Cynulliad Cenedlaethol Cymru

Cynnig bod y Senedd:

1. Yn cydnabod bod rhestrau aros offthalmig yng Nghymru yn hir iawn, gydag un o bob wyth o gyfanswm y cleifion sy'n aros am apwyntiadau'r GIG yng Nghymru yn aros yn benodol am apwyntiadau gofal llygaid.

2. Yn nodi bod ymchwiliad Pwyllgor Iechyd a Gofal Cymdeithasol y Chweched Senedd a ddaeth i ben ym mis Chwefror 2026 yn argymell camau ar unwaith i leihau achosion o golli golwg anadferadwy.

3. Yn nodi y rhagwelir y bydd y galw yn cynyddu tra bod gan Gymru ar hyn o bryd 1.97 offthalmolegydd ymgynghorol fesul 100,000 o'r boblogaeth, sef y ffigur isaf yn y Deyrnas Unedig.

4. Yn cydnabod bod dyblygu diangen ar draws strwythurau byrddau iechyd gwahanol yng Nghymru, sy'n arwain at lefelau gofal anghyson i gleifion.

5. Yn galw ar Lywodraeth Cymru i:

a) gweithredu cynlluniau ar gyfer sefydlu canolfannau llawfeddygol a all ddod yn ganolfannau rhagoriaeth ar gyfer arbenigeddau fel opthalmoleg i ddelio ag aros hir am driniaethau;

b) gweithredu argymhellion y pwyllgor ar symleiddio a safoni gwasanaethau ar ofal llygaid ledled Cymru er mwyn sicrhau bod cleifion yn cael cysondeb o ran lefel a mynediad at ofal; ac

c) ystyried creu bwrdd iechyd Cymru gyfan yn benodol ar gyfer offthalmoleg sy'n cwmpasu gofal sylfaenol ac eilaidd er mwyn cyflawni'r nodau uchod.

Cynnig bod y Senedd:
1. Yn nodi cynnig ar gyfer Bil ar rianta corfforaethol yng Nghymru.
2. Yn nodi mai pwrpas y Bil fyddai cryfhau ac ehangu cyfrifoldebau rhianta corfforaethol yng Nghymru, gan gynnwys:
a) estyn cyfrifoldebau rhianta corfforaethol ffurfiol y tu hwnt i awdurdodau lleol i ystod ehangach o gyrff cyhoeddus, byrddau iechyd ac asiantaethau sy'n gweithredu yng Nghymru, o fewn cymhwysedd deddfwriaethol y Senedd, gan adlewyrchu'r dull a gymerwyd yn Neddf Lles Plant ac Ysgolion 2026 yn Lloegr;
b) gosod dyletswydd statudol ar y cyrff hynny i fod yn wyliadwrus o effeithiau andwyol ar lesiant plant sy'n derbyn gofal a phobl sy'n gadael gofal a gweithredu i liniaru'r effeithiau hynny; ac
c) sicrhau bod plant a phobl ifanc sydd â phrofiad o fod mewn gofal yng Nghymru yn elwa o amddiffyniadau rhianta corfforaethol sydd o leiaf yr un mor gryf â'r rhai sydd ar gael mewn mannau eraill yn y Deyrnas Unedig, o ystyried bod estyn rhianta corfforaethol yng Nghymru yn ehangach yn dibynnu ar hyn o bryd ar siarter wirfoddol yn hytrach na dyletswydd statudol.

Anghydraddoldebau iechyd ym meysydd glo de Cymru.

Cynnig bod y Senedd:

1. Yn cydnabod cyfraniad hanfodol y sector twristiaeth i economi Cymru, gan gefnogi dros 150,000 o swyddi yn uniongyrchol a chyfrannu at 5 y cant o werth ychwanegol gros Cymru.

2. Yn dathlu Cymru fel cyrchfan o'r radd flaenaf, sy'n croesawu ymwelwyr o bedwar ban y byd.

3. Yn galw ar Lywodraeth Cymru i gefnogi'r sector twristiaeth drwy:

a) dileu'r dreth dwristiaeth; a

b) gostwng y trothwy defnydd 182 diwrnod ar gyfer busnesau hunanarlwyo.