gyfer cryfhau addysg Gymraeg yn ein Cymoedd, ac yn arbennig mewn ardaloedd fel Blaenau Gwent, lle mae yna heriau ond hefyd gymaint o uchelgais a brwdfrydedd dros yr iaith Gymraeg? Thank you, Dirprwy Lywydd. It's nice to see so many more children throughout south-east Wales now having the opportunity to receive their education through the medium of Welsh. Unfortunately, my parents did not have the same opportunity, but they worked hard to ensure that I, my brother and my sister could learn and use Welsh, as I'm doing today, and that was a right that was not available to them. Although Blaenau Gwent has one of the lowest percentages of Welsh speakers in Wales, I see every day the efforts being made to change that. Excellent work is taking place through the menter iaith, Cymdeithas Gymraeg Blaenau Gwent, the conversational sessions held in Pentref Tyleri, our first ever bilingual festival, and, of course, the establishment of a new Welsh school in Tredegar. So, Cabinet Minister, what is your vision for strengthening the Welsh language in our Valleys, especially in areas like Blaenau Gwent, where there are challenges but also so much ambition and enthusiasm for the language? 16074 7 2026-06-16T13:30:01 763790 314 Cy 2026-06-16T16:33:23 http://www.senedd.tv/cy/16074?startPos=11005&l=cy http://www.senedd.tv/en/16074?startPos=11005&l=en 260616-7 5. Datganiad gan y Gweinidog Cabinet dros Addysg a’r Gymraeg: Blaenoriaethau ar gyfer Addysg 5. Statement by the Cabinet Minister for Education and the Welsh Language: Priorities for Education C 12145 12145 Anna Brychan AS https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=12145 https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12145 Brychan, Anna Diolch yn fawr, Niamh, am y cwestiwn yna. Tra ein bod ni'n rhannu ein straeon personol, mae e'n arbennig o galonogol i fi, fel merch i fam o Flaenau Gwent a ddysgodd Gymraeg fel oedolyn, i weld y cyfleoedd yma na chafodd hi ar gael bellach yn ei chynefin. Felly, rwy'n gwerthfawrogi'r cyfle i dynnu sylw at y gwaith mawr sy'n digwydd ym Mlaenau Gwent, ac yn y Cymoedd yn ehangach hefyd. Fel soniais i yn y datganiad, mae'r Gymraeg yn perthyn i bob rhan o Gymru, ac mae ei chryfhau hi fel iaith fyw yn ogystal â iaith addysg yn beth pwysig ac yn flaenoriaeth rŷn ni'n rhannu cyfrifoldeb amdani ar draws y Llywodraeth. Felly, yn y maes hwn, mi fyddwn ni'n gweithio gydag awdurdodau lleol i wireddu argymhellion y Comisiwn Cymunedau Cymraeg sy'n arbennig o bwysig mewn ardaloedd fel Blaenau Gwent, lle mae heriau amlwg, ond hefyd, fel roedden ni'n clywed gynnau, ymrwymiad, egni ac uchelgais gwirioneddol i gynyddu'r defnydd. Felly, byddwn ni yn ymateb i ail adroddiad y comisiwn, ac mae hwn yn berthnasol yn y cyd-destun yma, erbyn diwedd 2026—eleni, felly—gan nodi cynllun clir ar gyfer gweithredu ar draws ardaloedd sydd â dwysedd canolig ac is o ran siaradwyr Cymraeg ar hyn o bryd. Diolch yn fawr. Thank you very much, Niamh, for that question. Whilst we're sharing our personal stories, it's particularly encouraging for me, as the daughter of a mother from Blaenau Gwent who learned Welsh as an adult, to see these opportunities that she didn't have being made available on her own patch now. So, I appreciate the opportunity to draw attention to the great work that's happening in Blaenau Gwent, and in the Valleys more broadly too. As I mentioned in my statement, the Welsh language belongs to all parts of Wales, and strengthening it as a living language and a language of education is very important and is a priority that we share responsibility for across Government. So, in this area, we will be working with local authorities to deliver the recommendations of the Commission for Welsh-speaking Communities, which is extremely important in areas like Blaenau Gwent, where there are clear challenges but also, as we heard earlier, a great commitment and real ambition and energy to increase use of the Welsh language. So, we will be responding to the commission's second report, and this is pertinent in this context, by the end of 2026—that's this year—setting out a clear plan for acting across areas that have medium and lower densities of Welsh speakers at the moment. Thank you. 16074 7 2026-06-16T13:30:01 763776 315 Cy 2026-06-16T16:35:00 http://www.senedd.tv/cy/16074?startPos=11102&l=cy http://www.senedd.tv/en/16074?startPos=11102&l=en 260616-7 5. Datganiad gan y Gweinidog Cabinet dros Addysg a’r Gymraeg: Blaenoriaethau ar gyfer Addysg 5. Statement by the Cabinet Minister for Education and the Welsh Language: Priorities for Education C 16074 7 2026-06-16T13:30:01 763777 316 Cy 2026-06-16T16:35:02 http://www.senedd.tv/cy/16074?startPos=11104&l=cy http://www.senedd.tv/en/16074?startPos=11104&l=en 260616-7 5. Datganiad gan y Gweinidog Cabinet dros Addysg a’r Gymraeg: Blaenoriaethau ar gyfer Addysg 5. Statement by the Cabinet Minister for Education and the Welsh Language: Priorities for Education C 12177 12177 Kerry Ferguson AS https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=12177 https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12177 Deputy Presiding Officer Dirprwy Lywydd Ferguson, Kerry Diolch, Weinidog. Thank you, Minister. 16074 7 2026-06-16T13:30:01 763780 317 Cy 2026-06-16T16:35:03 http://www.senedd.tv/cy/16074?startPos=11105&l=cy http://www.senedd.tv/en/16074?startPos=11105&l=en 260616-8 6. Datganiad gan y Trefnydd, y Prif Chwip a’r Gweinidog Cabinet dros Ddiwylliant a Chwaraeon: Blaenoriaethau ar gyfer Diwylliant a Chwaraeon 6. Statement by the Trefnydd, Chief Whip and Cabinet Minister for Culture and Sport: Priorities for Culture and Sport C 12177 12177 Kerry Ferguson AS https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=12177 https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12177 Deputy Presiding Officer Dirprwy Lywydd Ferguson, Kerry Felly, yr eitem olaf ar gyfer y diwrnod, heddiw, datganiad gan y Trefnydd, y Prif Chwip a’r Gweinidog Cabinet dros Ddiwylliant a Chwaraeon: blaenoriaethau ar gyfer diwylliant a chwaraeon. Galwaf ar y Trefnydd, y Prif Chwip a'r Gweinidog Cabinet dros Ddiwylliant a Chwaraeon, Heledd Fychan. The final item on the agenda today is a statement by the Trefnydd, Chief Whip and Cabinet Minister for Culture and Sport on priorities for culture and sport. I call on the Trefnydd, Chief Whip and Cabinet Minister for Culture and Sport, Heledd Fychan. 16074 7 2026-06-16T13:30:01 763782 318 Cy 2026-06-16T16:35:23 http://www.senedd.tv/cy/16074?startPos=11125&l=cy http://www.senedd.tv/en/16074?startPos=11125&l=en 260616-8 6. Datganiad gan y Trefnydd, y Prif Chwip a’r Gweinidog Cabinet dros Ddiwylliant a Chwaraeon: Blaenoriaethau ar gyfer Diwylliant a Chwaraeon 6. Statement by the Trefnydd, Chief Whip and Cabinet Minister for Culture and Sport: Priorities for Culture and Sport C 426 426 Heledd Fychan AS https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=426 https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=426 Trefnydd, Chief Whip and Cabinet Minister for Culture and Sport Trefnydd, Prif Chwip a Gweinidog Cabinet dros Ddiwylliant a Chwaraeon Fychan, Heledd Diolch yn fawr iawn, Ddirprwy Lywydd. Wel, braint yw cael y cyfle heddiw i nodi blaenoriaethau y Llywodraeth newydd hon ar gyfer diwylliant, y celfyddydau, y diwydiannau creadigol, darlledu a chwaraeon. Dyma ddechrau ar unioni’r diffyg strategaeth, gweledigaeth a chefnogaeth ar eu cyfer oedd yn nodwedd mor amlwg dros y 15 mlynedd diwethaf, a dwi’n falch o rannu heddiw fod y gwaith hwn bellach ar droed. Mae’r Llywodraeth hon yn gweld ein diwylliant a chwaraeon fel meysydd o bwys ac nid yn rhywbeth opsiynol neu’n braf eu cael. Ac mi ydyn ni’n benderfynol ein bod ni am weithio yn drawsbortffolio i wireddu eu potensial er budd pobl, cymunedau ac economi Cymru. Mae ein man cychwyn yn heriol. Mae’r blynyddoedd diwethaf a’r toriadau sylweddol sydd wedi eu gwneud i’r cyllidebau hyn wedi creu sefyllfa argyfyngus. Mae cannoedd o swyddi wedi cael eu colli a lleoliadau wedi gorfod cau. Yn hytrach na bod ar gael i bobl Cymru eu mwynhau, mae gormod o'n casgliadau cenedlaethol yn cael eu cartrefu mewn stordai ac adeiladau sydd angen buddsoddiad cyfalaf sylweddol oherwydd y toriadau a wnaed. O ran chwaraeon, mae ein hisadeiledd yn fregus. Bach yw’r cynnydd sydd wedi ei wneud o ran gwireddu potensial y celfyddydau a chwaraeon o ran yr agenda ataliol, ac mae sicrhau mynediad cydradd i bawb o ran cyfranogiad angen gwaith sylweddol.  Ac eto, er gwaethaf hyn oll, mae yna waith arloesol ac o bwys rhyngwladol yn digwydd yma yng Nghymru. Fel enghraifft o Gymru yn arwain ar lwyfan y byd, roeddwn wrth fy modd i gymryd rhan nos Sul yng ngwobr gyntaf Annwn yng Nghanolfan Mileniwm Cymru. Mi gefais i fy ysbrydoli gan y dulliau arloesol o adrodd straeon gan artistiaid o bob cwr o'r byd, a llongyfarchiadau mawr i'r enillwyr, Colored (Noire), gyda'u dehongliad o fywyd Claudette Colvin. Ond mae’r gwaith sydd yn digwydd yn y meysydd hyn yn sicr yn trawsnewid bywydau ac mae o'n cynnig mewnwelediad i ni o’r manteision y gellid eu cael o roi ffocws o’r newydd. A dyna’r gwaith sydd ar droed gen i a’r Llywodraeth hon: i ddatblygu Cymru fel pwerdy diwylliannol a chwaraeon, lle mae’r sectorau hyn yn ffyniannus ac yn dod â budd i bawb. Ddim rhagor ar yr ymylon, ond yn galon i’n gweledigaeth ar gyfer creu Cymru hyderus, gynhwysol a blaengar, ac yn dod ag adferiad o ran iechyd pobl, a hefyd ein heconomi. Yn ein 100 diwrnod cyntaf, mi ydyn ni yn gosod y sylfeini ar gyfer gwneud y gwaith caib a rhaw angenrheidiol i wireddu hyn yn y tymor byr, canolig a'r hirdymor, ac mi fyddaf i'n amlinellu heddiw sut ydyn ni'n mynd â’r gwaith hwn yn ei flaen. Mae gwaith eisoes wedi dechrau ar lansio ymgynghoriad ar strategaeth newydd, un uchelgeisiol ar gyfer diwylliant a chwaraeon yng Nghymru, ac mi fydd hyn yn digwydd o fewn y 100 diwrnod cyntaf. Dwi wedi bod yn ymgysylltu'n uniongyrchol â rhanddeiliaid i sicrhau bod eu lleisiau yn llywio ein penderfyniadau o'r cychwyn cyntaf, ac mi ydyn ni yn gweithio ar draws y Llywodraeth i ymgorffori diwylliant a chwaraeon mewn meysydd polisi ehangach. Mi fyddwn ni hefyd yn unioni gwendid blaenoriaethau diwylliant y Llywodraeth ddiwethaf, drwy sicrhau bod y diwydiannau creadigol wedi eu hymgorffori yn y strategaeth newydd hon. Mae hyn yn ymwneud â dylunio system wrth wraidd y Llywodraeth lle mae diwylliant a chwaraeon yn chwarae rhan allweddol wrth atal a thrin salwch, ysgogi twf economaidd, a chyfrannu at ddyfodol ffyniannus i bob cymuned. Mi fydd ein gweledigaeth a'n penderfyniadau yn cael eu hategu gan ddata a thystiolaeth gadarn i dargedu cymorth lle mae'r effaith fwyaf. Cam pwysig yw datblygu dealltwriaeth glir o gyflwr presennol diwylliant a chwaraeon am ein bod ni'n etifeddu sefyllfa lle nad oes data digonol yn bodoli ar y funud, na dealltwriaeth glir o anghenion y sectorau hyn. Rwyf felly wedi dechrau’r gwaith o gomisiynu archwiliad o gyfleusterau chwaraeon cymunedol a rhanbarthol i lywio buddsoddiad cyfalaf wedi'i dargedu dros dymor y Llywodraeth a thu hwnt. Mi ydw i wedi dechrau'r gwaith hwn ochr yn ochr â'n partneriaid cyflenwi yn Chwaraeon Cymru, ac mi fydd ein buddsoddiadau ni fel Llywodraeth yn fwy strategol, yn dilyn lle mae'r dystiolaeth a'r data yn mynd â ni.  Thank you very much, Dirprwy Lywydd. It is a privilege to have the opportunity today to set out this new Government's priorities for culture, the arts, the creative industries, broadcasting and sport. This is the beginning of rectifying the lack of strategy, vision and support for them that has been such a prominent feature over the last 15 years, and I'm pleased to share today that this work is now under way. This Government does see our culture and sport as areas of importance and not something optional or nice to have. And we're determined that we want to work across portfolios to realise their potential for the benefit of the people, communities and economy of Wales. Our starting point is challenging. The last few years and the significant cuts that have been made to these budgets have created a precarious situation. Hundreds of jobs have been lost and venues have had to close. Rather than being available for the people of Wales to enjoy, too many of our national collections are housed in storehouses and buildings that require significant capital investment due to the cuts that have been made. When it comes to sport, our infrastructure is fragile. Little progress has been made in realising the potential of the arts and sport in terms of the preventive agenda, and ensuring equal access for all in terms of participation requires significant work. And yet, despite all of this, there is groundbreaking and internationally important work taking place in Wales. As an example of Wales leading on the world stage, I was thrilled to take part on Sunday evening in the inaugural Annwn prize at the Wales Millennium Centre. I was inspired by the quality of immersive storytelling by artists from across the world, and huge congratulations to the winners, Colored (Noire), with their interpretation of the life of Claudette Colvin. The work that is taking place in these sectors certainly transforms lives and it offers us an insight into the benefits that could be gained from a new focus. And that's the work that I and this Government are doing: to develop Wales as a cultural and sporting powerhouse, where these sectors thrive and benefit everyone. No longer on the margins, but at the heart of our vision for creating a confident, inclusive and progressive Wales, and bringing recovery in terms of people's health, but also our economy. In our first 100 days, we lay the foundations for doing the necessary legwork to make this a reality in the short, medium and long term, and I will outline today how we are going to take this work forward. Work has already begun on launching a consultation on a new, ambitious strategy for culture and sport in Wales, and this will take place within the first 100 days. I have been engaging directly with stakeholders to ensure that their voices inform our decisions from the outset, and we are working across Government to embed culture and sport into wider policy areas. We will also rectify the weakness of the last Government's priorities for culture, by ensuring that the creative industries are incorporated into this new strategy. This is about designing a system at the heart of Government in which culture and sport play a key role in preventing and treating illness, stimulating economic growth, and contributing to a prosperous future for all communities. Our vision and decisions will be underpinned by robust data and evidence to target aid where the impact is greatest. Developing a clear understanding of the current state of culture and sport is an important step because we're inheriting a situation where there is insufficient data at the moment, and no clear understanding of the needs of these sectors. I have therefore begun the work of commissioning an audit of community and regional sports facilities to inform targeted capital investment over the term of Government and beyond. I have started this work alongside our delivery partners at Sport Wales, and our investments as a Government will be more strategic, following where the evidence and data take us. 16074 7 2026-06-16T13:30:01 763797 319 En 2026-06-16T16:40:01 http://www.senedd.tv/en/16074?startPos=11403&l=en http://www.senedd.tv/cy/16074?startPos=11403&l=cy 260616-8 6. Datganiad gan y Trefnydd, y Prif Chwip a’r Gweinidog Cabinet dros Ddiwylliant a Chwaraeon: Blaenoriaethau ar gyfer Diwylliant a Chwaraeon 6. Statement by the Trefnydd, Chief Whip and Cabinet Minister for Culture and Sport: Priorities for Culture and Sport C 16074 7 2026-06-16T13:30:01 763791 320 Cy 2026-06-16T16:40:07 http://www.senedd.tv/cy/16074?startPos=11409&l=cy http://www.senedd.tv/en/16074?startPos=11409&l=en 260616-8 6. Datganiad gan y Trefnydd, y Prif Chwip a’r Gweinidog Cabinet dros Ddiwylliant a Chwaraeon: Blaenoriaethau ar gyfer Diwylliant a Chwaraeon 6. Statement by the Trefnydd, Chief Whip and Cabinet Minister for Culture and Sport: Priorities for Culture and Sport C 426 426 Heledd Fychan AS https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=426 https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=426 Fychan, Heledd Mi oeddwn i'n falch o gyhoeddi cronfa gyfalaf Cyngor Celfyddydau Cymru gwerth £8 miliwn i gefnogi sefydliadau celfyddydol gyda'u hanghenion seilwaith eleni. Mi gefnogwyd hyn gan waith archwilio sylweddol i sefydlu anghenion y blaenoriaethau, a bydd y gwaith o ddeall beth yw'r gwir angen o ran buddsoddiad yn parhau. Mi fyddwn ni hefyd yn mynd ati i ddeall pa fuddsoddiadau eraill a sefydliadau sydd eu hangen ar Gymru os ydyn ni am wireddu'r weledigaeth hon. Fel rhan o hyn, bydd y gwaith yn parhau o ran ein huchelgais o gael oriel gelf gyfoes genedlaethol i Gymru. Lywydd, rwyf eisoes wedi ddechrau trafodaethau trawslywodraethol hanfodol ynghylch sut y gall diwylliant a chwaraeon ynghyd fod yn driniaeth feddygol, ynghyd â sut y gallan nhw gyfrannu at ein hagenda ataliol. Un enghraifft yw ein hymrwymiad i nofio ysgol a gwneud yn siŵr bod pob plentyn yn gadael yr ysgol gynradd gyda'r gallu i nofio, sydd wrth gwrs yn sgìl bwysig a all achub bywydau. Mi fyddwn ni'n cyhoeddi cynllun gweithredu o fewn ein 100 diwrnod cyntaf. Mae'r Llywodraeth hon yn cydnabod manteision iechyd a lles ataliol y celfyddydau, diwylliant a chwaraeon. Mae tystiolaeth gynyddol y gall y sectorau hyn gefnogi dulliau ataliol a gwella canlyniadau. Yn ein 100 diwrnod cyntaf, rydym yn comisiynu adolygiad o gyfleoedd ar gyfer buddsoddi mewn diwylliant, y celfyddydau a chwaraeon i lywio'r amcan o weld cynnydd cynyddol mewn gwariant yn y meysydd hyn. Dim ond yr wythnos diwethaf, mi ges i drafodaeth bwerus gyda chyngor y celfyddydau ynghylch sut y gallwn wneud mwy o ran cyflawni ymyriadau a all gael effaith ar y galwadau ar y gwasanaeth iechyd. Ac nid sefydliadau cenedlaethol yn unig sy'n chwarae rôl: mae ein rhwydwaith o amgueddfeydd, llyfrgelloedd ac archifau lleol hefyd yn chwarae rhan hanfodol wrth gefnogi iechyd a lles, economi a chymunedau ledled Cymru. Maen nhw hefyd yn gwneud gwaith arloesol. Am rhy hir, mae diwylliant, celfyddydau a chwaraeon wedi cael eu gosod yn erbyn y gwasanaeth iechyd, yn hytrach na chydnabod eu bod yn gwbl gysylltiedig ag ef. Nid yw'r sectorau hyn yn 'braf i'w cael'; maen nhw'n rhan o'r ateb i greu cymdeithas iachach. Mae ein maniffesto yn ymrwymo i wneud diwylliant a chwaraeon yn hygyrch i bawb. Mae hynny'n cynnwys mynd i'r afael ag anghydraddoldebau mewn mynediad, boed hynny oherwydd cost, daearyddiaeth, anabledd neu rwystrau eraill. Mae'r ymrwymiad hwn yn cynnwys sicrhau cynnal mynediad am ddim i bawb i'n hamgueddfeydd cenedlaethol, ac mi ydw i eisoes wedi cael trafodaethau cadarnhaol ar hyn gydag Amgueddfa Cymru, ac mae gwaith pellach i'w wneud i wireddu hawl pawb i gyfranogi mewn diwylliant a chwaraeon. Am wlad sy'n gymharol fach, mae'r dalent a'r dyhead sydd gennym yma yng Nghymru i gystadlu ar brif lwyfannau rhyngwladol yn un mawr, ac mae'n rhaid i ddigwyddiadau mawr sydd yn cael eu cynnal yma fod yn sbardun economaidd, diwylliannol a chwaraeon pwysig. Mae cyfleoedd fel y Tour de France ac Euro 2028 yn dod i Gymru yn dangos sut y gall digwyddiadau ddarparu manteision economaidd uniongyrchol, ond hefyd gwaddol tymor hir. Dyma ein cyfle i ysbrydoli cenhedlaeth newydd a sefydlu cynlluniau gwaddol fel bod effaith y digwyddiadau hyn yn cael ei theimlo ymhell y tu hwnt i'r digwyddiad. Ochr yn ochr â'n blaenoriaethau ar gyfer diwylliant, chwaraeon a threftadaeth, rydym hefyd eisiau amgylchedd cyfryngau cryfach sy'n adlewyrchu Cymru hyderus a ffyniannus. Mae fy mlaenoriaethau ar gyfer darlledu a'r cyfryngau yn glir. Mae Cymru'n haeddu tirlun cyfryngau hyderus, amrywiol a chynaliadwy wedi'i wreiddio mewn gwerth cyhoeddus ac uchelgais genedlaethol. Er mwyn cyflawni hyn, rhaid i Gymru gael llais yn y penderfyniadau sy'n effeithio arnom ni. Dyna pam rydym ni'n benderfynol o barhau i wneud yr achos am ddatganoli pwerau dros ddarlledu. Mae gwaith eisoes wedi dechrau ar sefydlu awdurdod darlledu a chyfathrebu cysgodol i Gymru, ac mae hwn yn gam cyntaf hanfodol i adeiladu'r gallu sefydliadol sydd ei angen ar Gymru i yrru tirlun cyfryngau cryfach a mwy atebol. Rwyf hefyd yn datblygu cynlluniau i gefnogi newyddiaduraeth er budd y cyhoedd a diogelu darpariaeth newyddion o ansawdd uchel, fel bod Cymru mewn sefyllfa dda i gwrdd â chyfleoedd a heriau tirlun cyfryngau sy'n newid yn gyflym yn y dyfodol. Mae'r Gymraeg yn rhan annatod o fy mlaenoriaethau, yn enwedig o ran cynyddu'r defnydd cymdeithasol o'r iaith drwy gyfranogiad mewn diwylliant a chwaraeon. Eleni, mi ydyn ni'n dathlu 850 mlynedd o'r Eisteddfod Genedlaethol, carreg filltir bwysig yn ein hanes fel cenedl. Bydd cyfraniad o £0.25 miliwn gan y Llywodraeth yn cefnogi rhaglen o weithgareddau i ysbrydoli pobl i ddefnyddio'r iaith a chodi proffil rhyngwladol yr Eisteddfod Genedlaethol. Bydd ein cefnogaeth ariannol hefyd yn sicrhau bod teuluoedd lleol ar incwm isel yn cael mynediad am ddim i'r ŵyl. Mae'n hollbwysig bod pawb yn cael cyfle i fwynhau ein diwylliant, ein hiaith a'n prifwyl. Mae'r blaenoriaethau hyn yn nodi dechrau taith a dechrau pennod newydd i ddiwylliant a chwaraeon yng Nghymru. Yn ganolbwynt i bopeth byddaf yn ei wneud dros y blynyddoedd i ddod fydd gwireddu'r weledigaeth dwi wedi'i rhannu gyda'r Senedd heddiw, er mwyn sicrhau bod pawb yng Nghymru yn gallu profi, cymryd rhan ac elwa o'n diwylliant a chwaraeon. Mae hyn oherwydd bod y Llywodraeth hon yn credu yng ngrym diwylliant a chwaraeon i drawsnewid bywydau, i gyfrannu i'r weledigaeth o symud tuag at agenda iechyd ataliol er mwyn gosod ein gwasanaeth iechyd ar sylfaen fwy cynaliadwy, a hefyd gan ein bod yn benderfynol o adeiladu Cymru lle mae creadigrwydd yn ffynnu. Diolch. I was pleased to announce the Arts Council of Wales's £8 million capital fund to support arts organisations with their infrastructure needs this year. This has been supported by significant audit work to establish needs and priorities, and the work of understanding what the real investment need is will continue. We will also be actively undertaking work to understand what other investments and organisations Wales needs if we are to realise this vision. And as part of this work, work will continue in relation to our ambition of having a national gallery of contemporary art for Wales. Llywydd, I've already begun vital cross-governmental discussions about how culture and sport together can be a medical treatment, as well as how they can contribute to our preventative agenda. One example is our commitment to school swimming and making sure that every child leaves primary school with the ability to swim, which is an important skill that can save lives. We will publish an action plan within our first 100 days. This Government recognises the preventative health and well-being benefits of arts, culture and sport. There is growing evidence that these sectors can support preventative approaches and improve outcomes. In our first 100 days, we are commissioning a review of opportunities for investment in culture, arts and sport to inform the objective of seeing increasing spending in these areas. Just last week, I had a powerful discussion with the arts council about how we can do more in delivering interventions that can have an impact on the calls on the health service. And it is not only national organisations that play a role: our network of local museums, libraries and archives also play a vital role in supporting health and well-being, local economies, and communities across Wales. They are also doing groundbreaking work. For too long, culture, the arts and sport have been pitted against the NHS rather than being recognised as completely connected to it. These sectors are not a 'nice to have'; they are part of the solution to creating a healthier society. Our manifesto commits to making culture and sport accessible to all. That includes addressing inequalities in access, whether due to cost, geography, disability or other barriers. This commitment includes maintaining free access for all to our national museums, and I have already had positive discussions on this with Amgueddfa Cymru, and further work needs to be done to realise everyone's right to participate in culture and sport. For a country that is relatively small, the talent and aspiration that we have here in Wales to compete on major international stages is huge, and major events that are held here have to be an important economic, cultural and sporting driver. Opportunities such as the Tour de France and Euro 2028 coming to Wales show how events can provide immediate economic benefits, but also a long-term legacy. This is our opportunity to inspire a new generation and establish legacy plans so that the impact of these events is felt far beyond the event. Alongside our priorities for culture, sport and heritage, we also want a stronger media environment that reflects a confident and prosperous Wales. My priorities for broadcasting and media are clear. Wales deserves a confident, diverse and sustainable media landscape rooted in public value and national ambition. To achieve this, Wales must have a voice in the decisions that affect us. That is why we are determined to continue to make the case for the devolution of powers over broadcasting. Work has already begun on the establishment of a shadow broadcasting and communications authority for Wales, and this is a vital first step in building the organisational capacity that Wales needs to drive a stronger and more accountable media landscape. I'm also developing plans to support public-interest journalism and safeguard the provision of high-quality news, so that Wales is well placed to meet the opportunities and challenges of a rapidly changing media landscape in the future. The Welsh language is an integral part of my priorities, particularly in terms of increasing the social use of the language through participation in culture and sport. This year, we are celebrating 850 years of the National Eisteddfod, an important milestone in our history as a nation. A contribution of £0.25 million from the Government will support a programme of activities to inspire people to use the language and raise the international profile of the National Eisteddfod. Our financial support will also ensure that local low-income families have free access to the festival. It is vital that everybody has an opportunity to enjoy our culture, language and National Eisteddfod. These priorities mark the beginning of a journey and the beginning of a new chapter for culture and sport here in Wales. At the heart of everything that I will do over the coming years will be realising the vision that I have shared with the Senedd today, to ensure that everybody in Wales can experience, participate in and benefit from our culture and sport. This is because this Government believes in the power of culture and sport to transform lives, to contribute to the vision of moving towards a preventative health agenda to put our health service on a more sustainable footing, and because we are determined to build a Wales where creativity thrives. Thank you. 16074 7 2026-06-16T13:30:01 763789 321 Cy 2026-06-16T16:45:00 http://www.senedd.tv/cy/16074?startPos=11702&l=cy http://www.senedd.tv/en/16074?startPos=11702&l=en 260616-8 6. Datganiad gan y Trefnydd, y Prif Chwip a’r Gweinidog Cabinet dros Ddiwylliant a Chwaraeon: Blaenoriaethau ar gyfer Diwylliant a Chwaraeon 6. Statement by the Trefnydd, Chief Whip and Cabinet Minister for Culture and Sport: Priorities for Culture and Sport C 16074 7 2026-06-16T13:30:01 763792 322 En 2026-06-16T16:46:08 http://www.senedd.tv/en/16074?startPos=11770&l=en http://www.senedd.tv/cy/16074?startPos=11770&l=cy 260616-8 6. Datganiad gan y Trefnydd, y Prif Chwip a’r Gweinidog Cabinet dros Ddiwylliant a Chwaraeon: Blaenoriaethau ar gyfer Diwylliant a Chwaraeon 6. Statement by the Trefnydd, Chief Whip and Cabinet Minister for Culture and Sport: Priorities for Culture and Sport C 16074 7 2026-06-16T13:30:01 763795 323 En 2026-06-16T16:46:12 http://www.senedd.tv/en/16074?startPos=11774&l=en http://www.senedd.tv/cy/16074?startPos=11774&l=cy 260616-8 6. Datganiad gan y Trefnydd, y Prif Chwip a’r Gweinidog Cabinet dros Ddiwylliant a Chwaraeon: Blaenoriaethau ar gyfer Diwylliant a Chwaraeon 6. Statement by the Trefnydd, Chief Whip and Cabinet Minister for Culture and Sport: Priorities for Culture and Sport C 12182 12182 Louise Emery AS https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=12182 https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12182 Emery, Louise Thank you for your statement, Minister. I note at the start that you say that the financial situation is challenging, but I must remind you that you were part of the budgetary process for the last few years, so this must come as no surprise, as you signed off the cuts with Welsh Labour. I also notice your objective of seeing increased spending, instead of the pre-election pledge to increase spending on culture, arts and sport year on year over the first term in office as a percentage of the entire Welsh budget. That's gone from a percentage to just an objective. So, I'd like my first question to be this: now you're in Government, what is that percentage of the budget to spend on culture, arts and sport? I do agree with your sentiment to develop Wales as a cultural and sporting powerhouse, and that work is already under way. That's great. I appreciate you're engaging stakeholders in the first 100 days. Note that that ends on 20 August. It literally is around the summer corner. But when will the Senedd receive and be able to scrutinise the consultation results? That's my second question. And my third question: can I have a written list of stakeholders that you are working with? I'm glad to hear that sport is to be made accessible to all, especially when it comes to geography. We have great facilities in north Wales. Eirias park in my constituency of Clwyd is a fine example. But when teams and individuals do well enough to get to national competitions or national teams, they always have to head down south, a long four-hour drive with extra costs for fuel and accommodation, a burden on those parents that put so much into their children's sporting lives. From personal experience, I know that no amount of chewy sweets can revive an under-12 hockey team, having spent five hours in the car the night before, playing against a fresh south Walian team who've had a good night's sleep in their own beds. I won't share the result. Alternate locations, north and south, for competitions and training is only fair, so north Walian future sporting stars are not disadvantaged. I was quite enjoying the Minister's statement until I came to the fourth page, where I read that work has already begun on the establishment of a shadow broadcasting and communications authority for Wales. I'd like to put my response to this into two words: 'completely unnecessary'. This is more constitutional navel-gazing, more quangos, more slow state-building towards independence, and more cost. Then I read that you're developing plans to support public interest journalism and safeguard the provision of high-quality news. On this side of the Chamber, we feel we already have a state-funded news outlet with blatant political bias, and we don't need any more. I would suggest that state-funded journalism in Wales will mean state-funded interference, and I would also suggest that 'high-quality news' is a highly subjective phrase. Who is going to decide what is high-quality journalism and therefore needs state help? How can we ensure there's no foreign interference, for example? [Interruption.] I'll just wait until you quieten down. How can we ensure there is no foreign interference when allocating Books Council of Wales funding to news outlets? I am very nervous about Government funding the media at any level, as this will affect impartiality, and Reform will not be supportive of this.  Moving on from that, I am really glad to hear that the Welsh language is an integral part of your priorities. The Welsh language is also an integral part of my priorities. Diolch am eich datganiad, Weinidog. Nodaf ar y dechrau y dywedwch chi fod y sefyllfa ariannol yn heriol, ond mae'n rhaid i mi eich atgoffa y buoch chi'n rhan o'r broses gyllideb dros y blynyddoedd diwethaf, felly ni ddylai hyn fod yn syndod, gan ichi roi sêl bendith ar y toriadau gyda Llafur Cymru. Sylwaf hefyd ar eich amcan o weld mwy o wariant, yn hytrach na'r addewid cyn yr etholiad i gynyddu gwariant ar ddiwylliant, y celfyddydau a chwaraeon flwyddyn ar ôl blwyddyn dros y tymor cyntaf yn y swydd fel canran o gyllideb gyfan Cymru. Mae hynny wedi mynd o ganran i ddim ond amcan. Felly, fe hoffwn i fy nghwestiwn cyntaf ofyn hyn: nawr rydych chi mewn Llywodraeth, beth yw'r ganran honno o'r gyllideb i'w wario ar ddiwylliant, y celfyddydau a chwaraeon? Rwyf yn cytuno â'ch teimlad i ddatblygu Cymru fel pwerdy diwylliannol a chwaraeon, ac mae'r gwaith hwnnw eisoes ar y gweill. Mae hynny'n wych. Rwy'n sylweddoli eich bod yn ymgysylltu â rhanddeiliaid yn y 100 diwrnod cyntaf. Sylwch fod hynny'n dod i ben ar 20 Awst. Mae'n llythrennol ar y gorwel, gyda'r haf yn dod. Ond pryd fydd y Senedd yn derbyn ac yn gallu craffu ar ganlyniadau'r ymgynghoriad? Dyna fy ail gwestiwn. A fy nhrydydd cwestiwn: a gaf i restr ysgrifenedig o randdeiliaid rydych chi'n gweithio gyda nhw? Rwy'n falch o glywed bod chwaraeon i'w gwneud yn hygyrch i bawb, yn enwedig o ran daearyddiaeth. Mae gennym ni gyfleusterau gwych yn y gogledd. Mae parc Eirias yn fy etholaeth i, Clwyd, yn enghraifft wych. Ond pan fydd timau ac unigolion yn gwneud yn ddigon da i gyrraedd cystadlaethau cenedlaethol neu dimau cenedlaethol, maen nhw bob amser yn gorfod mynd i lawr i'r de, taith hir bedair awr gyda chostau ychwanegol ar gyfer tanwydd a llety, baich ar y rhieni hynny sy'n rhoi cymaint i fywydau chwaraeon eu plant. O brofiad personol, rwy'n gwybod na all unrhyw faint o fferins cnoi adfywio tîm hoci dan 12, ar ôl treulio pum awr yn y car y noson gynt, yn chwarae yn erbyn tîm egnïol o dde Cymru sydd wedi cael noson dda o gwsg yn eu gwelyau eu hunain. Ni fyddaf yn rhannu'r canlyniad. Byddai amrywio'r lleoliadau bob yn ail, rhwng y gogledd a'r de, ar gyfer cystadlaethau a hyfforddiant yn deg, fel nad yw sêr chwaraeon y dyfodol o'r gogledd dan anfantais. Roeddwn i'n mwynhau datganiad y Gweinidog nes i mi ddod i'r bedwaredd dudalen, lle darllenais fod gwaith eisoes wedi dechrau ar sefydlu awdurdod darlledu a chyfathrebu cysgodol i Gymru. Fe hoffwn i roi fy ymateb i hyn mewn dau air: 'hollol ddiangen'. Mae hyn yn fwy o fogail-rythu cyfansoddiadol, mwy o gwangos, mwy o adeiladu gwladwriaeth annibynnol yn araf, a mwy o gost. Yna darllenais eich bod yn datblygu cynlluniau i gefnogi newyddiaduraeth budd y cyhoedd a diogelu darpariaeth newyddion o ansawdd uchel. Ar yr ochr hon i'r Siambr, rydym ni'n teimlo bod gennym ni eisoes gyfrwng newyddion a ariennir gan y wladwriaeth gyda rhagfarn wleidyddol amlwg, ac nid oes angen mwy. Byddwn yn awgrymu y bydd newyddiaduraeth a ariennir gan y wladwriaeth yng Nghymru yn golygu ymyrraeth a ariennir gan y wladwriaeth, a byddwn hefyd yn awgrymu bod 'newyddion o ansawdd uchel' yn ymadrodd goddrychol iawn. Pwy sy'n mynd i benderfynu beth yw newyddiaduraeth o ansawdd uchel ac felly angen cymorth y wladwriaeth? Sut allwn ni sicrhau nad oes unrhyw ymyrraeth dramor, er enghraifft? [Torri ar draws.] Byddaf yn aros nes i chi dawelu. Sut allwn ni sicrhau nad oes unrhyw ymyrraeth dramor wrth ddyrannu cyllid Cyngor Llyfrau Cymru i ffynonellau newyddion? Rwy'n nerfus iawn ynglŷn â'r Llywodraeth yn ariannu'r cyfryngau ar unrhyw lefel, gan y bydd hyn yn effeithio ar ddidueddrwydd, ac ni fydd Reform yn gefnogol i hyn. Gan symud ymlaen o hynny, rwy'n falch iawn o glywed bod y Gymraeg yn rhan annatod o'ch blaenoriaethau. Mae'r Gymraeg hefyd yn rhan annatod o fy mlaenoriaethau i. 16074 7 2026-06-16T13:30:01 763794 324 En 2026-06-16T16:50:00 http://www.senedd.tv/en/16074?startPos=12002&l=en http://www.senedd.tv/cy/16074?startPos=12002&l=cy 260616-8 6. Datganiad gan y Trefnydd, y Prif Chwip a’r Gweinidog Cabinet dros Ddiwylliant a Chwaraeon: Blaenoriaethau ar gyfer Diwylliant a Chwaraeon 6. Statement by the Trefnydd, Chief Whip and Cabinet Minister for Culture and Sport: Priorities for Culture and Sport C 16074 7 2026-06-16T13:30:01 763798 325 Cy 2026-06-16T16:50:19 http://www.senedd.tv/cy/16074?startPos=12021&l=cy http://www.senedd.tv/en/16074?startPos=12021&l=en 260616-8 6. Datganiad gan y Trefnydd, y Prif Chwip a’r Gweinidog Cabinet dros Ddiwylliant a Chwaraeon: Blaenoriaethau ar gyfer Diwylliant a Chwaraeon 6. Statement by the Trefnydd, Chief Whip and Cabinet Minister for Culture and Sport: Priorities for Culture and Sport C 12182 12182 Louise Emery AS https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=12182 https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12182 Emery, Louise Dwi wedi bod yn dysgu Cymraeg ers dwy flynedd nawr. Dwi wedi mwynhau dysgu'r iaith, ond mae'n anodd. Dwi angen cefnogaeth. Gwnaf i ymarfer efo chi yn yr Eisteddfod eleni. I've been learning Welsh for two years now. I've enjoyed learning the language, but it is difficult. I do need support. I will practice my skills with you at the Eisteddfod this year. 16074 7 2026-06-16T13:30:01 763801 326 En 2026-06-16T16:50:34 http://www.senedd.tv/en/16074?startPos=12036&l=en http://www.senedd.tv/cy/16074?startPos=12036&l=cy 260616-8 6. Datganiad gan y Trefnydd, y Prif Chwip a’r Gweinidog Cabinet dros Ddiwylliant a Chwaraeon: Blaenoriaethau ar gyfer Diwylliant a Chwaraeon 6. Statement by the Trefnydd, Chief Whip and Cabinet Minister for Culture and Sport: Priorities for Culture and Sport C 12182 12182 Louise Emery AS https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=12182 https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12182 Emery, Louise As Welsh learner champion for my previous county council, I'm happy to discuss how you get people like me speaking Welsh. But be aware, the evidence is clear—coercion drives resentment, not fluency. If the Welsh Government is serious about 1 million Welsh speakers, it needs to invest in the conditions that make people choose the language, not mandate it on those who don't speak it. Welsh culture, the arts and sport should lift people up and bring communities together—that we agree on. But they can do that in whatever language they choose. I look forward to working with you, Minister, on all of your objectives. This is what Reform Wales believes about art and culture and sport. It can be a very positive thing. So let's work together. Diolch yn fawr. Fel hyrwyddwr dysgu Cymraeg ar gyfer fy nghyngor sir blaenorol, rwy'n hapus i drafod sut rydych chi'n cael pobl fel fi i siarad Cymraeg. Ond byddwch yn ymwybodol, mae'r dystiolaeth yn glir—mae gorfodaeth yn arwain at ddrwgdeimlad, nid rhuglder. Os yw Llywodraeth Cymru o ddifrif am filiwn o siaradwyr Cymraeg, mae angen iddi fuddsoddi yn yr amodau sy'n gwneud i bobl ddewis yr iaith, nid ei gorfodi hi ar y rhai nad ydyn nhw'n ei siarad. Dylai diwylliant, y celfyddydau a chwaraeon Cymru godi pobl a dod â chymunedau at ei gilydd—rydym ni'n cytuno ar hynny. Ond gallan nhw wneud hynny ym mha bynnag iaith maen nhw'n ei dewis. Edrychaf ymlaen at weithio gyda chi, Weinidog, ar eich holl amcanion. Dyma beth mae Reform Cymru yn ei gredu am gelf a diwylliant a chwaraeon. Gall fod yn beth cadarnhaol iawn. Felly gadewch i ni weithio gyda'n gilydd. Diolch yn fawr. 16074 7 2026-06-16T13:30:01 763805 327 Cy 2026-06-16T16:51:25 http://www.senedd.tv/cy/16074?startPos=12087&l=cy http://www.senedd.tv/en/16074?startPos=12087&l=en 260616-8 6. Datganiad gan y Trefnydd, y Prif Chwip a’r Gweinidog Cabinet dros Ddiwylliant a Chwaraeon: Blaenoriaethau ar gyfer Diwylliant a Chwaraeon 6. Statement by the Trefnydd, Chief Whip and Cabinet Minister for Culture and Sport: Priorities for Culture and Sport C 426 426 Heledd Fychan AS https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=426 https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=426 Fychan, Heledd Diolch i'r Aelod am yr ymateb hwnnw. Braf iawn oedd clywed y Gymraeg yn fanna. Dwi'n edrych ymlaen i'ch gweld chi yn yr Eisteddfod Genedlaethol. Dwi'n gofyn i Aelodau ailddychmygu beth mae'r celfyddydau a chwaraeon yn edrych fel efo Llywodraeth sy'n gweld eu gwerth nhw ac sy'n fodlon cael data a strategaeth iawn. Does yna ddim strategaeth wedi bod yn y meysydd hyn. Mae gwario wedi bod yn cael ei wneud heb sail data. Dyna dwi wedi'i etifeddu. Yn yr wrthblaid, ro'n i'n credu eu bod nhw'n cuddio'r data hwn oddi wrthyf i, ond dydy o ddim yn bodoli. O ran yr hyn sydd angen ei wneud, dwi'n bod yn berffaith onest efo chi rŵan fy mod i eisiau sail dystiolaeth gadarn a data er mwyn gyrru'r newid rydyn ni ei angen. Yn yr wrthblaid, mi ro'n i'n cael llond bol, fel aelod o bwyllgor, o weld yr un adroddiad yn dod drwodd, flwyddyn ar ôl blwyddyn, yn dweud ei bod hi'n bwysig ein bod ni'n symud at agenda ataliol, a dim byd yn newid o gwbl. Pan oeddwn i'n arwain dadl ynglŷn â phwysigrwydd diwylliant yn y Siambr hon, fe wnaeth y Dirprwy Weinidog oedd efo cyfrifoldeb dros ddiwylliant weiddi arnaf i ar y pryd, 'Ond beth am y NHS?', yn lle gweld gwerth hwn o ran triniaeth feddygol ynghyd â'r agenda ataliol. Felly, mae hwn yn newid sylweddol. Dwi'n deall y pwyntiau wnaethoch chi ynglŷn â'r sefyllfa ariannol heriol, ond mae'n bwysig ein bod ni'n cydnabod hynny. A doedden ni ddim yn rhan o'r toriadau hynny. Mi fyddwch chi wedi gweld yn gyson fod yna waith trawsbleidiol wedi'i wneud yn gwneud yr achos dros fuddsoddi mewn diwylliant a chwaraeon. Mi fyddwn i'n annog pob Aelod newydd yma i edrych ar waith y pwyllgor diwylliant a chwaraeon a wnaed yn ystod y chweched Senedd, oedd yn dangos pam mae'n rhaid i ni stopio torri yn y meysydd hyn os ydyn ni am newid hynny. Mae'r ymrwymiad hwnnw yn ddiamwys gennym ni, a'r hyn ro'n i'n ei amlinellu heddiw oedd gweledigaeth drawsbleidiol—nid mewn seilos, ond trawsbleidiol. Dwi wedi cael sgyrsiau gwirioneddol gadarnhaol gyda'r Dirprwy Weinidog dros Iechyd Cyhoeddus ac Ataliol ynglŷn â sut rydym ni'n galluogi ein swyddogion i gydweithio er budd. Felly, o ran canrannau, beth fydd gennych chi yn y strategaeth fydd ffordd wahanol o weithredu, un fydd yn atebol i'r Senedd hon, ond mae hi yn ffordd newydd. Felly, dwi'n gobeithio y dewch chi efo ni ar y daith hon, a byddwch chi hefyd yn gweld gwerth yn y gwaith hwn, a'n bod ni, o'r diwedd, yn gweld diwylliant a chwaraeon yn cael y sylw teilwng yn y Senedd hon a gan Lywodraeth. I thank the Member for that response. It was very good to hear the Welsh language used there. I look forward to seeing you at the National Eisteddfod. I am asking Members to reimagine what the arts and sports look like with a Government that appreciates their value and is willing to have data and a proper strategy in place. There has been no strategy in this area. Expenditure has been done without data. That's what I've inherited. In opposition, I thought that they were hiding this data from me, but it doesn't actually exist. In terms of what we need to do, I'm being entirely honest with you now that I want a robust evidence base and data in order to drive the change that we need. In opposition, I grew tired, as a member of a committee, of the same report, published year on year, saying that it's important that we move to a preventative agenda, but nothing at all was changing. When I led a debate on the importance of culture in this Chamber, the Deputy Minister with responsibility for culture was shouting, 'What about the NHS?', rather than seeing the value of this as medical treatment as well as being part of the preventative agenda. So, this is a significant change. I understand the points that you made on the challenging financial situation, but it's important that we acknowledge and recognise that. And we weren't involved in those cuts. You will have seen, consistently, that cross-party work was done, making the case for investment in culture and sport. And I would encourage every new Member here to look at the work the culture and sport committee carried out during the sixth Senedd, that demonstrated why we must stop making cuts in these areas if we want real change. That commitment is unambiguous, and what I've outlined today is a cross-party vision—not in silos, but across the parties. I have had really positive conversations with the Deputy Minister for Public and Preventative Health as to how we enable our officials to collaborate. So, in terms of percentages, what you will have in the strategy will be a different way of working, one that will be accountable to this Senedd, but it is a new approach. So I do hope that you will come with us on this journey, that you will also see the value of the work, and that we at last see culture and sport given due attention in this Senedd and from Government. 16074 7 2026-06-16T13:30:01 763819 328 En 2026-06-16T16:54:17 http://www.senedd.tv/en/16074?startPos=12259&l=en http://www.senedd.tv/cy/16074?startPos=12259&l=cy 260616-8 6. Datganiad gan y Trefnydd, y Prif Chwip a’r Gweinidog Cabinet dros Ddiwylliant a Chwaraeon: Blaenoriaethau ar gyfer Diwylliant a Chwaraeon 6. Statement by the Trefnydd, Chief Whip and Cabinet Minister for Culture and Sport: Priorities for Culture and Sport C 332 332 Mike Hedges AC https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=332 https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=332 Hedges, Mike I didn't expect you to stop there. Minister, I congratulate you on your appointment to this post and hope we can work constructively together. I want to raise today culture, music and the economy. Whilst culture is good and should be supported for that reason, we know it has a wider benefit to the economy and to health, and you mentioned health earlier. I declare an interest as president, vice-president and patron of a number of Swansea-based choirs. Please don't ask me to name them. How will the Cabinet Minister ensure that Creative Wales has the resources it needs to build on its success since being created by Welsh Labour in 2020 and enable collaboration across culture and the creative industries in relation to a new culture strategy? Will the Cabinet Minister commit to continuing the work of the arts, creative and media sector workforce social partnership forum that was established under the last Welsh Labour Government to support fair work and sustainable careers across the sectors? What are the Welsh Government's plans for a new culture strategy that consults stakeholders, including the unions and those employed in the sector, in relation to the creative professionals who deliver activity across the sector? Industries such as computer games have no geographical constraints. The computer games industry has a bigger turnover than film or music. There are no geographical constraints, and there are benefits in clustering. As I have said on several occasions in the Chamber previously, one of the world's most popular games, Grand Theft Auto, was created in Dundee. Dundee has a video game centre at Abertay University. There are many gaming companies based in the city. How did it become such a hub for the industry? Dundee's links to the gaming industry began with Lemmings, the hugely popular computer game released in 1991 for the Commodore Amiga. It was written by Dave Jones, a graduate of Abertay University, who then developed Grand Theft Auto. What it had was Government commitment and, more importantly, Government funding. In the first decade of the twenty-first century, the Government invested £2.5 million in Abertay University. There's now a symbiotic relationship between the university and the city's games developers. Investment in universities is much better for our economy than bribing companies to bring branch factories here with the promise of hundreds or thousands of jobs that are rarely fulfilled. Think LG. Moving to music tourism, the data speaks for itself. In 2024, music touring in Wales attracted 834,000 visitors, supported 3,650 jobs, and generated £384 million for the economy. With the right support, its impact can grow even further. Does the Minister agree we must grow Welsh music through smart public investment, bring down barriers to exporting Welsh music, ensure music education is accessible to all, and support home-grown creativity and new music that drives Welsh tourism? Adopting these initiatives will ensure that the music sector is equipped to thrive, innovate and seize new opportunities, strengthening Wales's cultural and economic impact for generations to come. Still on the music theme, the music industry and support for the base protects everything that grows from it and secures the long-term sustainable cultural infrastructure. What are your proposals on business rates reform, creating a dedicated cultural classification and music venue definition, ensuring fair valuation and reduced avoidable closures? We also need to ensure that any rates reduction is not taken by landlords as increased rents. The 'agent of change' law embeds the principles in legislation to develop and manage noise and access around existing venues, reducing conflict and protecting long-standing cultural spaces. I'm sure lots of people here can give examples where there used to be a music place that people used to go to, then houses and flats were built around it, and all of a sudden the people who moved into the houses and flats wanted the music place closed down because it was noisy. The fact they hadn't noticed it was there in the first place was a bit of a surprise. On safe, affordable late-night transport, we need to invest in late-night services so audiences, artists and staff can travel safely. Far too often events finish after the last bus leaves. A small timetable change can have a major effect. A small timetable change in Swansea with the train meant that people could go to the arena and be able to stay till the very end. In terms of a grass-roots live music fund, we should establish a Creative Wales fund dedicated to live music programming and talent development, with simple application and fast decisions. When Ed Sheeran sang in Singleton park, he reminded people it was the second time he had been in Swansea. He had played early in his career at a small city centre venue called Sin City. In terms of a community ownership pathway, we should develop a Welsh model for community and co-operative ownership to protect venues on short leases and keep cultural assets in local hands. I will return to other areas of your portfolio in the future, but I wanted to talk about music and creative industries in my first opportunity. Doeddwn i ddim yn disgwyl i chi roi'r gorau iddi yn y fan yna. Weinidog, rwy'n eich llongyfarch ar eich penodiad i'r swydd hon ac yn gobeithio y gallwn ni weithio gyda'n gilydd yn adeiladol. Fe hoffwn i godi diwylliant, cerddoriaeth a'r economi heddiw. Er bod diwylliant yn dda ac y dylid ei gefnogi am y rheswm hwnnw, fe wyddom ni fod ganddo fudd ehangach i'r economi ac i iechyd, ac fe wnaethoch chi sôn am iechyd yn gynharach. Rwy'n datgan buddiant fel llywydd, is-lywydd a noddwr nifer o gorau yn Abertawe. Peidiwch â gofyn i mi eu henwi nhw. Sut y bydd y Gweinidog Cabinet yn sicrhau bod gan Cymru Greadigol yr adnoddau sydd eu hangen arni i adeiladu ar ei llwyddiant ers iddi gael ei chreu gan Lafur Cymru yn 2020 a galluogi cydweithio ar draws diwylliant a'r diwydiannau creadigol mewn perthynas â strategaeth ddiwylliant newydd? A wnaiff y Gweinidog Cabinet ymrwymo i barhau â gwaith fforwm partneriaeth gymdeithasol gweithlu'r sector celfyddydau, creadigol a'r cyfryngau a sefydlwyd o dan Lywodraeth Lafur ddiwethaf Cymru i gefnogi gwaith teg a gyrfaoedd cynaliadwy ar draws y sectorau? Beth yw cynlluniau Llywodraeth Cymru ar gyfer strategaeth ddiwylliant newydd sy'n ymgynghori â rhanddeiliaid, gan gynnwys yr undebau a'r rhai a gyflogir yn y sector, o ran y gweithwyr proffesiynol creadigol sy'n darparu gweithgareddau ar draws y sector? Nid oes gan ddiwydiannau fel gemau cyfrifiadurol unrhyw gyfyngiadau daearyddol. Mae gan y diwydiant gemau cyfrifiadurol fwy o drosiant na ffilm neu gerddoriaeth. Nid oes unrhyw gyfyngiadau daearyddol, ac mae manteision mewn clystyru. Fel yr wyf wedi dweud ar sawl achlysur yn y Siambr o'r blaen, crëwyd un o gemau mwyaf poblogaidd y byd, Grand Theft Auto, yn Dundee. Mae gan Dundee ganolfan gemau fideo ym Mhrifysgol Abertay. Mae yna lawer o gwmnïau gemau wedi'u lleoli yn y ddinas. Sut daeth yn ganolbwynt i'r diwydiant? Dechreuodd cysylltiadau Dundee â'r diwydiant gemau gyda Lemmings, y gêm gyfrifiadurol hynod boblogaidd a ryddhawyd ym 1991 ar gyfer y Commodore Amiga. Fe'i hysgrifennwyd gan Dave Jones, a raddiodd o Brifysgol Abertay, a ddatblygodd Grand Theft Auto wedyn. Yr hyn oedd ganddo oedd ymrwymiad y Llywodraeth ac, yn bwysicach fyth, cyllid y Llywodraeth. Yn ystod degawd cyntaf yr unfed ganrif ar hugain, buddsoddodd y Llywodraeth £2.5 miliwn ym Mhrifysgol Abertay. Mae yna bellach berthynas symbiotig rhwng y brifysgol a datblygwyr gemau'r ddinas. Mae buddsoddi mewn prifysgolion yn llawer gwell i'n heconomi na llwgrwobrwyo cwmnïau i ddod â ffatrïoedd cangen yma gyda'r addewid o gannoedd neu filoedd o swyddi sy'n anaml yn cael eu cyflawni. Meddyliwch am LG. Gan symud i dwristiaeth gerddoriaeth, mae'r data yn siarad drosto'i hun. Yn 2024, denodd teithio cerddoriaeth yng Nghymru 834,000 o ymwelwyr, cefnogodd 3,650 o swyddi, a chynhyrchodd £384 miliwn i'r economi. Gyda'r gefnogaeth gywir, gall ei effaith dyfu hyd yn oed ymhellach. A yw'r Gweinidog yn cytuno bod yn rhaid i ni ddatblygu cerddoriaeth Cymru drwy fuddsoddiad cyhoeddus craff, lleihau rhwystrau rhag allforio cerddoriaeth Cymru, sicrhau bod addysg gerddoriaeth yn hygyrch i bawb, a chefnogi creadigrwydd wedi ei feithrin yma yn y wlad hon a cherddoriaeth newydd sy'n sbarduno twristiaeth Cymru? Bydd mabwysiadu'r mentrau hyn yn sicrhau bod y sector cerddoriaeth wedi'i arfogi i ffynnu, arloesi a manteisio ar gyfleoedd newydd, gan gryfhau effaith ddiwylliannol ac economaidd Cymru ar gyfer cenedlaethau i ddod. Yn dal ar y thema gerddoriaeth, mae'r diwydiant cerddoriaeth a'r gefnogaeth i'r sylfaen yn amddiffyn popeth sy'n tyfu ohono ac yn sicrhau'r seilwaith diwylliannol cynaliadwy hirdymor. Beth yw eich cynigion ar ddiwygio ardrethi busnes, creu dosbarthiad diwylliannol pwrpasol a diffiniad lleoliad cerddoriaeth, sicrhau prisio teg a llai o achosion o gau y gellir eu hosgoi? Mae angen i ni hefyd sicrhau nad yw unrhyw ostyngiad mewn ardrethi yn cael ei fachu gan landlordiaid drwy godi rhenti. Mae'r gyfraith 'asiant newid' yn ymgorffori'r egwyddorion mewn deddfwriaeth i ddatblygu a rheoli sŵn a mynediad o ran lleoliadau presennol, gan leihau gwrthdaro a diogelu mannau diwylliannol hirsefydlog. Rwy'n siŵr y gall llawer o bobl yma roi enghreifftiau lle roedd yna le cerddoriaeth yr arferai pobl fynd iddo, yna roedd tai a fflatiau yn cael eu hadeiladu o'i gwmpas, ac yn sydyn roedd y bobl a symudodd i mewn i'r tai a'r fflatiau eisiau i'r lle cerddoriaeth gau oherwydd ei fod yn swnllyd. Roedd y ffaith nad oedden nhw wedi sylwi ei fod yno yn y lle cyntaf yn dipyn o syndod. O ran trafnidiaeth hwyr y nos ddiogel, fforddiadwy, mae angen i ni fuddsoddi mewn gwasanaethau hwyr y nos fel y gall cynulleidfaoedd, artistiaid a staff deithio'n ddiogel. Mae digwyddiadau yn llawer rhy aml yn gorffen ar ôl i'r bws olaf adael. Gall newid bach i'r amserlen gael effaith fawr. Roedd newid bach i'r amserlen yn Abertawe gyda'r trên yn golygu y gallai pobl fynd i'r arena a gallu aros tan y diwedd. O ran cronfa gerddoriaeth fyw ar lawr gwlad, fe ddylem ni sefydlu cronfa Cymru Greadigol sy'n ymroddedig i raglennu cerddoriaeth fyw a datblygu doniau, gyda chymhwyso syml a phenderfyniadau cyflym. Pan ganodd Ed Sheeran ym mharc Singleton, atgoffodd bobl mai dyma'r ail dro iddo fod yn Abertawe. Roedd wedi chwarae yn gynnar yn ei yrfa mewn lleoliad bach yng nghanol y ddinas o'r enw Sin City. O ran llwybr perchnogaeth gymunedol, fe ddylem ni ddatblygu model Cymreig ar gyfer perchnogaeth gymunedol a chydweithredol i ddiogelu lleoliadau ar brydlesi byr a chadw asedau diwylliannol mewn dwylo lleol. Byddaf yn dychwelyd at feysydd eraill o'ch portffolio yn y dyfodol, ond roeddwn i eisiau siarad am gerddoriaeth a diwydiannau creadigol yn fy nghyfle cyntaf. 16074 7 2026-06-16T13:30:01 763793 329 En 2026-06-16T16:55:00 http://www.senedd.tv/en/16074?startPos=12302&l=en http://www.senedd.tv/cy/16074?startPos=12302&l=cy 260616-8 6. Datganiad gan y Trefnydd, y Prif Chwip a’r Gweinidog Cabinet dros Ddiwylliant a Chwaraeon: Blaenoriaethau ar gyfer Diwylliant a Chwaraeon 6. Statement by the Trefnydd, Chief Whip and Cabinet Minister for Culture and Sport: Priorities for Culture and Sport C 16074 7 2026-06-16T13:30:01 763814 330 Cy 2026-06-16T16:59:07 http://www.senedd.tv/cy/16074?startPos=12549&l=cy http://www.senedd.tv/en/16074?startPos=12549&l=en 260616-8 6. Datganiad gan y Trefnydd, y Prif Chwip a’r Gweinidog Cabinet dros Ddiwylliant a Chwaraeon: Blaenoriaethau ar gyfer Diwylliant a Chwaraeon 6. Statement by the Trefnydd, Chief Whip and Cabinet Minister for Culture and Sport: Priorities for Culture and Sport C 426 426 Heledd Fychan AS https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=426 https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=426 Fychan, Heledd Gaf fi ddiolch i'r Aelod am y cyfraniad hwnnw a'i groesawu o i'r rôl craffu hefyd? Dwi'n falch eich bod chi'n cydnabod yn y cyfraniad hwnnw wendid y blaenoriaethau diwylliant diwethaf a'r ffaith nad oedd y diwydiannau creadigol yn rhan o hynny. Dyna'n union beth rydym ni eisiau ei unioni efo hyn. Mae'r ffaith bod y diwydiannau creadigol yn cael eu gweld fel rhywbeth ar wahân wedi bod yn wendid aruthrol, a dyna pam rydym ni'n gorfod ailedrych ar strategaeth newydd rŵan. Mae'r adolygiad o Cymru Greadigol er mwyn sicrhau ein bod ni'n gweld sut mae hynny yn gweithio yn y ffordd fwyaf effeithiol hefyd yn eithriadol o bwysig, oherwydd mae yna bethau gwirioneddol dda wedi dod allan o Cymru Greadigol, ond mae yna ffyrdd hefyd lle rydym ni'n gallu sicrhau bod y manteision hynny'n parhau, ein bod ni'n parhau hefyd yn gystadleuol, oherwydd mae hynna'n broblem wrth i lefydd fel Manceinion allu cystadlu mwy efo Cymru a bod yn denu cynyrchiadau ac ati. Felly, mae angen yr adolygiad hwnnw.  A dwi'n meddwl hefyd—. Roeddwn i'n adlewyrchu ar eich pwynt chi ynglŷn â Grand Theft Auto—dim y geiriau roeddwn i'n disgwyl eu dweud yn ystod fy ymateb cyntaf fel Gweinidog, ond dyna ni, dyma le rydyn ni. [Chwerthin.] Roeddech chi'n sôn am y buddsoddiad a wnaed gan y Llywodraeth i alluogi hynny, y bartneriaeth efo prifysgolion. Wel, dyna'n union dŷn ni eisiau ei wneud efo'r strategaeth hon—galluogi twf sectorau fel hyn i sicrhau bod yna swyddi yma yng Nghymru a'r budd hwnnw, oherwydd y budd efo hynny ydy, dim ots lle dŷch chi'n gweithio yn y diwydiannau hynny, fedrwch chi fod yng Nghymru wledig, fedrwch chi fod mewn dinas, fedrwch chi fod yn y Cymoedd—dyna ydy strategaeth ddiwylliant gwirioneddol, lle dŷn ni'n sicrhau'r bartneriaeth honno. Mae rôl prifysgolion er mwyn sicrhau ein bod ni'n gweld hynny yn allweddol bwysig. Ond mi fedrwn ni weld hwn fel ffordd o ddenu pobl ifanc nôl i Gymru a'u cadw nhw yma mewn swyddi da iawn. Felly, dwi'n falch iawn o weld y gefnogaeth i hynny.  Mi fydd yr Aelod, wrth gwrs, yn ymwybodol iawn o sefyllfa cerddoriaeth yma yng Nghymru. Mi oedd yna adroddiad y llynedd a oedd yn dangos bod cerddoriaeth draddodiadol, yn benodol, mewn perygl o ddiflannu yn llwyr. Dŷn ni'n gwybod bod sefydliadau dŷn ni i gyd, dwi'n siŵr, wedi eu mwynhau dros y blynyddoedd yn fregus dros ben, neu wedi diflannu. Mae yna bryder gwirioneddol fod cymaint o bobl rŵan ddim yn cael cyfleoedd i ddysgu offeryn, ein bod ni'n gweld diffyg bandiau yn dod drwodd oherwydd diffyg cyfleon iddyn nhw, ein bod ni'n gweld hi'n anodd i bobl greadigol allu cynnal bywoliaeth a pharhau yma yng Nghymru—eu bod nhw un ai'n gorfod gadael Cymru neu newid trywydd yn llwyr.  Felly, yn sicr, dwi'n gweld y strategaeth yma yn cyd-fynd hefyd efo'r strategaeth sgiliau, oherwydd os dŷn ni'n edrych ar beth sy'n digwydd mewn ysgolion ar y funud, efo llai o blant a phobl ifanc yn cymryd TGAU mewn cerddoriaeth, drama a chelf, wel, lle mae hynny'n mynd i'n gadael ni yn y dyfodol? Mae prifysgolion yn torri cyrsiau yn y meysydd hyn, yn gweld eu bod nhw ddim yn bethau sydd yn werth buddsoddi ynddyn nhw, ond eto maen nhw. Felly, gobeithio y byddwn ni wedyn, drwy edrych ar hyn yn ei ystod, yn gallu gweld bod yna ddyfodol i bobl ddiwylliannol fod yma yng Nghymru, a dyfodol i'r sectorau hyn sy'n cael eu gweld fel budd economaidd. Could I thank the Member for that contribution and welcome him to his scrutiny role as well? I'm pleased that you do recognise in that contribution the weakness of the last set of priorities for culture and that the creative industries weren't part of it. That's exactly what we want to rectify with this. The fact that the creative industries are seen as a separate thing has been a great weakness, and that's why we need to relook at a new strategy now. The review of Creative Wales in terms of ensuring that we do see how that works in the most effective way is also very important, because there are very genuinely good things that have emerged from Creative Wales, but there are also ways in which we can ensure that those benefits continue and that we continue to be competitive, because that's a problem as places such as Manchester can compete more with Wales and attract productions and so forth. So, we do need that review. And I also think—. I was reflecting on your point around Grand Theft Auto. Those are not words I expected to say during my first response as a Minister, but that's where we are. [Laughter.] You mentioned the investment made by Government to enable that partnership with universities. Well, that's exactly what we want to do with this strategy, namely to enable growth in these sectors to ensure that there are jobs here in Wales and the benefits that they bring, because regardless of where you work in those industries, you can be in rural Wales, you can be in a city, you can be in the Valleys—that's a genuine cultural strategy, when we ensure that partnership. The role of universities in terms of ensuring that we do see that happening is vital. But we can see this as a way of attracting young people back to Wales and keeping them here in great jobs. So, I'm very pleased to see the support for that. The Member will be aware of the situation regarding music here in Wales. There was a report out last year that showed that traditional music, particularly, was in danger of disappearing entirely. We know of organisations that we've all, I'm sure, enjoyed over the years that are fragile or have disappeared. There is a great concern that so many people don't have opportunities to learn an instrument, that we see a lack of bands emerging because of a lack of opportunity, that we see that it's difficult for creative people to maintain a living here in Wales—either they have to leave Wales or they have to change direction entirely. So, I certainly see this strategy aligning with the skills strategy, because if we look at what's happening in schools at the moment, with fewer children and young people taking GCSEs in music, drama and art, where's that going to leave us in the future? Universities are cutting courses in these areas; they see them as things that are not worth investing in, but they are, of course. So, hopefully we will then see, by looking at this whole range of issues, that there will be a future for creative people here in Wales, and a future for these sectors that are seen as economically beneficial. 16074 7 2026-06-16T13:30:01 763796 331 Cy 2026-06-16T17:00:00 http://www.senedd.tv/cy/16074?startPos=12602&l=cy http://www.senedd.tv/en/16074?startPos=12602&l=en 260616-8 6. Datganiad gan y Trefnydd, y Prif Chwip a’r Gweinidog Cabinet dros Ddiwylliant a Chwaraeon: Blaenoriaethau ar gyfer Diwylliant a Chwaraeon 6. Statement by the Trefnydd, Chief Whip and Cabinet Minister for Culture and Sport: Priorities for Culture and Sport C 16074 7 2026-06-16T13:30:01 763807 332 Cy 2026-06-16T17:02:36 http://www.senedd.tv/cy/16074?startPos=12758&l=cy http://www.senedd.tv/en/16074?startPos=12758&l=en 260616-8 6. Datganiad gan y Trefnydd, y Prif Chwip a’r Gweinidog Cabinet dros Ddiwylliant a Chwaraeon: Blaenoriaethau ar gyfer Diwylliant a Chwaraeon 6. Statement by the Trefnydd, Chief Whip and Cabinet Minister for Culture and Sport: Priorities for Culture and Sport C 16074 7 2026-06-16T13:30:01 763828 333 Cy 2026-06-16T00:00:00 http://www.senedd.tv/cy/16074?startPos=-48598&l=cy http://www.senedd.tv/en/16074?startPos=-48598&l=en 260616-8 6. Datganiad gan y Trefnydd, y Prif Chwip a’r Gweinidog Cabinet dros Ddiwylliant a Chwaraeon: Blaenoriaethau ar gyfer Diwylliant a Chwaraeon 6. Statement by the Trefnydd, Chief Whip and Cabinet Minister for Culture and Sport: Priorities for Culture and Sport C 16074 7 2026-06-16T13:30:01 763831 334 Cy 260616-8 6. Datganiad gan y Trefnydd, y Prif Chwip a’r Gweinidog Cabinet dros Ddiwylliant a Chwaraeon: Blaenoriaethau ar gyfer Diwylliant a Chwaraeon 6. Statement by the Trefnydd, Chief Whip and Cabinet Minister for Culture and Sport: Priorities for Culture and Sport I Daeth y Llywydd (Huw Irranca-Davies) i’r Gadair. The Llywydd (Huw Irranca-Davies) took the Chair. 16074 7 2026-06-16T13:30:01 763809 335 Cy 2026-06-16T17:02:38 http://www.senedd.tv/cy/16074?startPos=12760&l=cy http://www.senedd.tv/en/16074?startPos=12760&l=en 260616-8 6. Datganiad gan y Trefnydd, y Prif Chwip a’r Gweinidog Cabinet dros Ddiwylliant a Chwaraeon: Blaenoriaethau ar gyfer Diwylliant a Chwaraeon 6. Statement by the Trefnydd, Chief Whip and Cabinet Minister for Culture and Sport: Priorities for Culture and Sport C 145 145 Paul Davies AC https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=145 https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=145 Davies, Paul A gaf i ddiolch i'r Gweinidog Cabinet am ei datganiad y prynhawn yma? Mae'r datganiad heddiw yn amlinellu nifer o fesurau y mae Llywodraeth Cymru yn bwriadu eu cymryd i gefnogi sectorau diwylliannol, celfyddydau a chwaraeon Cymru. Dwi'n croesawu ymrwymiad newydd Gweinidog y Cabinet i ddatblygu strategaeth diwylliant Cymru, ac edrychaf ymlaen at weld sut y bydd y strategaeth honno yn ymateb i'r heriau strwythurol hirdymor sy'n wynebu'r sector, megis costau gweithredol cynyddol, anghydraddoldebau o ran mynediad a'r angen i sicrhau twf cynaliadwy ar gyfer y dyfodol. Mae Gweinidog y Cabinet wedi cadarnhau y bydd ymgynghoriad ar y strategaeth hon yn digwydd. Nawr, mae Llywodraethau blaenorol wedi cael eu cyhuddo o siarad â'r un sefydliadau a'r un bobl. Sut fyddwch chi'n sicrhau bod yr ymgynghoriad hwn yn ystyrlon ac yn dal ystod ehangach o safbwyntiau?  Nawr, dim ond os oes ganddi ddigon o adnoddau y gall strategaeth fod yn effeithiol, felly dwi'n gobeithio y bydd y Gweinidog Cabinet yn cadarnhau mai bwriad Llywodraeth Cymru o hyd yw darparu cyllid blynyddol i'r sector. Ac er fy mod yn sylweddoli eu bod yn ddyddiau cynnar o hyd, byddwn yn ddiolchgar am arwydd o faint o gyllid ychwanegol y mae hi'n bwriadu ei ddarparu i'r sector ar ddechrau'r Senedd hon, o ystyried mai Cymru oedd â'r ail wariant isaf fesul person ar wasanaethau diwylliannol yn Ewrop, a'r trydydd isaf ar hamdden a chwaraeon.  Mae'r datganiad heddiw yn cydnabod bod sefydliadau diwylliannol yn dibynnu ar leoedd arloesol sy'n addasu'n gyson, a'r gwir amdani yw bod angen cefnogaeth wirioneddol ar lawer o'r lleoliadau a'r cyfleusterau hyn. Mae Gweinidog y Cabinet wedi comisiynu adolygiad o gyfleoedd i fuddsoddi yn y sectorau hyn, a byddwn yn ddiolchgar pe gallem gael rhagor o wybodaeth am yr adolygiad hwn. Er enghraifft, gyda phwy mae Llywodraeth Cymru yn ymgysylltu a phwy sy'n rhan o'r broses adolygu hon, ynghyd â phryd y bydd yn dod i ben? Ac efallai y gallai hefyd ddweud wrthym ni pa bartneriaethau a ffynonellau allanol ychwanegol y mae'n ystyried eu harchwilio o ran cynhyrchu buddsoddiad ar gyfer y sector hwn.  Nawr, yn fy marn i, mae diwylliant yn cael ei fyw trwy gyfranogiad, ac mae Llywodraeth Cymru'n iawn i dynnu sylw at bwysigrwydd chwaraeon i'n hiechyd a lles. Dwi’n falch bod Llywodraeth Cymru'n comisiynu archwiliad o gyfleusterau chwaraeon cymunedol a rhanbarthol. Yn anffodus, mae gormod o blant a phobl ifanc yn dal i wynebu rhwystrau i gyfranogiad, boed hynny oherwydd cost, argaeledd cyfleusterau neu ddaearyddiaeth. Felly, a fydd Gweinidog y Cabinet yn nodi sut y bydd Llywodraeth Cymru'n chwalu rhwystrau i gyfranogiad ac yn sicrhau y gall mwy o blant a phobl ifanc gael mynediad at gyfleoedd chwaraeon ledled Cymru? May I thank the Cabinet Minister for her statement this afternoon? Today's statement does outline a number of steps that the Welsh Government intends to take to support Wales's cultural, arts and sport sectors. I welcome the renewed commitment from the Cabinet Minister to develop a Welsh culture strategy, and I look forward to seeing how that strategy responds to the long-term structural challenges facing the sector, such as operating costs, inequalities in terms of access and the need to secure sustainable growth for the future. The Cabinet Minister has confirmed that a consultation on the strategy will happen. Now, previous Governments have been accused of talking to the same institutions and the same people time and again. How will you ensure that this consultation is meaningful and captures a broader range of views? Now, only if it has sufficient resources can a strategy be effective, so I do hope that the Cabinet Minister will confirm that the Welsh Government's intention is still to provide annual funding for the sector. And although I realise that it's early days still, I would be grateful for a signal as to how much additional funding she intends to provide to the sector at the beginning of this Senedd, given that Wales had the second lowest per capita expenditure on cultural services in Europe, and the third lowest on leisure and sports. Today's statement does recognise that cultural institutions rely on innovative places that are continuously adapting, and the truth is that we need real support for many of these venues and facilities. The Cabinet Minister has commissioned a review of opportunities for investment in these sectors, and I'd be grateful if we could have more information about that review. For example, with whom is the Welsh Government engaging and who is part of this review process, as well as when will it come to an end? And perhaps she could also tell us what partnerships and external sources she is considering in terms of producing investment in this sector. Now, in my view, culture is lived through participation, and the Welsh Government is right to highlight the importance of sport for our health and well-being. I'm pleased the Welsh Government is commissioning an investigation into community and regional sports facilities. Unfortunately, too many children and young people still face barriers to participation because of cost, the availability of facilities or geography. So, will the Cabinet Minister set out how the Welsh Government will remove barriers to participation, ensuring that more children and young people can access sporting opportunities throughout Wales? 16074 7 2026-06-16T13:30:01 763820 336 Cy 2026-06-16T17:05:00 http://www.senedd.tv/cy/16074?startPos=12902&l=cy http://www.senedd.tv/en/16074?startPos=12902&l=en 260616-8 6. Datganiad gan y Trefnydd, y Prif Chwip a’r Gweinidog Cabinet dros Ddiwylliant a Chwaraeon: Blaenoriaethau ar gyfer Diwylliant a Chwaraeon 6. Statement by the Trefnydd, Chief Whip and Cabinet Minister for Culture and Sport: Priorities for Culture and Sport C 16074 7 2026-06-16T13:30:01 763822 337 En 2026-06-16T17:05:30 http://www.senedd.tv/en/16074?startPos=12932&l=en http://www.senedd.tv/cy/16074?startPos=12932&l=cy 260616-8 6. Datganiad gan y Trefnydd, y Prif Chwip a’r Gweinidog Cabinet dros Ddiwylliant a Chwaraeon: Blaenoriaethau ar gyfer Diwylliant a Chwaraeon 6. Statement by the Trefnydd, Chief Whip and Cabinet Minister for Culture and Sport: Priorities for Culture and Sport C 145 145 Paul Davies AC https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=145 https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=145 Davies, Paul The Welsh Conservatives believe that culture in Wales exists within both a national and a shared British context, and we are proud of our shared Welsh and British identity. Our creative output reflects distinct Welsh traditions but also contributes to a broader UK cultural landscape, and at a time when collaboration and funding streams often cross borders, the relationship with the UK Government remains crucial. Therefore, can the Cabinet Minister outline how the Welsh Government is working constructively with the UK Government to support the arts in celebrating both our Welsh and British heritage, and also tell us how the Welsh Government is securing its fair share of UK-wide cultural funding and opportunities for our creative industries? Now, today's statement refers to the Welsh broadcasting and media and the work that has already begun on the establishment of a shadow broadcasting and communications authority for Wales. The Cabinet Minister will be aware that my party does not support the devolution of broadcasting powers, and given the challenges that the Cabinet Minister has already highlighted in her statement today, surely this is not the best possible use of resources, especially given that these powers are not devolved. Therefore, the Cabinet Minister needs to tell us how much this new authority will cost the taxpayer, where that funding will come from, and how it will operate. Llywydd, in my view the culture sector thrives when organisations have the freedom to innovate, and there is a balance to be struck between leadership and overreach. I hope that the upcoming Welsh culture strategy and any new bodies established by this Government do not come at the expense of their independence. So, can the Cabinet Minister explain how the Welsh Government will ensure it empowers rather than overpowers the culture sector, by explaining how it will protect the sector's autonomy while still delivering on national priorities? Llywydd, if Wales is to be a truly vibrant cultural nation, then the Welsh Government must not only invest in it, but give it the space to flourish. I believe that empowering cultural organisations, not overpowering them, should be the platform from which this Government works, and I look forward to constructively engaging with the Cabinet Minister in this area going forward. Diolch. Mae'r Ceidwadwyr Cymreig yn credu bod diwylliant yng Nghymru yn bodoli o fewn cyd-destun cenedlaethol a chyd-destun Prydeinig a rennir, ac rydym ni'n falch o'n hunaniaeth Gymreig a Phrydeinig a rennir. Mae ein cynnyrch creadigol yn adlewyrchu traddodiadau Cymreig unigryw ond hefyd yn cyfrannu at dirwedd ddiwylliannol ehangach y Deyrnas Unedig, ac ar adeg pan fo ffrydiau cydweithio a chyllido yn aml yn croesi ffiniau, mae'r berthynas â Llywodraeth y Deyrnas Unedig yn parhau i fod yn hanfodol. Felly, a all y Gweinidog Cabinet amlinellu sut mae Llywodraeth Cymru yn gweithio'n adeiladol gyda Llywodraeth y Deyrnas Unedig i gefnogi'r celfyddydau i ddathlu ein treftadaeth Gymreig a Phrydeinig, a hefyd dweud wrthym ni sut mae Llywodraeth Cymru yn sicrhau ei chyfran deg o gyllid diwylliannol ar gyfer y Deyrnas Unedig gyfan a chyfleoedd i'n diwydiannau creadigol? Nawr, mae'r datganiad heddiw yn cyfeirio at y ddarlledu a'r cyfryngau yng Nghymru a'r gwaith sydd eisoes wedi dechrau ar sefydlu awdurdod darlledu a chyfathrebu cysgodol i Gymru. Bydd y Gweinidog Cabinet yn ymwybodol nad yw fy mhlaid yn cefnogi datganoli pwerau darlledu, ac o ystyried yr heriau y mae'r Gweinidog Cabinet eisoes wedi'u hamlygu yn ei datganiad heddiw, yn sicr nid dyma'r defnydd gorau posibl o adnoddau, yn enwedig o ystyried nad yw'r pwerau hyn wedi'u datganoli. Felly, mae angen i'r Gweinidog Cabinet ddweud wrthym ni faint y bydd yr awdurdod newydd hwn yn ei gostio i'r trethdalwr, o ble y bydd y cyllid hwnnw'n dod, a sut y bydd yn gweithredu. Lywydd, yn fy marn i mae'r sector diwylliant yn ffynnu pan fydd gan sefydliadau y rhyddid i arloesi, ac mae angen cydbwysedd rhwng arweinyddiaeth ac ymyrraeth. Rwy'n gobeithio nad yw'r strategaeth ddiwylliant Cymreig sydd ar ddod ac unrhyw gyrff newydd a sefydlir gan y Llywodraeth hon yn dod ar draul eu hannibyniaeth. Felly, a all y Gweinidog Cabinet esbonio sut y bydd Llywodraeth Cymru yn sicrhau ei bod yn grymuso yn hytrach na gwastrodi'r sector diwylliant, drwy esbonio sut y bydd yn diogelu ymreolaeth y sector gan barhau i gyflawni blaenoriaethau cenedlaethol? Lywydd, os yw Cymru am fod yn genedl ddiwylliannol wirioneddol fywiog, yna rhaid i Lywodraeth Cymru nid yn unig fuddsoddi ynddi, ond rhoi'r lle iddi ffynnu. Rwy'n credu y dylai grymuso sefydliadau diwylliannol, nid eu gwastrodi, fod y llwyfan y mae'r Llywodraeth hon yn gweithio ohono, ac edrychaf ymlaen at ymgysylltu'n adeiladol â'r Gweinidog Cabinet yn y maes hwn yn y dyfodol. Diolch. 16074 7 2026-06-16T13:30:01 763826 338 Cy 2026-06-16T17:07:47 http://www.senedd.tv/cy/16074?startPos=13069&l=cy http://www.senedd.tv/en/16074?startPos=13069&l=en 260616-8 6. Datganiad gan y Trefnydd, y Prif Chwip a’r Gweinidog Cabinet dros Ddiwylliant a Chwaraeon: Blaenoriaethau ar gyfer Diwylliant a Chwaraeon 6. Statement by the Trefnydd, Chief Whip and Cabinet Minister for Culture and Sport: Priorities for Culture and Sport C 426 426 Heledd Fychan AS https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=426 https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=426 Fychan, Heledd Gaf i ddiolch i'r Aelod am y sylwadau arbennig o bwysig yna? Mi wnaf i roi'r ymrwymiad hwn i'r Senedd hon rŵan: dwi yn parchu'r egwyddor hyd braich. Dydy hynna ddim wastad wedi digwydd, ac mae angen inni fod yn glir am hynna, gan Lywodraethau'r gorffennol. Mae bod hyd braich yn bwysig, ac un o'r pethau dwi'n barod yn edrych arnyn nhw ydy'r llythyr cylch gorchwyl, a sut mae'n bartneriaeth wirioneddol rhwng y Llywodraeth a'r cyrff hyn, gan fynd yn ôl hefyd i'w bwriad gwreiddiol nhw. Felly, mae hwnna'n ymrwymiad cyfan gwbl, oherwydd, i fi, mae angen i hon fod yn sgwrs genedlaethol. Mi fyddwch chi i gyd fel Aelodau'n ymwybodol o effaith y toriadau sydd wedi bod yn y meysydd hyn, a'r pethau y mae pobl wir yn gwerthfawrogi yn ein cymunedau ni, pethau y mae pobl yn cael budd gwirioneddol ohonyn nhw. Dwi'n meddwl mai gwendid mawr y strategaeth y gwelsom ni gan y Llywodraeth diwethaf—os gallwch chi ei galw hi'n strategaeth, oherwydd nifer o frawddegau oedden nhw, a oedd yn nodi, efallai, rhai sylwadau ynglŷn â diwylliant yn hytrach na strategaeth wirioneddol—y gwendid mawr oedd, mi oedd yr ymgysylltu wedi'i wneud efo rhai pobl, ond ddim gyda phawb, ddim gan ddefnyddwyr y gwasanaeth, ac, yn bwysicach, y rheini nad oeddynt yn cael cyfle i gyfranogi. Felly, yn hytrach na mynd ar ôl y sylwadau gan yr un un sefydliadau, dwi'n meddwl ei fod o'n bwysig iawn ein bod ni'n edrych ar y dystiolaeth a ddaeth i law, ac yna gwaith y strategaeth newydd fydd edrych ar y bylchau hynny. Does yna ddim strategaeth o ran chwaraeon gan y Llywodraeth. Byddwn i'n gofyn i rai Aelodau edrych ar beth oedd y strategaeth gan Lywodraeth Lafur Cymru—‘Dringo’n Uwch’, ‘Climbing Higher’—a oedd i fod yn strategaeth 20 mlynedd. Dwi'n trio gweithio allan ar ba bwynt y stopiodd y gwaith hwnnw. Pam ein bod ni mewn sefyllfa na fu i'r mesurau hynny gael eu cyrraedd? Mae hynny'n rhywbeth dwi wedi gofyn i swyddogion rŵan i egluro i fi—sut, efo’r un un blaid mewn grym am 27 mlynedd, y methwyd pob un targed yn y strategaeth hirdymor honno, a pha wersi y gallwn ni eu dysgu i sicrhau bod yr hyn dŷn ni'n ei wneud yn fesuradwy, yn uchelgeisiol, ein bod ni hefyd yn cyflawni a bod y gwaith hwn ddim yn mynd yn angof. O ran yr adnoddau a'r cyllid, yn sicr, mae'r ffaith ein bod ni'n edrych yn drawsbortffolio—. Os edrychwch chi ar adroddiad a wnaed i Gyngor Celfyddydau Cymru gan Brifysgol Bangor a hefyd gan Brifysgol Edge Hill—dwi'n barod iawn i rannu copi o hwn—mae o'n dangos yr arbedion y gall buddsoddi yn y celfyddydau ei wneud o ran y gwasanaeth iechyd. Mae potensial i arbed hyd at £3.5 miliwn y flwyddyn drwy leihau costau salwch staff a staff yn gadael, felly dydy o ddim jest ynglŷn â chleifion, ond hefyd staff. O wneud hyn yn iawn, mi fedrwn ni arbed arian i'r NHS a sicrhau bod yna fuddsoddiad ar gael. Felly, dwi'n deall bod hyn yn newid ffocws, ond dwi'n gobeithio eich bod chi'n gweld ein bod ni'n gyfan gwbl ymrwymedig i newid hyn er budd pawb yng Nghymru. O ran gweithio efo Llywodraeth y Deyrnas Unedig, yn amlwg mae yna bartneriaeth gadarnhaol o ran Ewro 2018, a dwi'n edrych ymlaen yn fawr i fynd â'r gwaith hwnnw rhagddo. Ac mae yna gyfleoedd eraill efo digwyddiadau mawr ac ati. Dydw i ddim eto wedi cyfarfod efo'r Gweinidogion perthnasol, ond dŷn ni eisiau perthynas adeiladol lle dŷn ni yn gallu cydweithio. Ac yn sicr, mi fyddwch chi'n cael yr ymrwymiad yma gen i: os oes yna arian ar gael i Gymru, mi fyddaf yn sicrhau ein bod ni'n trio ei gael o yma i Gymru. Could I thank the Member for those very important comments? I will give this commitment to the Senedd now: I respect the arm's-length principle. That hasn't always happened, and we have to be clear about that, in terms of Governments of the past. The arm's-length principle is important, and one of the things that I'm looking at is the terms of reference letter, and how it's a genuine partnership between the Government and these bodies, returning to their original purpose. So, that's an absolute commitment, because, to me, this needs to be a national conversation. You will all as Members be aware of the cuts that have taken place in these areas in respect of things that people genuinely appreciate in our communities, things that people gain genuine benefit from. I think that the great weakness of the strategy that we saw from the previous Government—if you can call it a strategy, because it was a number of sentences that noted, perhaps, some points about culture rather than a strategy—the great weakness was that engagement was carried out with some people, but not with everyone, not with service users and, importantly, those who didn't have a chance to participate. So, rather than pursuing comments from the same organisations, I think it's important that we look at the evidence that emerged, and the work of the new strategy will be to look at those gaps. There is no Government sports strategy. I would ask Members to look at what the strategy was from the Welsh Labour Government—‘Climbing Higher’—that was meant to be a 20-year strategy. I'm trying to work out at what point that work stopped. Why are we in a situation where those measures or points were not reached? That's something I've asked the officials to explain to me—how, with the same party in power for 27 years, were all the targets missed in that long-term strategy, and what lessons we can learn to ensure that what we do is measurable, ambitious, and that we can also deliver and that that work is not forgotten. In terms of resources and funding, certainly, the fact that we're looking on a cross-portfolio basis—. If you look at the report made for the Arts Council of Wales by Bangor University and also by Edge Hill University—I'm very happy to share a copy of this—it does show the savings that investment in the arts can make in terms of the health service. There is a potential to save £3.5 million a year in terms of staff sickness and departing staff. So, it's not just about patients, but also staff. In doing this properly, we can save money for the NHS and ensure that there is investment available. So, I do understand that this does change the focus, but I hope that you do see that we are entirely committed to changing this for the benefit of everyone in Wales. In terms of working with the UK Government, evidently there is a positive partnership in terms of Euro 2028, and I'm looking forward to taking that work forward. And there are other opportunities with major events. I haven't yet met the relevant Ministers, but we do want a constructive relationship where we can collaborate. And certainly, you will get this commitment from me: if there is money available for Wales, I will ensure that we try and get it here to Wales. 16074 7 2026-06-16T13:30:01 763799 339 Cy 2026-06-16T17:10:00 http://www.senedd.tv/cy/16074?startPos=13202&l=cy http://www.senedd.tv/en/16074?startPos=13202&l=en 260616-8 6. Datganiad gan y Trefnydd, y Prif Chwip a’r Gweinidog Cabinet dros Ddiwylliant a Chwaraeon: Blaenoriaethau ar gyfer Diwylliant a Chwaraeon 6. Statement by the Trefnydd, Chief Whip and Cabinet Minister for Culture and Sport: Priorities for Culture and Sport C 16074 7 2026-06-16T13:30:01 763802 340 Cy 2026-06-16T17:11:47 http://www.senedd.tv/cy/16074?startPos=13309&l=cy http://www.senedd.tv/en/16074?startPos=13309&l=en 260616-8 6. Datganiad gan y Trefnydd, y Prif Chwip a’r Gweinidog Cabinet dros Ddiwylliant a Chwaraeon: Blaenoriaethau ar gyfer Diwylliant a Chwaraeon 6. Statement by the Trefnydd, Chief Whip and Cabinet Minister for Culture and Sport: Priorities for Culture and Sport C 12149 12149 Lis McLean AS https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=12149 https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12149 McLean, Lis Diolch yn fawr iawn am y datganiad yna. Mae'n rhaid imi ddweud, cyn dod i'r cyfarfod heddiw, roedd rhywun wedi ysgrifennu rhywbeth neis iawn imi ei ddweud, ond ar ôl clywed y datganiad mor ysbrydoledig yna, mae e wedi newid yn gyfan gwbl beth dwi'n mynd i'w ddweud, achos dwi'n teimlo, fel rhywun sydd wedi gweithio yn y maes celfyddydau a'r Gymraeg ers 20 mlynedd, dyna'r peth gorau dwi wedi'i glywed yn dod mas o'r ystafell yma ers 27 o flynyddoedd, a dwi y tu ôl iddo fe 100 y cant.  Mae'n rhaid ysgogi uchelgais, onid oes, a dŷn ni ddim yn cael hynny heb gael y sefydliadau mawr yng Nghymru. Ond sut ydyn ni'n ymbweru pobl mewn cymunedau i gael yr uchelgais yna? Dyna beth sy'n bwysig. So, dwi wedi meddwl am gwestiwn. [Chwerthin.] Pa gamau fydd yn cael eu cymryd i sicrhau hyfywedd ein sefydliadau cymunedol ar lawr gwlad fel y byddant mewn sefyllfa i ysgogi uchelgais?  Gallaf i ddweud hefyd un pwynt—? [Torri ar draws.] Na, ocê. Byddaf i ddim yn ei ddweud e. [Chwerthin.] Thank you very much for your statement. I have to say, before coming to this meeting today, somebody had written something very nice for me to say, but having heard such an inspiring statement, it has changed what I was going to say, because I do feel, as someone who has worked in the area of arts, culture and the Welsh language for 20 years, that's the best thing I've heard emanating from this room for 27 years, and I'm behind it 100 per cent. We have to inspire ambition, don't we, and we don't have that without the involvement of the major organisations in Wales. But how do we empower people in communities to have that ambition? That's what's important. So, I have thought of a question. [Laughter.] What actions will be taken to ensure the viability of our organisations at grass-roots level so that they can be in a position to inspire ambition? Can I also make one further point? [Interruption.] No, okay. I won't make it. [Laughter.] 16074 7 2026-06-16T13:30:01 763806 341 Cy 2026-06-16T17:13:09 http://www.senedd.tv/cy/16074?startPos=13391&l=cy http://www.senedd.tv/en/16074?startPos=13391&l=en 260616-8 6. Datganiad gan y Trefnydd, y Prif Chwip a’r Gweinidog Cabinet dros Ddiwylliant a Chwaraeon: Blaenoriaethau ar gyfer Diwylliant a Chwaraeon 6. Statement by the Trefnydd, Chief Whip and Cabinet Minister for Culture and Sport: Priorities for Culture and Sport C 426 426 Heledd Fychan AS https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=426 https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=426 Fychan, Heledd Diolch i'r Aelod. Dwi'n hapus iawn i gael sgyrsiau pellach y tu hwnt i'r Siambr hon er mwyn clywed y syniadau hyn. Yn sicr, dyna pam mae edrych ar beth ydy'r sefyllfa ar lawr gwlad, nid jest o fewn ein sefydliadau cenedlaethol ni, ond ar lawr gwlad, mor, mor bwysig. Mae o'n syndod i fi ein bod ni ddim wedi gweld dealltwriaeth o hynny gan y Llywodraeth ddiwethaf—eu bod nhw ddim yn gwybod beth oedd yr angen a beth oedd yn fregus—er mwyn sicrhau bod pob £1 sy'n cael ei wario yr un fwyaf effeithiol. Rŵan, fedraf i ddim dweud wrth Aelodau y bydd yr holl arian ar gael i wneud popeth dŷn ni eisiau o fewn tymor yma—fedraf i ddim rhoi'r ymrwymiad yna—ond mae'n rhaid inni wybod beth ydy'r angen a chael cynllun, oherwydd beth mae pobl wedi dweud wrthyf i ydy dyma sut y byddwn ni hefyd yn gallu denu nawdd i nifer o'r prosiectau hyn, i ymgysylltu efo'r diaspora, gan y bydd yr ymrwymiad o'r Llywodraeth yn hollol glir, ac y byddwn ni'n trio ein gorau i gael gymaint o'r buddsoddiad angenrheidiol er mwyn denu buddsoddiad. Felly, dyna fy ymrwymiad i chi. Mae'n rhaid i fi ddeall beth ydy'r sefyllfa er mwyn cael cynllun iawn. Ac mae hynna yn mynd i gymryd amser, ond dydy o ddim yn mynd i gymryd pedair blynedd. Dwi'n gofyn i swyddogion wneud y gwaith hwn yn drylwyr, a dwi hefyd eisiau bod y data hwnnw yn aros yn gyson, ei fod o fel dashboard byw, inni wir ddeall beth sydd at risk, er mwyn inni allu sicrhau dyfodol i'r rhain. Ond mae gormod o'n sefydliadau ni yn fregus. Mae'r diffyg strategaeth yn warth, dwi'n credu, a dwi ddim yn hapus fy mod i'n etifeddu sefyllfa fel hon. I thank the Member. I'm very happy to have further conversations outside of this Chamber in order to hear her ideas. Certainly, that's why looking at the situation on the ground is important, not just within our national institutions, but the situation on the ground is so important. It's been surprising for me that we didn't have an understanding of that by the previous Government—that they didn't know what the needs were and where the vulnerabilities were—in order to ensure that every £1 spent is spent as effectively as possible.  Now, I can't tell Members that all the money will be available to do everything that we want during this term—I can't give that commitment—but we need to know what the needs are and we need a plan in place, because what people have told me is that this is also how we can attract sponsorship for many of these projects—to link up with the diaspora, for example—because the Government's commitment will be entirely clear, and we will do our level best to get as much of that necessary investment in place to attract investment. So, that's my commitment to you. We have to understand what the situation is in order to get a proper plan in place. And that's going to take time, but it's not going to take four years. I'm asking officials to do this work thoroughly, and I also want that data to remain consistent, so it's a live dashboard, so we truly understand what's at risk, so that we can ensure a future for these. But too many of our organisations are vulnerable. That lack of strategy is a disgrace, I think, and I am not happy that I am inheriting this situation. 16074 7 2026-06-16T13:30:01 763815 342 Cy 2026-06-16T17:14:51 http://www.senedd.tv/cy/16074?startPos=13493&l=cy http://www.senedd.tv/en/16074?startPos=13493&l=en 260616-8 6. Datganiad gan y Trefnydd, y Prif Chwip a’r Gweinidog Cabinet dros Ddiwylliant a Chwaraeon: Blaenoriaethau ar gyfer Diwylliant a Chwaraeon 6. Statement by the Trefnydd, Chief Whip and Cabinet Minister for Culture and Sport: Priorities for Culture and Sport C 8585 8585 James Evans AS https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=8585 https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=8585 Evans, James Diolch, Weinidog Cabinet, am y datganiad heddiw.  Thank you, Cabinet Minister, for your statement today. 16074 7 2026-06-16T13:30:01 763817 343 En 2026-06-16T17:14:54 http://www.senedd.tv/en/16074?startPos=13496&l=en http://www.senedd.tv/cy/16074?startPos=13496&l=cy 260616-8 6. Datganiad gan y Trefnydd, y Prif Chwip a’r Gweinidog Cabinet dros Ddiwylliant a Chwaraeon: Blaenoriaethau ar gyfer Diwylliant a Chwaraeon 6. Statement by the Trefnydd, Chief Whip and Cabinet Minister for Culture and Sport: Priorities for Culture and Sport C 8585 8585 James Evans AS https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=8585 https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=8585 Evans, James Gweinidog, I never thought I'd find the day that you and I would agree on quite a lot of what's in your statement. I do agree with the need for investment in sport, because we do know that that is a key part of the prevention agenda, but warm words in a statement are cheap if they don't actually mean how much money is going to come through. So, I'm actually interested, Gweinidog, in how much of a proportion of the NHS budget have you and the Minister for finance and the Minister for health and care identified to move into the sports budget. Because we've heard a lot today about money being moved, but I think a lot of the sports organisations listening to today's proceedings would like to know exactly what proportion that's going to be. If you look at Scotland, for example, which is something I've heard you and the Minister for care reference during hustings, to match that, that's £80 million-worth of investment that Scotland put into sport. Is it your ambition to match that, and when can the sport sector in Wales see that inward investment into their sector here in Cymru? Weinidog, feddyliais i erioed y byddwn i'n gweld y diwrnod pan fyddech chi a minnau yn cytuno ar gryn dipyn o'r hyn sydd yn eich datganiad. Rwy'n cytuno â'r angen am fuddsoddiad mewn chwaraeon, oherwydd rydym ni'n gwybod bod hynny'n rhan allweddol o'r agenda atal, ond mae geiriau cysurus mewn datganiad yn ddibris os nad ydyn nhw mewn gwirionedd yn nodi faint o arian a welir. Felly, mae gen i ddiddordeb mewn gwirionedd, Weinidog, yn faint o gyfran o gyllideb y Gwasanaeth Iechyd rydych chi a'r Gweinidog dros gyllid a'r Gweinidog dros iechyd a gofal wedi'i nodi ar gyfer ei symud i mewn i'r gyllideb chwaraeon. Oherwydd rydym ni wedi clywed llawer heddiw am arian yn cael ei symud, ond rwy'n credu y byddai llawer o'r sefydliadau chwaraeon sy'n gwrando ar y trafodion heddiw yn hoffi gwybod yn union pa gyfran fydd honno. Os edrychwch chi ar yr Alban, er enghraifft, sy'n rhywbeth rydw i wedi'ch clywed chi a'r Gweinidog dros ofal yn cyfeirio ato yn ystod hystings, i gyfateb i hynny, dyna werth £80 miliwn o fuddsoddiad a roddodd yr Alban mewn chwaraeon. Ai eich uchelgais chi yw cyfateb i hynny, a phryd y gall y sector chwaraeon yng Nghymru weld y mewnfuddsoddiad hwnnw yn eu sector yma yng Nghymru? 16074 7 2026-06-16T13:30:01 763800 344 En 2026-06-16T17:15:00 http://www.senedd.tv/en/16074?startPos=13502&l=en http://www.senedd.tv/cy/16074?startPos=13502&l=cy 260616-8 6. Datganiad gan y Trefnydd, y Prif Chwip a’r Gweinidog Cabinet dros Ddiwylliant a Chwaraeon: Blaenoriaethau ar gyfer Diwylliant a Chwaraeon 6. Statement by the Trefnydd, Chief Whip and Cabinet Minister for Culture and Sport: Priorities for Culture and Sport C 16074 7 2026-06-16T13:30:01 763803 345 En 2026-06-16T17:15:51 http://www.senedd.tv/en/16074?startPos=13553&l=en http://www.senedd.tv/cy/16074?startPos=13553&l=cy 260616-8 6. Datganiad gan y Trefnydd, y Prif Chwip a’r Gweinidog Cabinet dros Ddiwylliant a Chwaraeon: Blaenoriaethau ar gyfer Diwylliant a Chwaraeon 6. Statement by the Trefnydd, Chief Whip and Cabinet Minister for Culture and Sport: Priorities for Culture and Sport C 426 426 Heledd Fychan AS https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=426 https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=426 Fychan, Heledd Thank you, James. Certainly, there's common ground here and I'm keen to work with every Member who has an interest here. Because you will have seen that when I mentioned this initially there was criticism and I think a lack of understanding from people about the importance of sport, not just in terms of prevention, but as treatment, as effective medical treatment, and that's for both physical and mental health. In terms of the exact figures and how we will do this, this is a completely new way of working for Government, and what I can give you the assurance of is that there is an acknowledgement across Government of the importance of this, that we are ensuing that those discussions are now taking place within those first 100 days and we will update the Senedd as we can. Because the key thing here is making sure that we are having better outcomes for people, putting people at the centre of this. And actually, I would hope that we can make the case together that sport is not just a 'nice to have', but that, actually, it does transform lives, it saves lives, and an investment in the grass roots is something, if we can get that acknowledgment as treatment, that's not there currently. And that's the shift I'm asking all of you to support me with, so that we can make that case and see how we achieve it. Diolch, James. Yn sicr, mae tir cyffredin yma ac rwy'n awyddus i weithio gyda phob Aelod sydd â diddordeb yma. Oherwydd byddwch chi wedi gweld pan soniais i am hyn i ddechrau roedd beirniadaeth ac rwy'n credu diffyg dealltwriaeth gan bobl am bwysigrwydd chwaraeon, nid yn unig o ran atal, ond fel triniaeth, fel triniaeth feddygol effeithiol, ac mae hynny ar gyfer iechyd corfforol a meddyliol. O ran yr union ffigurau a sut y byddwn yn gwneud hyn, mae hon yn ffordd hollol newydd o weithio i'r Llywodraeth, a'r hyn y gallaf eich sicrhau chi yw bod cydnabyddiaeth ar draws y Llywodraeth o bwysigrwydd hyn, ein bod yn sicrhau bod y trafodaethau hynny bellach yn digwydd o fewn y 100 diwrnod cyntaf hynny a byddwn yn diweddaru'r Senedd fel y gallwn ni. Oherwydd y peth allweddol yma yw gwneud yn siŵr ein bod yn cael canlyniadau gwell i bobl, gan roi pobl yng nghanol hyn. A dweud y gwir, byddwn yn gobeithio y gallwn ni ddadlau'r achos gyda'n gilydd nad yw chwaraeon yn ddim ond peth 'braf i'w gael', ond ei fod, mewn gwirionedd, yn trawsnewid bywydau, mae'n achub bywydau, ac mae buddsoddiad ar lawr gwlad yn rhywbeth, os gallwn ni gael y gydnabyddiaeth honno fel triniaeth, nad yw'n bodoli ar hyn o bryd. A dyna'r newid rwy'n gofyn i chi i gyd fy nghefnogi gydag ef, fel y gallwn ni ddadlau'r achos hwnnw a gweld sut rydym ni'n ei gyflawni. 16074 7 2026-06-16T13:30:01 763808 346 En 2026-06-16T17:17:14 http://www.senedd.tv/en/16074?startPos=13636&l=en http://www.senedd.tv/cy/16074?startPos=13636&l=cy 260616-8 6. Datganiad gan y Trefnydd, y Prif Chwip a’r Gweinidog Cabinet dros Ddiwylliant a Chwaraeon: Blaenoriaethau ar gyfer Diwylliant a Chwaraeon 6. Statement by the Trefnydd, Chief Whip and Cabinet Minister for Culture and Sport: Priorities for Culture and Sport C 5053 5053 Huw Irranca-Davies AC https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=5053 https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5053 Llywydd Llywydd Irranca-Davies, Huw Matthew Jones. Matthew Jones. 16074 7 2026-06-16T13:30:01 763810 347 En 2026-06-16T17:17:18 http://www.senedd.tv/en/16074?startPos=13640&l=en http://www.senedd.tv/cy/16074?startPos=13640&l=cy 260616-8 6. Datganiad gan y Trefnydd, y Prif Chwip a’r Gweinidog Cabinet dros Ddiwylliant a Chwaraeon: Blaenoriaethau ar gyfer Diwylliant a Chwaraeon 6. Statement by the Trefnydd, Chief Whip and Cabinet Minister for Culture and Sport: Priorities for Culture and Sport C 12151 12151 Matthew Jones AS https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=12151 https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12151 Jones, Matthew I don't think I'm supposed to be talking on this. Dydw i ddim yn meddwl fy mod i fod yn siarad ar hyn. 16074 7 2026-06-16T13:30:01 763811 348 En 2026-06-16T17:17:20 http://www.senedd.tv/en/16074?startPos=13642&l=en http://www.senedd.tv/cy/16074?startPos=13642&l=cy 260616-8 6. Datganiad gan y Trefnydd, y Prif Chwip a’r Gweinidog Cabinet dros Ddiwylliant a Chwaraeon: Blaenoriaethau ar gyfer Diwylliant a Chwaraeon 6. Statement by the Trefnydd, Chief Whip and Cabinet Minister for Culture and Sport: Priorities for Culture and Sport C 5053 5053 Huw Irranca-Davies AC https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=5053 https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5053 Llywydd Llywydd Irranca-Davies, Huw Okay. [Laughter.] I'm happy if you don't want to. Iawn. [Chwerthin.] Rwy'n hapus os nad ydych chi eisiau. 16074 7 2026-06-16T13:30:01 763812 349 Cy 2026-06-16T17:17:25 http://www.senedd.tv/cy/16074?startPos=13647&l=cy http://www.senedd.tv/en/16074?startPos=13647&l=en 260616-8 6. Datganiad gan y Trefnydd, y Prif Chwip a’r Gweinidog Cabinet dros Ddiwylliant a Chwaraeon: Blaenoriaethau ar gyfer Diwylliant a Chwaraeon 6. Statement by the Trefnydd, Chief Whip and Cabinet Minister for Culture and Sport: Priorities for Culture and Sport C 5053 5053 Huw Irranca-Davies AC https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=5053 https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5053 Llywydd Llywydd Irranca-Davies, Huw Eisteddwch i lawr—eisteddwch i lawr. No, sit down. 16074 7 2026-06-16T13:30:01 763813 350 En 2026-06-16T17:17:31 http://www.senedd.tv/en/16074?startPos=13653&l=en http://www.senedd.tv/cy/16074?startPos=13653&l=cy 260616-8 6. Datganiad gan y Trefnydd, y Prif Chwip a’r Gweinidog Cabinet dros Ddiwylliant a Chwaraeon: Blaenoriaethau ar gyfer Diwylliant a Chwaraeon 6. Statement by the Trefnydd, Chief Whip and Cabinet Minister for Culture and Sport: Priorities for Culture and Sport C 5053 5053 Huw Irranca-Davies AC https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=5053 https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5053 Llywydd Llywydd Irranca-Davies, Huw Matthew, if you want to pass up the opportunity—. Your name was down, but no, that's fine, don't worry. Steven Rodaway. Matthew, os nad oes arnoch chi eisiau manteisio ar y cyfle—. Roedd eich enw chi i lawr, ond na, mae hynna'n iawn, peidiwch â phoeni. Steven Rodaway. 16074 7 2026-06-16T13:30:01 763816 351 En 2026-06-16T17:17:41 http://www.senedd.tv/en/16074?startPos=13663&l=en http://www.senedd.tv/cy/16074?startPos=13663&l=cy 260616-8 6. Datganiad gan y Trefnydd, y Prif Chwip a’r Gweinidog Cabinet dros Ddiwylliant a Chwaraeon: Blaenoriaethau ar gyfer Diwylliant a Chwaraeon 6. Statement by the Trefnydd, Chief Whip and Cabinet Minister for Culture and Sport: Priorities for Culture and Sport C 12191 12191 Steven Rodaway AS https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=12191 https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12191 Rodaway, Steven Thank you, Llywydd. Minister, congratulations and thank you for your statement. I'd like to declare an interest. I've spent many years staging major events, major international events, so this is something very close to my heart. While noting the audits, the consultations and the challenging environment that we find in Wales, the importance of culture to Wales has been emphasised, along with Plaid Cymru's commitment to increased spending on culture, arts and sport. Equally, the public may wish to understand what measurable outcomes were achieved during the last Senedd, when Plaid Cymru was a party to the co-operation agreement, and, due to this, I was surprised at the stated inheritance of a lack of data and a lack of understanding. What performance measures will be used during this Senedd to determine whether increased spending is translated into greater participation, stronger engagement and better value for money? We have a simple ask. Our simple ask is: how do we measure success? Thank you. Diolch, Lywydd. Weinidog, llongyfarchiadau a diolch am eich datganiad. Fe hoffwn i ddatgan buddiant. Rydw i wedi treulio blynyddoedd lawer yn llwyfannu digwyddiadau mawr, digwyddiadau rhyngwladol mawr, felly mae hyn yn rhywbeth sy'n agos iawn at fy nghalon. Wrth nodi'r archwiliadau, yr ymgynghoriadau a'r amgylchedd heriol a geir yng Nghymru, pwysleisiwyd pwysigrwydd diwylliant i Gymru, ynghyd ag ymrwymiad Plaid Cymru i gynyddu gwariant ar ddiwylliant, y celfyddydau a chwaraeon. Yn yr un modd, efallai y bydd y cyhoedd yn dymuno deall pa ganlyniadau mesuradwy a gyflawnwyd yn ystod y Senedd ddiwethaf, pan oedd Plaid Cymru yn rhan o'r cytundeb cydweithio, ac, oherwydd hyn, cefais fy synnu gan y datganiad ynghylch y diffyg data a'r diffyg dealltwriaeth sydd yna. Pa fesurau perfformiad fydd yn cael eu defnyddio yn ystod y Senedd hon i benderfynu a yw mwy o wariant yn arwain at fwy o gyfranogiad, ymgysylltiad cryfach a gwell gwerth am arian? Mae gennym ni ofyniad syml. Ein gofyniad syml yw: sut ydym ni'n mesur llwyddiant? Diolch. 16074 7 2026-06-16T13:30:01 763821 352 En 2026-06-16T17:18:43 http://www.senedd.tv/en/16074?startPos=13725&l=en http://www.senedd.tv/cy/16074?startPos=13725&l=cy 260616-8 6. Datganiad gan y Trefnydd, y Prif Chwip a’r Gweinidog Cabinet dros Ddiwylliant a Chwaraeon: Blaenoriaethau ar gyfer Diwylliant a Chwaraeon 6. Statement by the Trefnydd, Chief Whip and Cabinet Minister for Culture and Sport: Priorities for Culture and Sport C 426 426 Heledd Fychan AS https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=426 https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=426 Fychan, Heledd Well, thank you for those points, and the answer I would give is that that's exactly the work we are doing, so that you have transparency, that I'm held to account, but also, hopefully, we see progress in these areas. Let me be clear: we have not held this portfolio for 15 years. Alun Ffred Jones was there. We saw investment, which led to St Fagans becoming Art Fund Museum of the Year, and a number of important initiatives that supported local museums, local libraries and archives. So, let's be very clear here: we share the frustrations that many Members will have about the lack of progress and the cuts that were made. I think it's very clear here that the work is starting. I've been honest with you about the data that I have inherited, because I want to be held to account, so that we can track this. So, that's the work that's currently being done, and I will update the Senedd accordingly so that you can see the measures that are being put in place and how we will progress this work. Wel, diolch am y pwyntiau yna, a'r ateb y byddwn i'n ei roi yw mai dyna'n union y gwaith rydyn ni'n ei wneud, fel bod gennych chi dryloywder, fy mod i'n cael fy nwyn i gyfrif, ond hefyd, gobeithio, ein bod yn gweld cynnydd yn y meysydd hyn. Gadewch i mi fod yn glir: dydyn ni ddim wedi dal y portffolio hwn am 15 mlynedd. Alun Ffred Jones oedd yno. Gwelsom fuddsoddiad, a arweiniodd at Sain Ffagan yn dod yn Amgueddfa'r Flwyddyn y Gronfa Gelf, a nifer o fentrau pwysig a gefnogodd amgueddfeydd lleol, llyfrgelloedd ac archifau lleol. Felly, gadewch i ni fod yn glir iawn yma: rydym yn rhannu'r rhwystredigaethau sydd gan lawer o Aelodau am y diffyg cynnydd a'r toriadau a wnaed. Rwy'n credu ei bod yn amlwg iawn yma bod y gwaith yn dechrau. Rydw i wedi bod yn onest gyda chi am y data rydw i wedi'i etifeddu, oherwydd rydw i eisiau cael fy nwyn i gyfrif, fel y gallwn ni olrhain hyn. Felly, dyna'r gwaith sy'n cael ei wneud ar hyn o bryd, a byddaf yn diweddaru'r Senedd yn unol â hynny fel y gallwch weld y mesurau sy'n cael eu rhoi ar waith a sut y byddwn yn bwrw ymlaen â'r gwaith hwn. 16074 7 2026-06-16T13:30:01 763823 353 Cy 2026-06-16T17:19:47 http://www.senedd.tv/cy/16074?startPos=13789&l=cy http://www.senedd.tv/en/16074?startPos=13789&l=en 260616-8 6. Datganiad gan y Trefnydd, y Prif Chwip a’r Gweinidog Cabinet dros Ddiwylliant a Chwaraeon: Blaenoriaethau ar gyfer Diwylliant a Chwaraeon 6. Statement by the Trefnydd, Chief Whip and Cabinet Minister for Culture and Sport: Priorities for Culture and Sport C 5053 5053 Huw Irranca-Davies AC https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=5053 https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5053 Llywydd Llywydd Irranca-Davies, Huw Ac yn olaf, Weinidog Cabinet, Beca Brown. And finally, Cabinet Minister, Beca Brown. 16074 7 2026-06-16T13:30:01 763824 354 Cy 2026-06-16T17:19:53 http://www.senedd.tv/cy/16074?startPos=13795&l=cy http://www.senedd.tv/en/16074?startPos=13795&l=en 260616-8 6. Datganiad gan y Trefnydd, y Prif Chwip a’r Gweinidog Cabinet dros Ddiwylliant a Chwaraeon: Blaenoriaethau ar gyfer Diwylliant a Chwaraeon 6. Statement by the Trefnydd, Chief Whip and Cabinet Minister for Culture and Sport: Priorities for Culture and Sport C 12186 12186 Beca Brown AS https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=12186 https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=12186 Brown, Beca Diolch yn fawr iawn. Fel y soniwyd yn y datganiad, rydym ni'n ffodus yng Nghymru, dros y blynyddoedd nesaf, i fod yn croesawu digwyddiadau chwaraeon mawr megis Pencampwriaeth Ewropeaidd Dan-19 UEFA yng ngogledd Cymru'r haf hwn, y Tour de France y flwyddyn nesaf ac Ewro 2028. Mae hyn yn rhoi cyfle i ni gynyddu cyfranogiad plant a phobl ifanc ar draws y wlad. Bydd gwneud y mwyaf o’r cyfleon sydd o’n blaenau ni yn medru cael effaith gadarnhaol fawr ar ein cymunedau trwy gefnogi clybiau chwaraeon llawr gwlad a helpu efo agenda iechyd ataliol y Llywodraeth. Sut bydd y Llywodraeth yn mynd ati i sicrhau cynnydd mewn cyfranogiad ar gefn y digwyddiadau mawrion yma a sicrhau’r holl fuddion a all ddod o hynny i'n cymunedau ni? Diolch. Thank you very much. As was mentioned in the statement, we are fortunate in Wales, over the next few years, to be hosting major sporting events such as the UEFA European Under-19 Championship in north Wales this summer, the Tour de France next year and Euro 2028. This gives us an opportunity to increase participation among children and young people across the country. Maximising these forthcoming opportunities could have a major impact on our communities through supporting grass-roots sports clubs and helping with the Government's preventative health agenda. How will the Government press ahead with ensuring an increase in participation on the back of these major events and ensure all of the benefits that can stem from that for our communities? Thank you. 16074 7 2026-06-16T13:30:01 763804 355 Cy 2026-06-16T17:20:00 http://www.senedd.tv/cy/16074?startPos=13802&l=cy http://www.senedd.tv/en/16074?startPos=13802&l=en 260616-8 6. Datganiad gan y Trefnydd, y Prif Chwip a’r Gweinidog Cabinet dros Ddiwylliant a Chwaraeon: Blaenoriaethau ar gyfer Diwylliant a Chwaraeon 6. Statement by the Trefnydd, Chief Whip and Cabinet Minister for Culture and Sport: Priorities for Culture and Sport C 16074 7 2026-06-16T13:30:01 763818 356 Cy 2026-06-16T17:20:44 http://www.senedd.tv/cy/16074?startPos=13846&l=cy http://www.senedd.tv/en/16074?startPos=13846&l=en 260616-8 6. Datganiad gan y Trefnydd, y Prif Chwip a’r Gweinidog Cabinet dros Ddiwylliant a Chwaraeon: Blaenoriaethau ar gyfer Diwylliant a Chwaraeon 6. Statement by the Trefnydd, Chief Whip and Cabinet Minister for Culture and Sport: Priorities for Culture and Sport C 426 426 Heledd Fychan AS https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=426 https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=426 Fychan, Heledd Diolch i'r Aelod am y cwestiwn pwysig hwnnw. Mi fydd Aelodau oedd yma yn y chweched Senedd yn gwybod bod hwn yn fater roedd gen i ddiddordeb mawr ynddo fo ac mi oeddwn i'n cwestiynu'r Llywodraeth ddiwethaf arno fo, oherwydd roedd o'n rhwystredigaeth i fi. Mi oedd yna ffocws ar ddenu digwyddiadau mawr, ond dim meddwl pam ac i ba bwrpas. A dyna'r cwestiwn byddaf i wastad yn gofyn i fi fy hun cyn inni roi ein henwau gerbron er mwyn galluogi hyn i ddigwydd: pam? Dydy o ddim jest er mwyn dweud, 'Rydym ni wedi cael y Tour de France yma yng Nghymru.' Dydy hynna'n golygu dim os nad oes yna waddol gwirioneddol a bod hynny'n rhan o'r cynllunio o'r dechrau. Mae gen i gyfle rŵan i roi stamp Plaid Cymru o ran yr Ewros yn 2028, ac mae'r gwaith hwnnw yn mynd rhagddo. O ran y Tour de France, fy her gyntaf i i swyddogion oedd, 'Beth ydy'r gwaddol i bobl Cymru? Faint mwy o bobl fydd yn beicio?' Oherwydd dydw i ddim eisiau ein bod ni jest yn denu ymwelwyr i Gymru i ddod ar eu beics, dwi eisiau gwybod beth ydy'r newid yn ein cymunedau ni, oherwydd, drwy gynrychioli'r Cymoedd, dwi'n gwybod pa mor heriol ydy diffyg ffaith bod gennym lwybrau beicio neu'r holl frynnoedd sydd gennym ni ac ati. Os dydych chi ddim efo beic electrig, yna does yna ddim lot o obaith, meddai rhywun sydd yn byw ar ben bryn fan hyn. Ond mae'n rhaid i ni ofyn y cwestiwn hwnnw, 'Pam?' bob tro, onid oes? A dyna fy ymrwymiad i o ran digwyddiadau mawr: maen nhw i bwrpas, mae yna waddol yn gorfod bod yn gysylltiedig â nhw, neu fedraf i ddim sefyll yma a chyfiawnhau degau o filiynau weithiau o wariant ar rywbeth sydd yn digwydd mewn amrantiad a fflach ac yn gadael dim ar ei ôl. I thank the Member for that important question. Members who were here in the sixth Senedd will be aware that this was an issue that I was very interested in and I questioned the last Government on it, because it was frustrating for me. There was a focus on attracting major sporting events, but no thought was given as to why and to what purpose. And that would be the question that I will always ask myself before we put our names forward in order to allow this to happen: why? It's not just to say, 'Well, we've had the Tour de France here in Wales.' That means nothing unless there is a real legacy and that is part of the planning from the outset. I have an opportunity now to put a Plaid Cymru stamp on Euro 2028, and that work is progressing. In terms of the Tour de France, my first challenge for officials was to ask, 'What's the legacy for the people of Wales? How many more people will cycle?' Because I don't want us just to attract visitors to come to Wales to cycle, I want to know what the change is within our own communities, because, representing the Valleys, I know how challenging the fact of not having cycle paths is and all the hills we have and so on. If you don't have an electric bike then you don't have much hope, and that's according to someone who lives on the top of a hill in the Valleys. But we have to ask that question, 'Why?' every time. That's my commitment in terms of major sporting events: they are for a purpose, there has to be a legacy attached to them, or I can't stand here justifying spending tens of millions of pounds sometimes on something that happens in the blink of an eye and leaves nothing behind. 16074 7 2026-06-16T13:30:01 763825 357 Cy 2026-06-16T17:22:28 http://www.senedd.tv/cy/16074?startPos=13950&l=cy http://www.senedd.tv/en/16074?startPos=13950&l=en 260616-8 6. Datganiad gan y Trefnydd, y Prif Chwip a’r Gweinidog Cabinet dros Ddiwylliant a Chwaraeon: Blaenoriaethau ar gyfer Diwylliant a Chwaraeon 6. Statement by the Trefnydd, Chief Whip and Cabinet Minister for Culture and Sport: Priorities for Culture and Sport C 5053 5053 Huw Irranca-Davies AC https://business.senedd.wales/mgUserInfo.aspx?UID=5053 https://busnes.senedd.cymru/mgUserInfo.aspx?UID=5053 Llywydd Llywydd Irranca-Davies, Huw Diolch, Weinidog Cabinet. Diolch, bawb, hefyd. Does dim cyfnod pleidleisio heddiw, felly daw hynny â thrafodion heddiw i ben. Diolch yn fawr. Thank you, Cabinet Minister. Thank you, everybody. There is no voting time today, and therefore that brings today's proceedings to a close. Thank you very much. 16074 7 2026-06-16T13:30:01 763827 358 Cy 260616-8 6. Datganiad gan y Trefnydd, y Prif Chwip a’r Gweinidog Cabinet dros Ddiwylliant a Chwaraeon: Blaenoriaethau ar gyfer Diwylliant a Chwaraeon 6. Statement by the Trefnydd, Chief Whip and Cabinet Minister for Culture and Sport: Priorities for Culture and Sport I Daeth y cyfarfod i ben am 17:22. The meeting ended at 17:22.