A yw Llywodraeth Cymru yn monitro cydymffurfiaeth â chanllawiau llwyth achosion SafeLives ar gyfer rolau arbenigol cam-drin domestig, gan gynnwys Cynghorwyr Annibynnol ar Drais Domestig i Blant a Chynghorwyr i Bobl Ifanc (YPVA), ac os felly, beth mae’r data diweddaraf yn eu dangos ar gyfer gogledd Cymru a Chymru gyfan?
Mae Llywodraeth Cymru yn cydnabod bod plant y mae trais yn erbyn menywod, cam-drin domestig a thrais rhywiol yn effeithio arnynt yn profi trawma sylweddol a bod angen cymorth wedi'i deilwra arnynt. Mae Deddf Trais yn erbyn Menywod, Cam-drin Domestig a Thrais Rhywiol (Cymru) 2015 yn gosod dyletswyddau ar awdurdodau lleol a Byrddau iechyd Lleol i gynllunio eu hymateb i'r mathau hynny o drais ar y cyd drwy eu strategaethau lleol neu ranbarthol ar y mater, yn seiliedig ar eu hasesiad o'r gwasanaethau sydd eu hangen i ddiwallu anghenion plant a phobl ifanc yn eu hardaloedd.
Er nad oes llinell wariant ar wahân wedi'i dynodi ar gyfer plant yn y gyllideb ddrafft hon, mae eu hanghenion yn cael eu diwallu'n rhannol trwy ein cyllid grant craidd i bob un o'r chwe rhanbarth yng Nghymru. Mae pob rhanbarth unigol, gan gynnwys Gogledd Cymru, yn ariannu ystod o weithgareddau a gwasanaethau yn ôl anghenion lleol, gan gynnwys darparu rolau Cynghorydd Trais Domestig Annibynnol ar gyfer Plant a Gweithwyr Allweddol Plant. Yn ogystal, mae adrannau eraill y Llywodraeth gan gynnwys yr adrannau Gwasanaethau Cymdeithasol, Addysg ac Iechyd yn cyfrannu at gefnogi'r plant a'r bobl ifanc hynny sy'n profi trais yn erbyn menywod, cam-drin domestig a thrais rhywiol.
Yn ogystal, mae'r cefndir ar gyfer cyllido Cynghorydd Trais Domestig Annibynnol yn gymhleth. Mae llawer o swyddi arbenigol yn y sector yn cael eu hariannu gan sawl ffynhonnell, gan gynnwys cyllideb Trais yn erbyn Menywod, Cam-drin Domestig a Thrais Rhywiol Llywodraeth Cymru, adrannau Llywodraeth y Deyrnas Unedig a chyllidwyr eraill. Mae hyn yn cael ei gymhlethu ymhellach gan natur amrywiol rolau'r Cynghorwyr, gan gynnwys rolau arbenigol fel y Cynghorwyr ar gyfer Plant. Mae yna hefyd rolau cynghorwyr cam-drin domestig arbenigol sy'n cyflawni swyddogaethau tebyg iawn ond nid ydynt yn cael eu galw'n Gynghorwyr Trais Domestig Annibynnol ar gyfer Plant. Mae unrhyw weithiwr proffesiynol trais yn erbyn menywod, cam-drin domestig a thrais rhywiol yn gallu ymgymryd â hyfforddiant i fod yn Gynghorwyr, sy'n ychwanegu rhagor o gymhlethdodau wrth asesu nifer y cynghorwyr ledled Cymru yn gywir.
Felly, nid oes gan Lywodraeth Cymru ddata cynhwysfawr ar swyddi ar hyn o bryd, gan gynnwys y Cynghorwyr Trais Domestig Annibynnol ar gyfer Plant.
Mae ein llythyrau dyfarnu grant i'r rhanbarthau yn gofyn iddynt ystyried anghenion goroeswyr yn eu hardaloedd lleol a darparu cymorth i bobl o bob oedran. Mae hyn yn cynnwys cymorth arbenigol i blant a phobl ifanc a allai fod wedi profi trais yn erbyn menywod, cam-drin domestig a thrais rhywiol. Yn ogystal, mae'n ofynnol i ranbarthau gydymffurfio â Deddf yr Iaith Gymraeg a sicrhau bod darpariaeth ar gael yn Gymraeg ym mhob ardal, lle bo angen. Yn ystod y flwyddyn hon (2026-27), byddwn yn cynnal ymarfer mapio cenedlaethol o wasanaethau a llwybrau arbenigol i blant a phobl ifanc. Bydd hyn yn darparu darlun cliriach o'r ddarpariaeth bresennol yng Ngogledd Cymru ac, yn seiliedig ar dystiolaeth, yn nodi'r gwasanaethau sy'n rhoi'r cymorth gorau i blant a phobl ifanc adfer a gwella o effaith achosion o gam-drin domestig a thrais rhywiol.
Yn ogystal, yn 2025 cyhoeddodd y Weinyddiaeth Gyfiawnder ganllawiau statudol o dan Ddeddf Dioddefwyr a Charcharorion 2024 ar rolau eiriolaeth annibynnol ar gyfer dioddefwyr, gan gynnwys Cynghorwyr Annibynnol ar Drais Rhywiol a Chynghorwyr Annibynnol ar Drais Domestig. Mae Llywodraeth Cymru wedi cynnal ymarfer ymgysylltu â rhanddeiliaid i ystyried a yw'r canllawiau hyn yn diwallu anghenion dioddefwyr a goroeswyr, ymarferwyr a darparwyr gwasanaethau yng Nghymru – mae opsiynau'n cael eu hystyried ar hyn o bryd yn seiliedig ar adborth.
Fel rhan o'r ymarfer hwn, rydym ar hyn o bryd yn edrych ar holl rolau Cynghorwyr Annibynnol ar Drais Rhywiol a Chynghorwyr Annibynnol ar Drais Domestig ar draws Cymru i ddeall sut mae anghenion yr holl ddioddefwyr yn cael eu diwallu ledled Cymru. Bydd hyn yn gwella'r wybodaeth sydd gan Lywodraeth Cymru a bydd yn cael ei rhannu â chomisiynwyr ledled Cymru i sicrhau nad oes unrhyw ddyblygu, na bwlch yn y ddarpariaeth, ar draws awdurdodau datganoledig a'r rhai a gedwir yn ôl.