NDM9102 - Cynnig ar gyfer dadl gan Wrthblaid
Wedi’i gyflwyno ar 07/01/2026 | I'w drafod ar 14/01/2026Cynnig bod y Senedd:
1. Yn nodi etholiad y Senedd sydd i’w gynnal ar 7 Mai 2026.
2. Yn credu bod etholiad y Senedd yn rhoi cyfle i arwain Cymru o’r newydd.
3. Yn galw am weithredu cynigion Plaid Cymru i:
a) cyflwyno cynllun rhestrau aros i glirio'r ôl-groniad presennol, i roi'r GIG ar sylfaen fwy cynaliadwy a sicrhau nad yw cleifion yn aros blynyddoedd mewn poen am driniaeth;
b) sefydlu asiantaeth ddatblygu genedlaethol newydd, gan ddarparu 'siop un stop' ar gyfer cymorth busnes, gan gefnogi a thyfu busnesau Cymreig ym mhob cam o'u datblygiad;
c) cyflwyno cynnig gofal plant sy’n darparu o leiaf 20 awr yr wythnos i bob plentyn, gan roi'r dechrau gorau mewn bywyd i’n plant a chaniatáu i rieni ddychwelyd i'r gwaith;
d) cyflwyno cynllun llythrennedd a rhifedd sylfaenol i sefydlu meincnodau cenedlaethol, darparu cefnogaeth wedi'i thargedu, a sicrhau addysgu o ansawdd uchel a thracio cynnydd tryloyw; ac
e) cyflwyno bil Cymru newydd i sicrhau cydraddoldeb pwerau datganoledig â'r Alban, fel dull angenrheidiol i ddatgloi potensial Cymru.
4. Yn gresynu bod 26 mlynedd o Lywodraeth Lafur Cymru wedi arwain at:
a) dros 8,700 o lwybrau gofal yn aros dros ddwy flynedd am driniaeth, er gwaethaf y targed i ddileu amseroedd aros o'r fath yn llwyr erbyn mis Mawrth 2023;
b) cyfraddau incwm gwario gros isaf y pen ac incwm sylfaenol y pen yng Nghymru sydd yr ail isaf o holl genhedloedd a rhanbarthau'r DU, gyda'r ddau yn gostwng fel cyfran o gyfartaledd y DU; ac
c) sgoriau PISA Cymru mewn llythrennedd a rhifedd sydd yr isaf erioed ers cymryd rhan yn y rhaglen am y tro cyntaf yn 2006, a'r isaf ymhlith cenhedloedd y DU am y pumed tro yn olynol.
5. Yn gresynu ymhellach fod partneriaeth mewn pwêr Llafur wedi gadael Cymru i lawr.
Cyflwynwyd gan
Gwelliannau
Dileu popeth a rhoi yn ei le:
Cynnig bod y Senedd:
1. Yn nodi etholiad y Senedd sydd i’w gynnal ar 7 Mai 2026.
2. Yn credu bod etholiad y Senedd yn rhoi cyfle i arwain Cymru o’r newydd.
3. Yn gresynu bod 26 mlynedd o Lywodraeth Lafur Cymru, gyda chefnogaeth Plaid Cymru a'r Democratiaid Rhyddfrydol, wedi arwain at:
a) un o bob pedwar o boblogaeth Cymru ar restr aros GIG;
b) y gyfradd ddiweithdra uchaf a'r cyflog isaf yn y Deyrnas Unedig;
c) canlyniadau PISA Cymru yn gostwng i'r lefel isaf erioed mewn mathemateg, darllen a gwyddoniaeth, yr isaf o holl wledydd y DU am y pumed tro yn olynol;
d) arian trethdalwyr yn cael ei wastraffu ar wariant nad yw'n ddatganoledig ac ehangu'r Senedd;
e) economi Cymru yn cael ei ddal yn ôl gyda'r cynnig ardrethi busnes lleiaf cystadleuol ym Mhrydain Fawr, y terfyn cyflymder 20mya diofyn, a chyfraddau treth trafodiadau tir sy'n mygu'r farchnad dai;
f) teuluoedd sy'n gweithio yn cael eu taro â'r costau gofal plant uchaf a'r cynnig gofal plant gwaethaf ym Mhrydain Fawr; a
g) y cynllun ffermio cynaliadwy sy'n peryglu colli swyddi a bywoliaethau.
4. Yn galw ar Lywodraeth Cymru i weithredu galwadau'r Ceidwadwyr Cymreig i:
a) datgan argyfwng iechyd yn y GIG yng Nghymru, dileu amseroedd aros gormodol mewn adrannau brys, ar gyfer ambiwlansys, profion a thriniaeth, cyflwyno gwarant aros meddygon teulu, a hyrwyddo dewis cleifion fel sbardun ar gyfer gwella gofal iechyd;
b) sicrhau bod economi Cymru yn symud drwy dorri'r gyfradd sylfaenol o dreth incwm, dileu ardrethi busnes i fusnesau bach, adfer y terfyn cyflymder diofyn i 30mya, buddsoddi mewn seilwaith ffyrdd, a dileu'r dreth trafodiadau tir ar gyfer prif gartrefi;
c) gwella deilliannau addysg yng Nghymru drwy adfer disgyblaeth a pharch mewn ysgolion yng Nghymru, bod yn llym ynghylch trais ac ymddygiad gwael, gwahardd ffonau symudol yn ystafelloedd dosbarth Cymru, grymuso athrawon, a galluogi sefydlu ysgolion academi;
d) rhoi'r gorau i wario arian trethdalwyr ar feysydd nad ydynt wedi'u datganoli, a gwrthdroi ehangu'r Senedd;
e) cefnogi teuluoedd sy'n gweithio trwy gael cynnig gofal plant cyfatebol i'r hyn sydd ar gael yn Lloegr; ac
f) dileu a disodli'r cynllun ffermio cynaliadwy gyda chynllun gwirioneddol gynaliadwy sy'n diogelu swyddi gwledig ac sydd â diogelwch bwyd wrth wraidd y cynllun.
Cyflwynwyd gan
Dileu popeth ar ôl pwynt 1 a rhoi yn ei le:
2. Yn cydnabod bod polisïau Llywodraeth Lafur Cymru dros dymor y Senedd hon wedi arwain at:
a) 18,652 o gartrefi ychwanegol yn cael eu darparu i’w rhentu yn y sector cymdeithasol;
b) 46,000 o swyddi yn cael eu cefnogi;
c) bron i 60 miliwn o brydau ysgol am ddim yn cael eu gweini i blant oed cynradd a gwelliannau diweddar mewn cyrhaeddiad addysgol;
d) y cynnig cymorth mwyaf blaengar a hael i fyfyrwyr yn y DU, sy'n golygu nad yw incwm aelwydydd yn penderfynu i ba brifysgol y bydd myfyrwyr yn mynd;
e) amseroedd aros hir ar gyfer triniaeth a phrofion yn gostwng a'r GIG ar y trywydd iawn i ddarparu 20,000 o lawdriniaethau cataract ychwanegol eleni;
f) coedwig Genedlaethol yn cael ei phlannu a chamau yn cael eu cymryd i ddiogelu cymunedau rhag gwaddol mwyngloddio; a
g) mwy na £1 biliwn yn cael ei fuddsoddi i drawsnewid llinellau craidd y Cymoedd yn system metro fodern.
3. Yn credu bod Cymru yn barod ar gyfer cyfnod newydd o fuddsoddiad o dan Lafur, yn dilyn mwy na degawd o lymder Torïaidd.
